Víðsjá

Manneskjan virðist vera hönnuð fyrir tónlist og tónlistariðkun dregur fram það besta í okkur. Þetta segir Helga Rut Guðmundsdóttir, prófessor á menntavísindasviði háskóla íslands og við háskólann í Bergen. Nýlegar rannsóknir Helgu Rutar benda einnig til þess að fátt styðji betur við tungumálanám og máltöku barna en tónlistariðkun og að tónlistarnám sé gríðarlega gagnlegt þeim sem glíma við lesblindu eða athyglisbrest. Helga verður gestur okkar í þætti dagsins.

Berglind Jóna Hlynsdóttir hefur rannsakað almenningsrými í meira en áratug. Hún hefur meðal annars gert verk sem fjalla um Hljómskálann í Hljómskálagarði, um klukkuna á lækjartorgi, tollhúsið og útvarpsstöðina Hamraborgarrásina. Byggingar sem vitni um sögu og samfélagsgerð eru meginþráðurinn í hennar nýjasta verki sem kallast Hamraborg FJöleignarhús, og sem er hluti af Hamraborgarfestivalinu, þar sem hún er heiðurslistamaður. Verkið veltir upp mörgum spurningum, meðal annars hvernig við ákveðum að byggja samfélög og hvernig við varðeitum minningar, og á sama tíma er það er óður til fólksins sem byggði og dvaldi í Hamraborg, en samfélagið þar skapaðist að miklu leiti í gegnum bílakjallara. VIð förum í ferðalag um Hamraborgina í þætti dagsins.

Rússneski einleikarinn Danill Trifonov, einhver merkasti píanóliekari samtímans, leikur á tvennum tónleikum á vegum Sinfóníuhljómsveitar Íslands á fimmtudag og laugardag. Fyrri tónleikarnir verða í beinni útsendingu hér hjá okkur á Rás 1 og Guðni Tómasson ætlar að hita upp fyrir tónleikana hjá okkur í Víðsjá dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Benni Hemm Hemm á að baki farsælan tónlistarferil, innan þess geira sem oftast er kenndur við popp. Hann var þó ekki allskostar ánægður í hlutverki poppstjörnunnar og þurfti um tíma að leita á nýjar slóðir til að finna andagiftina. Á óvæntum slóðum, meðal annars hjá miðli, fann hann nýjar leiðir til að virkja sköpunarkraftinn, sem oft á tíðum er nær, en okkur grunar. Benni Hemm Hemm var að gefa út nýja plötu og ljóðabók og hann verður gestur okkar í dag.

Um liðna helgi var frumsýnt nýtt íslensk verk í Tjarnarbíói, Fíflið eftir Karl Ágúst Úlfsson. Á sýningunni eru áhorfendur kynntir fyrir hirðfíflum allra tíma og heimshluta og rýnt er í samband fíflsins og valdsins. Eva Halldóra Guðmundsdóttir skellti sér á Fíflið og segir frá sinni upplifun.

Við fjöllum líka um Riget, eða Lansann, all sérstakar sjónvarpsseríur sem leikstjórinn Lars von Trier gerði á tíunda áratugnum, en er nú haldið áfram með nýrri seríu 25 árum eftir að sú síðasta kom út.

Á krefjandi tímum er mikilvægt að halda í vonina, bjartsýnina og trúna á mannkynið, samtalið og umbreytingarmátt listarinnar. Nokkurnvegin svona er inntakið í Goethe morph, menningarviðburði fullum af sýningum og málstofum sem hefjast um helgina og fara fram í Norræna húsinu í samstarfi við Goethe Institut. Arnbjörg María Daníelsen, sýningarstjóri, segir frá fjölbreyttri dagskrá í Norræna húsinu næstu tvær vikurnar.

Í kvöld verður frumflutt í Gamla bíó ný íslensk ópera eftir gömlu ævintýri, Mærþöll. Þórunn Guðmundsdóttir er höfundur bæði tónlistar og libretto, en hún hefur skrifað fjölda leikrita, söngleikja og ópera síðustu ár. Tónverk eftir Þórunni verður líka frumflutt á tónleikum í Langholtskirkju næstkomandi sunnudag, sem Íslenski flautukórinn heldur utan um og haldnir eru í minningu flautuleikarans Hallfríðar Ólafsdóttur, sem lést fyrir réttum tveimur árum, langt fyrir aldur fram. Þórunn kemur í hljóðstofu og segir okkur frá óperunni og tónverkinu Hafblik.

Þegar best tekst til getur hausinn á lesandanum stækkað jafnmikið við að lesa eina örsögu eins og eina skáldsögu. Þessa tilvitnun í Elísabetu Jökulsdóttur er að finna í bók sem kom út í vikunni: Með flugur í höfðinu, sýnisbók íslenskra prósaljóða og örsagna 1922-2012. Safnritið er yfirlit um íslensk prósaljóð og örsögur, eftir tugi skálda sem hafa fengist við þessi heillandi en vandmeðförnu bókmenntaform. Kristín Guðrún Jónsdóttir, prófessor í spænsku, og Óskar Árni Óskarsson, skáld, önnuðust útgáfuna og eru gestir dagsins í Víðsjá.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Ari Þór Vilhjálmsson er einn fremsti fiðluleikari þjóðarinnar og verður meðal einleikara á tónleikunum Klassíkin okkar nú á föstudagskvöld. Eftir að hafa starfað í nokkur ár í Fílaharmóníunni í Helsinki dró ævintýraþráin og ástin hann á nýjar slóðir, en í dag býr hann í Tel Aviv og starfar sem leiðari í Fílharmóníuhljómsveit Ísrael. Ari Þór verður gestur okkur í Svipmynd dagsins, segir okkur frá lífi og starfi og svarar nokkrum spurningum af spurningalista Proust.

Anton Helgi Jónsson hlaut um liðna helgi ljóðaverðlaun Guðmundar Böðvarssonar og Ingibjargar Sigurðardóttur. Við heyrum ljóðalestur og brot úr viðtali sem tekið var við skáldið í vor, um miðbik þáttar.

Þeir eru ófáir, íslensku söngvararnir, sem sungið hafa með píanóleikaranum Jónasi Ingimundarsyni. Nú í vetur fer fram í Salnum í Kópavogi ný tónleikaröð tileinkuð íslenska einsöngslaginu, sem Jónas hefur brunnið fyrir og unnið ötullega að alla sína starfsævi. Við hittum þær Sigríði Ósk Kristjánsdóttur, mezzósópransöngkonu og Hrönn Þráinsdóttur, píanóleikara, sem sögðu okkur nánar frá verkefninu og fyrstu tónleikunum í röðinni, sem eru sérstaklega tileinkaðir Jónasi Ingimundarsyni og fara fram nú á sunnudag.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Hversu djúpt rista hugsjónir okkar þegar virkilega reynir á? Er hægt að vera ein manneskja á samfélagsmiðlum og önnur í raunheimum? Hvernig er hægt að lifa raunverulegu lífi í beinni útsendingu og hver er kraftbirtingarhljómur lífsins á þessum síðustu og verstu? Auðlesin er reykvísk sumarsaga um verkefnastjórann Bjart og ungskáldið Nínu Kristínu, lauflétt skemmtisaga sem þó veltir upp djúpum spurningum um samtíma okkar og vandamál hinnar svokölluðu þúsaldarkynslóðar. Höfundurinn, Adolf Smári Unnarsson, hefur getið sér gott orð sem rithöfundur, leikstjóri og leikskáld og hann verður gestur okkar hér á eftir.

Og í dag fáum við til okkar nýjan pistlahöfund Óskar Arnórsson, arkitekt, doktorsnema í arkitektúr við Columbiaháskóla og lektor í arkitektúrfræðum við Listaháskóla Íslands. Á næstu vikum mun Óskar fjalla um heiminn með augum arkitektsins, og í sínum fyrsta pistli í dag mun hann skoða heiminn með gleraugum arkitektsins. Óskar veltir fyrir sér vali á gleraugum, og hvernig form og fúnksjón takast á í gleraugnaumgjörð. Hvert er annars hið fullkomna form á gleraugnaumgjörð?

En við hefjum leika á því að hita upp fyrir klassíkina okkar.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Við hugum að nýrri myndlistarbók sem heitir Ævarandi hreyfing og er sýningarskrá fyrir sýningu Sigurðar Guðjónssonar myndlistarmanns á tvíæringnum í Feneyjum.

Auður Jörundsdóttir forstöðumaður Kynningarmiðstöðvar íslenskrar myndlistar verður gestur þáttarins.

Ómar fortíðar er ný plata sem Ómar Guðjónsson gaf út á dögunum, og frumflutti á nýafstaðinni djazzhátíð í Reykjavík. Ómar og félagar hans, Matthías Hemstock og Tómas Jónsson, leika á plötunni þekkt lög úr þjóðarsál Íslendinga, í nýjum og óvæntum útsetningum, þar sem fetilgítar leikur aðalhlutverk. Við heyrum af sköpunarferlinu undir lok þáttar.

Um helgina fór fram, í annað sinn, Hamraborgarfestival. Opnunarverk hátíðarinnar var gjörningurinn Dætur, eftir þær Önnu Kolfinnu Kuran og Elísabetu Birtu Sveinsdóttur. Nína Hjálmarsdóttir segir okkur frá gjörningnum í pistli dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Í Víðsjá dagsins kynnum við okkur nýlega og mjög metnaðarfulla listahátíð í Kópavoginum, Hamraborg Festival. Rithöfundarnir Emil Hjörvar Petersen og Kamilla Einarsdóttir sögðu okkur aðeins frá hátíðinni, endurnýjaðri ímynd Kópavogs og nýútkominni bók, Með Hamraborg á heilanum, sem kemur út í tilefni af hátíðinni.

Þá fáum við óvenjulega heimsókn í hljóðstofu: Myndlistarkonan Freyja Eilíf og handarannsakandinn Jana Napoli lásu í lófa Höllu og sögðu okkur frá verkefninu Hendur Íslands, sem felst í því að lesa í lófa og taka myndir af höndum 1% Íslendinga. Lófalestur þeirra Jönu og Freyju verður meðal fjölda viðburða á Hamraborg Festival um helgina.

Friðgeir Einarsson hefur síðustu vikur fært okkur pistla um sumarfrí og deilt með okkur áhyggjum og vangaveltum um allt það sem huga þarf að á þessum krefjandi tíma ársins. Í sínum síðasta pistli af fjórum heldur Friðgeir á Hornstrandir í leit að svörum.

Og við heyrum smá spuna frá Davíð Þór Jónssyni, píanóleikara, sem tekur á móti gestum á síðustu stofutónleikum sumarsins á Gljúfrasteini á sunnudaginn.

Í Víðsjá dagsins er hugað að úkraínskum menningargersemum, í tilefni af þjóðhátíðardegi Úkraínu.

Litrík og ævintýraleg verk úkraínsku listakonunnar Mariu Primachenko hafa tekið þátt í að móta þjóðarvitund Úkraínu. Það var því mikið áfall þegar rússneski herinn kveikti í safni sem hýsti mikið af verkum hennar í mars síðastliðnum. Við hefjum Víðsjá í dag með því að rifja upp pistil Höllu Harðardóttur um þennan atburð.

Á miðvikudögum í Víðsjá fáum við svipmynd af listamanni, og gestur okkar í dag er Hrafnhildur Hagalín, leikskáld, dramatúrg og þýðandi. Hrafnhildur kemur með nokkur lög, segir okkur frá ferlinum og svarar auk þess nokkrum spurningum úr Proust spurningalistanum.

Árið 1974 var eitt af okkar ástkærustu útilistaverkum vígt; það er mósaíkverk Gerðar Helgadóttur á Tollhúsi Reykjavíkur. Nú hefur nýtt torg, sem nýlega var prýtt þokuskúlptúr til frekari mögnunar, mótast í samtali við nýjar byggingar á svæðinu, en fyrst og fremst í samtali við verk Gerðar. Við ræðum við landslagsarkitektinn sem hafði umsjón með hönnun torgsins, Áslaugu Traustadóttur.

Umsjónarmenn: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Í þætti dagsins í dag verður farið víða að vanda. Við heyrum pistil frá nýjum pistlahöfundi Víðsjár, Erni Elvari Arnarssyni. Við hittum líka sviðshöfundinn Hákon Örn Helgason, og heyrum af fyrstu frumsýningu haustsins í Tjarnarbíói, Jesú er til og hann spilar á banjó.

Þá förum við í heimsókn í Hverfisgallerí neðst á Hverfisgötu, en þar sýnir Edda Jónsdóttir myndlistarkona verk sín á sýningu sem hún kallar Teikningar. Við ræðum við Eddu í galleríinu og líka sýningarstjórann, Hildigunni Birgisdóttur.

Í Kakalaskála í Kringlumýri fara reglulega fram merkileg málþing. Á laugardaginn verður eitt slíkt, og hefur yfirskriftina Náttúran. Fundarstjóri málþingsins er Guðrún Ingólfsdóttir en fyrirlesararnir eru fjórir, þau Ásta Kristín Benediktsdóttir, lektor, Skúli Skúlason, prófessor, Astrid Ogilvie, vísindamaður og Viðar Hreinsson, sérfræðingur á Náttúruminjasafni Íslands. Fyrirlestur Viðars ber titilinn 'Þú hafðir ekki skyn á skapara þínum' og Ásta Kristín fjallar um íslenska hálendið sem hinsegin rými. Við fengum þau bæði í viðtal.

Umsjónarmaður: Melkorka Ólafsdóttir

Víðsjá kynnir sér síðasta sumarlestur Norræna hússins, sem fer fram þriðjudaginn 23. ágúst kl 17. Þema sumarlestursins í þetta sinn er ábyrgð mannsins á sjálfum sér, í samböndum og lífinu öllu. Þessi metnaðarfulla yfirskrift vakti forvitni Víðsjár, sem hitti rithöfundana Ingólf Eiríksson, Natöshu S og Þóru Hjörleifsdóttur í garðskála Norræna hússins.

Sviðshöfundurinn Nína Hjálmarsdóttir dvaldi í New York í sumar og sótti þar leiksýningar af því tagi sem óvíða finnast annars staðar. Hún segir okkur frá reynslu sinni af því að fara á innlimunarleiksýninguna Sleep no more.

Við skoðum líka nýtt frumvarp til laga um tónlist í landinu og ný drög að tónlistarstefnu sem nú er verið að koma saman í fyrsta sinn.

Myndlistarmaðurinn Fritz Hendrik opnaði á dögunum sýningu í Gallerí Þulu, undir yfirskriftinni Regnbogi Hunds. Við tókum titilinn bókstaflega, mættum með hund á sýninguna og lærðum ýmislegt um skynjun hunda.

Umsjónarmaður: Melkorka Ólafsdóttir