Víðsjá

Hvað eru íslenskar bókmenntir? Eru það bókmenntir skrifaðar af Íslendingum, skrifaðar á íslensku, bókmenntir sem gerast á Íslandi, sem fjalla um Ísland eða eru íslenskar bókmenntir allt þetta? Spurningar sem komu upp í samtali við ljóðskáldið Jakub Sachowiak, en Jakub er einn af þremur pólskum ljóðskáldum búsettum hér á landi sem taka þátt í viðburði á vegum Norræna hússins næstkomandi sunnudag, Pulsur og póesí.

Fastur liður í jólahaldi nágrannaþjóða okkar er dagur heilagrar Lúsíu, 13. desember. Þessi hefð hefur ekki náð almennri fótfestu hér á landi nema í tengslum við norræn félög. Sænska félagið á Íslandi hefur staðið fyrir Lúsíuhátíð síðustu þrjátíu ár með metnaðarfullum tónleikum. Við fáum að heyra meira um það á eftir, en Þorgerður Ása leit við á æfingu Lúsíukórsins í Norræna húsinu og ræddi þar við kórstjórann Maríu Cederborg.

Og við fáum sendingu frá pistlahöfundi okkar, Ragnheiði Hörpu Leifsdóttur. Ragnheiður Harpa hefur í pistlum sínum velt fyrir sér líkamleika, en það er orð innan fyrirbærafræða sem leitast við að endurheimta innilegt samband okkar við heiminn. Að þessu sinni eru það augun sem pistlahöfundur beinir sjónum sínum að.

En við byrjum þáttinn í dag á bókadómi um Kolbeinsey, nýjustu skáldsögur Bergsveins Birgissonar.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Við kynnum okkur nýja ljóðabók í dag, Í svartnættinu miðju skín ljós - Ljóðaviðtöl, eftir Eyrúnu Ósk Jónsdóttur. Eyrún Ósk hefur gefið út alls 14 ljóðabækur, auk barna og ungmennabóka, og hún vann bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið 2016 fyrir ljóðabók sína Góðfúslegt leyfi til sígarettukaupa. Nýju bókina byggir hún upp á ljóðum sem eru afsprengi viðtala við ólíkt fólk sem eiga það öll sameiginlegt að eiga sér margbrotnar sögur.

Á heimasíðu Borgarbókasafnsins er nú að finna skemmtilegt jóladagatal þar sem á hverjum degi fram að jólum er hægt að lesa eða hlusta á brot úr sögu eftir Heiðu Vigdísi Sigfúsdóttur. Stúlkan sem skemmdi (næstum því) jólin heitir jóladagatalið en í því koma ýmsar kunnuglegar persónur við sögu. Heiðurinn af myndaþættinum á Joav Gomez Valdez sem fæddur er og uppalinn í Mexíkóborg en hefur verið búsettur í Reykjavík síðan 2019.

Og við höldum norður til Akureyrar, þar sem Guðni heldur áfram að rölta á milli menningarstofnana. Að þessu fylgjum við honum inn í Hof, menningarhús Norðlendinga, þar sem Guðni ræddi við Þorvald Bjarna Þorvaldsson, tónlistarmann og tónlistarstjóra Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands.

Í gallerí Þulu við Hjartatorg, er vanalega að finna íslenska samtímalist, en í dag hanga þar uppi teikningar eftir nemendur heimavistaskóla í litlu fjallaþorpi í Kína. Ástæða þess að myndirnar rötuðu alla leið til Reykjavíkur skrifast að einhverju leyti á ævintýraþrá eiganda gallerísins, Ásdísar Þulu Þorláksdóttur. Heyrum betur af ferðum Ásdísar í þætti dagsins.

Snorri Rafn Hallsson, pistalhöfundur okkar í Vín, heldur áfram pistlaröð sinni um möguleika og ómöguleika tækninnar. Í þetta skiptið beinir hann sjónum sínum að því sem gleymist og því sem lifir áfram á internetinu. Til að mynda er talið að á bilinu 10 til 30 milljónir aðganga á Facebook séu í eigu látinna einstaklinga og bætist í hópinn á hverjum degi. Ef fram fer sem horfir verða látnir fleiri en lifandi á samfélagsmiðlinum mikla í kringum árið 2110. Facebook verður þá að stærsta kirkjugarði heims.

Og við kynnum okkur nýútkomna ljóðabók, Laus blöð eftir Ragnar Helga Ólafsson. Í bókinni býður Ragnar Helgi upp á þverskurð af verkum sínum þar sem hann fer um víðan völl bæði í yrkisefnum og uppsetningu bókarinnar sjálfrar. Við heyrum ljóðalestur og ræðum við Ragnar Helga í þætti dagsins.

Í Víðsjá í dag verður rætt við Jan Wisenberg, eiganda alþjóðlega kvikmyndafyrirtækisins Lorem Ipsum en hann hefur yfirumsjón með framleiðslu á lifandi skúlptúr Ragnars Kjartanssonar sem nú fer fram í GES-2 listamiðstöðinni í Moskvu. Auk þess eru þau Jerome og Bridget Dobson tekin tali en þau eru höfundar Santa Barbara sápuóperunnar og hafa síðustu dagana heimsótt Moskvu þar sem höfundarverk þeirra lifnar við í höndum Ragnars Kjartanssonar og Ásu Helgu Hjörleifsdóttur auk fjölmargra annarra listamanna.

Og frá Moskvu höldum við til Kúbu, þar sem er til siðs að halda söngfugla í búrum. Hefð sem fluttist líklega þangað frá Kanaríeyjum, eins og listakonan Katrín Elvarsdóttir segir frá í samtali um sýninguna Söngfugla sem nú fer fram í Hafnarborg.

Úr Hafnarfirðinum förum við á aðra sýningu í miðbæ Reykjavíkur. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir lagði leið sína í Listasafn Íslands, þar sem nú stendur yfir sýning um Mugg.

Og Nína Hjálmarsdóttir fjallar um Emil í Kattholti, sýningu sem frumsýnd var í Borgarleikhúsinu um helgina.

Víðsjá - Til Moskvu, til Moskvu Til Moskvu!

- sérstök útgáfa af Víðsjá

Víðsjá er í dag send heim til Íslands frá Moskvu þar sem myndlistarmaðurinn Ragnar Kjatansson er að opna nýja sýningu sem heitir Til Moskvu, til Moskvu, til Moskvu! í glænýrri menningarmiðstöð sem hann fær að opna hér í borg og heitir GES-2. Byggingin, sem áður var orkuver og knúði stjórnarsetrið Kreml, hefur nú fengið nýjan tilgang og gengið í endurnýjun lífdaga en það er ítalski arkitektinn Renzo Piano sem stýrði endurhönnuninni.

Í þættinum er rætt við Ragnar um þetta risavaxna verkefni hans og samstarfsmanna hans, en hjarta sýningarinnar er margra mánaða langur gjörningur eða innsetning þar sem rússneskir leikarar leika einn þátt á dag af bandarísku sápuóperunni Santa Barbara, en sýningar á henni hófust skömmu eftir fall Sovétríkjanna á sínum tíma. Yfirleikstjóri þess verkefnis er Ása Helga Hjörleifsdóttir.

Umsjón með Víðsjá í dag hefur Guðni Tómasson sem er staddur í Moskvu en viðmælendur hans eru auk Ragnars Kjartanssonar þau Ingibjörg Sigurjónsdóttir, Ragnar Helgi Ólafsson, Unnar Örn Jónsson Auðarson, Hildigunnur Brigisdóttir, Magnús Sigurðarson og Francesco Manacorda.

Ragnar Kjartansson opnar næstkomandi laugardag, 4. desember, sýningu í splunkunýju samtímalistasafni í miðborg Moskvu. Verk Ragnars er opnunarverk þessa nýja listasafns, sem kallast GES-2, en það er staðsett í ríflega aldargömlu orkuveri, sem áður knúði sprovagnakerfi borgarinnar, og sem nú hefur verið umbreytt í stærðarinnar menningarmiðstöð af arkitektinum Renzo Piano. Líkt og oft í verkum Ragnars þá er það sköpunarferlið sjálft sem er kjarni verksins, en það kallast Santa Barbara, eftir samnefndri bandarískri sápuóperu, sem byrjað var að sýna í rússneska sjónvarpinu viku eftir hrun sovétríkjanna. Verkið, sem Ragnar vinnur í samstarfi við Ásu Helgu Hjörleifsdóttur kvikmyndaleikstjóra, snýst um að endurgera Santa Barbara sápuóperuna, í listasafninu, með stórum hópi rússneskra leikara og tæknifólks. Sýningin er engin smá smíði, en Ragnar lýsir henni sem tilfinningalegum skúlptur í viðtali við Guðna Tómasson sem við hlýðum á í þætti dagsins.

Einnig fáum við rýni frá Gauta Kristmannssyni í þætti dagsins, en hann mun að þessu sinni fjalla um Óskilamuni eftir Evu Rún Snorradóttur.

Og við heyrum vangaveltur Dags Hjartarsonar um listsköpun, hvaða galdur gerist þegar hugmyndir kvikna og listaverk fæðast, og getur gervigreind skapað góðan texta? Dagur leitar svara við þessum gátum í dag, til dæmis með því að gera tilraunir með höfundarverk Jóns Kalmans.

Elín Sigurðardóttir og Guðfinna Jónsdóttir frá Hömrum voru báðar fæddar fyrir þar síðustu aldamót og búsettar í Þingeyjarsveit. Þorgerður Ása brá sér aftur í heimsókn til Magneu Þuríðar Ingvarsdóttir sem heldur úti Facebook síðunni Tófan, ljóða- og fræðasetur og rýndu þær í þetta sinn í ljóðabækur þessara þingeysku kvenna.

Við sækjum sagnfræðinginn og rithöfundinn Sigrúnu Pálsdóttir heim í þætti dagsins.

Sigrún hlaut á dögunum bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins 2021 fyrir bókina Delluferðin sem kom út fyrir tveimur árum árum, en á þessu ári kom út ný bók eftir hana sem ber heitið Dyngja.

Fyrir skemmstu kom út annað hefti tímaritsins Dunce. Dunce fjallar um dans og gjörningalist og stefnt er að því að tímaritið komi út árlega. Í þetta sinn tekur ritið fyrir skissur og skrásetningu gjörninga og dansverka, og sérstaklega hvernig skissuvinna nýtist listamönnum í sköpunraferlinu. Helga Dögg Ólafsdóttir, grafískur hönnuður og Sóley Frostadóttir, ritstjóri, verða gestir Víðsjár í dag.

Og Snæbjörn Brynjarsson fjallar um Jólaboðið í Þjóðleikhúsinu, nýtt leikverk eftir Gísla Örn Garðarsson og Melkorku Teklu Ólafsdóttur í leikstjórn Gísla Arnar.

Nýverið fundust ljósmyndir Jóns Kaldals af verkum Muggs á háalofti í borginni. Muggur lést árið 1924 og nokkrum árum síðar, hóf góðvinur hans í Kaupmannahöfn, Poul Uttenreitter að gera bók um Mugg og var Jón Kaldal fenginn til að að taka ljósmyndir af verkunum. Bókin kom út árið 1930 og hafði að geyma æviágrip Muggs og myndir af flestum verka hans. Ljósmyndirnar sjálfar rötuðu svo til frænda Muggs, þar sem þær virðast hafa farið ofan í kassa, og nú, tæpri öld síðar fundust þær í dánarbúi frændans, og þaðan rötuðu þær til Sveins Þórhallssonar listaverkasala sem ætlar að sýna myndirnar um næstu helgi.

Snorri Rafn Hallsson, dagskrárgerðarmaður og textasmiður í Vín heldur áfram pistlaröð sinni um möguleika og ómöguleika tækninnar. Í pistli dagsins beinir Snorri sjónum sínum að Sérstöðupunktinum, því augnabliki þegar tæknin tekur fram úr okkur og við missum stjórnina.

Við heyrum í tónlistarkonunni Sóleyju Stefáns hér á eftir en hún er nýkomin heim af tónleikaferðalagi um Bretland og meginland Evrópu og kynnti nýjustu plötuna sína. Mother Melancholia er fjórða breiðskífa Sóleyjar en innblástur hennar er fjöldasjálfsmorð mannkynsins og tortíming lífs af völdum kapítalisma og eitraðrar karlmennskuSóley leitar jafnframt á nýjar slóðir í hljóðheimi plötunnar þar sem hún leikur sér að bjöguðu og ópitchuðu hljóði sem skapa fagurfræðileg óþægindi en theremin, analog synthar og mellotron eru meðal þeirra hljóðfæra sem koma við sögu.

Við erum til og við erum mörg. Það er eftirspurn eftir okkar skáldskap og hér er svarið. Þetta er einskonar fæðing innflytjendabókmennta á Íslandi. Svo segir í formála Pólifóníu af erlendum uppruna, en það er ljóðasafn eftir fimmtán skáld frá tólf löndum sem öll eru búsett hér á landi. Ritstjórinn, Natasha Stolyarova, segir okkur frá verkinu í þætti dagsins.

Guðni heldur áfram að rölta á milli menningarstofnana í höfuðstað Norðurlands. Að þessi sinni bankar hann upp á hjá Mörtu Nordal, leikhússtjóra leikfélags Akureyrar.

Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir í nýútkomna ljóðabók Jóns Kalmans, Djöflarnir taka á sig náðir og vakna sem guðir og Snæbjörn Brynjarsson fjallar um leikhúsverkið Hunden bakom mannen, eftir sviðslistahópinn Losta.

Hvernig semur maður nýja tónlist við 100 ára gamla bíómynd? Öld er liðin síðan Saga Borgarættarinnar kom út. Myndin byggir á skáldsögu Gunnars Gunnarssonar sem kom fyrst út í fjórum bindum á dönsku á árunum 1912-14. Bækurnar slógu í gegn, sköpuðu Gunnari mikla frægð og voru fljótlega þýddar yfir á önnur tungumál en Saga Borgarættarinnar kom fyrst út á íslensku á árunum 1915-1918. Ári síðar hófust tökur á myndinni. Kvikmyndamiðstöð Íslands vann stafræna endurgerð af myndinni sem sýnd var í Bíó Paradís á dögunum en til stendur að taka aftur upp sýningar á henni eftir áramót. Þórður Magnússon var fenginn til að semja nýja tónlist við þessa þöglu mynd og hann er gestur Víðsjár í dag .

Í nýjasta hefti Tímarits Máls og menningar fjallar Eyja Margrét Brynjarsdóttir, prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands, um hugtak sem flest okkar höfum heyrt ansi oft síðustu misseri; slaufun. Í greininni veltir Eyja upp hinum ýmsu spurningum sem geta komið upp koma varðandi hugtakið. Er slaufun ný af nálinni, er hún óvæginn dómstóll götunnar og er slaufun það sama og refsing án dóms og laga?

Eyja segir afar mikilvægt að tala um forréttindi í samhengi við slaufun og svo veltir hún því fyrir sér hvort við lifum við slaufunarmenningu. Samtal um slaufun hér á eftir.

Og við fáum sendingu frá skáld- og listakonunni Ragnheiði Hörpu Leifsdóttur. Ragnheiður Harpa fjallar í pistlaröð sinni um líkamleika, en líkamleiki er orð innan fyrirbærafræða sem leitast við að endurheimta einlægt samband mannsins við umheiminn. Í þetta sinni mun pistillin fjalla um fætur, og kannski hvert þær geta togað okkur.