Víðsjá

Dimma útgáfa fagnar um þessar mundir 30 ára afmæli. Hún var stofnuð árið 1992 í þeim tilgangi að gefa út tónlist og bókmenntir. Þar kennir ýmissa grasa, undir merkjum Dimmu hafa komið út ljóð og ljóðaþýðingar, vísnatónlist, þjóðlög og jazz, auk barnaefnis. Nú nýlega opnaði Dimmubúð við Óðinsgötu 7 þar sem þetta allt saman er til sölu og Víðsjá brá sér í Þingholtin í morgun og hitti þar fyrir manninn á bak við útgáfuna Aðalstein Ásberg Sigurðsson. Hann ætlar að hjálpa okkur að bregða birtu á Dimmuna og segja okkur frá útgáfunni.

"Ætlum við Íslendingar að vera þjóð á meðal þjóða í náttúruvernd eða ætlum við að ganga gegn alþjóðlegum viðmiðum náttúruverndar og sitja eftir sem siðlaust eyland?" spyr Dalrún Kaldakvísl sagnfræðingur í þrumupistli hér á eftir um langreyðar og hvalveiðar við Ísland. En fyrir liggur að stórhvalaveiðar munu hefjast næsta mánuði hér við land. Dalrún segir okkur í dag frá forsögu hvalveiða, stöðu þeirra í dag og horfur.

Við fjöllum líka um nýja íslenska djasstónlist. Pétur Grétarsson þulur hér á Rás 1 rakst á tónlistarmanninn Andrés Þór hér nú á dögunum og tók hann aðeins á tal um nýútkomna plötu, Hereby.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

?Leikurinn blundar í okkur öllum,? segir nýr handhafi Guðmunduverðlaunanna í myndlist sem afhent voru fyrir nokkrum vikum, myndlistarverðlaun sem stofnuð voru af Erró árið 1997 til minningar um móðursystur sína, Guðmundu S. Kristinsdóttur frá Miðengi. Þetta er í 22. sinn sem þau eru veitt og í ár var það Ingunn Fjóla Ingþórsdóttir myndlistarkona sem tók við þeim. Í listsköpun sinni fæst Ingunn við ýmsa miðla eins og málverk, vefnað og innsetningar þar sem þátttaka áhorfanda leikur gjarnan hlutverk. Framundan er einkasýning í Listasafni Íslands nú í maí og samstarfssýning með Þórdísi Jóhannesdóttur í Sláturhúsinu, Menningarmiðstöð Fljótdalshéraðs á Egilsstöðum sem opnar í júlí, svo eitthvað sé nefnt. Við förum í göngutúr með Ingunni Fjólu hér síðar og röbbum um myndlist.

Ásta Soffía Þorgeirsdóttir harmonikkuleikari og Ásbjörg Jónsdóttir tónskáld kynntust í listaháskólanum fyrir áratug síðan og fengu strax áhuga á því að starfa saman. Nokkrum árum, meira tónlistarnámi og hellingi af ljóðalestri síðar, hafa tónlistarkonurnar leitt saman krafta sína í samstarfi við Sölva Kolbeinsson saxafónleikara og Heiðu Árnadóttur sönkonu. Hópurinn heldur tónleika og gefur út nýja plötu laugardaginn næstkomandi sem er innblásinn af ljóðum Gerðar Kristnýjar og Ingibjargar Haraldsdóttur. Þær Ásta og Ásbjörg verða gestir Víðsjár í dag.

En við byrjum í Feneyjum. Nína Hjálmarsdóttir fjallar um þau verk sem stóðu upp úr að hennar mati á Feneyjartvíæringnum.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson og Halla Harðardóttir

Við Ásvallagötu í Reykjavík rak Karólína Guðmundsdóttir um áratugaskeið vefstofu þar sem hún hannaði og óf húsgagnaáklæði, gluggatjöld og fleira í metravís fyrir stofnanir og heimili í Reykjavík. Karólína fór utan til Kaupmannahafnar 1920 þar sem hún lærði vefnað og kynntist nýjustu tískustraumum í heimi myndlistar og hönnunar. Eftir nám kom Karólína heim með þekkinguna og hafði mikil áhrif á smekk landsmanna auk þess að breyta viðhorfum til íslensku ullarinnar, handverks og hannyrða. Karólína var brautryðjandi sem tók virkan þátt í að færa módernismannn í hönnun og arkitektúr til landsins. Hún er ein þessara kvenna sem gerði listiðnað á síðustu öld að ævistarfi og nú hefur framlagi hennar og mikilvægi verið gefinn staður á sýningu í Árbæjarsafni. VIð hittum Gerði Róbertsdóttur, höfund sýningarinnar í þætti dagsins.

ReykjavíkurAkademían, samfélag sjálfstætt starfandi fræðimanna var stofnuð árið 1997 og fagnar því 25 ára afmæli um þessar mundir. Þar starfa einkum fræðimenn á hug- og félagsvísindum ásamt fólki af ýmsum öðrum fræðasviðum. Í tilefni afmælisins verður haldið hátíðarmálþing - Dútlað við þjóðarsálina - næstkomandi laugardag í Safnahúsinu við Hverfisgötu. Formaður Reykjavíkur Akademíunnar, Ingunn Ásdísardóttir, og Lilja Hjartardóttir, formaður afmælisnefndar líta til okkar og segja frá.

Hlustendur heyra líka brot úr viðtali við bandaríska tónskáldið John Adams sem stjórnar verkum sínum á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands í kvöld en þar leikur Víkingur Heiðar Ólafsson einleik í píanókonserti tónskáldsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Tilraun - æðarrækt er þverfagleg sýning um sjálfbært sambýli æðarfugla og manna sem opnar dyr sínar í tengslum við Hönnunarmars í Norræna húsinu á laugardag.

Sýningin er byggð á rannsókn á fuglinum og umhverfi hans, á sambandi hans við manninn, hefðinni, æðardúni og því hvernig dýrmæt sjálfbær hlunnindi eru nýtt á Norðurslóðum. Markmiðið er að vekja okkur til vitundar um þetta stórmerkilega samband og stuðla að nýjum verkefnum sem byggja á æðarrækt. Við ræðum við sýningarstjórana í þætti dagsins, þær Rúnu Thors, vöruhönnuð og lektor við Listaháskóla Íslands, og Hildi Steinþórsdóttur arkitekt.

Hvort kom á undan eggið eða ískyggilegi andarunginn? Nú á föstudag kom gestur á Jorn-safnið í Danmörku sem tileinkað er danska listamanninum Asger Jorn sem hafði svolítið annað í hyggju en að virða fyrir sér myndlist. Þessi gestur vatt sér að einu verka Jorns, sem ber heitið Ískyggilegi andarunginn frá árið 1959 - og vann á því skemmdarverk. Málið hefur vakið nokkra athygli og gjörningurinn og listamaðurinn á bak við hann verið bendlaður við hægri væng stjórnmálanna í Danmörku. Við ræðum við Jón Proppé listheimspeking í lok þáttar um málið, yfirtökulist og menningarstríð.

Næturlilja er blóm sem vex fyrir stelpur á djamminu, það teigir anga sína með tyggjókúlum og varalit, stendur keikt á bleikum plaströrum, og hjarta þess slær á bakka, tilbúið að sigra heiminn, eða bara skella sér á dansgólfið og finna annað hjarta slá í takt. Næturliljan er ekki til í alvöru en hún ilmar samt í alvöru.

Næturliljan er hluti af Hliðarheimi plantna sem er safn skáldaðra blóma sem Svikasskáld í samstarfi við ilmgerðarhúsið Fischer hafa skapað saman og sýna nú í tengslum við Hönnunarmars. Á sýningunni leika listamennirnir sér með mörk hins raunverulega og hins óraunverulega þar sem blöndun hinnar tilbúnu lyktar og ímyndaðra blóma vekur spurningar um hvað sé ekta og óekta, eða réttara sagt hvað sé náttúrulegt og hvað ónáttúrulegt. VIð litum við í Fichersundi í morgun og ræddum þar við Ingibjörgu Birgisdóttur vidjólistakonu og Þórdísi Helgadóttur skáld.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson.

Sviðslistafólkið Alexander Roberts og Ásrún Magnúdsóttir hafa í áratug unnið saman að verkefnum þar sem þau færa dansinn nær hversdeginum og hversdaginn nær dansinum. Þau hafa unnið með röddum og líkömum sem vanalega stíga ekki fram í sviðsljósið og fært til mörkin sem skilgreina vanalega atvinnudansara og áhugadansara. Á föstudag frumsýna þau nýtt verk í samstarfi við Íslenska dansflokkinn og níu gesta dansara. Verkið kallast Ball og þar stíga á svið Íslandsmeistari í breikdansi frá níunda áratugnum, ballerína á eftirlaunum, dansarar Íslenska dansflokksins og gó-gó dansari, svo eitthvað sé nefnt, en öll eiga þau sameiginlegt að elska dansinn .Höfundarnir segja dansinn ekki bara eiga að snúast um afburðartækni eða ómælda hæfileika hvers og eins heldur einnig um upplifunina á því að dansa ólíka dansa saman. Við kíkjum á ball í þætti dagsins.

Þegar við stingum okkur á kaf ferðumst við að inn í aðra vídd, skynjun okkar breytist og við lokum okkur frá umheiminum. Í sundi upplifa einhverjir sig berskjaldaða; í kafi erum við súrefnislaus og á bakkanum klæðalítil. Í dag 3 maí opnar í Hönnunarsafni Íslands í Garðabæ sýndarveruleika verk eftir Hrund Atladóttur. Verkið er hluti af HönnunarMars og er gert í tengslum við sýninguna Sund sem nú stendur yfir í safninu . Við heimsækjum Hrund Atladóttur á Hönnunarsafninu og ræðum um sýndarveruleika, sundlaugar, nft og vatnadísir.

Nína Hjálmarsdóttir leikhúsrýnir okkar hér í Víðsjá er nýkomin heim frá Feneyjum þar sem hún drakk í sig stemninguna á tvíæringnum, fegurð borgarinnar, fjölskrúðugt mannlífið og listaverkin sem hafa yfirtekið borgina. Hún hefur tekið saman það sem stóð upp úr á hátíðinni að hennar mati.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

?Jörðin er að reka okkur burt út úr þessum fallega garði sem við búum í sem gæti verið unaðslegur en er orðinn svolítið skelfilegur. Áður var það Eden en nú er það Jörðin.? segir Alda Björk Valdimarsdóttir um efni nýrrar ljóðabókar sinnar, Við lútum höfði fyrir því sem fellur. Þetta er önnur ljóðabók Öldu Bjarkar sem nýlega kom út undir merkjum JPV. Þar er að finna stórsögulegar vangaveltur um uppruna mannsins, trú og tilvist okkar litlu tegundar gagnvart alheiminum. Ástin kemur einnig við sögu en það er ást á tímum fellibylja. Við fáum Öldu Björk í heimsókn í lok þáttar, ræðum bókina og hlýðum á nokkur ljóð.

Nordic Folk Alliance er ráðstefna um þjóðlagatónlist sem haldin er ár hvert. Þar koma saman listamenn sem fást við það sem flokka má sem þjóðlagatónlist, í víðum skilningi, kynnir sig og ber saman bækur sínar. Að þessu sinni var hátíðin haldin í Gautaborg og það vill svo vel til að Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir, dagskrárgerðarkona hér á Rás1, var á staðnum. Hún færir okkur fréttir og upptökur af hátíðnni hér á eftir, þar á meðal í samískum barkasöng, og í íslenskum listamönnum sem þar stigu á svið.

Við fáum líka pistil frá Birni Halldórssyni - í dag veltir hann fyrir sér tímanum sem líður og reynir að setja fingur á hvenær það var sem hans eigin tími breyttist úr einhverju sem þurfti að eyða í takmarkaða auðlind sem hann átti aldrei nóg af.

En við hefjum þáttinn á fréttum af vinningshöfum á Feneyjartvíæringnum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson.

Þann 9. maí er ein af stærstum hátíðum í Rússlandi - Sigurdagurinn. Þetta er dagur þegar Sovétríkin ?björguðu heiminum frá fasistum?. Á þessu ári eru 77 ár liðin frá því að seinni heimstyrjöldinni lauk en þrátt fyrir stríð sem rússar hófu fyrir tveimum mánuðum í Úkraínu verður hátíðin haldin í ár. Stríðið og sigurdagurinn hefur verið lengi hluti af menningu í Rússlandi og gjarnan notað til að gera fólkið að föðurlandsvinum. Rithöfundurinn Natasha flytur okkur fjórða og síðasta pistil um sína upplifun af stríðinu í Úkraínu.

?Ég elska sköpun meira en lífið, og ég verð að tjá mig áður en ég hverf? Sonia Delaunay var frumkvöðull á sviði framúrstefnulegrar abstraktlistar á fyrri hluta 20. aldar og teygði hún möguleikana langt út fyrir strigann. Hún hannaði einnig klæðilega list eins og kjóla og búninga fyrir leiksýningar, fékkst við auglýsingagerð og myndskreytti einnig óvæntari fyrirbæri eins og bíla. Dýnamísk notkun bjartra lita var kjarninn í sköpun hennar ? hún var innblásinn af hefðbundnum aðferðum sem hún lærði í Rússlandi í bland við framúrstefnu Parísarborgar sem sprottin úr hringiðu listasenunnar þar, straumhvörfum í tækni, list, bókmenntum, leiklist, tísku og viðurkenndum venjum um hlutverk kynjanna. Við rekum aðeins nefið inn á Louisiana safnið í Danmörku þar sem yfirlitssýning um Soniu Delaunay stendur nú yfir.

Kordo kvartettinn heldur tónleika í Salnum í Kópavogi næstkomandi laugardagskvöld, 30. apríl undir yfirskriftinni Frændur í norðri. Kvartettinn er nýkominn heim úr sinni fyrstu tónleikaferð, til norður-Spánar þar sem hann lék á þrennum tónleikum við góðar undirtektir. Á dagskrá verða tvö af höfuðverkum norrænnar kammertónlistar, fyrstu strengjakvartettar Carls Nielsen og Edwards Grieg sem báðir eru í g-moll. Þá verður einnig frumflutt glænýtt verk eftir Huga Guðmundsson, Redshift sem hann samdi sérstaklega fyrir Kordo kvartettinn. Við fáum til okkar helming kvartettsins, þá Hrafnkel Orra Egilsson og Þórarinn Má Baldursson og kynnumst þessari sveit betur.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Það er loksins komið að því, Listahátíð í Reykjavík er handan við hornið, og dagskráin hefur verið tilkynnt. Hægt er að kynna sér alla viðburði á netinu og miðar á alla viðburði komnir í sölu. Vigdís Jakobsdóttir listrænn stjórnandi hátíðarinnar verður með okkur og segir frá áherslunum í ár og gleðinni sem hátíðin mun færa okkur í þá nítjan daga sem hún stendur, frá 1-19 júní.

Afnýlenduvæðing, birtingarmyndir hvítleika, íslenski bananinn, loftslagsbreytingar, og saltfiskur - þetta og meira til er viðfangsefni stórrar samsýningar sem til sýnis er í Nýlistasafninu í Marshall húsinu á Grandanum. Sýningin heitir IMMUNE/ÓNÆM og er afrakstur tveggja ára rannsóknar- og samstarfsverkefnis 11 alþjóðlegra listamanna, hönnuða, fræðimanna og sýningarstjóra sem öll vinna út frá sameiginlegum upphafspunkti: Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar og myndinni sem þar er dregin fram af náttúru Íslands. Við höldum í Nýlistasafnið hér um miðbik þáttar og ræðum við sýningarstjórann, Bryndísi Björnsdóttur.

Graduale Nobili kórinn var stofnaður árið 2000 af Jóni Stefánssyni. Kórinn er skipaður stúlkum á aldrinum 18-24 ára sem allar hafa stundað eða lokið tónlistarnámi. Kórinn á að baki sér farsælan feril og komið fram víða um heim, á eigin tónleikum og með öðrum flytjendum, ferðaðasti til að mynda um heiminn með Björk Guðmundsdóttur. Sunna Karen Einarsdóttir er nýtekin við sem kórstjóri af Þorvaldi Erni Davíðssyni, en hann hefur samt ekki alveg sleppt tökunum af kórnum og stýrir honum á útgáfutónleikum næstkomanid sunnudag. Vökuró kallast platan sem kórinn er að gefa út, en það er í samstarfi við Universal útgáfurisann svo það má segja að kórinn sé í útrás. Við heyrum í Þorvaldi Erni Davíssyni í þætti dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Módel af gamla hverfinu í Kvosinni, þar sem stafrænn viðbættur veruleiki mun glæða rýmið lífi, verður hluti af nýrri sýningu sem Borgarsögusafn opnar í næstu viku.

Nýja Sýningin er framhald af Landnámssýningunni og rekur sögu byggðar í Reykjavík, allt frá landnáminu til samtímans, hún teygir sig neðan jarðar frá Aðalstræti 16 yfir í elsta hús Kvosarinnar, Aðalstræti 10. Hugmyndin er að nýja sýningin undirstriki mikilvægi Aðalstrætis sem sögumiðju Reykjavíkur enn frekar. Við litum inn í elsta hús borgarinnar í þætti dagsins og hittum starfsfólk Borgarsögusafns.

Steypa og djass eru kannski ekki fyrirbæri sem oft eiga samleið en sextettinn Concrete Jazz Orchestra gerir tilraunir með það á nýrri plötu, Concrete Abstracts sem er sjálfstætt framhald af plötunni Concrete sem kom út 2011. Sveitina skipa þeir Ari Bragi Kárason, Andrés Þór Gunnlaugsson, Birgir Steinn Theodórsson, Einar Scheving, Hilmar Jensson, ásamt leiðtoganum og lagahöfundinum Magnúsi Rafnssyni. Hann er menntaður verkfræðingur og sérsvið hans er mannvirkjagerð og steinsteypa. Og sú þekking blandast á forvitnilegan hátt við tónlistina, hin harða steypa við mjúkan djass. Við fengum Magnús til okkar í heimsókn og spurðum hann út í þessa tvo heima, hvernig þeir tala saman og heyrum nokkur brot úr nýju tónlistinni.

?Endurminningar fólks um mæður sínar fela í sér úrvinnslu og framsetningu kvenna og karla á umfangsmiklum minningum um mæður sínar. Lífssaga mæðranna er mismunandi og minningarnar ótalmargar sem til samans kortleggja ævi þeirra kvenna,? segir Dalrún Kaldakvísl en hún fjallar í pistli dagsins um endurminningar fólks af mæðrum sínum. Í endurminningum af mæðrum og feðrum var meðal annars algengt að fjallað væri um stjórn mæðra og feðra á tilfinningum sínum; tilfinningastjórn sem nútímamaðurinn myndi eflaust skilgreina sem tilfinningabælingu. Meira um það í pistli Dalrúnar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Frá og með næstu mánaðarmótum verður veitinga og tónlistarstaðurinn Skuggabaldur lokaður á mánudögum, sem og hugsanlega fleiri daga vikunnar. Staðurinn hefur verið heimavöllur lifandi tónlistar, og tónleikaröð Skuggabaldurs fékk fyrir það íslensku tónlistarverðlaunin nýverið í flokki tónlistarviðburða ársins. Þessi mánudagslokun þýðir þó að Mánudjass, sem hefur verið fastur liður í Reykjavík undanfarið, heyri sögunni til eða í bili að minnsta kosti. Og í kvöld hann þess vegna kvaddur með viðhöfn. Víðsjá brá sér niður á Austurvöll fyrr í dag og leit við á æfingu fyrir tónleikana.

17 ára menntaskólastrákur er staddur á Laugaveginum ásamt vini sínum þegar síminn hringir. Sæta stelpan sem vinnur á Prinsinum er í símanum. ?Ég er ólétt. Þú ert að verða pabbi.? Hvernig getur maður orðið pabbi sautján ára, og mamman bara sextán? Er framtíðin í rúst? Þessar og fleiri spurningar koma upp í nýju íslensku leikverki sem frumsýnt verður í Frystiklefanum á Rifi næstkomandi miðvikudag, 27.apríl. Höfundar verksins eru þau María Reyndal og Kári Viðarsson, en verkið byggir á sönnum atburðum úr lífi Kára. Kári verður gestur okkar í dag.

?Að uppgötva að ég læsi ekki konur var í alla staði óskiljanlegt. Það var eins og að uppgötva að ég læsi ekki bækur sem væru með oddatölufjölda af blaðsíðum; fáránlegt skilyrði sem ég hafði enga hugmynd um og gat ekki gefið neina rökrétta ástæðu fyrir.? Þegar Björn Halldórsson fékk í fyrsta sinn tækifæri til að kenna ritlist í erlendum háskóla gerði hann óþægilega uppgötvun sem neyddi hann til að horfast í augu við sína eigin ómeðvituðu fordóma. Meira um það í pistli dagsins.

En við hefjum þáttinn í dag á umfjöllun um Stöðufund í Gerðarsafni. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir sá þessa samsýningu tíu myndlistarmanna og rithöfunda, sem leggja fram hugleiðingar sínar um fortíð, samtíð og framtíð. Sýningin vakti Ólöfu til umhugsunar um fyrirbærið ?stöðutékk?, sem virðist vera að færast í aukana í dagskrá listasafna hér á landi á undanförnum misserum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson