Víðsjá

Síleskir kvikmyndadagar hefjast hefst í Veröld húsi Vigdísar á morgun. Í Auðarsal verður úrval nýrra kvikmynda frá Síle á hvíta tjaldinu og verða sýnigar fram á laugardag. Markmiðið að sýna það besta úr kvikmyndagerð Síle undan farin ár og Hólmfríður Garðarsdóttir prófessor um málefni Rómönsku-Ameríku segir okkur allt um þessar myndir hér síðar í þættinum.

Rithöfundurinn Natasha er frá Rússlandi en hefur verið búsett hér á landi um árabil. Natasha ætlar að vera með okkur reglulega hér í Víðsjá næstu vikurnar, og lýsa fyrir okkur upplifun sinni af stríðinu í Úkraínu. Hvernig tilfinning er að vera rússnesk og fylgjast með innrásinni í Úkraínu úr fjarlægð? Natasha mun í pistlum fjalla um það sem hrærist innra með henni. Í dag fjallar Natasha um reynslu fólks sem flýr frá Úkraínu og þarf að horfast í augu við það að hafa skyndilega öðlast nýtt hlutverk, hlutverk flóttamannsins.

Og við höldum líka út á hákarlamið. Íslendingar hafa stundað veiðar á hákörlum um aldanna rás, á 19. öld voru afurðir hákarla afar mikilvægur þáttur í efnahagslífi þjóðarinnar. Þeir sem sóttu á hákarlamiðin voru oft kallaðir hákarlamenn og var lýst sem görpum sem áttu í stríði við ægivald hafsins, hákarla og aðra krafta náttúrunnar á borð við hafís. Dalrún Kaldakvísl segir okkur betur frá þessu hér á eftir. Þar beinir hún einnig sjónum sínum að karllægri menningu hákarlamanna eins og hún kemur fyrir sjónir í skrifum Theodórs Friðrikssonar í bók hans Hákarlalegur og hákarlamenn frá .

Söngshópurinn Manam er skipaður átta körlum frá Íslandi og Írlandi og leitast við að tengja saman menningarheima beggja landa. Þeir sækja sér innblástur í náttúru landanna, sögu og ljóð, og nýta sér aldagamlar norrænar hefðir til að skapa hljóðheim sem vill brjótast undan hefðbundnu karlakóramynstri. Manam heldur tónleika annað kvöld í Iðnó og tveir liðsmenn, þeir Þórhallur Auður Helgason og Pétur Oddbergur Heimisson, koma í spjall til okkar á , með tónlist í farteskinu.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Fyrir gamla súrrealista var covid-tíminn áhugaverður, sagði Sjón þegar Víðsjá mælti sér mót við hann í Hólavallakrikjugarði í nótt. Við hittumst til að ræða Næturverk, þrettándu ljóðabók skáldsins, marglaga og draumkennda bók sem hefur verið nokkurn tíma í smíðum eins og margar aðrar ljóðabækur Sjóns. Ljóðin takast á við hið innra og hið ytra, ljós og myrkur. Eftir stórkostlegar breytingar á heimsmyndinni, tvö ár af heimsplágu hefur það meðal annars leitt til þess að fólk dreymir meira. Við erum verur sem höfum innri og ytri sýn segir skáldið, og í þessari bók mætast þessar sýnir einhversstaðar í nóttinni. Og það var ekkert annað í stöðunni en að ræða Næturverk við Sjón um miðja nótt.

Smárit Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum er ný ritröð sem gefin er út af Háskólaútgáfunni, en ritstjórar hennar eru Ásdís Rósa Magnúsdóttir og Kristín Guðrún Jónsdóttir. Í fyrstu þremur smáritunum er að finna þýddar ritgerðir eftir þrjá höfunda. Fyrsta ritið er eftir Kínafræðinginn Simon Leys, annað ritið er eftir danska heimspekinginn og guðfræðinginn Dorthe Jørgensen og það þriðja eftir fransk-marokkóska rithöfundinn og blaðakonuna Leïlu Slimani. Hér er á ferðinni einstaklega áhugaverð ritröð sem miðlar til okkar ólíkum menningarheimum á aðgengilegan hátt. Við ætlum að kynna okkur fyrsta ritið í þætti dagsins, greinasafn SImon Leys, The hall of Uselessness, eða Úr Gagnleysisskálanum í þýðingu Kínafræðingsins Geirs Sigurðssonar. Geir verður gestur okkar í þætti dagsins.

En við byrjum í leikhúsinu. Barnasýningin Þoka var frumsýnd á Litla sviði Borgarleihússins um helgina. Þoka er íslensk/færeysk leiksýning fyrir börn sem leikur á mörkum vísinda og þjóðsagna. Heyrum hvað Nínu Hjálmarsdóttur fannst um verkið.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Destination Mars heitir einkasýning listakonunnar Söru Riel sem opnaði í Ásmundarsal um helgina. Þar veltir Sara fyrir sér ferðalögum mannsins út fyrir plánetuna jörð, blæti til þess að kanna hið ókannaða og drauma okkar um að fara til Mars. Þar byggir listakonan á geimvísindum og fréttum af geimferðum undanfarin ár. Geimferðir sem sýna okkur jörðina í nýju ljósi en þekja hana smám saman geimrusli, svo hætt er við að við lokumst inni. Destination mars samanstendur af málverkum, teikningum, grafík, ljósmyndum, og veggverkum. Sýningin tekur yfir öll rými Ásmundarsalar, bæði að innan sem utan. Við fljúgum til Mars og heim aftur með Söru Riel hér síðar í þættinum.

Um liðna helgi var frumsýning í Þjóðleikhúsinu á verkinu Ást og upplýsingar eftir eitt virtasta leikskáld breta, Caryll Churchill. Það er Una Þorleifsdóttir sem leikstýrir og við heyrum hér um miðbik þáttar hvað leikhúsrýni okkar, Evu Halldóru Guðmundsdóttur, fannst um uppfærsluna.

Félag íslenskra myndlistarmanna fagnaði 80 ára afmæli í fyrra og af því tilefni ákvað félagið að láta skrásetja sögu þess. Kristín G. Guðnadóttir, listfræðingur var fengið í verkið og niðurstaðan er bókin Að finna listinni samastað - þættir úr sögu íslenskra myndlistarmanna. Við vorum að fá verkið í hendur, þessa glæsilegu bók sem grafíski hönnuðurinn Hildigunnur Gunnarsdóttir hannaði. Saga FÍM er í senn saga mikilla átaka um hverskyns hugðarefni listamanna og þess samtakamáttar sem átökin leiddu um leið af sér. Við förum yfir sögu félagsins með höfundi bókarinnar í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á þvi að gefa sviðslistakonunni Sveinbjörgu Þórhallsdóttur orðið. Hún flytur ávarp í tilefni af alþjóðlegum leiklistardegi.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Snertifletir íþrótta og myndlistar, leikgleði, tilviljanir, blóm og afbyggt píluspjald eru meðal hráefna Hrafnhildar Helgadóttur á sýningunni Take Care Give Care Don?t Care sem opnar í OPEN á morgun. Tveir gestir og áhrifavaldar í lífi Hrafnhildar eru einnig með innkomu á sýningunni; í einu horninu má sjá svartan fegurðarblett Hreins Friðfinnssonar, en annarsstaðar hefur Rúna Þorkelsdóttir raðað þurrkuðum laufum í mandölu. Hrafnhildur býr og starfar í Amsterdam,og hefur á síðustu árum helst fengist við internetlist. Hún tekur þó allt aðra stefnu í OPEN, á sinni fyrstu einkasýningu í Reykjavík. Við hittum Hrafnhildi í þætti dagsins.

?Við segjum hvert öðru sögur til þess að lifa.? segir á einum stað í bók eftir bandaríska rithöfundinn og blaðamanninn Joan Didion sem lést rétt fyrir jólin 2021. Hún var meðal frumkvöðla í blaðamennsku, tilheyrði hreyfingu sem kallaðist nýblaðamennska - á mörkum skáldskapar og fréttamennsku. Didion skrifaði um umbrotatíma vestanhafs, andófið og hippakúltúrinn af þvílíkri næmni og innsæi. Við förum yfir feril Didion, stíl og afrek með Maríu Elísabetu Bragadóttur rithöfundi.

Nýtt íslenskt barnaleikrit, Umskiptingurinn, var frumsýnt í Þjóðleikhúsinu um síðustu helgi. Verkið er eftir Sigrúnu Eldjárn og var valið úr 150 leikverkum sem bárust þegar Þjóðleikhúsið kallaði eftir leikritum og hugmyndum að leikritum fyrir börn. Nína Hjálmarsdóttir fór á frumsýningu og segir frá þeirri upplifun.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Guðrún Helgadóttir rithöfundur og fyrrverandi þingmaður, er látin 86 ára að aldri. Guðrún starfaði í stjórnmálum, en er ekki síst minnst fyrir bækur sínar fyrir börn. Bækurnar um Jón Odd og Jón Bjarna urðu þrjár talsins en auk þeirra má nefna þríleikinn Sitji guðs englar, Saman í hring og Sænginni yfir minni, auk Óvita og bókina um brúðuna Pál Vilhjálmsson. Merkileg kona hefur kvatt okkar, en sem skilur eftir sig sögur og persónur sem munu lifa í hjörtum allra sem þeim kynnast.

Við ætlum að hefja þáttinn í dag á því að rifja upp viðtal sem tekið var við Guðrúnu, hér í Víðsjá, fyrir fimm árum síðan.

Myndlistarmennirnir Bryndís Snæbjörnsdóttir og Mark Wilson hljóta myndlistarverðlaun ársins 2022 fyrir sýninguna Vísitasíur sem sýnt var í vetur í Listasafninu á Akureyri og sýningarstjóri verksins var Æsa Sigurjónsdóttir. Sýningin er afrakstur margra ára rannsóknarvinnu í samstarfi íslenskra og alþjóðlegra háskóla og listasafna. Markmið verkefnisins er að auka þekkingu á fjölþættum tengslum dýra, manna og umhverfis á tímum heimsvæddrar loftslagshlýnunar og hækkandi sjávarmáls. Áhersla verður lögð á að rannsaka ferðir ísbjarna til Íslands í sögulegu og samtímalegu samhengi. Við lítum við á vinnustofu Bryndísar Snæbjörnsdóttur og ræðum um þessa yfirgripsmiklu rannsókn, samband manna og dýra og þverfagleg vinnubrögð myndlistarinnar.

Og árlegur hátíðarfyrirlestur ritlistarnámsins í Háskóla Íslands var haldinn í gær Í Árnagarði. Þar flutti Kristín Svava Tómasdóttir ljóðskáld og sagnfræðingur fyrirlestur kenndan við Jónas Hallgrímsson en hún hefur gegnt starfi Jónasar Hallgrímssonar við ritlistardeildina í vetur, þar talaði Kristín um aðferðir og markmið við enduvinnslu texta í samhengi við ljóðabókina Hetjusögur sem kom út 2020 en textinn í hana er sóttur í verkið Íslenzkar ljósmæður I-III, sem kom út á árunum 1962-1964. Við sláum á þráðinn til Kristínar Svövu seinna í þættinum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Hákon Pálsson kvikmyndagerðamaður og ljósmyndari ætlaði að gera heimildamyndaseríu um Hótel Sögu þegar hann komst að því, nýfluttur til landsins eftir langa dvöl erlendis, að byggingin hafði verið mannlaus í marga mánuði. Eftir að hafa eitt þar heilum degi með myndavél komst Hákon að því að hann er mögulega lélegur heimildaljósmyndari. Eitthvað annað en skrásetningu sögunnar var að finna á myndunum, eitthvað óræðara. Og sú útkoma er nú til sýnis í Gallerí Port, undir nafninu

Hótel Saga: Óstaður í tíma. Við ræðum við Hákon í þætti dagsins.

Skáldsagan Miðnæturbókasafnið eftir breska rithöfundinn Matt Haig segir frá Noru Seed, ungri konu sem er komin að bjargbrúninni í lífinu. Hún hefur misst atvinnuna og köttinn sinn, slitnað hefur upp úr sambandi við hennar nánustu fjölskyldu og vini og Nora er á fremsta hlunn með að velja dauðann þegar til sögunnar kemur bókasafn sem snýr öllum hennar hugsunum á hvolf. Á safninu, sem er einhversstaðar milli tilvistarstiga, gefst Noru að lesa sér til um allar þær ótal útgáfur af sinni eigin ævi sem hefðu orðið. Miðnæturbókasafnið kom út í ágúst 2020 og var vel tekið. Hún náði fljótlega á lista margra af stærstu dagblaða heims yfir metsölubækur og hefur tilnefnd til hinna ýmsu bókmenntaverðlauna. Bókin kom út hér á landi fyrir aðeins örfáum vikum, í íslenskri þýðingu Valgerðar Bjarnadóttur og hún verður gestur Víðsjár hér á eftir.

Snorri Rafn Hallsson, pistlahöfundur í Vín, býður okkur aftur velkomin á skrifstofuna. Í viðtali um helgina sagði Helgi S Gunnarsson, forstjóri fasteignafélagsins Regins, að þörfin fyrir skrifstofuhúsnæði hafi ekkert minnkað eftir faraldurinn, fólk muni ekki halda áfram að vinna heima í stórum stíl. En átti heimavinna ekki að vera framtíðin? Hvers vegna breyttist ekki neitt? spyr Snorri og segir okkur frá bókinni Out of Office - the big problems and bigger promise of working from home, eftir Anne Helen Peterson og Charlie Warzel.

En við hefjum þáttinn í dag á því að fá til okkar ungan einleikara sem er með tónleika í Salnum í kvöld. Ernu Völu Arnardóttur.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson.

Vínylplatan er ekki af baki dottin. Á Háaleitisbraut opnaði Plötumarkaður Óla um helgina. Þar er Ólafur Sigurðsson að selja safnið sitt, sem telur hvorki meira né minna en 40 þúsund plötur. Víðsjá fór í heimsókn til Óla og fékk að heyra hvað væri svona töfrandi við vínylplötuna og hlýðir á vel valda tónlist.

Hvernig tekst karlmönnum að kljást við þau fjölbreyttu vandamál sem lífið býður upp á? Sviðslistahópurinn Toxic Kings tekst á við þessar spurningar í verkinu How to make Love to a Man sem nú er sýnt í Borgarleikhúsinu. Eva Halldóra Guðmundsdóttir rýnir í uppfærsluna í þætti dagsins.

Um þessar mundir stendur yfir sýningin Sund í Hönnunarsafni Íslands. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir lagði leið sína í Garðabæinn og kynnti sér ólíkar hliðar þessa stórmerkilega fyrirbæris sem sundið er.

Manndýr er þátttökusýning um hlutverk mannsins út frá sjónarhorni barna. Í sýningunni er samband barna og fullorðinna skoðað og spurningunni um hlutverk þeirra innan heimsins velt upp. Af hverju er maðurinn til? Af hverju er barn til? Hvað gera þau og til hvers? Sýningin, sem er á mörkum þess að vera leikverk og innsetning, er fyrir börn frá 4 ára aldri og uppúr, en gestum er boðið inn í heim þar sem hægt er að upplifa með eyrum, augum og höndum, sjálf eða í samvinnu. Við hittum Aude Besson, höfund, leikstjóra og flytjanda verksins á sviði Tjarnarbíós í þættinum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Bjargey Kristjánsdóttir, sem vanalega gekk undir nafninu Bíbí í Berlín,var fædd á kotbýlinu Berlín rétt fyrir utan Hofsós árið 1927 og var úrskurðuð fljótlega á fyrsta ári ?fáviti? eins og það var nefnt á fyrri hluta 20. aldar. Eftir lát móður sinnar, þegar Bíbí var um þrítugt, var hún flutt gegn vilja sínum á elliheimilið á Blöndósi. Þar dvaldi hún í tæp 20 ár eða þar til að hún flutti inn í þorpið þar sem hún bjó í skjóli vina um hríð en endaði ævi sína á elliheimilinu þar sem hún lést árið 1999. Bíbí lét eftir sig sjálfsævisöguhandrit, handrit sem þær Guðrún Valgerður Stefánsdóttir prófessor í fötlunarfræði og Sólveig Ólafsdóttir sagnfræðingur, hafa ásamt öðrum stúderað síðustu misseri, en handritið verður gefið út í vor, í ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar

Þær Sólveig og Guðrún verða gestir okkar hér á eftir.

Borgarbókasafnið Spönginni í Grafarvogi sýnir nú þennan mánuðinn myndlistarsýninguna Endurkast. Í litlum sal og um allt bókasafnið hanga olíumyndir af mannslíkömum, draumkenndar myndir sem bjóða fólki á stefnumót við fjölbreytta flóru fólks. Listamaðurinn er Camilla Reuter, hún á rætur sínar að rekja til Finnlands. Hún hefur verið búsett hér í mörg ár, útskrifaðist frá myndlistardeild LHÍ árið 2017. Camilla vinnur tilfinningaleg verk út frá persónulegu lífi sínu og notar gjarnan vini og fjölskyldu sem myndrænan innblástur fyrir verkin. Víðsjá lítur inn á sýninguna Endurkast og ræðir við listamanninn.

Og Selma Reynisdóttir flytur okkur þriðja pistilinn af fjórum um Dans á tímum dansbanns. Pistlarnir skoða dans þegar ekki má dansa og hafa meðal annars skoðað hliðstæður samkomutakmarkana og óbeit kirkjunnar á dansi í kringum siðbót Íslendinga á 16.öld. Í þessum pistli snýr Selma sér að stöðu danslistar og kjarabaráttu dansara síðastliðin tvö ár.

Loftskurður kallast sýning Rósu Gísladóttur sem nú stendur yfir í Ásmundarsafni. Rósa hefur á löngum ferli skapað höggmyndir, einkum úr gipsi, þar sem formin tala sínu máli, oft á tíðum með vísun í tungumál byggingalistarinnar. Rósa vinnur einmitt með safnið sjálft sem skúlptúr á sýningunni í Ásmundarsafni, auk þess að undirstrika sína sýn á verk Ásmundar með eigin höggmyndum. Rósa segist að einhverju sjá sýninguna sem tónverk með upphafi og endi, og við fáum að heyra betur af því hér undir lok þáttar.

19. febrúar síðastliðinn opnaði sýning á verkum Ásmundar Ásmundssonar í nýtilkomnu myndlistargallerí í Grafarvogi - Café Pysja. Ásmundur hefur verið búsettur í Osló síðustu ár, en snýr nú til Íslands með sína fyrstu sýningu hér á landi í 10 ár. Í Pysju gefur að líta teikningar Ásmundar þar sem koma við sög ýmis tákn sem vísa bæði í samtímann og söguna og undir tifar heimsendaklukkan. Við lítum inn í Pysju í Víðsjá í dag.

Við fáum að heyra umsögn Grétu Sigríðar Einarsdóttur á seinni hluta nýrrar bókmenntasögu sem hið íslenska bókmenntafélag gaf nýverið út: Íslenskar bókmenntir - saga og samhengi.

Við byrjum þáttinn á því að hringja í Gallerí Open við Grandagarð í Reykjavík, þar sem forvitnileg sýning fer fram um helgina, á verki eftir Terre Taemlitz.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Tónlistarhátíðin WindWorks fer fram dagana 13.-20. mars í Byggðasafni Hafnarfjarðar en það er tónlistarhátíð helguð blásturshljóðfærum. Flytjendur verða m.a. Hafdís Vigfúsdóttir flautuleikari, Ármann Helgason, Helga Björg Arnardóttir og Grímur Helgason klarinettleikarar en hjarta hátíðarinnar verður Aulos Flute Ensemble.

Rætt verður við þær Karen Karólínudóttur, flautuleikara og Pamelu De Sensi listrænan stjórnanda Windworks hátíðarinnar.

Í Ásmundarsal þenja um þessar mundir þrjár listakonur út hugtökin myndlist, handverk og hönnun. Þær Guðlaugar Míu Eyþórsdóttur, Hönnu Dísar Whitehead og Steinunnar Önnudóttur, kalla samsýningu sína Í öðru húsi. Við lítum inn í Ásmundarsal og ræðum við þær Guðlaugu Míu, Steinunni og Hönnu.

Sögur af mönnum dýrum og öðrum þáttum náttúrunnar vitna um það að Íslendingar fyrri alda báru skynbragð á það að gjörðir þeirra höfðu áhrif á umhverfi þeirra.

Þetta segir Dalrún Kaldakvísl sagnfræðingur, sem heldur áfram pistlaröð sinni um samband Íslendinga fyrri alda við náttúruna. Í dag fjallar Dalrún um viðhorf manna til náttúrunnar, eins og þau koma fyrir í þjóðsögum Jóns Árnasonar.

En við byrjum þáttinn á ljóðalestri. Það er ekki á hverjum degi sem þættinum berast ný ljóð á upptöku en það er einmitt tilfellið í dag. Ljóðið var frumflutt síðastliðinn sunnudag í Veröld húsi Vigdísar á fjörutíu ára afmæli Kvennaframboðsins. Ljóðið kallast Víðátta og er eftir Gerði Kristnýju. Með þessu ljóði þakkaði hún Kvennalistakonum fyrir atlætið og uppeldið, kraftinn og kynngin.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson.