ÉG BÝÐ MIG FRAM er röð óhefðbundinna örverkasýninga þar sem leikstjórinn Unnur Elísabet Gunnarsdóttir býður listamönnum úr ólíkum áttum til samstarfs. Á morgun verður fjórða sería Ég býð mig fram frumsýnd í Tjarnarbíói og að þessu sinni er útgangspunktur sýningarinnar Nýr heimur. Við lítum við í Tjarnarbíói og tökum púlsinn á leikstjóranum í frumsýningarhasarnum.

Þetta er eins og að sitja einn inni í hring þar sem hljóðfæraleikararnir spila allt í kringum þig" Þannig lýsir Hugi Guðmundsson, tónskáld, upplifun hlustenda í hlustunarpartíi sem áhugasömum býðst að mæta í í Bíó Paradís á morgun. Þar verður útgáfu nýrrar hljómplötu með flutningi Kammersveitar Reykjavíkur á tónlist Huga fagnað og tónlistin verður leikin í alltumlykjandi hljóðmynd úr sjö hátölurum. Við sláum á þráðinn til Danmerkur og fáum Huga til að segja okkur nánar af tónsmíðunum og hljómplötunni.

Ritið, tímarit hugvísindastofnunar Háskóla Íslands er komið út, og að þessu sinni er Ritið helgað rannsóknum á femínisma. Kynfrelsi og klámvæðing er viðfangsefni Öldu Bjarkar Valdimarsdóttur, sem bendir á hvernig póstfemínisminn er hluti af þriðju bylgju femínisma, og hvernig hinar svokölluðu bylgjur hafa haft áhrif hvor á aðra. Hún fjallar um viðhorf þriðju bylgjunnar til kynfrelsis kvenna, klámvæðingar í poppmenningu og varpar ljósi á hvernig hin feikivinsæla sjónvarpssería Sex and the City er lýsandi fyrir femínisk viðhorf í samtímanum. Alda Björk verður gestur okkar undir lok þáttar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Guðmundur Ingólfsson er meðal okkar fremstu ljósmyndara. Hann er af 68 kynslóðinni, kynntist ungur ljósmyndun og fór að mynda umhverfi sitt með hinni klassísku Leicu vél áður en hann varð unglingur. Hann fór utan til Þýskalands í ljósmyndanám, upplifði stúdentauppreisnina beint í æð og kom heim með hugmyndir um að verða sinn eigin herra og lifa af ljósmynduninni. Það gekk eftir og síðan hefur hann ekki lagt frá sér vélina, og ætli landslagsmyndir auk mynda úr Reykjavík, fyrst og fremst af arkitektúr, séu ekki hans þekktustu verk. Guðmundur verður gestur okkar í Svipmynd dagsins, og kemur að sjálfsögðu með tónlist undir hendinni.

Við fáum líka bókarýni frá Gauta Kristmannssyni, sem fjallar um nýútkomna ljóðsögu Bergþóru Snæbjörnsdóttur, Allt sem rennur.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Á árunum 1959-1962 reis stórhýsi Iðnaðarbankans við Lækjargötu, reisuleg og sérstæð bygging í anda alþjóðlegra framtíðarhugmynda. Hálfri öld síðar fékk byggingin dóm um að víkja. Niðurrif Iðnaðarbankans og jarðsetning hans hefur verið arkitektinum Önnu Maríu Bogadóttur hugleikin. Á síðasta ári var kvikmyndin Jarðsetning frumsýnd á RIFF og í kvöld verður haldið upp á útgáfu nýrrar bókar með sama titil. Bókin er hönnuð af Snæfríði Þorsteins og gefin út af Angústúru. Við hittum höfundinn og arkitektinn Önnu Maríu Bogadóttur á nýju hóteli við Tjarnargötu sem nú er risið þar sem Iðnaðarbankinn stóð áður.

Líkamleg nánd, dúfur, konur sem glíma, pepperonipizzur, orkudrykkir og asparlauf eru meðal þess sem kemur fyrir á sýningu Auðar Lóu Guðnadóttur, Be mine í Gallerí Þulu við Hjartartorg. Skúlptúrar Auðar Lóu vísa í söguna og samtímann, hún varpar ljósi á minni úr ólíkum áttum, fundnum jafn á jörðu sem á himni sem á internetinu, og um leið varpar hún ljósi á baksöguna sem flest alþýðuminni geyma. Verkin eru ófullkomin því eins og Auður Lóa bendir á þá er umleikur fullkomleikinn okkur alla daga, og hver hefur svo sem gaman að því. Við hittum Auði Lóu og verkin hennar í þætti dagsins.

Við skrifum ekki tónlist fyrir hljóðfæri, heldur fólk, tónlistarfólk sem leikur tónlistina af fágaðri fimi og aga í gegnum hreyfingar lima, andardráttar og raddar. Tónlist er ekkert annað en mannleg samskipti með hljóðum Svo hljóðar upphafið að tónlistarpistli Þráins Hjálmarssonar, sem í dag fjallar um tónlist handan ritunar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Nýverið bárust fregnir af því að bókabíllinn muni aka sína síðustu ferð undir lok þessa árs. Þegar bílnum verður lagt í hinsta sinn mun 53 ára sögu þessa menningarfyrirbærist ljúka, endalok sem lestrarhestar og nostalgískar sálir eflaust syrgja. Ástæðan er viðbragð við hárri niðurskurðarkröfu borgarinnar, en bókabíllinn er fyrir löngu komin til ára sinna og kostar skv borgarbókaverði hátt í 100 milljónir að endurnýja hann. Við lítum inn í bílinn í þætti dagsins.

Fyrr í þessum mánuði kom ljóðsaga Bergþóru Snæbjörnsdóttur, Allt sem rennur, út hjá Benedikt forlagi. Á morgun er svo útgáfudagur nýrrar skáldsögu eftir Kristínu Eiríksdóttur, sem ber titilinn Tól. Þær Bergþóra og Kristín lásu yfir handritin hjá hvor annarri og settust niður til að ræða ritferlið, heimildavinnu og mörk skáldskapar og veruleika sín á milli. Við fáum að vera fluga á vegg í því samtali undir lok þáttar.

Í Borgarleikhúsinu standa nú yfir sýningar á uppsetningu Leikfélags Akureyrar á Hamingjudögum eftir Samuel Becketts. Það er Harpa Arnardóttir sem leikstýrir uppsetningu á verkinu sem talið er eitt höfuðverka Becketts. Eva Halldóra Guðmundsdóttir segir frá sinni upplifun.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Á sjötta áratugnum dvaldi hópur íslenskra listamanna í París og drakk í sig menningu meginlandsins. Úr varð eitt heilsteyptasta tímabil í íslenskri listasögu, þegar geómetrísk abstraktlist varð ríkjandi meðal listamanna og myndlistin hér á landi varð í fyrsta sinn í raun samstíga því sem var að gerast í norrænni og evrópskri myndlist. Listamenn hættu að skírskota til veruleikans og kusu frekar eintóna litafleti og geómetrískan strangleika í leit sinni að sannri tjáningu innri manns án utanaðkomandi áhrifa. Þessu merkilega tímabili í listasögunni eru gerð ítarleg skil í nýútkominni bók og á viðamikilli sýningu í Gerðarsafni um þessar mundir. Við lítum við í Kópavoginum hér rétt á eftir og hittum sýningastjóra Geometríu, þær Brynju Sveinsdóttur og Cecilie Gaihede.

Við förum líka í heimsókn í Bogasal Þjóðminjasafns Íslands og ræðum þar við nokkra aðstandendur sýningar sem heitir Heimsins hnoss: Lúinn kistill, silfurskeið og nærbuxur (með gati). Sýningin miðlar afrakstri stórs rannsóknarverkefnis sem hefur staðið síðustu ár og var unnið af hópi fræðimanna við Háskóla Íslands í samstarfi við erlenda aðila. Á nýju sýningunni fáum við innsýn í það hvað fólk átti fyrr á tíð, hvers virði eigur þess voru og hvernig eigur fólks fyrr á öldum endurspeglast í varðveittum menningararfi þjóðarinnar.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir og Guðni Tómasson

Gestur okkar í Svipmynd dagsins er hljómsveitarstjórinn og sópransöngkonan Ragnheiður Ingunn Jóhannsdóttir. Ragnheiður Ingunn var nýlega valin úr yfir hundrað umsækjendum í tveggja ára prógram fyrir unga hljómsveitarstjóra hjá Útvarpshljómsveitinni í Kaupmannahöfn. Á lokatónleikum Óperudaga á laugardaginn mun hún, að öllum líkindum fyrst kvenna í heiminum, syngja og stjórna samtímis þremur glænýjum tónverkum í Eldborg í Hörpu. Þessi hæfileikaríka unga tónlistarkona tók með sér þrjú tóndæmi og segir okkur aðeins frá þeirri óhefðbundnu leið sem hún hefur valið sér á tónlistarbrautinni.

Það er nefnilega þetta með hefðina: Hingað til hefur ekki verið hefð fyrir því að konur stjórni sinfóníuhljómsveitum. Þetta virðist smátt og smátt, mögulega, vera að breytast, þó hægt gangi. En í öllu falli er tilefni til að skoða sérstaklega og fjalla um þær konur sem fetað hafa torfæra brautina á hljómsveitarpallinn, og það gerum við í stuttum pistli í fyrri hluta þáttar.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir

Reykjavík Dance Festival hefst um miðjan mánuðinn og nú þegar má merkja spennu fyrir hátíðinni sem er með glæsilegasta og fjölbreyttasta móti í ár. Meðal verka sem sýnd verða á hátíðinni er nýtt dansverk Láru Stefánsdóttur, sem hún vann í samstarfi við Spinn Danskompaniet í Gautaborg. Lára kemur í hljóðstofu hér rétt á eftir og segir okkur nánar af verkinu.

Skammdegið vekur hjá mörgum ugg, enda sveipar það hversdaginn dulúð. Örn Elvar Arnarson færir okkur einn af sínum skáldrænu pistlum í þætti dagsins og honum er skammdegið hugleikið.

Guðni Tómasson er líka á dekkri nótunum í dag, en hann segir okkur frá meistara svarta ljóssins, listmálaranum Pierre Soulages, sem lést í hárri elli í síðustu viku. Hann þótti á sínum tíma einn merkasti myndlistarmaður Frakklands og verk hans eru til í söfnum víða um heim.

Og við höldum áfram að rýna í norræna tónlist, því í kvöld verður tilkynnt um handhafa Tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs árið 2022.

Tólf tónverk norrænna tónskálda eru tilnefnd og í ár spanna þau mjög vítt svið tónlistarstefna. Við kynnum okkur tilnefningarnar tólf í tveimur pistlum hér í Víðsjá, og heyrum þann síðari í lok þáttar.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir

Í dag er Hrekkjavaka, hátíð sem mörg okkar hafa litið á sem ameríska hátíð. En uppruni hrekkjavöku er í raun keltneskur, og rætur hennar ná langt aftur. Hátíðin, sem á írska tungu hét upphaflega Samhain, markaði mót sumars og veturs á tímum þegar árstíðirnar voru aðeins tvær. Þá voru færðar fram þakkir fyrir uppskeru og ýmsir andar, liðnir og leiknir, fóru á kreik. Fornleifafræðingurinn og fréttamaðurinn Þorvaldur Friðriksson gaf nýverið út bókina Keltar, áhrif á íslenska tungu og menningu. Hann kemur í hljóðstofu Víðsjár, segir okkur nánar af Hrekkjavöku og útskýrir mögulegan uppruna Grýlu og jólakattarins.

Við fáum líka til okkar nýjan bókarýni, en það er bókmenntafræðingurinn Sölvi Halldórsson. Hann fjallar í dag um skáldsögu Dags Hjartarssonar, Ljósagang.

Eva Halldóra Guðmundsdóttir fór á frumsýningu á leikverkinu Síðustu dagar Sæunnar, sem frumsýnd var í Borgarleikhúsinu um liðna helgi og segir okkur af sýningunni.

Og við kynnum okkur norræna tónlist, því annað kvöld verður tilkynnt um handhafa Tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs árið 2022. Tólf tónverk norrænna tónskálda eru tilnefnd og í ár spanna þau mjög vítt svið tónlistarstefna. Þar fer heimstónlist, konseptlist og klassík tónlist, óperu-, raftónlist og alþýðutónlist. Við kynnum okkur tilnefningarnar tólf í tveimur pistlum hér í Víðsjá, og heyrum þann fyrri í síðari hluta þáttar.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir

SÁL skólinn er merkileg stofnun, leiklistarskóli stofnaður og rekinn af nemendunum sjálfum. Honum var komið á fót haustið 1972, og starfsemi hans spannaði þrjú ár. SÁL stendur fyrir samtök áhugafólks um leiklistarnám. Þar fór mikið hugsjónastarf og barátta leiklistarnemenda fyrir opinberum stuðningi, sem náði lendingu með tilkomu Leiklistarskóla Íslands árið 1975. Í tilefni þess að 50 ár eru liðin frá stofnun skólans hefur Leikminjasafnið blásið til sýningar í Landsbókasafninu og þangað förum við í þætti dagsins.

Rithöfundurinn María Elísabet Bragadóttir vakti mikla athygli með smásagnasafninu Herbergi í öðrum heimi, sem kom út hjá Unu útgáfuhúsi árið 2020, og hefur sömuleiðis fengið mikið lof fyrir Sápufuglinn, sem kom út hjá sama forlagi síðasta vor. María Elísabet er með háskólagráðu í heimspeki og hefur síðustu ár skrifað og flutt pistla um ýmis málefni á fjölbreyttum vettvangi. Í lok þáttar færir hún okkur hugleiðingu um nostalgíu.

Við skoðum líka hvaða listamenn eru tilnefndir til Turner verðlaunanna en að þessu sinni eru það fjórar myndlistarkonur frá ólíkum hornum breska samveldisins. Sýning á verkum þeirra var opnuð í Tate safninu í Liverpool í síðustu viku.

Frá verkamannaborginni á Bretlandseyjum færum við okkur yfir hafið og til verkamanna í smáborgum Bandaríkjanna. Tónlistarkonan Jelena Tjír-ítsj flytur okkur pistil um stéttarbaráttulög 20. aldar og skoðar fyrirbærið "company towns" eða fyrirtækjabæi í því samhengi.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir

Nýlega tilkynnti Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar um val á listamanni sem hlýtur árs vinnustofudvöl í Kunstlerhaus Bethanien í Berlín. Vinnustofudvölin veitir aðgengi að öflugu, alþjóðlegu tengslaneti, auk utanumhalds um sýningarhald, útgáfu og ýmsa viðburði fyrir listamennina sem þar dvelja. Í þetta sinn valdist myndlistarkonan Una Björg Magnúsdóttir til dvalarinnar og hún verður gestur í svipmynd dagsins hér í seinni hluta þáttar.

?Halló! Við erum þrjár konur af íröskum uppruna, búsettar á Íslandi, sem ætlum að fagna persneskri menningu saman í Open sunnudaginn 23. október! Við ætlum að smakka perneskan mat, hlusta á tónlistina sem er bönnuð og gægjast í sögu listarinnar. Með þessu viljum við sýna samstöðu með fólkinu í Íran og sýna að rödd þeirra heyrist víða." Svona hljómaði auglýsing fyrir viðburð sem fór fram í listrýminu Open um liðna helgi. Ein þeirra þriggja myndlistarkvenna af írönskum uppruna sem stóðu að viðburðinum mun flytja okkur pistil í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á söng og ítalskri menningu.

Syngjandi í Salnum er yfirskrift tónleikaraðar sem hófst síðasta vor í Salnum í Kópavogi. Í röðina raðast portrettónleikar af íslenskum söngvurum eins og perlur á band, en meðal þeirra sem koma þar fram eru Benedikt Kristjánsson, Hallveig Rúnarsdóttir, Hanna Dóra Sturludóttir, Andri Björn Róbertsson og Oddur Arnþór Jónsson. Í kvöld stígur Gissur Páll Gissurarson á svið, ásamt píanóleikaranum Matthildi Önnu Gísladóttur, og þau bera á borð ítalskt eyrnakonfekt. Gissur Páll leit við hér í Efstaleiti og sagði okkur aðeins af tónleikunum og tengslum sínum við Ítalíu. og til þess að koma okkur í réttu stemninguna heyrum við fyrst smá tóndæmi. Gissur Páll syngur Nessun Dorma úr óperunni Turandot eftir Puccini, með Sinfóníuhljómsveit Íslands.

Umsjónarkona: Melkorka Ólafsdóttir