Víðsjá

Á plötunni Persian Path frá árinu 2020 renna saman íslensk og írönsk þjóðlagatónlist í útsetningum tónlistarmannsins Ásgeirs Ásgeirssonar. Undanfarin ár hefur Ásgeir sótt sinn tónlistarlega innblástur austur til Balkansskaga og Mið-Austurlanda. En bakgrunnurinn er öllu hefðbundnari vestrænt popp og rokk hér heima. Við ræðum við Ásgeir Ásgeirsson um tónlist þessara ólíku menningarheima í lok þáttar.

Aðdráttarafl Verksmiðjunnar á Hjalteyri á listamenn er óumdeilanlegt. Staðsetning hennar á jaðrinum, hvort sem miðað er við íslenskan eða alþjóðlegarn listheim, í rústum gamals síldarævintýris, sveipar hana ákveðnum ljóma. Hún á þátt í að skapa ímynd sem hið fullkomna listamannarekna rými þar sem starfsemin er óháð stigveldi, stofnunum og pólitískum áformum um uppbyggingu. Svo segir í texta listfræðingsins Margrétar Elísabetar Ólafsdóttur í bók sem er nýkomin út; Draumarústir. Útgáfan fagnar 10 ára afmæli Verksmiðjunnar á Hjalteyri, við ræðum við Margréti Elísabetu í þætti dagsins .

Einnig fáum við sendingu frá Feneyjum. Hópur nýtúrskrifaðra listfræðinga, listamanna, kvikmyndafræðinga, listheimspekinga og menningarmiðlara dvelja nú í Feneyjum og sjá um íslenska skálann á Feneyjatvíæringnum. Næstu vikur munu Víðsjá berast pistlar frá þessum hópi þar sem þau segja okkur frá tvíæringum og því sem hæst ber í listheiminum um þessar mundir. Fyrsti pistillinn berst frá Eyju Orradóttur kvikmyndafræðingi. Eyja veltir fyrir sér myndbandsverkum á hátíðinni, framsetningu verkanna og miðlinum sjálfum. Á myndbandsmiðillin vel við á hátið þar sem gestir ráfa um og skoða verk tilviljunarkennt og í stutta stund? Heyrum þær vangaveltur hér á eftir.

En við byrjum í leikhúsinu. Eva Halldóra Guðmundsdóttir fór að sjá Heimferð, brúðuleikhús sem fer fram í húsbíl sem ferðast um landið. Það er brúðuleikhúshópurinn Handbendi, sem skapar þessa sýningu, en hópurinn hefur aðsetur á Hvammstanga er er handhafi Eyrarrósarinnar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Raddir hverra heyrast ekki í íslensku listalífi? Hver okkar eru ekki meðal áhorfenda? Verk hverra sjáum við ekki og hver sjáum við ekki standa á stóru sviðunum? Hvernig geta lista- og menningarstofnanir spornað gegn mismunun í listum? Þetta eru spurningar sem velt verður upp á Langborðinu, viðburði sem fer fram í Iðnó í hádeginu á morgun, sem hluti af klúbbi Listahátíðar. Langborðið er lokaviðburður verkefnis sem hefur verið í gangi frá því í vetur, sem miðar að því að virkja samfélagslistir og gera menningu og listir aðgengilega fyrir öll. Björg Árnadóttir hjá Reykjavíkurakedemíunni hefur stýrt verkefninu og segir okkur betur frá því hér á eftir.

66 fyrir trúarathafnir, 12 söfn, 28 sögulegar byggingar, 18 byggingar sem hýsa menningartengda starfsemi, 7 bókasöfn og 15 styttur eða minnisvarða. Allt er þetta á lista UNESCO yfir fyrirbæri sem hafa eyðilagst í sprengjuárásum Rússa. Menningarverðmæti eru eins og margt annar afar berskjölduð í stríði. Á fyrstu vikum stríðsins í Úkraínu tóku söfn að hreinsa út allar verðmætustu eignirnar, pakka þeim saman og koma í var. Þetta hefur verið gert í gegnum söguna, líklega í öllum samtímastríðum. Fólk hefur jafnvel hætt lífi sínu við það að bjarga listaverkum frá vígvellinum. Við fjöllum um menningarverðmæti á stríðstímum með Atla Viðari Thorstenssen, sviðsstjóra alþjóðasviðs Rauða krossins.

Í kvöld verður nýtt íslenskt verk flutt í Fredriksberg kirkju í Kaupmannahöfn, Guðspjall Maríu eftir Huga Guðmundsson. Verkið var frumflutt á annan í hvítasunnu, þann 6.júní síðastliðinn, í Hallgrímskirkju og var sá flutningur hljóðritaður af Ríkisútvarpinu. Sú hljóðritun verður flutt næstkomandi sunnudag, 19.júní, hér á Rás1. Guðni Tómasson hitti Huga fyrir tónleikana og ræddi við hann um þetta verk, og við heyrum það spjall hér á eftir.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Að hlusta á hið mjúka í sér er gríðarlega mikilvægt, svo segir Katrín Gunnarssdóttir, dansari og danshöfundur. Katrín er höfundur Öldu, innsetningar með hljóði og átta dönsurum, sem dansar á mörkum sviðslita og myndlistar. Katrín sækir í sögu líkamlegrar vinnu kvenna og skoðar sérstaklega endurteknar hreyfingar og söngva. Katrín hefur tekið virkan þátt í að móta danssenuna í Reykjavík síðustu ár og meðal annars unnið að því að byggja upp hreyfitungumál og myndmál þar sem lágstemd mýkt, viðkvæmni og samruni líkama við umhverfi sitt leika lykilhlutverk.

Um borð í flugvél. Það er hugguleg stemning, lampar og pottaplöntur. Svona hefst lýsingin á sviðsmynd leikritsins Ókyrrð eftir Brynju Hjálmsdóttur skáld. Leikritið kom út á bók hjá Unu útgáfuhúsi. Þetta er gamanleikur í þremur hlutum og fjallar um dularfulla flugferð, háska í háloftunum. Það geisar heimsfaraldur, þó ekki covid heldur fuglaflensa og um borð eru aðeins tveir farþegar, flugstjóri og flugfreyja og hún er miðpunktur verksins. Það er ókyrrð í lofti í þessu ærslafulla verki sem fjallar um þrána eftir jafnvægi í óstöðugleikanum, stjórn á eigin tilveru og það að fljúga úr hreiðrinu.

Árið 1991 leystist 300 milljóna manna stórveldi upp svo gott sem á einni nóttu, ný ríki urðu til á gömlum grunni og íbúarnir þegnar þeirra. Þar á meðal Rússneska sambandsríkið sem hafði lýst því yfir að þar yrði lýðræði og forsetaræði, og nefndi 12. júní sjálfstæðisdag þjóðarinnar. Sá dagur var haldin hátíðlegur um allt Rússlands í gær. Hér í Reykjavík skipulagði hópurinn Rússar gegn stríði viðburð framan við rússneska sendiráðið sem þau kölluðu Sjálfstæði frá Pútín. Victoria Bakshina var ein þeirra sem tók til þar til máls, en hún er einmitt nýr pistlahöfundur hér hjá okkur í Víðjsjá. Victoria mun flytja okkur pistla á næstu vikum um sögu Rússlands eftir hrun Sovétríkjanna, hugmyndafræði og menningarátök. Victoria er menntaður málfræðingur og tungumálakennari frá Rússlandi. Hún hefur búið á Íslandi síðan 2016, starfar sem rússnesku- og íslenskukennari, þýðandi og túlkur, og er einnig fastur penni Lestrarklefans.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Á útilverka-sýningunni Hjólinu þræða höggmyndir átta listamanna sig um borgarlandslagið, í grennd við hjóla og göngustíga. Þetta er í fimmta sinn sem þessi sumarsýning stendur yfir, en það er Myndhöggvarafélagið í Reykjavík í samstarfi við Listahátíð í Reykjavík og Norræna húsið stendur að henni. Yfirskrift Hjólsins þetta árið er ALLT Í GÓÐU en Kristín Dagmar Jóhannesdóttir er sýningarstjóri í ár. Víðsjá skellti sér í hjólatúr í morgun og hitti Kristínu Dagmar og þær Ragnheiði Gestsdóttur og Emmu Heiðarsdóttur.

Sending frá óþekktum aðila reynist fyrsta skrefið á slóð sem leiðir fólk í gegnum sögu af mannshvarfi í Kaupmannahöfn, munaðarlausri stúlku sem send er í vist árið 1931, starfsmannapartýi á Sölvhólsgötu við stríðslok og hörmulegu sjóslysi. Framhald í næsta bréfi er óvenjulegt leikhúsferðalag þar sem áskrifendur fá send bréf með reglulegu milli bili, umslag með ljósmyndum, símskeytum og dulkóðuðum skilaboðum í bland við hljóðverk. Allt eru þetta litlar vísbendingar í stærri frásögn, svokölluðu bréfaleikhúsi. Það eru þær Salka Guðmundsdóttir og Aðalbjörg Árnadóttir sem standa að verkinu, Salka er höfundur sögunnar, leikritsins og Aðalbjörg hugmyndasmiðurinn - en vinna auðvitað saman að því að láta þetta ganga upp, að bréfin berist á réttum tíma eins og á góðu og stundvísu pósthúsi.

Á djassknæpunni Skuggabaldri við Austurvöll ætlar hljómsveitin ADHD að fagna sumrinu með tónleikum í kvöld og kynna um leið fyrirhugaða residensíu á Skuggabaldri sem fram fer í október á þessu ári. Magnús Trygvason Eliassen trommuleikari ADHD er gestur Víðsjár í dag og segir frá.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Einn af fjölmörgum viðburðum sem hafa opnað eða munu opna dyr sínar í tengslum við Listahátið, er sýningin Spor og þræðir, sem opnar á morgun, 9.júní. Þetta er sýning á verkum íslenskra samtímalistamanna sem sauma út eða nýta nál og þráð sem verkfæri við listsköpun sína. Sýningarstjórar eru þau Ingunn Fjóla Ingþórsdóttir og Birkir Karlsson og Halla hitti þau við undirbúning á Kjarvalstöðum. Einnig hitti hún á Eirúnu Sigurðardóttur og Önnu Andreu Winther.

Við heyrum líka af skartgripasmíði myndlistarmannsins Dieters Roth en ný sýning á skartgripum hans var opnuð nú um helgina í Listasafni Íslands. Sýningin er einnig hluti af Listahátíð í Reykjavík og hluti hennar er viðtal Guðna Tómassonar við Björn Roth, son Dieters, um þessa hlið á verkum föðurs síns. Við fáum að hlera það viðtal í dag.

Jelena Ciric tónlistarrýnir hér í Víðsjá fjallr um lagið Dalakofinn og flókna upprunasögu þess. Lögin sem við teljum vera mest íslensk eru stundum með alþjóðlegri sögu en við höldum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson

Einn eftirtektarverðasti viðburður síðstu viku á Listahátíð í Reykjavík voru tvær sýningar dragdrottningarinnar Taylor Mac en hán sýndi fyrir fullum sal Þjóðleikhússins. Taylor Mac nýtir drag, tónlist og húmor til að draga fram kraftmikla samfélagslega gagnrýni. Sviðið og salurinn renna saman í eina sjónræna gleðisprengju þar sem áhorfendur taka virkan þátt. Nína Hjálmarsdóttir var í salnum og flytur okkur ítarlegar hugleiðingar um sína upplifun.

Hvað geta fornaldarheimspekingurinn Prótagóras, vegalengdir mældar í hrísgrjónasuðum, Normalbaum og skógrækt í Evrópu á 18. öld sagt okkur um heimssýn okkar í dag? Snorri Rafn Hallsson í Vín, leggur pistil inn á bankareikning Víðsjár í dag þar sem hann veltir þessari spurningu upp og fullyrðir að peningar séu heimskir.

"En þetta ekkert, þetta núll, er samt til. Það er áþreifanlegt. Það er hægt að kveikja á því, brenna það niður. Og þá fyrst mögulega er það orðið ekkert. En ég ætla ekki að gera það. Hah! Ég neita að brenna þetta núll. Það fer vel í hendi. Passar í lófann." Við lítum við á myndlistarsýningu Ingibjargar Sigurjónsdóttur, De Rien í lok þáttar. Þar beinir Ingibjörg sjónum sínum að smáatriðum hversdagsleikans og hverfuleikanum. Sem efnivið nýtir hún meðal annars litarefni, texta, skrifstofupappír, gull, loft og óstjórnleg ferli. Víðsjá heimsækir Kling & bang í Marshall húsinu hér á eftir og ræðir við Ingibjörgu Sigurjónsdóttur.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Líklega er stærsta einstaka stjarnan sem heimsækir Listahátíð Reykjavíkur að þessu sinni kanadíska sópransöngkonan og hljómsveitarstjórinn Barbara Hannigan sem stjórnar Sinfóníuhljómsveit Íslands á tvennum tónleikum á föstudagskvöld og á laugardag. Sem söngkona þykir Hannigan ekkert minna en undur þegar kemur að tækni og hæfileikum en hún er líka rísandi stjarna í heimi hljómsveitarstjóra á heimsvísu. Efnisskráin er einkar forvitnileg og safarík en Hannigan stjórnar hljómsveitinni og hefur síðan upp rödd sína frá stjórnendapallinum í sumum verkanna. Guðni Tómasson hitti Barböru Hanningan eftir æfingu í vikunni og við helgum henni síðari hluta þáttarins í dag.

Víðsjá fer líka á fund við listmálarann Ella Egilsson sem er fæddur og uppalinn í Reykjavík, en hefur starfað síðustu misseri í Los Angeles og Las Vegas, þar sem hann er búsettur. Elli opnaði í Þulu gallerý myndlistarsýninguna NEVADA sem er heimaríki hans þar sem Las Vegas er staðsett í miðri eyðimörkinni. Myndirnar eru unnar eftir ímynduðum myndformum íslenskrar náttúru, eins og hún formast í skapandi hugsun og minningum, pensillinn látinn ráða för og verkin máluð á draumkenndan hátt með heimagerðum olíulitum. Landslagsverkin á sýningunni NEVADA einkennast af nákvæmni í framsetningu áferðar og litameðferðar. Elli leitast við að sýna sterkbyggð form landslagsins, en úr þeim hefur hann þróað samfellda seríu málverka, sem byggir jafnt á stórbrotnu landslagi óbyggða Íslands sem og mýkt og mismunandi áferðum ósnortinnar náttúru.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Á fimmtudag var greint frá því að indverski höfundurinn Geetanjali Shree hlýtur alþjóðlegu Booker verðlaunin í bókmenntum í ár. Það er viðurkenning fyrir skáldskap þýddan á ensku. Hún fær verðlaunin fyrir skáldsöguna Tomb of Sand sem kom fyrst út á hindi árið 2018 og í enskri þýðingu 2021. Þetta í fyrsta sinn sem þýðing úr hindi fær verðlaunin. Þýðandi verksins á ensku, Daisy Rockwell, deilir verðlaunafénu með Shree sem hljóðar upp á 50 þúsund pund. Við fjöllum um Geetanjali Shree og ræðum við Öldu Sigurðardóttur sem rekur Gullkistuna miðstöð sköpunar á Laugarvatni en Geetanjali dvaldi þar í júlí 2014.

Tvær sýningar standa yfir í Hafnarborg um þessar mundir. Þar mætast þeir Sigurður Ámundason, með sýninguna What?s Up, Ave Maria? og Gunnar Örn Gunnarsson með sýninguna Í undirdjúpum eigin vitundar, en sýningarstjóri hennar er Aldís Arnardóttir, listfræðingur. Víðsjá kíkti í heimsókn suður í Hafnarborg og tók þau Aldísi og Sigurð tali.

Björn Halldórsson flytur sjötta og síðasta pistli sinn í Víðsjá. Í dag horfist Björn í augu við takmarkanir sínar sem álitsgjafi og pistlahöfundur og endurnýjar kynnin við ritgerðina Hvers vegna ég skrifa eftir George Orwell, í von um að komast til botns í því hvað það var sem dreif hann sjálfan út á ritvöllinn.

Við fáum einnig leikhúsgagnrýni um einleikinn Stelpur og strákar eftir breska leikskáldið Dennis Kelly sem var fyrst settur upp árið 2018 í Royal Court Theatre í London. Það er sviðslistahópurinn Fullorðið fólk sem setur verkið í íslenskri þýðingu Matthíasar Tryggva Haraldssonar. Verkið var frumsýnt í Gaflaraleikhúsinu fyrir skemmstu en er nú á flakki um landið. Nína Hjálmarsdóttir rýnir betur í uppsetninguna.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Í dag segjum við ykkur af hræringum í pólsku myndlistarlífi en hrókeringar í myndlistarlífi borgarinnar Lodz hafa vakið athygli í myndlistarheiminum langt út fyrir landamæri Póllands. Guðni Tómasson ætlar með okkur til meginlandssins á eftir og segir okkur allt um þetta mál.

Flest ættu að kannast við það að lita út fyrir í lífinu, þó það væri ekki nema í litabókum í æsku. Á sýningunni Sporbaugur/Ellipse er upphafspunkturinn þetta fyrirbæri, litabók. Það eru listamennirnir Gabríela Friðriksdóttir og Björn Roth sem opnuðu saman sýninguna á Listasafni Reykjanesbæjar um helgina. Gabríela og Björn eru bæði vel þekkt fyrir ævintýralegan myndheim þó með ólíkum hætti sé. Við skreppum suður með sjó og lítum við á safninu sem sýningin er sérstaklega hönnuð inn í og ræðum litabækur og list við Gabríelu og Helgu Þórsdóttur safnstjóra.

Og við beinum sjónum okkar að Listahátíð í Reykjavík sem hefst á morgun með stútfullri dagskrá. Þar á meðal er ljósmyndasýningin Bótaþegi, sem Hrafn Hólmfríðarson Jónsson eða Krummi, eins og hann kallar sig, stendur að. Sýningin er af persónulegum og pólitískum toga, en þar fjallar Krummi um þann veruleika að vera fatlaður og lifa við fátækt í íslensku velferðarkerfi 21. aldarinnar. Melkorka Gunborg Briansdóttir ræðir við Krumma í dag.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson og Melkorka Gunborg Briansdóttir