Víðsjá

Fölleitir þingmenn, hæstaréttardómarar, namibískir stjórnmálamenn og skuttogarar eru meðal þess sem finna má á sýningu Birgis Snæbjörns Birgissonar sem opnuð verður í Listasafni Íslands á laugardag. Sýningin heitir Í hálfum hljóðum / Careless Whispers og á henni er að finna málverk eftir Birgi Snæbjörn Birgisson sem unnin eru á árunum 2015?2022. Birgir hvíslar í sínum fölu verkum eins og oft áður, en skilaboð margra verkanna eru rammpólitísk og tala beint inn í okkar samtíma. Við röbbum við Birgi Snæbjörn í þætti dagsins.

Taming the Garden, eða Beisluð náttúra, er ný heimildamynd eftir georgíska leikstjórann Salomé Jashi. Myndin ferðast þessa dagana um hátiðir en einnig er hægt er að sjá hana á streymistveitunni MUBI. Heimildamyndin segir frá um aldagömlum trjám sem ferðast siglandi um Svarta hafið og vilja og getu ríkasta manns Georgíu til að gera allt sem honum dettur í hug. Bidzina Ivanishvili er fyrrverandi forsætisráðherra Georgíu og einn af mörgum sem auðgaðist gífurlega þegar Sovétríkin féllu. Honum datt í hug að gera skrúðgarð með aldagömlum trjám og hiemildamyndin Taming the Garden fjallar um þessa hugdettu og þýðingu hennar.

Birnir Jón Sigurðsson heldur áfram pistlaröð sinni um loftslagsbreytingar út frá stærra samhengi heldur en það samhengi úrlausna og hindrana sem þær birtast oftast í. Að þessu sinni mun Birnir fjalla um jarðefnaeldsneytisfyrirtækið Beyond Petroleum og kolefnissporsherferð þess, en árið 2005 hóf breska olíusamsteypan BP oil markaðsherferð þar sem svokallað kolefnisfótspor var kynnt til leiks. Markaðsherferðin sló í gegn en varð til þess að einstaklingurinn hefur axlað ábyrgðina af loftslagsbreytingum á meðan valdhafar og ábyrgðaraðilar firra sig henni.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Við heimsækjum í dag Gunnar Kvaran sellóleikara sem vitanlega er einn þekktasti sellóleikari landsins, fæddur á lýðveldisárinu, og margreyndur við flutning og kennslu sígildrar tónlistar. Undir lok síðasta árs kom út bókin Tjáning, sem er fyrsta bók Gunnars og geymir hugleiðingar hans um tónlist, trú og tilveruna auk nokkurra ljóða. Við heimsækjum Gunnar Kvaran í þætti dagsins.

Í leikverkinu Ég hleyp, sem frumsýnt verður um næstu helgi í Borgarleikhúsinu, er leitast við að svara við því hvernig við getum lifað áfram eftir barnsmissi.

Maður á ónefndum stað byrjar að hlaupa eftir þá óbærilegu lífsreynslu, og hann hættir ekki að hlaupa því á hlaupunum hefur hann einhverja stórn, verður frjálsari og léttari. Í þessum einleik tekst leikarinn ekki aðeins á við krefjandi umjföllunarefni, heldur einnig krefjandi aðstæður á sviðinu því leikarinn er allan tímann á hlaupum í verkinu, á hlaupabretti. Það er Gísli Örn Garðarsson sem tekst á við verkið, sem hann segir að sé fyrst og fremst óður til líkamans og getu okkur til að lifa af, óður til lífsins.

Og svo er það vinnan og þróun hennar. Í pistli sínum í dag fer Snorri Rafn Hallsson með okkur til Vínarborgar og víðar þar sem við kynnumst Skáktyrkjanum, örvinnu og manninum í vélinni.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Í gallerí Port sýnir Hildur Ása Henrýsdóttir skúlptúr, olíuverk og vatnslitaverk á sýningu sem hún kallar Marga hildi háð. Á sýningunni er að finna sjálfsævisöguleg verk þar sem listakonan veltir fyrir sér áhrifum áfalla, vonlausra stefnumóta og pressu neyslusamfélagsins á sjálfmyndina. Líkamar togna og bogna og leysast upp í verkum Hildar, kannski sem viðbragð við kerfum sem gera lífið flóknara en það þyrfti að vera. Meira um verk Hildar hér undir lok þáttar.

Við hittum líka í þættinum Friðrik Friðriksson sem er framkvæmdastjóri nýrrar Sviðslistamiðstöðvar Íslands sem stofnsett var í fyrra, en í um það bil áratug hefur verið kallað eftir stofnun hennar. Sviðslistamiðstöð er ætlað að starfa að vexti og viðgangi íslenskra sviðslista innanlands og utan, skapa tengsl, áhuga og umræðu um sviðslistir.

Ólöf Gerður Sigfúsdóttir lagði leið sína í Hafnarfjörðinn að skoða sýningu Hallgerðar Hallgrímsdóttur, ?Fáeinar vangaveltur um ljósmyndun ? III. hluti?, sem nú stendur yfir í Hafnarborg. Sýningin er hluti af Ljósmyndahátíð Íslands og býður áhorfendum upp í athyglisverðan könnunarleiðangur um ljósmyndamiðilinn.

Og annar af tveimur leikhúsrýnum okkar hér í Víðsjá, Eva Halldóra Guðmundsdóttir, brá sér norður í Vetrarfríinu og skellti sér að sjálfsögðu á frumsýningu á uppfærslu Leikfélags Akureyrar á Skugga-Sveini.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Hildigunnur Birgisdóttir opnar sýninguna Friður í i8 gallerí í dag. Á sýningunni er að finna ný verk eftir Hildigunni, skúlptúra, innsetningu og prentverk, sett saman úr hlutum sem við fyrstu sýn viðrast fábrotnir og hversdagslegir en sem verða stórbrotnir og íbyggnir í meðförum Hildigunnar. Ég hitti Hildigunni í morgun þar sem hún var að leggja lokahönd á sýninguna. VIð ræddum derhúfur, sannleika, fegurð, lauk í netasokkabuxum og aðra hluti, hluti sem varpa ljósi á það hversu falleg en líka kannski uggvænleg mennskan getur verið.

Við kynnum okkur líka nýtt verkefni Bíó Paradísar og Kvikmyndasafns Íslands. Það heitir bíótek, en fram á vor á að sýna á fyrsta sunnudegi í hverjum mánuði sérvaldar íslenskrar og norrænar kvikmyndir í bíóinu góða við Hverfisgötu en vegna samkomutakmarkanna að undnaförnu verður fyrsta slíka bíótekið núna á sunnudag, á þriðja slíkum í mánuðinum. Estar Bíbi Ásgeirsdóttir, verkefnastjóri hjá Kvikmyndasafninu segir okkur frá eftir stutta stund.

Selma Reynisdóttir, er dansari og danshöfundur sem býr og starfar um þessar mundir í Helsinki. Selma hefur undanfarið verið að rannsaka það tímabil Íslandssögunnar þegar landsmönnum var bannað að dansa. Bannið var sett á af kirkjunni um siðaskiptin og ætlar Selma að skoða í nokkrum pistlum hér í Víðsjá, hvaða áhrif bannið hafði á íslenskt samfélag.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Hvar áttir þú síðast í óvæntu samtali við manneskju sem þú hittir fyrir einskæra tilviljun? Hefur þú gaman af slíkum samtölum? Ef svo er þá ættir þú að skella þér í Borgarbókasafnið í Grófinni, setjast niður við borðstofuborð sem þar hefur verið komið fyrir, og ræða við myndlistarkonuna Guðnýju Söru Birgisdóttur. Guðný Sara hefur verið valin til að taka þátt í Stofunni þennan mánuðinn, en stofan er tímabundið og tilraunakennt samfélagsrými þar sem velt er upp spurningum um hlutverk og tilgang safnsins. Við förum í Grófina í þætti dagsins og fáum okkur sæti í stofunni með Guðný Söru og Dögg Sigmanrsdóttur, vekrefnastjóra borgaralegrar þátttöku hjá Borgarbóksafninu.

Við rifjum upp millilendingu í þætti dagsins. Eftir þátttöku sína á friðarráðstefnu á Waldorf Astoria hótelinu fræga í New York, millilenti sovéska tónskáldið Dimitri Shostakovich á Keflavíkurflugvelli í byrjun apríl árið 1949. Við rifjum upp sérstætt viðtal sem tekið var við tónskáldið á vellinum, tilefnið er flutningur á níundu sinfóníu tónskáldsins á tónleikum sinfóníuhljómsveitar Íslands annað kvöld, en tónleikahald sveitarinnar er hægt og rólega að leita í eðlilegan farveg.

Leikskáldið Birnir Jón Sigurðsson sendir okkur pistil í þætti dagsins frá Helsinki þar sem hann er staddur. Næstu vikurnar ætlar Birnir Jón að fjalla í nokkrum pistlum um loftslagsbreytingar og þá jafnvel út frá nokkuð stærra samhengi en því samhengi úrlausna og hindrana sem þær birtast oftast í. Og Birnir byrjar þessar hugleiðingar sínar á nokkuð stórum skala enda hafa loftslagsbreytingar meiri áhrif og afleiðingar í samhengi jarðarinnar en nokkuð annað sem mannkyn hefur reynt, þó þær gerist nú á ótrúlega skömmum tíma út frá jarðsögulegu samhengi. Hann spyr: getum við sem einstaklingar náð utan um loftslagsbreytingar? Og þurfum við þess?

Ólöf Gerður Sigfúsdóttir sjónmenningar-rýnir Víðsjár skoðaði sýninguna Ad Infinitum, sem nú stendur yfir í Gerðarsafni og er hluti af Ljósmyndahátíð í Reykjavík. Gúmmíteygjur, fimmblaðasmári og seiðandi hljóðskúlptur vöktu forvitni Ólafar, sem segir frá upplifun sinni í safninu.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Við flettum í Viðsjá glænýrri bók sem kemur bara út í dag. Hún heitir Veðurskeyti frá Ásgarði og er eins konar ferðahandbók um söngverk Atla Ingólfssonar tónskálds sem heitir Elsku Borga mín og frumflutt var árið 2009. Upp úr því hefur líka sprottið myndbandsverk sem Jeannette Castioni gerði við það. Verkin byggjast á sendibréfum sem Lilja Magnúsdóttir, bóndakona í Ásgarði í Dölum, skrifaði dóttur sinni um miðja 20. öldina. Saman mynda listaverkin tvö sérstakan og oft nokkuð framandlegan heim og því varð úr að safna saman ýmsum hugleiðingum fyrir þá sem vilja dvelja þar um stund. Atli Ingólfsson verður gestur þáttarins í dag.

Myndlistarkonana Carmen Herrera féll frá um liðna helgi. Herrera fæddist í Havana en bjó mest alla sína ævi í New York. Hún er þekkt fyrir geómetrískar abstraksjónir sínar en það sem vekur kannski mesta athygli við feril hennar er að hún seldi sitt fyrsta verk á níræðisaldri. Og það má segja að hún hafi verið á hátindi ferils síns þegar hún lést síðastliðinn sunnudag, 106 ára gömul. Við kynnum okkur ævi hennar í þætti dagsins.

Og sagnfræðingurinn Dalrún Kaldavísl fjallar í pistli sínum í dag um samband íslenskra kvenna og hafsins fyrr á öldum, en tengsl kvenna við hafið fyrr á öldum eru oft fjölbreyttari en mann kann að gruna í fyrstu.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Við rifjum upp kvikmynd sem er fímmtíu ára um þessar mundir, kvikmyndina Cabarett frá 1972, sem á kannski ágætlega vel við núna þrátt fyrir að gerast í Berlín á millistríðsárunum. Myndin hlaut 8 óskarsverðlaun á sínum tíma, en var samt ekki valin besta myndin það ár.

Við lítum inn í Þjóðminjasafnið og hittum þar fyrir Steinunni Kristjánsdóttur, fornleifafræðing, en hún flytur fyrirlestur í safninu á morgun, þar sem hún segir frá vangaveltum sínum varðandi textílgerð á miðöldum og rannsóknum á þeim klæðum sem enn eru varðveitt. Margt hefur komið Steinunni á óvart í þessu grúski, meðal annars það, að svo virðist sem heilmikil framleiðsla á textíl hafi farið fram hér á landi, en að áhugi og rannsóknir á efninu hafi alltaf lotið í lægra haldi fyrir handritunum.

Blóðuga kanínan var frumsýnd í Tjarnarbíó um helgina. Um er að ræða verk eftir Elísabetu Jökulsdóttur sem er nú á fjölunum í fyrsta sinn. Nína Hjálmarsdóttir fjallar um verkið í þætti dagsins.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Við heimsækjum Nýlistasafnið í þætti dagsins en þar sýnir Ásdís Sif Gunnarsdóttir Stefnumót við sjálfið. Vídeóverk, ljósmyndir og gjörningar, augnablik frá litríkum ferli Ásdísar Sifjar fléttast þar saman í eina heild.

Félag um átjándu aldar fræði heldur málþing í Þjóðarbókhlöðu þar ungir sagnfræðingar kynna nýjar rannsóknir í sagnfræði á sögu Íslands á átjándu og nítjándu öld.

Meðal þeirra sem taka tli máls eru þær Ása Ester Sigurðardóttir, en erindi hennar kallast Út fyrir mörk kvenleikans á nítjándu öld, og Kristjana Vigdís Ingvadóttir, sem mun fjalla um notkun dönsku og erlend áhrif á íslensku. Þær verða gestir í þætti dagsins.

Við fáum líka sendingu frá Ísafirði, frá Hversdagssafninu þar í bæ sem rannsakar það hversdagslega og venjulega, kemur auga á skáldskapinn sem birtist þegar enginn er að fylgjast með. Safnstýrur Hversdagssafnsins, þær Björg Sveinbjörnsdóttir og Vaida Bra?i?nait?, hafa stofnað Spæjarastofu Hversdagssafnsins ásamt Önnu Sigríði Ólafsdóttur. Og í dag rannsakar Spæjarastofan tilfinningu táningsáranna með aðstoð bæjarbúa á Ísafirði. Viðmælendur þeirra eru Svanhildur Þórðardóttir, Svavar Þór Guðmundsson og Jóna Sigríður Írisardóttir.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Fimbulvetur í samstarfi við Murmur frumsýna næstkomandi föstudag Blóðugu kanínuna, súrrealíska kómedíu eftir Elísabetu Jökulsdóttur. Verkið fjallar um áföll og afleiðingar þeirra, það er skrifað innan úr áfalli, af konu sem reynir að skilja sín eigin áföll og afleiðingar þeirra. Þetta er "ljóðrænn og kærleiksríkur bjartsýnistexti um viðbjóð", sagði Þóra Karítas Árnadóttir leikkona í morgun, þegar Víðsjá hitti þau Guðmund Inga Þorvaldsson í Tjarnarbíói.

Í kvöld hefur djassklúbburinn Múlinn vordagskrá sína í Hörpu. Tónleikahald hjá þeim ágæta klúbbi fer fram í Flóa á jarðhæð tónlistarhússins okkar. Fyrstu tónleikar í kvöld eru tileinkaðir tveimur merkum tónlistarmönnum klarinettuleikaranum Benny Goodman og samverkamanni hans, gítarleikaranum Charlie Christian. Við heyrum í Hauki Gröndal klarinettuleikara í þætti dagsins.

Og sviðslistarýnir þáttarins, Nína Hjálmarssdóttir, segir okkur skoðun sína á nýju íslensku dansverki. Hvíla sprungur eftir Ingu Maren Rúnarsdóttur, flutt í samstarfi við Íslenska dansflokkinn.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Líkt og við fjölluðum um hér í síðustu viku, þá fer nú fram yfirgripsmikil sýning á ævistarfi Birgis Andréssonar á KJarvalstöðum. Sýningin tekur yfir stærstan hluta safnsins en í einum salnum er að finna sýningu á verkum Kjarvals sem á í einskonar samtali við verk Birgis. Kjarval í íslenskum litum kallast sýningin en á henni er leitast við að kanna hvernig Kjarval notaði og hugsaði liti. Við lítum inn á Kjarvalstaði og ræðum þar við Eddu Halldórsdóttur, sýningarstjóra hjá Listasafni Reykjavíkur.

Og Snorri Rafn Hallsson heldur áfram að fjalla um vinnu og vinnustaðamenningu í pistlaröð sinni. Að þessu sinni fjallar Snorri um sögu skrifstofunnar, hvernig múrar eru reistir og brotnir niður, og hvað ræður för við hönnun vinnurýma.

97 ára gamall píanisti, Ruth Slenczynska, er nú að fara að gefa út nýja plötu hjá útgáfu fyrirtækninu Decca. Ruth var barnastjarna fyrir 9 áratugum, átti erfiða æsku en er enn að. Við heyrum af henni og annarri tónlistarkonu, franska naumhyggju tónskáldinu Éliane Radigue, sem stendur á níræðu.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir