Víðsjá

Eftir tveggja ára dvala snýr menningarnótt aftur nú á laugardag. Víðsjá fjallar um tvær uppákomur menningarnætur, af fjölmörgum, í þætti dagsins.

Við Grandagarð í Reykjavík eru 18 listamenn að undirbúa gjörningahátíð sem hefur hlotið yfirskriftina Einnar nætur gaman. Hópurinn, sem kallar sig Laumulistasamsteypuna, hefur síðustu vikuna unnið að listsköpun í Hrísey, en deilir uppskerunni með almenningi á laugardaginn. Að sögn hópsins er gjörningurinn unninn með Hrísey og fjallið Kaldbak í baksýnisspeglinum og orkurannsóknir Erlu Stefánsdóttur, sjáanda, í hanskahólfinu. Víðsjá hitti þrjár myndlistarkonur í galleríinu Open, úti á Granda.

Friðgeir Einarsson hefur síðustu vikur fært okkur pistla um sumarfrí og deilt með okkur áhyggjum og vangaveltum um þá fjölmörgu hluti sem huga þarf að á þessum krefjandi tíma ársins. Í pistli dagsins fylgjum við honum loks út úr bænum og finnum fyrirstöðu í hybrid hleðslum og gagnrýni ferðamanna á íslenskar náttúruperlur.

Píanóhátíð Vestfjarða er ný hátíð sem var formlega sett í gærkvöld. Við heyrðum aðeins í skipuleggjendum hátíðarinnar í morgun og fengum senda upptöku af verki sem var frumflutt á töfrandi stund í kirkjunni á Tálknafirði í gærkvöldi.

Er það tilviljun að við tölum um kónga þegar kemur að því að fiska vel og spila góðan fótbolta? Hvað eiga aflakóngar og markakóngar sameiginlegt. Eru knatthúsin sem fóru að rísa víðsvegar um landið eftir hrun nýjasta birtingarmyndin um samband menningar og auðlinda? Og standa þessar fótboltahallir mögulega sem vitni um lýðræðishalla í litlum bæjarfélögum? Nokkrar spurningar sem komu upp í spjalli við Óskar Arnórsson arkitekt og lektor við arkitetúrfræði við Listaháskóla Íslands og samstarfsfélaga hans Stefán Laxness arkitekt og rannsakanda búsettan í London, á Kex Hostel í morgun. Þeir segja frá sumarskóla sem lýkur um helgina, þar sem samband fiskveiða og fótbolta var rannsakað.

Umsjónarmenn: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Ung Nordisk Musik hátíðin fer fram á höfuðborgarsvæðinu í vikunni. UNM er samstarfsvettvangur og uppskeruhátíð tónsmiða frá nyrstu löndum Evrópu, sem í ár telur líka með Eistrasaltslöndin Eistland, Lettland og Litháen. Hátíðin hófst á mánudag og klárast á sunnudagsmorgun og á dagskrá hennar er fjöldinn allur af tónleikum, innsetningum, málþingum, sýningum og vettvangsferðum. Allt þetta og meira til, afsprengi vinnu ungu kynslóðarinnar meðal tónsmiða og kollega þeirra þvert á listgreinar. Við fengum þau Sóleyju Sigurjónsdóttur og Þorkel Nordal til að segja okkur nánar frá hátíðinni.

Helga Rakel Rafnsdóttir flytur okkur pistil um bandarísku listakonuna og ljósmyndarann Fransescu Woodman, sem á sinni stuttu ævi skapaði einstök ljósmyndaverk með sterkum höfundareinkennum, þar sem líkami hennar sjálfrar var oftar en ekki í forgrunni.

Bergur Þórisson er tónlistarmaður og tónlistarstjóri sem byrjaði snemma að blása í básúnu og fikta við tæki og tól í hljóðverum. Hann er annar tveggja meðlima í Hugum, hljómsveit sem hann stofnaði ásamt æskuvini sínum af Seltjarnarnesi. Hann hefur hlotið Bafta verðlaun og Grammy-tilnefningu, og hefur gert mikið af því að vinna tónlist í samstarfi við aðra. Síðastliðin sex ár hefur hann verið tónlistarstjóri Bjarkar. Bergur verður gestur okkar í nýjum dagskrárlið Víðsjár, Svipmyndinni, kemur með nokkur lög, segir okkur frá ferlinum og svarar auk þess nokkrum spurningum úr Proust spurningalistanum.

Umsjónarmenn: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Þankar um þögnina, einlægt samtal tveggja jazzara og ópera um uppgjör er meðal þess sem verður boðið upp á í Víðsjá dagsins.

Eitt orð getur rofið ævilanga þögn - svo hljóðar undirskrift óperunnar Þögnin, sem sýnd verður í Tjarnarbíó um næstu helgi. Um er að ræða glænýtt íslenskt verk úr smiðju tónskáldsins Helga Rafns Ingvarssonar og handritshöfundarins og leikstjórans Árna Kristjánssonar. Við fáum þá félaga í hljóðstofu til þess að ræða verkið, þögnina, og föðurhlutverkið.

Í tilefni af yfirstandandi Jazzhátíð og útkomu nýrrar plötu bauð Pétur jazzpíanóleikaranum, tónhöfundinum og flautuleikaranum Kristjáni Tryggva Martinssyni til sín í þularklefann. Við heyrum spjall þeirra félaga um nýútkomna plötu, Stökk, jazzsenuna í Amsterdam og föðurhlutverkið.

Víðsjá tók líka púlsinn á myndlistarkonunni Jónu Hlíf Halldórsdóttur, en sýning hennar, Líking, verður opnuð nú á föstudag í Gallerí Berg á Klapparstíg.

Umsjónarmaður: Melkorka Ólafsdóttir

Fyrirmæli í pósti frá Budapest, kvenfyrirmyndir í listum og 700 ára gamalt handrit á Indlandsskaga er meðal þess sem verður boðið upp á í Víðsjá dagsins.

Í Listasafni Árnesinga stendur nú yfir sýning undir sýningarstjórn listfræðingsins Zsoku Leposu. Zsoka hefur síðustu ár rannsakað list og samskipti ungverskra og íslenskra myndlistarmanna á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar, þegar strangar hömlur voru á ferða- og tjáningarfrelsi í Austur-Evrópu. Listamenn í Ungverjalandi tóku upp á ýmsum hugvitsömum aðferðum til þess að brjóta sér leið til vesturs, og fengu til þess meðal annars dygga aðstoð ungra íslenskra myndlistarnema.

Í Tengivagninum þann 27. júlí síðastliðinn spjölluðu þau Melkorka og Gunnar Hansson við bandarísk hjón sem eru nýflutt til Akureyrar. Þau sögðu okkur frá leiksýningu sem þá var í undirbúningi, og fór fram í Tjarnarbíói um helgina. Eva Halldóra Guðmundsdóttir fór á sýninguna The Women who rode away og fjallar um hana í leikhúspistli dagsins.

Við hugum líka að fornu indversku, eða pakistönsku handriti, en á miðnætti voru 75 ár liðin frá að þessi tvö nútímaríki, Indland og Pakistan, urðu til við uppskiptingu breska heimsveldisins sem áður réð ríkjum á Indlandsskaga.

En við byrjum á að heiðra eina ástsælustu óperusöngkonu þjóðarinnar, Þuríði Pálsdóttur, sem lést fyrir helgi, 95 ára að aldri. Þuríður var af miklu tónlistarfólki komin, dóttir Kristínar Norðmann píanókennara og Páls Ísólfssonar tónskálds og orgelleikara. Þuríður stundaði söng- og tónlistarnám á Ítalíu á sjötta áratugnum og söng fjölmörg óperuhlutverk, bæði hér heima og erlendis. Hún var líka yfirkennari Söngskólans frá stofnun hans árið 1973 og vann ötullega að söng- og tónmenntun í áratugi, meðal annars með því að halda utan um þætti hér í Ríkisútvarpinu seint á sjöunda áratugnum. Heyrum tvö brot úr þættinum Tónlistartími barnanna, í umsjón Þuríðar Pálsdóttur, frá árinu 1969.

Umsjónarmaður: Melkorka Ólafsdóttir

Victoria Bakshina fjallar um Rússland eftir hrun Sovétríkjanna í fimm pistlum hér í Víðsjá. Í sínum fjórða pistli fjallar Victoria um stríð og hugmyndafræðina á bak við það. Einhverjir halda að eftir hrun Sovétríkjanna hafi Rússland ekki tekið þátt í neinum stríðsátökum, en við nánari athugun á sögunni kemur í ljós að stríðið hefur verið óhjákvæmilegur partur af sögu nútíma Rússlands, og innrásin í Úkraínu er rökrétt skref í langvarandi stríðsátökum. Victoria tekur til máls hér seinna í þættinum.

Jaðarmenningarhátíð í Reykjavík, Reykjavík Fringe festival hefst á morgun, föstudag. Þetta er í fimmta sinn sem hátíðin er haldin og hefur hún verið að hreiðra um sig sem fastur liður í menningarlífi landsins. Danssýningar eru áberandi á hátíðinni í ár, í bland við ýmislegt spennandi eins og sirkuslistir, kabarett og uppistand. Listrænn stjórnandi hátíðarinnar og einn stofnenda hennar Nanna Gunnars kemur til mín í spjall hér í lok þáttar og fer yfir sögu hátíðarinnar og við ræðum hlutverk hennar, jaðarinn og miðjuna.

Langar bækur geta verið afar fráhrindandi. Flest kannast við að hafa sagt, eða heyrt einhvern segja, að ef bókin er löng sé kannski bara best að bíða eftir myndinni. Sem gerir eiginlega lítið úr bæði bókinni og myndinni. Bækur séu erfiðar, kvikmyndir auðmeltar. Ég hef verið að kynna til leiks áskorun sem er blanda af gamni og alvöru um að lesa eingöngu langar bækur, svokallaða doðranta. Að nú sé ár doðrantsins.?

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Jazzklúbburinn Múlinn hefur sumardagskrá sína í kvöld með tónleikum á Björtuloftum í Hörpu, og það er Tríó jazzsöngkonunnar Marínu Óskar sem opnar dagskrána. Tríó Marínu Óskar hefur komið víða við, nú síðast fyrir fullu húsi á Jazzhátíð Garðabæjar, en tríóið skipa ásamt Marínu Ósk þeir Mikael Máni Ásmundsson á gítar og Andri Ólafsson á kontrabassa. Tónlistin hefur fylgt Marínu Ósk frá barnsaldri í Keflavík, hún lærði snemma að meta jazz og Chet Baker er hennar helsti áhrifavaldur.

Listahátíð í Reykjavík lauk um helgina. Hátíðin stóð yfir í nær þrjár vikur í ár enda margt uppsafnað eftir tvö ár af heimsfaraldri. Nína Hjálmarsdóttir þræddi viðburði og sýningar hátíðarinnar og segir að kannski hafi það mikilvægasta á hátíðinni verið það sem gerðist í minni rýmum, í minni hópum.

Við kynnum okkur 300 síðna bók sem kom út árið 1981 í Róm. Bókin líkist frekar handriti, er eins og súrrealísk alfræðiorðabók sem útskýrir á óþekktu tungumáli veröld sem þú hefur aldrei kynnst fyrr. Þetta er Codex Serafinianus us eftir ítalska listamanninn Luigi Serafini . Texti og kannski fyrst og fremst myndmál Codex Seraphinianus hefur valdið mörgum miklum heilabrotum. Svo miklum að heilu félögin hafa verið stofnuð til að reyna að lesa merkingu úr textanum.

Við fáum líka bókagagnrýni frá Grétu Sigríði Einarsdóttur sem var að lesa nýja íslenska skáldsögu, Getnað eftir Heiðu Vigdísi Sigfúsdóttur.

Leikhópurinn Spindrift er eitt af þeim listakollektívum sem taka þátt í Fringe listahátíðinni í ár. Spindrift flytur tvö verk á hátíðinni, Leikverkið Þeir, sem sýnt verður í Tjarnarbíó, og Leikverkið Við dönsum undir öskufalli endalokanna, sem sýnt verður í Iðnó. Spindrift er skipað sex konum frá Íslandi og Finnlandi sem kynntust í Englandi og Eistlandi. Það er ýmislegt sem tengir þessar sviðslistakonur þó þær komi úr ólíkum áttum, með annars viljinn til að breyta starfsandanum og hefðbundnum valdastrúktúr leikhússins. Þær vinna eftir feminískum gildum og leitast við að ýta undir það sem oft eru kallaðir kvenlegir eiginleikar í sinni sköpun. Tveir meðlimir Spindrift, þær Bergdís Júlía Jóhannsdóttir og Tinna Þorvalds Önnudóttir, verða gestir Víðsjár í dag.

Og við fáum sendingu frá Snorra Rafni Hallssyni, hans þriðja pistil af fimm sem fjalla um peninga. Í dag segir Snorri Rafn frá hinum leyndardómsfulla Satoshi Nakamoto, upprunalegum tilgangi Bitcoin og hvers vegna líking Bitcoin við gull gengur ekki upp. Þegar allt kemur til alls eru peningar kannski bara ekki neitt. Meira um það hér á eftir.

En við byrjum þáttinn á að hefja okkur til flugs. Hvað er svona heillandi við fugla og hvernig birtast þeir okkur í skáldskap? Jóhannes hitti Ragnar Helga Ólafsson, rithöfund og bókaútgefanda, á kaffivagninum til að ræða fugla. Þetta samtal fór fram í júní 2018, en er nokkuð tímalaust og kannski bara viðeigandi, í dag á lengsta degi ársins.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Í hugum margra er Kjarval fyrst og fremst landslagsmálari, en hann teiknaði andlitsmyndir alla tíð og hóf ferilinn sem portrett málari. En landslagið var þó aldrei langt undan og með tímanum varð fantasían æ sterkari í mannamyndum Kjarvals, og stundum tók hún yfir. Þessi tengsl milli andlitsmynda hans og landslagsmynda virðast hafa blasað við mönnum frá byrjun, líkt og Aðalsteinn Ingólfsson bendir á í sýningartexta á sýningunni Andlit úr skýjum, mannamyndir Kjarvals. VIð ræðum við Aðalstein í þætti dagsins.

Í sínum þriðja pistli um sögu Rússlands eftir hrun Sovétríkjanna fjallar Victoria Bakshina um blaðamennsku, eða fjórða valdið. Farið verður yfir sögu rússneskra fjölmiðla, hvernig þeir hurfu frá blómaskeiði tíunda áratugarins yfir í stöðuna sem nú er uppi, en samkvæmt heimildum Fréttamanna án landamæra er Rússland númer 175 í röðinni af 179 löndum þegar kemur að tjáningarfrelsi. Einnig ræðir Victoria við Andrei Menshenin, blaðamann frá Rússlandi, sem veitir innsýn í rússneska blaðamennsku.

En við byrjum á því að huga að fuglum. Þessa vikuna erum við að upplifa lengstu daga ársins, og sumarfrí er handan við hornið hjá mörgum okkar. Bjartar nætur og tímaleysi eru eitt af því sem einkennir íslenska sumarið, og félagar okkar í tímaleysinu eru að sjálfsögðu fuglarnir sem toppa sumarnóttina með nærveru sinni. Við skulum rifja upp viðtal um fugla, sem Jóhannes tók við Ragnar Helga Ólafsson um þetta leyti árs, fyrir fjórum árum síðan.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Sönghátíð í Hafnaborg er orðin árlegur viðburður í tónlistarlífinu. Hún er nú haldin í sjötta sinn undir styrkri stjórn Guðrúnar Jóhönnu Ólafsdóttur og Francisco Javier Jáuregui, sem einnig stofnuðu hátíðina á sínum tíma. Í ár er boðið upp á átta tónleika með framúrskarandi söngvurum, kór og hljóðfæraleikurum sem flytja fjölbreytta tónlist frá ólíkum tímum. Rúmlega fimmtíu íslenskir og erlendir tónlistarmenn taka þátt í hátíðinni, en einnig verða ýmis námskeið í boði.

"Teiknimyndir eru ekkert lægri en kúbisminn hjá Picasso," segir myndlistarmaðurinn Einar Lúðvík Ólafsson. Einar er bæði með bakgrunn í myndlist og tölvunarfræði, hann málar á fremur hefðbundinn hátt, með olíulitum og vísar í listasöguna langt aftur í aldir en slær hefðinni saman við skrautlegan og teiknimyndakenndan heim sem skapar nýtt samhengi til að fást við okkar sítengdu, samhengislausu og absúrd daglegu tilvist. Einar Lúðvík opnar sýninguna Sannleikurinn þekkir raunveruleikann í Gallerý Port á nýjum stað á Laugavegi 32. Þar fæst hann við sögu málverksins, goðsagnir og samtímann og við lítum inn á vinnustofu Einars hér í lok þáttar þar sem hann var að leggja lokahönd á sýninguna.

Við kynntum hér til leiks í upphafi vikunnar nýjan pistlahöfund: Victoriu Bakshina.Í sínum öðrum pistli fjallar Victoria um menningu í Rússlandi eftir hrun Sovétríkjanna, helstu afrek og áföll tíunda áratugarins. Einnig segir hún frá voninni um breyitngar sem lágu í loftinu fyrstu árin í forsetatíð Pútíns. Og síðast en ekki síst ræðir hún þá slaufun sem rússnesk menning verður að takast á við í kjölfarið innrásar í Úkraínu.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Jóhannes Ólafsson