Víðsjá

Það er eitthvað við tónlist Puccinis sem á greiða leið að hjarta okkar, líka þeirra sem hluta ekki á óperu að staðaldri. Þetta er allavega skoðun þeirra Bernadettu Hegji sópransöngkonu og Marton Wirth, hljómsveitarstjóra og organista í Landakotskirkju, en þau skipa óperu-dúóið Opera2gether. Bernadetta og Marton störfuðu saman við tónlist í heimalandi sínu Ungverjalandi, og hafa nú aftur tekið upp samstarf á íslandi, eftir að leiðir þeirra lágu hér óvænt saman. Í kvöld kl 19, og um helgina flytja þau lifandi óperutónlist Puccinis við þöglu kvikmyndina um Madame Butterfly í Bíó Paradís. Marton verður gestur okkar hér á eftir.

Og við kynnum til leiks nýjan pistlahöfund í Víðsjá. Björn Halldórsson rithöfundur mun flytja okkur vikulega pistla fram á sumar um allt milli himins og jarðar. Að þessu sinni er það blaðagrein um Angelu Merkel fyrrverandi kanslara Þýskalands sem fékk Björn til að velta fyrir sér sorgum og sigrum á samfélagsmiðlum.

Jazzhátíð Garðabæjar hefst á morgun og stendur yfir fram á sunnudag - 24. apríl.

Fjölbreytt dagskrá, þar sem konur eru í aðalhlutverkum, er á þessari 16. jazzhátíð Garðabæjar. Sigurður Flosason hefur verið listrænn stjórnandi hátíðarinnar frá upphafi og hann verður með okkur í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á pistli frá Natöshu. Natasha er rússnesk, skáld og fyrrverandi blaðakona, en hefur búið hér á landi í áratug. Þetta er hennar þriðji pistill um upplifun hennar af stríðinu í Úkraínu.

Orðið Ru þýðir á frönsku lítill lækur, eða í óeiginlegri merkingu eitthvað sem rennur á borð við tár eða blóð. Á víetnömsku þýðir orðið vögguvísa eða sú sem svæfir og huggar. Ru er skáldlega innblásin sjálfsævisaga eftir Kim Thúy sem fædd er í Víetnam árið 1968, sama ár og sagan hefst. Thúy, ásamt fjölskyldu sinni, flúði hörmungar hins langa stríðs í Víetnam alla leið til Kanada með viðkomu í flóttamannabúðum í Malasíu. Mikill fjöldi fólks freistaði þess að flýja land í von um betra líf og Ru segir sögu ellefu ára stúlka sem flýr yfirstéttarlíf í Saigon. Þar verður hún bátaflóttamaður sem svo var nefnt í smábæ í Kanada og þarf að laga sig að nýjum lifnaðarháttum og nýju tungumáli. Íslensk þýðing bókarinnar er nú nýkomin út, þýdd úr frönsku af Arndísi Lóu Magnúsdóttur. Víðsjá kom sér í skriflegt samband við Arndísi og fékk að vita meira um þessa merkilegu bók.

Feneyjartvíæringurinn opnar með pompi og prakt dyr sínar fyrir almennum gestum laugardaginn næstkomandi, 23.apríl. Mikið er um dýrðir í borginni fögru sem er yfirfull af myndlistarmönnum, fjölmiðlafólki og áhugasömum gestum sem fá að berja dýrðina augum í allskyns foropnunum þessa vikuna. Hópur Íslendinga er auðvitað þegar mættur til að setja upp verk Sigurðar Guðjónssonar, sem sýnir þetta árið fyrir hönd Íslands. Við hér í Víðjsá tókum smá forskot á sæluna í síðustu viku þegar við sóttum Sigurð heim, áður en hann hélt út til Feneyja. Þar sagði hann okkur frá fyrri verkum sínum og hvernig þau hafa þróast og svo auðvitað af Perpetual Motion,

verkinu sem hann hefur gert sérstaklega fyrir íslenska skálann á Arsenale svæðinu í Feneyjum, verk sem hann kallar fjölskynjandi skúlptúr.

Á þessu ári eru liðin 70 ár frá stofnun Listdansskóla Íslands, elsta slíka skóla hér á landi en hann var stofnaður haustið 1952 í Þjóðleikhúsinu. Í Borgarleikhúsinu í kvöld verður litið um öxl á sérstakri hátíðarsýningu skólans þar sem ýmsir hápunktar frá danssýningum í gegnum tíðina, verk sem skólinn setti upp á eigin sýningum auk verka sem nemendur tóku þátt í með Íslenska dansflokknum og Sinfóníuhljómsveit Íslands. Fyrrum nemendur dansa líka á þessum tímamótum en einnig verður horft fram á veginn og spurningum velt upp um danskennslu framtíðar. Guðmundur Helgason skólastjóri Listdansskólans kemur í heimsókn hér rétt á eftir.

?Útjaðarinn er ekki bara geymslustaður fyrir óæskilegar hugsanir heldur er þar líka að finna fegurð og ró ef við drögum okkur aðeins út úr hringiðu lífsins og látum - þó ekki nema andartak - eins og amstrið komi okkur ekki við.? Sýningin Útjaðar opnaði nú á dögunum í gallerí Portfolio við Hverfisgötu 71. Þar sýnir Sigga Björg Sigurðardóttir myndlistarkona ný verk, teikningar á pappír og vegg, auk stop motion vídeóverks. Útjaðarinn vísar til þess sem er alltaf á mörkunum og við sjáum aldrei skýrt heldur bara eins og útundan okkur eða í svip - kannski bara missýning. Við heimsækjum Siggu Björg í Porfolio í Víðsjá í dag og spyrjum hana út í þetta ferðalag sitt með blýant og vatnsliti.

Og við fáum hér líka hugleiðingar Snorra Rafns Hallssonar, pistlahöfundar og dagskrárgerðarmanns í Vín. Kafka, skrifræði og draumaland reglnanna er honum hugleikið í pistli í dag þar sem hann grípur niður í Réttarhöldin og gluggar í bók anarkistans David Graeber.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Skömmin hefur lengi verið hugðarefni heimspekinga. Þannig segir Platón í Lögunum að skömmin sé óttinn við slæmt orðspor. Hún kenni okkur háttvísi, virðingu fyrir öðrum og geti leitt okkur á rétta braut. Snorri Rafn Hallson, pistlahöfundur í Vín, veltir í dag fyrir sér hlutverki skammarinnar í samfélaginu og heimspeki skammarinnar, eftir að hafa lesið nýja bók um efnið, The Shame Machine - Skammarvélin - eftir gagnasérfræðingin Cathy O'Neil. Heyrum nánar af því hér rétt á eftir.

Sovéski kvikmyndagerðamaðurinn sagði kvikmyndina vera skúlptúr af tímanum. Dalrún Kaldakvísl fjallar í dag um slíka skúlptúra, kvikmyndað líf einsetufólks á Íslandi á síðari hluta 20. aldar, nefnilega heimildarþáttarröð Ómars Ragnarssonar, Stiklur. Í aldanna rás hafa Íslendingar skráð sögur af einsetufólki, þær sögur einkennast oftar en ekki af vangaveltum sögumanna um ævi og kjör einbúa sem oftast voru látnir þegar saga þeirra var sett á blað. Stiklur breyttu þessu með kvikmyndaformið að vopni og Dalrún rýnir í þessa merkilegu þætti

Þetta er eiginlega samfélagsmiðlasaga síns tíma. Elísa Björg Þorsteinsdóttir segir okkur frá þýsku skáldsögunni Farþeginn eftir Ulrich Alexander Boschwitz sem kom út á dögunum undir merkjum Dimmu útgáfu. Sagan var skrifuð skömmu eftir Kristalsnóttina í nóvember 1938 og segir frá gyðingi í Berlín, kaupsýslumanninum Otto Silbermann, sem hefur flúið heimili sitt og reynir eftir bestu getu að sleppa frá heimalandi sínu. Þótt Farþeginn væri skrifaður á þýsku fékkst bókin á sínum tíma ekki útgefin í Þýskalandi. En eftir að upprunalegt handrit kom í leitirnar árið 2018 var ekki eftir neinu að bíða og bókin hefur nú hlotið endurnýjun lífdaga. Elísa Björg Þorsteinsdóttir þýðandi verður gestur okkar í lok þáttar og segir frá Farþeganum.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Listahópurinn Kunningjar dvaldi fyrr á árinu í litlu slóvakísku þorpi, Batovce, (Batoff tse) þar sem þau settu sig í spor verkfræðinga náttúrunnar, bjóra. Afraksturinn dvalarinnar verður sýndir á Miracles hátíðinni sem fram fer á næsta ári, en þar ganga áhorfendur 60 kílómetra leið á þremur dögum, og verða fyrir hinum ýmsu uppákomum á leiðinni. Snorri Rafn Hallsson ræðir við Hallveigu Kristínu Eiríksdóttur og Arnar Geir Gústafson.

Vinir hittast til að kryfja málin í ?symposium?; samræðum með víni, þar sem allt er undir; samböndin, samlífið, draumarnir, áföllin, sjálfshjálparnámskeiðin, samskiptin við tengdó og stjúpbörnin og síðast en ekki síst fyrrverandi! Leiksýningin fyrrverandi var frumsýnt um helgina, Eva Halldóra Guðmundsdóttir.

Um helgina hófst söfnun eða hópfjármögnun á Karolinafund fyrir syrpuna Kyndilbera sem dregur fram í dagsljósið persónulegan flutning á kvæðum og tvísöngvum og fangar hina lifandi hefð í náttúrulegu umhverfi. Þegar ljóst varð að ekki væri mögulegt skipuleggja tónleika eða aðra viðburði vegna faraldursins ákvað Vökufélagið að framleiða myndskeiði til þess að halda uppi og varðveita lifandi hefð íslenska sönghefða. Við hringjum í Línus Orra Gunnarsson Cederborg, leikstjóri verkefnisins Kyndilberar og hann segir okkur betur frá.

?Gefðu verkinu tíma, horfðu inn í verkið og þá sér verkið þig? segir myndlistarkonan Elísabet Olka Guðmundsdóttir um nýja sýningu sem opnaði á föstudaginn í Norr 11, Hverfisgötu. Sýningin heitir Auga mitt er lauf, þar mætast ólíkir miðlar, teikningar, skúlptúr og málverk. Myndirnar eru margar unnar úr litlum gifssteypum sem hver og ein er máluð og raðað saman í eina heild, dálítið eins og mósaík. Samhliða sýnir Elísabet Olka draumkenndar abstrakt teikningar þar sem hún leitast við að fanga hughrif skynjunar og hverfulleika hennar. Við hittum Elísabetu í sólinni fyrir utan Norr11.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Listin er samtal, hún er til þess að tengja fólk saman segja listamennirnir Juanjo Ivaldi og Tessa Rivarola sem nú sýna ljósmyndir sínar og ljóð í sýningarsal í Herðubreið á Seyðisfirði. Þau eru frá Paragvæ en hafa verið búsett á Seyðisfirði síðustu 3 ár. Sýningin byggist á reynslu þeirra frá því að flytja úr suðrænu fjölmennu landi í einangrað fámenni í mikilli nánd við óútreiknanlega náttúruna. Hluti af ferlinu er vinnustofa þar sem þau ræða umfjöllunarefni eins og loftslagsbreytingar, ferðalög og einangrun við íbúa staðarins þar sem sýningin er sett upp. VIð hringjum austur á Seyðisfjörð og ræðum við listamennina hér á eftir.

Hljómsveitin Umbra hefur um árabil rannsakað víddir þjóðlaga- og miðaldatónlistar með spuna, útsetningum og lagasmíðum. Sveitina skipa þær Alexandra Kjeld, Arngerður María Árndóttir, Guðbjörg Hlín Guðmundsdóttir og Lilja Dögg Gunnarsdóttir. Þær gefa út nýtt lag á morgun, og innan skammst kemur fjórða platan þeirra út, en hún kallast Bjargrúnir. Platan hefur að geyma þjóðlagatónlist þar sem er dregin er fram staða og raunir kvenna aftur í aldir. Þær Alexandra og Arngerður verða gestir okkar hér á eftir.

Sjö ævintýri um skömm, er nýtt verk eftir Tyrfing Tyrfingsson sem frumsýnt var í Þjóðleikhúsinu um liðna helgi. Nína Hjálmarsdóttir segir okkur sýna skoðun á því í þætti dagsins.

En við byrjum á Barnamenningarhátíð Kópavogs. Það kannast flestir við ævintýrið um Búkollu, en nú á laugardag verður það sett í nýjan búning. Búkolla með nýrri, frumsamdri tónlist eftir tónskáldið Gunnar Andreas Kristinsson verður frumflutt í Salnum á laugardag. Gunnar segir frá Búkollu í þætti dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Þegar Valur Freyr Einarsson, leikari og höfundur, fór um miðjan aldur að upplifa fjölda skilnaða í sínu nánasta umhverfi, varð honum ljóst hversu mikil umpólun og dramatísk bylting þetta ferli getur verið í lífi fólks. Kannski ekki síst þegar fyrrum makar halda áfram að vera hluti af nýju lífi. Valur fór að skoða hjónabandið í öllum sínum víddum, taka viðtöl við fólk sem hafði upplifað skilnað og allt sem því umbreytandi ferli fylgir. Útkoman er nýtt leikverk, Fyrrverandi, sem frumsýnt verður um næstu helgi í Borgarleikhúsinu. Við ræðum við samstarfsmennina og hjónin, Val Frey og Ilmi Stefánsdóttur, sem er leikmyndahönnuður sýningarinnar, í þætti dagsins.

-Nostalgía er hugsanlega tilfinning okkar tíma, mögulega hefðum við átt að hætta að telja árin eftir 2020, tortryggni gagnvart líðandi stundu og Ikea-líkkistur? Þetta og miklu meira er efni sýningarinnar Stöðufundur sem opnaði um helgina í Gerðarsafni í Kópavogi þar sem veitt er innsýn í hugarheim og væntingar fimm skálda og fimm myndlistarmanna sem eru í fararbroddi sinnar kynslóðar. sem eiga það sameiginlegt að fjalla um samtímann sinn og stöðu ungs fólks í nútímasamfélagi. Við spyrjum sýningarstjóra Stöðufundar nánar út í þetta hér á eftir þau Kristínu Aðalsteinsdóttur og Þorvald Sigurbjörn Helgason.

-Ég trúi því samt ekki að Rússar muni rísa upp. Það eru svo margir sem eru undir áhrifum áróðurs. Þeir eru vanir að þola, það er ekkert svo slæmt, þetta eru bara ein óþægindin enn. Sem betur fer erum við enn með heiðan himinn yfir hausnum.- Svo segir Natasha, í sínum öðrum Víðsjárpistli. Pistill Natöshu í dag kallast Járntjaldið. Í honum fjallar Natasha um breytingarnar í Rússlandi frá því að stríðið hófst, ofstæki stjórnavalda, lokun frjálsra fjölmiðla, hækkun á sölu þunglyndsilyfja, verðbólgu, matarskort og fleira.

En við byrjum þáttinn í dag á því að líta inn á æfingu í heimahúsi. Herdís Anna Jónasdóttir, sópransöngkona, var tilnefnd til nokkurra verðlauna fyrir störf sín á Íslensku Tónlistarverðlaununum, meðal annars fyrir söng ársins. Hún heldur í tónleika á Ísafirði í dag, í Mývatnssveit 8.apríl, og í Hörpu 10.apríl, ásamt Simon Skigin píanóleikara og Grími Helgasyni klarinettuleikara.

Bókmenntasagan er uppfull af eyjum, sem sögusvið, sem táknmynd, sem hugarástand. Í fyrirlestri sem haldinn var í Háskóla Íslands í hádeginu í dag fjallaði Ástráður Eysteinsson prófessor í almennri bókmenntafræði um eyjafræði og bókmenntir. Þar fjallaði hann um þetta þverfræðilega rannsóknasvið, eyjafræðina og hvernig það birtist í bókmenntum, bæði erlendum og íslenskum. Ástráður verður gestur víðsjár hér í lok þáttar og segir okkur betur frá þessu forvitnilega fræðasviði.

Snorri Rafn Hallsson, heimspekingur og dagskrárgerðarmaður í Vín, heldur áfram með pistla sína um atvinnumál hér í Víðsjá. Í dag fer Snorri Rafn á örlítið tilraunakenndari slóðir en áður. Í pistli dagsins tengir hann heimspeki Hönnuh Arendt við söngtifur, lítil skordýr sem dvelja ofan í jörðinni mestan hluta ævinnar. Hvað ætli þær geti sagt okkur um stöðu vinnunnar í tilveru okkar?

En við byrjum á að taka á móti góðum gesti hér í Víðsjá. Dísella Lárusdóttir sópran söngkona er nýkomin til landsins eftir að hafa tekið á móti Grammy-verðlaunum í Las Vegas. Dísella tók við verðlaunum fyrir bestu óperu-upptöku af óperunni Akhnaten eftir Philip Glass, þar sem Dísella fer með eitt af burðarhlutverkunum. Dísella lenti í morgun og mætti nánast beint til okkar í afar frjálslegt spjall, ásamt dóttur sinni Snædísi Lind.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson.

Anthony J. Hardy var kjörræðismaður Íslands í Hong Kong, þar sem hann starfaði um áratugaskeið í þágu íslendinga. Hardy heimsótti Ísland margoft og féll fyrir landi og þjóð, en fyrst og fremst kolféll hann fyrir íslenskri myndlist. Verandi langreyndur safnari, setti hann sig í samband við Gallerí Fold og sagðist vilja koma sér upp safni og þar með hófst ástríðufull söfnun hans á íslenskri myndlist. Þetta safn er nú til sýnis og til sölu á uppboði sem stendur yfir til 11.apríl. Við lítum inn í heimsókn í Gallerí Fold í þætti dagsins og ræðum við Jóhann Ágúst Hansen um safnið og manninn á bak við söfnunina, Anthony J. Hardy.

við fáum líka bókagagnrýni. Skáldsagan Drag plóg þinn yfir bein hinna dauðu eftir pólska nóbelsverðlaunahöfundinn Olgu Tokarczuk kom nýverið út í þýðingu Árna Óskarssonar. Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir betur í verkið í dag.

Og við hitum upp fyrir þrjátíu ára afmælistónleika Voces Thules í Salnum í kópavogi annað kvöldfagna. Það verða jafnframt síðustu tónleikar vetrarins í tónleikaröð Tíbrá þar sem flutt verður hluti af því kirkjulega og veraldlega efni sem tengist rannsóknum þeirra á íslenskum tónlistararfi í bland við miðaldatónlist frá öðrum löndum. Sigurður Halldórsson einn liðsmanna Voces thules verður gestur víðsjár hér seinna í þættinum og við hlýðum á tónlist.

Við fáum líka myndlistarrýni frá Ólöfu Gerði Sigfúsdóttur en hún kíkti í Nýlistasafnið á áhugaverða samsýningu fjölþjóðlegs listahóps, Ónæm, sem tekur til endurskoðunar samband okkar og umgengni við náttúruna. Sýningin notar Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar sem útgangspunkt og sprengir hana upp í ólíkar og ögrandi áttir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Hverfisgallerí í miðbæ reykjavíkur er nú í þann mund að opna sínar dyr fyrir gestum, þar er Davíð Örn Halldórsson búinn að setja upp sýninguna Mitt litla líf - pappír eða plast. Í Stofunni hefur Davíð Örn 58 myndir til sýnis, af fundnum fyrirbærum sem hann hefur átt við og dregið fram síkadelíska fantasíu út úr hversdagslegum hlutum eins og afklippum af pappakössum og póstkortum. Verkin eru flestöll unnin síðastliðin þrjú ár en Davíð býr og starfar í Stuttgart í Þýskalandi. Við lítum inn í Hverfisgallerí og tökum smá forskot á sæluna með listamanninum sjálfum.

P-tungumál er leynitungumál sem notað var af börnum þegar þau vildu ekki að fullorðnir skildu sig. Regla p-tungumálsins er sú að innan hvers atkvæðis, á undan sérhljóða, er bætt inn péi með sama sérhljóða á undan. Þannig breytist td orði gassi, í gapassipi. Gapassipi er einmitt nafn á innsetningu sem Magnús Pálsson sýndi í Ráðhúsi Reykjavíkur árið 1995, þar sem p-tungumál kom við sögu. Hljóðverkið var nýverið gefið út ásamt textum í bók sem Mumbling Eye gefur út, en það er nýtt útgáfuhús sem stefnir á að gefa út hljóðinnsetningar og gjörninga.

Framhlið Ísskápa er vinsælt sýningarými hversdagsins. Stundum er hún fagurlega skreytt en hún getur líka verið eins og vel útsett óreiðuinnsetning. Sumir vilja hafa ísskápana sína án allra skreytinga, aðrir setja á þá örfáa hluti. Hvað segja þessir máttarstólpar eldhússins um eigendur sína og hvað er það sem endar á ísskápnum og hversvegna? Spæjarastofa Hversdagssafnsins á Ísafirði fer á stúfana og skoðar ísskáp í dag.

Og Selma Reynisdóttir flytur okkur sinn síðasta pistil um Dans á tímum dansbanns. Pistlarnir skoða dans þegar ekki má dansa og hafa meðal annars skoðað hliðstæður samkomutakmarkana og óbeit kirkjunnar á dansi fyrr á öldum og kjarabaráttu dansara. Í dag segir Selma frá því hvernig er að finna aftur taktinn og innblásturinn eftir tveggja ára dansbann.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson