Víðsjá

Í Víðsjá dagsins verður rætt við Einar Fal Ingólfsson ljósmyndara um sýningu hans Um tíma ? dagbók 20 mánaða sem nú er hægt að skoða í Berg Contemporary galleríinu við Klapparstíg.

Tveir prófessorar við Háskóla Íslands, þau Gunnar Þór Jóhannesson og Katrín Anna Lund segja frá ritinu Áfangastaðir ? í stuttu máli sem nýlega kom út og fjallar um uppbyggingu ferðamannastaða og tengsl náttúru og menningar, ekki síst á Ströndum. Víðsjá ferðast líka í huganum aftur í tímann og lítur inn á Hótel Borg við Austurvöll sem opnað var á þessum degi, 19. Janúar, árið 1930.

Umsjón: Guðni Tómasson og Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir.

Rætt við Sigurborgu Stefánsdóttur myndlistarkonu en hún heldur úti sýningunni 'Hjáleiðir' á því góða og gamalgróna kaffihúsi Mokka á Skólavörðustíg.

Út er komin frá Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur ritið Fríða og Dýrið - franskar sögur og ævintýuri fyrri alda. Safnið, þýtt af Ásdísi Rósu Magnúsdóttur, hefur að geyma stuttar sögur sem gefa góða mynd af smásögum og ævintýrum Frakklands frá síðari hluta 12. aldar og fram á 18. öld. Við ræðum við Ásdísi í þættinum.

Fyrir hálfum mánuði hóf sagnfræðingurinn Dalrún Kaldavísl að velta fyrir sér sambandi íslenskra kvenna fyrri alda við náttúruna. Í dag veltir hún upp áhugaverðum hliðum á sambandi íslenskra föru- og einsetu kvenna við blessuð dýrin í gamla bændasamfélaginu.

Í Víðsjá í dag verður rætt við myndlistarmanninn Santiago Mostyn, hann býr og starfar í Stokkhólmi en verk hans má nú sjá á sýningu sem opnuð var í Gerðarsafn um helgina. Santiago fæddist í San Francisco en hefur búið bæði í Afríku og í Karabíahafinu og er innblásin í verkum sínum af menningarstraumum beggja vegna hins svarta Atlantshafs.

Forvitnast verður um nýja vefþætti sem Listasafn Reykjavíkur hefur látið gera en þeir heita Ab-ra-ka-da-bra og fjalla um samtímamyndlist. Fyrsti slíki þátturinn kemur fyrir almenningssjónir á morgun en það er tónlistarmaðurinn og hönnuðurinn KrassaSig sem hefur umsjón með þáttunum sem sérstaklega er hugsaðir fyrir unga fólkið. Við ræðum við Ingunni Fjólu Ingþórsdóttur verkefnisstjóra þessa verkefnis um þættina en þeir tengjast sýningu í Listasafni Reykjavíkur sem hugsuð er sértaklega fyrir ungt fólk.

Og Gauti Kristmannsson flytur hlustendum Víðsjár einnig bókmenntapistil og fjallar í honum um nýtt smásagnasafn Ísaks Harðarsonar sem kom út fyrir jólin og heitir Sjö nútíma kraftaverkasögur.

Víðsjá í dag er helguð Ljósmyndahátíð Íslands sem hefst í dag en á næstu vikum verður hægt að sjá forvitnilegar sýningar víða þar sem listræn ljósmyndun er í fyrirrúmi. Forsvarsmenn hátíðarinnar, ljósmyndararnir Pétur Thomsen og Katrín Elvarsdóttir, verða gestir þáttarins en jafnframt verður litið við bæði í Gerðarsafni og Ásmundarsal þar sem uppsetning stendur yfir. Í Gerðarsafni heyra hlustendur í systkinunum Elínu Hansdóttur og Úlfi Hanssyni sem eru að ganga frá nýrri innsetningu á sýningu sem opnuð verður á morgun og heitir Ad Infinitum og í Ásmundarsal verða frændurnir Klængur Gunnarsson og Hrafn Hólfríðarson Jónsson teknir tali um sýninguna Loftþétt sem verður opnuð á laugardag í Ásmundarsal.

Umsjón: Guðni Tómasson

Franska leikritaskáldið Moliere á víst afmæli um helgina, 400 ár frá því að þessi mikli leikhúsmaður kom í heiminn í París þar sem hann átti síðar eftir að gera garðinn frægan og sitja í ljóma Loðvíks konungs fjórtánda. Við rifjum kallinn upp í tilefni þessa í þættinum.

Til hnífs og skeiðar er ný bók um íslenska matarmenningu, sem Háskólaútgáfan gaf út á liðnu ári. Í bókinni er að finna ffjölbreyttar greinar um allt frá kornbyltingunni sem olli straumhvörfum í mataræði landsmanna, aðra um áhrif heimsstyrjaldanna tveggja á mataræði og erlend áhrif á íslenska matarmenningu og enn aðra um skyramisú og Brodd Brulee, svo eitthvað sé nefnt. Örn Daníel Jónsson og Brynhildur Ingvarsdóttir eru ritstjórar bókarinnar og Örn verður gestur okkar hér á eftir.

Og Gréta Sigríður Einarsdóttir um Verði ljós, elskan, eftir Soffíu Bjarnadóttur.

En við þáttinn á komandi ári, ofurafli kapitalismans yfir listunum og varnaðarorðum listamanns í þeim efnum.

Mánudagur til mæðu og þriðjudagur til þrautar, en við lok vinnuvikunnar munum við uppskera með lukku og sælu, eða hvað? Snorri Rafn Hallsson, heimspekingur staðsettur í Vínarborg, fjallaði hér í pistlaseríu á haustmánuðum um áhrif tæknivæddrar veraldar á líf okkar. Nú á vormánuðum mun hann taka fyrir fyrirbærið ATVINNU. Hvenær varð þetta hugtak til og hvernig hefur fyrirbærið þróast í gegnum tíðina. Það má segja að í dag sé vinnan ekki aðeins nauðsyn heldur líka umbun í sjálfu sér, miðpunktur lífisins og mögulega sjálfsins. En til hvers erum við að þessu og viljum við hafa þetta svona? Heyrum hugleiðingar Snorra Rafns um vinnu hér á eftir.

Við tökum okkur líka merkilega bók í hönd, hún heitir Sögur Belkíns og er þekkt safn smásagna eftir Alexander Pushkin sem nú er komið út í nýrri íslenskri þýðingu Rebekku Þráinsdóttur. Sögurnar komu út fyrst árið 1831, á látlausan en meitlaðan máta er þar sagt frá einvígum, draugasamkomu, misskilningi í ástum og óvæntum endalokum. Við ræðum við Rebekku um Puskin og sögur Belkíns í síðari hluta víðsjár.

Bréfalúgan, er hún á hverfandi hveli? Hver veit, hún er allavega uppspretta skemmtilegra pælinga sem urðu að lágmyndum í bronsi í höndum listamannsins Baldvins Einarssonar. Við kíkjum niður í bæ.

Víðsjá slær á þráðinn í Listasafn Íslands til að forvitnast um vinnu við að taka á móti nýrri glæsilegri listaverkagjöf í safneignina, en tilkynnt var um það á dögunum að verk sem áður voru í eigu hjónanna Ingibjargar Guðmundsdóttur og Þorvaldar Guðmundssonar muni fljótlega bætast við safnið. Hlustendur heyra brot úr gömlum viðtölum við Þorvald sem var alltaf kenndur við fyrirtæki sitt Síld og fisk og Harpa Þórsdóttir safnstjóri Listasafns Íslands og Dagný Heiðdal varðveislu og skráningarstjóri safnins verða teknar tali.

Fyrir nokkrum dögum var sýndur hér á RÚV fyrsti þáttur af þremur í þáttaröðinni Stolin list. Í þáttunum er fjallað um hverjir eru réttmætir eigendur menningarlegra listmuna, en stór hluti menningararfs margra fyrrum nýlenduþjóða er til sýnis á söfnum fyrrum nýlenduherra. Mörg landanna hafa sóst eftir að endurheimta minjarnar en í flestum tilvikum krefst það áralangrar baráttu, líkt og við þekkjum úr okkar eigin sögu, í tilfelli handritanna. Við ræðum við höfunda þáttann í dag, þá Þorkell S. Harðarson og Örn Marinó Arnarson

Um hátíðarnar þurftum við óvænt að brjóta heilann um það hvers vegna ekki væri verið að mata okkur á auglýsingum á rafrænum auglýsingaskiltum borgarinnar, en skiltin birtu mynstur sem ekkert áttu skylt við neysluvörur. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir fjallar um upplifun sína af hinu dularfulla auglýsingahléi fyrstu fimm daga þessa árs, sem kom á daginn að var áhrifaríkur myndlistargjörningur.

Víðsjá dagsins, nú á þrettánda, er með öðru sniði en vanalega. Við heyrum í þættinum hver hlýtur viðurkenningu úr rithöfundasjóði RÚV, ræðum um þann stóra hóp sem hlýtur styrki úr Tónskáldasjóði Ríkisútvarpsins og Stefs á árinu og í þættinum verður kunngert hvert orð ársins 2021 var. Útvarpsstjóri verður gestur þáttarins, ráðherra viðskipta- og menningar ávarpar hlustendur og bæði verður rætt við nýjan handahafa viðurkenningar úr rithöfundasjóði og hann ávarpar hlustendur.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Guðni Tómasson

Í Víðsjá dagsins fjöllum við um þrjár listakonur: Málfríði Einarsdóttur, bandaríska ljósmyndarann Francescu Woodman og fjöllum um nýja bók um verk myndlistarkonunnar Jónu Hlífa Halldórsdóttur

Við hugum að ný útkominni bók um myndlist sem heitir Brim Hvít Sýn en þar er fjallað um myndlist Jónu Hlífar Halldórsdóttur, innsetningar og textaverk hennar. Jóna Hlíf hefur verið iðin við myndlist sína á undanförnum árum jafnframt því sem hún hefur brunnið fyrir baráttumálum myndlistarmanna og stýrt Gerðarsafni í Kópavogi um tíma. Auður Aðalsteinsdóttir er ritstjóri þessarar nýju bókar og jafnframt útgefandi hennar undir merkjum Ástríkis, Auður verður gestur Víðsjár undir lok þáttar og ræðir við okkur um Jónu Hlif og verk hennar.

Í gærkvöldi hófst fyrsti lestur á nýrri kvöldsögu hér á Rás1. Um er að ræða Samastað í tilverunni eftir Málfríði EInarsdóttur. Samastaður í tilverunni er fyrsta bók Málfríðar, að stofni til sjálfsævisögulegt verk, og kom út þegar Málfríður var 78 ára. Hún hafði skrifað verkið ártugum fyrr og reynt að fá það útgefið án árangurs þar til árið 1977.

En Víðsjá hefst á umfjöllun um bandaríska ljósmyndarann Francesca Woodman sem lést aðeins 22 ára árið 1981.

Í dag kynnum við til leiks nýjan pistlahöfund hér í Víðsjá. Dalrún Kaldakvísl Eygerðardóttir sagnfræðingur hefur einbeitt sér að því að horfa til baka frá sjónarhorni femínisma og skoðað meðal annars sögu kvenna sem voru á jaðri gamla bændasamfélagsins, förukonur og einsetukonur. Einnig hefur hún skrifað um kynferðisofbeldi gegn vinnukonum og um skyggnar konur sem stunduðu miðilsstörf á uppgangstíma andatrúar á Íslandi. Hér í Víðsjá á næstu vikum mun Dalrún fjalla um viðhorf íslenskra kvenna fyrr á öldum til íslenskrar náttúru. Í pistli dagsins fjallar hún um framlag tveggja fyrri alda kvenna til náttúruverndar á Íslandi og beinir sjónum að aðgerðarsinnunum Sigríði frá Brattholti og Þorbjörgu Sveinsdóttur, sem lögðu mikið í sölurnar til að vernda straumvötn og lífríki þeirra.

Halldór Bjarki Arnarson spilar jöfnum höndum á sembal, orgel, píanó og horn en er þar að auki liðtækur á ýmis konar íslensk þjóðlagahljóðfæri sem liðsmaður í fjölskylduhljómsveitinni Spilmenn Ríkínís. Hann hefur einnig fengist við tónsmíðar - samið raftónlist og hljóðfæratónlist, en í dag stundar Halldór Bjarki framhaldsnám í semballeik í Sviss. Á morgun heldur hann hádegistónleika í Slanum í Kópavogi þar sem hann hyggst kanna þær andstæður sem einkenna sembaltónlist barrokktímans. VIð lítum í heimsókn til Halldórs Bjarka hér á eftir.

Og við hefjum þáttinn á nýárshugleiðingum eftir sófagláp hátíðanna. Við sögu kemur sjónvarpsserían Verbúð og ameríska Netflix myndin Dont look up.