Víðsjá

Björk Guðmundsdóttir verður gestur Víðsjár í dag. Björk hefur þegar gefið út þrjú lög af væntanlegri plötu, Fossoru. Við ræðum þessi lög í dag, en líka plötuna í heild sinni, hvaða fræ gáfu henni líf, hvaða tilfinningar gáfu henni kjöl og hvaða taktar komu henni á flug.

Björk segir okkur frá óendanlega skapandi ferli við hljóð- og myndheim plötunnar, hlátursköstum og náttúrunni á Þingvöllum, hljóminum í sorginni, tengingunni við gabba-taktinn, vindmyllum og vonbrigðum, frægð í æsku, tilfinningahnitum og ástarlögum.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Hugarflug, árleg rannsóknarráðstefna Listaháskóla Íslands, er vettvangur fyrir opna, faglega og gagnrýna umræðu um listir, hönnun, og arkitektúr. Þema hátíðarinnar þetta árið er Enginn er eyland. Leitast verður við að greina þá víðsjárverðu tíma sem við lifum, og hugsa hvernig best sé að hlúa að samfélögum okkar og næra grunngildi þeirra. Fjöldi fólks tekur til máls og meðal þeirra er Karl Kvaran arkitekt, en hann opnar Hugarflug með stafrænni innsetningu sem tengir saman franska heimspeki Édouard Glissant og framtíðarsýn bandaríska arkitektsins Richard Buckminister Fuller. Karl Kvaran verður gestur okkar í dag.

Í Listasafni Árnesinga í Hveragerði opnaði nýlega metnaðarfull sýning undir yfirskriftinni Summa og sundrung. Sýningin er umfangsmikið samvinnuverkefni sem spannar áratugalanga ferla vi?deo?- og raflistarfrumkvo?ðlanna Garys Hill, Steinu og Woodys Vasulka. Víðsjá brunaði í Hveragerði um helgina og hitti þar einn af þremur sýningarstjórum sýningarinnar, Halldór Björn Runólfsson, ásamt bandaríska vídjólistamanninum Gary Hill, sem sýnir í fyrsta sinn verk sín á Íslandi.

Og við fáum fréttir frá Kassel í Þýskalandi. Mikill styr hefur staðið um hátíðina sökum ásakana um gyðingahatur í myndmáli nokkurra verka sem eru til sýnis. Svo mikið fjaðrafok hefur orðið að menningarmálaráðherra Þýskalands tók afstöðu til málsins, framkvæmdastjórn hátíðarinnar sagði af sér og einhverjir listamenn tekið verk sín af svæðinu. Marteinn Sindri Jónsson færir okkur fréttir frá Kassel í þætti dagsins.

Í tilefni haustveðursins er jazzsöngkonuþema í Víðsjá dagsins, og við byrjum á ungri íslenskri söngkonu. Í sumarbyrjun kom út jazzplatan More than you know, en á henni flytja þau Silva Þórðardóttir og Steingrímur Teague jazzstandarda í eigin útsetningum. Platan verður flutt í heild sinni í Salnum í Kópavogi í hádeginu á morgun, jazzunnendum eflaust til mikillar gleði. Silva leit aðeins við í hljóðstofu Víðsjár, sagði okkur frá samstarfi þeirra Steingríms og nýju lagi sem þau munu gefa út á næstu dögum

Pistlahöfundurinn og skáldið Örn Elvar Arnarson flytur okkur í dag sinn þriðja pistil, og að þessu sinni er gráturinn, í sínum fjölbreyttu birtingarmyndum, honum hugleikinn.

Við fáum líka leikhúsgagnrýni frá sviðshöfundinum Nínu Hjálmarsdóttur, sem sótti síðastliðið föstudagskvöld frumsýningu á söngleiknum Sem á himni í Þjóðleikhúsinu.

Á sýningunni Séstey / Hverfey sýnir Þorgerður Ólafsdóttir ný listaverk og aðra muni í Surtseyjarstofu í Vestmannaeyjum. Á sýningunni veltir Þorgerður upp hugmyndum um hvernig nýr staður verður til í menningarlegum skilningi og gerir tilraun til að kortleggja breytileika Surtseyjar út frá náttúrulegum ferlum og þeim sem við mannfólkið ýtum af stað. Við heimsækjum Þorgerði á vinnustofuna í þætti dagsins og fáum að skoða rekaefni, heyra af frökkunum sem vildu gera Surtsey að franskri nýlendu og fótspori í móbergi frá 1965, sem hugsanlega er búið að fá eiganda.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Leikverkið Á eigin vegum var frumsýnt í Borgarleikhúsinu síðastliðið laugardagskvöld. Leikgerðin byggir á skáldsögu metsöluhöfundarins Kristínar Steinsdóttur sem kom út árið 2006, en bókin var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs og hlaut Fjöruverðlaunin árið 2007. Eva Halldóra Guðmundsdóttir rýnir í verkið.

Hallsteinn Sigurðsson myndhöggvari á að baki langan feril prýddan fjölbreyttum verkum. Frá því hann kom úr námi í byrjun sjöunda áratugarins hefur hann unnið þvívíð verk, fyrst og fremst í steypu, stál, járn og ál. Mörg útiverka hans eru kunnugir félagar í borgarlandslaginu, en þekktust eru sennilega álverkin 16 sem standa í Gufunesi. Listamaðurinn hafði sjálfur frumkvæði að þeim garði og gaf borginni síðar öll verkin. Víðsjá heimsótti Café Pysju í Grafarvogi þar sem nú stendur yfir sýning sem kallast Í Hallsteins nafni.

Einn fremsti rithöfundur Spánar, Javier Marías, féll frá í síðustu viku, sjötugur að aldri. Marías, sem lengi hefur verið orðaður við bókmenntaverðlaun Nóbels,

gaf út sextán skáldsögur og hafa verk eftir hann verið þýdd á 46 tungumál. Marías var einnig afkastamikill þýðandi, auk þess að vera fastur penni í spænska dagblaðinu El País. Gauti Kristmannsson fjallar um Javier Marias í þætti dagsins.

Síðustu átt ár hefur Elvar Örn Kjartansson, ljósmyndari, unnið að umfangsmiklu ljósmyndaverkefni þar sem hann hefur heimsótt fyrirtæki og stofnanir á Íslandi og myndað þar ýmis rými. Um er að ræða sto?rt og flo?kið kerfi sem samanstendur af mannvirkjum, stofnunum og þjónustufyrirtækjum og o?teljandi pörtum sem eru innviðir þess. Hvert og eitt þeirra þjo?nar sínum sérstaka tilgangi og sér til þess að þjo?ðfe?lagið nær að ganga sinn vanagang frá degi til dags og við lifum og hrærumst i? því nánast óafvitandi. Víðsjá heimsótti ljósmyndasýninguna Kerfið og við heyrum af því í lok þáttar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Myndlistarkonurnar Dóra Emilsdóttir og Kristín Gunnlaugsdóttir hafa verið vinkonur frá því að þær kynntust í Myndlistar- og handíðaskólanum. Þær hafa alla tíð síðan átt ríkt samtal um listina en það var ekki fyrr en kófið skall á sem samtalið varð að samstarfi. Afraksturinn er til sýnis í Listval á Granda, og þangað höldum við í dag.

VIð komum líka við í Hörpu og ræðum við skærastu stjörnu stórsveitaheimsins, Mariu Schneider frá New York, en hún stjórnar afmælistónleikum Stórsveitar Reykjavíkur um helgina. Þó að Maria Schneider hafi einkum helgað krafta sína stórsveitaskrifum hefur hún einnig komið að klassískri tónlist og unnið með poppgoðinu David Bowie, svo eitthvað sé nefnt. Maria Schneider hefur hlotið Grammy verðlaunin sjö sinnum og 14 tilnefningar.

Einnig fáum við sendingu frá Marteini Sindra Jónssyni um Documenta hátíðina í Kassel, heyrum af skáldskap Þorsteins frá Hamri og fáum pistil frá Óskari Arnórssyni, arkitekt, um París Jean Luc Godards, sem lést í þessari viku.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Líkt og verið hefur síðustu miðvikudaga fær svipmynd af listamanni gott pláss í síðari hluta þáttar. Gestur okkar í dag er Ingibjörg Björnsdóttir, dansari, sem valdi með sér nokkur lög og segir okkur örlítið af viðburðaríkum listamannsferli sínum. Ingibjörg hlaut Fálkaorðuna fyrir brautryðjendastarf á sviði íslenskrar danslistar árið 2012 enda má að stórum hluta þakka ástríðu hennar og eljusemi framgang danslistar hér á landi. Ingibjörg Björnsdóttir hóf ung að árum störf sem dansari við Þjóðleikhús Íslands, þar sem hún steig spor í fjölmörgum leikritum, óperum og söngleikjum. Hún stóð, ásamt fleirum, að stofnun Íslenska Dansflokksins árið 1973 og dansaði með flokknum, þó hún væri ekki formlegur meðlimur. Ingibjörg hefur einnig samið fjölda dansa og dansverka, meðal annars fyrir Íslenska Dansflokkinn, leikhús og óperusýningar. Hún kenndi um árabil við Ballettskóla Sigríðar Ármann og varð fyrsti skólastjóri Listdansskóla Þjóðleikhússins, sem í dag heitir Listdansskóli Íslands. Því starfi gengdi hún í tvo áratugi. Ingibjörg hefur verið virk í félagsmálum listdansara og hún er enn að dansa, því hún er meðal dansara í verðlaunasýningunni Ball.

Í dag, Á fæðingardegi dr. Sigurðar Nordals, gengst stofnun árna magnussonar fyrir svokölluðum Sigurðar Nordals fyrirlestri. Fyrirlesari að þessu sinni er Finnur Ulf Dellsén, prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands og gistiprófessor við Høgskolen i Innlandet í Noregi. Rannsóknir Finns hafa að mestu leyti snúist um hvernig við öðlumst skilning og þekkingu á heiminum, sérstaklega í vísindum og með hjálp þeirra. Árið 2019 hlaut Finnur bæði hvatningarverðlaun Vísinda- og tækniráðs og Nils Klim-verðlaunin sem veitt eru ungum norrænum fræðimanni fyrir framúrskarandi rannsóknir á sviði hugvísinda, félagsvísinda, lögfræði og guðfræði.

Fyrirlestur FInns í dag kallast: Fyrir hverja eru fræðin?

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Við brennum bækur, kerti, geithafra, sinu, teslur og syndaseli. Við brennum í æðum, lungum, við brennum fyrir, við brennum upp og með eld í hjarta kveikjum við elda sem brenna brýr. Á sýningunni Eldskírn veltir myndlistarkonan Sigrún Hlín Sigurðardóttir fyrir sér eldinum í tungumálinu og eldinum í menningarsögu vesturlanda. Handprjónuð textílverk hanga úr loftinu í Listasal Mosfellsbæjar og sýna mismunandi brennandi fyrirbæri. Víðsjá hitti Sigrúnu Hlín og fékk leiðsögn um sýninguna.

Í kvöld og næsta sunnudagskvöld verða lokasýningar á dansverkinu Rof í Tjarnarbíói. Danshöfundur Rofs er Sveinbjörg Þórhallsdóttir en tónlistin er eftir Valgeir Sigurðsson. Halla Þórðardóttir, dansari, fékk tilnefningu sem dansari ársins á Grímunni árið 2021, fyrir túlkun sína á þessu sérstæða sólóverki, og kemur í hljóðstofu ásamt danshöfundinum Sveinbjörgu.

Getur bakkelsi verið arkitektónískt? Þegar þú velur kanilsnúð, hvernig getur þú verið viss um að hann velji ekki þig? Eru kleinur fagrar listir og ástarpungar harðkjarnamódernistar? Þannig spyr Óskar Arnórsson, arkitekt, í pistli dagsins, sem að þessu sinni veltir fyrir sér muninum á ástarpung og kleinu.

Við kynnum okkur að lokum nýja plötu sem kom út í síðustu viku á vegum Sono Luminus. Það er platan Two Sides, með flutningi Barokkbandsins Brák á barokktónlist og nýjum, íslenskum verkum eftir tónskáldin Finn Karlsson, Þráin Hjálmarsson, Bergrúnu Snæbjörsdóttur og Kristinn Kristinsson.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Á fimmtudaginn síðasta fór fram tvöfalt útgáfuhóf hjónanna Sigrúnar Ölbu Sigurðardóttur, menningarfræðings og Björns Þorsteinssonar, heimspekings. Bók Sigrúnar Ölbu, Snjóflyksur á næturhimni, er í senn persónuleg og heimspekileg umfjöllun um samspil ljósmynda, minninga og veruleika, en í bókinni rýnir höfundur í eigið líf og annarra í gegnum ljósmyndir og fjallar um ljósmyndina sem listmiðil. Verufræði Björns Þorsteinssonar er afrakstur áratuga fræðivinnu, en Björn starfar sem prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands. Í henni tekst höfundurinn á við krefjandi spurningar á sviði verufræði, eins og eðli tilvistarinnar og tengsl skynjunar og skynsemi. Þau Björn og Sigrún Alba eru gestir Víðsjár í þætti dagsins.

Í Ásmundarsafni hefur verið í gangi í þónokkurn tíma sýningarröð þar sem fram fer samtal ólíkra listamanna við Ásmund Sveinsson. Að þessu sinni er það Unndór Egill Jónsson sem hefur kafað í veröld Ásmundar og lætur verkin tala á sýningu sem opnaði dyr sínar um helgina. Sýningin kallast Eftir stórhríðina, en titillinn er fengin úr bréfi sem Ásmundur skrifaði móður sinni frá Kaupmannahöfn 1920. Víðsjá heimsótti safnið fyrir helgi og náði að draga Unndór frá undirbúningi í spjall um Ásmund sem innblástur.

Nýtt land utan við gluggann minn eftir Theodor Kallifatides kom út í íslenskri þýðingu Halls Páls Jónssonar í vor.

Kallifatides yfirgaf Grikkland árið 1964 og fluttist til Svíþjóðar, þá 26 ára gamall. Hann náði fljótt tökum á tungumálinu og örfáum árum síðar gaf hann út sína fyrstu bók og er nú í hópi þekktustu rithöfunda Svía. Í bókinni fjallar hann um uppruna sinn og stöðu eftir áratuga búsetu í nýja landinu. ?Ég hef ekki orðið sænskur, jafnvel þótt ég sé ekki lengur sá Grikki sem ég hélt að ég væri. Ég er ekki einu sinni hundrað prósent útlendingur.? Gauti Kristmannsson fjallar um Nýtt land utan við gluggann minn í þætti dagsins.

Á Ljósmyndasafni Reykjavíkur stendur nú yfir sýning undir yfirskriftinni Landvörður. Það er sýning á ljósmyndum Jessicu Auer, listakonu sem búsett er á Seyðisfirði og hefur síðustu ár unnið markvisst að myndrænni skrásetningu á áhrifum fjöldaferðamennsku á íslenskt landslag og samfélag. Í dag munu Félagar í Landvarðafélagi Íslands veita innsýn í heim landvarða með erindum á Ljósmyndasafninu. Þær Nína Aradóttir, formaður Landvarðafélags Íslands, og Júlía Björnsdóttir, landvörður í Öskju, munu fjalla um mikilvægi náttúrutúlkunar þegar kemur að náttúruvernd. Víðsjá heimsótti sýninguna og heyrði nánar af viðburðinum og starfi þeirra Júlíu og Nínu sem landverðir.

Á laugardag fer fram viðburður í Hörpu undir yfirskriftinni Dagur á mörkum veruleika og ímyndunar í heimi Tove Jansson. Flestir þekkja Jansson sem höfund Múmínálfanna, en hún var stórbrotin persóna og mikill listamaður. Líf hennar og ævistarf kveikir allskyns vangaveltur og spurningar sem verða reifaðar með fjölbreyttum hópi gesta í Hörpu. Gerður Kristný skipulagði dagskrána og hún verður gestur okkar í þætti dagsins ásamt séra Sigríði Guðmarsdóttur, sem tekur þátt í málstofu sem kallast Andspænis halastjörnunni: Trú, fagurfræði og heimspeki í múmíndal

Skáldið Örn Elvar Arnarsson flytur okkur sinn annan pistil, sem að þessu sinni snertir á byggingu sem hann tengist sterkum böndum, bensínstöð sem er við það að hverfa úr borgarlandslaginu.

Á þriðjudag var borinn til grafar Erlingur Jónsson myndhöggvari, fæddur árið 1930 á Vatnsleysuströnd. Erlingur starfaði að list sinni áratugum saman, meðal annars í Noregi og Reykjanesbæ en fyrst, um miðja 20. öldina, starfaði hann sem nemandi og aðstoðarmaður Sigurjóns Ólafssonar. Í þætti sem var fluttur hér á Rás1 árið 2010 sem hét ?Erlingur minn, hvað ertu nú að gera?? sagði Erlingur frá fyrstu upplifun sinni af myndlistinni og hugmyndinni um rými í henni. Við heyrum þessa lýsingu í þætti dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Eins og síðustu miðvikudaga verður í þætti dagsins boðið upp á svipmynd af listamanni, sem að þessu sinni er myndlistarkonan Margrét H Blöndal. Margrét stundaði myndlistarnám á Íslandi og í Bandaríkjunum og verk hennar hafa verið sýnd víða, bæði heima og erlendis. Hún sýnir um þessar mundir í Listasafni íslands, sýningu sem kallst Liðamót og i8 er hennar gallerí.

Í dag afhendir Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, Alþjóðleg bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness í Hátíðarsal Háskóla Íslands, en það er Andrej Kurkov sem hlýtur verðlaunin í þetta sinn. Kurkov er meðal fremstu samtímahöfunda Úkraínu og bækur hans hafa komið út á 42 tungumálum. Hans þekktasta verk er bókin Dauðinn og mörgæsin sem kom út í íslenskri þýðingu Áslaugar Agnarsdóttur hjá Bjarti árið 2005, en bókin var endurútgefin nú í vor. Við hlýðum á upphaf Dauðans og mörgæsarinnar og bendum hlustendum á að áhugasamir geta sótt kvöldlestur þar sem Kúrkov les ásamt vel völdum íslenskum höfundum í kvöld kl 20 í Iðnó.

Síðastliðinn laugardag var boðið upp á sjónlýsingu á Árbæjarsafni. Sjónlýsing er aðferð til að færa sjónræna hluti og upplifun í orð og lýsa fyrir þeim sem ekki geta séð með eigin augum. Myndlistarkonurnar Þórunn Hjartardóttir og Guðbjörg H. Leaman hafa unnið saman við sjónlýsingar síðstu tíu árin og sérhæft sig í sjónlýsingum á söfnum. Þær stóðu að sjónlýsingunni á Árbæjarsafni, en viðburðurinn var hluti af samstarfsverkefninu Tökum höndum saman á vegum Borgarsögusafns og Listasafns Reykjavíkur. Víðsjá mætti í sjónlýsingu og spjallaði við Sigþór Hallfreðsson, formann Blindrafélagsins, og dóttur hans Birtu Sigþórsdóttur yfir kaffi og pönnukökum í Dillonshúsi.

Umsjónarmenn: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir