Víðsjá

Á dögunum kom út skáldsagan Glæstar vonir, eða Great Expectations, eftir breskan 19. aldar rithöfundinn Charles Dickens. Þessa frægu bók sem Dickens skrifaði á árinu 1860 og 61 hefur Jón St. Kristjánsson þýtt en Mál og menning gefur út. Að því tilefni verður Árni Matthíasson blaðamaður á Morgunblaðinu gestur þáttarins en Árni hefur lengi dáðst að verkum Dickens, lesið allar bækur höfundarins og kann vel að meta nýju þýðinguna.

Þjóðsögur geta sagt okkur margt um þau samfélög sem þær tilheyra og endurspegla á vissan hátt þann hugmyndaheim sem þær spretta úr. Í þeim má til dæmis sjá að staða konunnar var inn á heimilinu, hún var móðir, upphafin og hrein, táknmynd hins góða. Þetta átti þó einungis við um giftar konur, ógiftar konur áttu ekki að eignast börn. Dagrún Ósk Jónsdóttir, þjóðfræðingur, sagði frá því hvernig þessar hugmyndir birtast í íslenskum þjóðsögum í erindi á nýliðnum Þjóðarspegli. Dagrún Ósk verður gestur Víðsjár undir lok þáttarins hér á eftir.

Auður Jónsdóttir gaf nýverið út skáldsöguna Allir fuglar fljúga í ljósið. Gauti Kristmannsson hefur lokið við lesturinn og segir sína skoðun í þætti dagsins.

Hér er saga sem fær hjarta þitt til að bresta. Á þessari setningu úr ljóðinu Blý eftir bandaríska ljóðskáldið Mary Oliver hefst pistill Dags Hjartarsonar í dag. Hugleiðingar um himbrima og heimkynni þeirra, flytja pistlahöfund að hugmyndum samfélags okkar mannanna um heimili og heimilisleysi.

Við getum kannski pakkað sársauka annara inn í fjögurra fermetra kassa í atvinnuhúsnæði á Höfða, en það er algjör misskilningur að halda að þessir kassar springi ekki framan í okkur.

Heimkynni er líka hugmynd sem kemur fyrir í Heimildamyndin Hvunndagshetjur sem frumsýnd er í kvöld í Bíó Paradís. Myndin fjallar um fjórar konur sem eiga það sameiginlegt að hafa búið á Íslandi í tuttugu ár. Þær eru fæddar í Bosníu, Jamaíku, Póllandi og Tyrklandi, og allar hafa þær sína sögu af því hvað leiddi þær til Íslands. Við ræðum við Magneu Björk Valdimarsdóttur, höfund myndarinnar.

Við heyrum af öðrum höfundi, pólska vísindaskáldsagnahöfundinum Stanislaw Lem. Lem hefði orðið hundrað ára í ár og af því tilefni efnir pólska sendiráðið í samstarfi við Háskóla Íslands til kvikmyndahátíðar í Veröld, húsi Vigdísar.

Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir ræðir við þær Anastasiu Glogovska og Mariu Krasnodebska frá Sendiráði Póllands á Íslandi um pólska skáldið Stanislaw Lem.

Og Við fáum að heyra hvað bókarýni Víðsjár, Grétu Sigríði Einarsdóttur, fannst um nýjustu skáldsögu Einars Kárasonar, Þung ský.

Heiðursverlaunin Íslensku hönnunarverðlaunanna féllu í skaut Gunnars Magnússonar, húsgagnahönnuðar og innanhússarkitekts, en í gegnum árin hefur Gunnar tekið þátt í fjölda sýninga og unnið til alþjóðlegra verðlauna. Verk hans þykja endurspegla tíðarandann í norrænni hönnun á seinni hluta síðustu aldar og höfundareinkenni Gunnars skapa verkum hans sérstöðu sem glæsilegir fulltrúar blómlegs tímabils í íslenskri húsgagnahönnun, eins og segir í umsögn dómnefndar.

Við lítum inn á hönnunarsafn Íslands þar sem úrval af verkum Gunnars er varðveitt.

Alþjóðlega furðusagnahátíðin Icecon 2021 fer fram nú um helgina í Veröld Húsi Vigdísar en á hátíðinni er lögð áhersla á furðusöguna. Hugtakið furðusaga er íslenskt hugtak notað fyrir bókmenntir sem almennt eru flokkaðar sem vísindaskáldsögur, ævintýrasögur og hrollvekjur. Í þætti dagsins kíkja tveir meðlimir úr skipulagsstjórn hátíðarinnar í heimsókn til okkar: Þau Júlíus Árnason Kaaber og Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir setjast niður með Tómasi Ævari Ólafssyni og ræða hátíðina og furðusöguna.

Og við forvitnumst um Látra-Björgu og tónskáldið Maddalenu Lombardini Sirmen, sem áttu fátt annað sameiginlegt en að vera samtíðarkonur. Verkum þessara kvenna verður stefnt saman í nýju íslensku tónlistarleikhúsi sem frumflutt verður í Hljómahöll Reykjanesbæjar um helgina. Þær Þórey Sigþórsdóttir leikkona og Dilja Sigursveinsdóttir fiðluleikari koma til okkar undir lok þáttar og segja okkur betur frá verkinu sem kallast Sjókonur og snillingar.

Við sláum á þráðinn til Önnu Grétu Sigurðardóttur, en hún hefur verið búsett í Stokkhólmi síðustu 7 ár og gert garðinn frægan sem djasspíanisti. Anna hlaut meðal annars hin virtu Fasching verðlaun árið 2018, var valin bjartasta vonin á íslensku tónlistarverðlaununum árið 2015 og lék á Nóbelsverðlaunahátíðinni í fyrra. Nú kemur hún fram sem söngkona í fyrsta sinn með sólóplötu sinni ?Nightjar in the northern sky?.

Snorri Rafn Hallsson, dagskrárgerðarmaður og textasmiður í Vín heldur áfram pistlaröð sinni um möguleika og ómöguleika tækninnar. Dómsdagsklukkan tifar og endalokin nálgast, segir Snorri. En er leiðin út, sú sem Kísildalurinn boðar, að fara hratt og skemma hluti, sú eina rétta? Heyrum meira af því hér á eftir.

Og svo skoðum við eitt orð (orðið estrano, eða skrítið) innan úr einni óperu. La Traviata eftir Verdi verður tekin aftur til sýninga hjá Íslensku óperunni um helgina í Hörpu og um þar næstu helgi í Hofi á Akureyri. Við skoðum að þessu tilefni hvernig eitt orð getur táknað það þegar gæfan í lífi persóna getur snúist um 180 gráður.

Og við lítum líka inn í geymslur Ljósmyndasafns Íslands, þar sem Kristín Halla Baldvinsdóttir hefur starfað sem sérfræðingur í yfir áratug. Kristín Halla hefur sérstakan áhuga á ljósmyndum sem teknar voru í híbýlum fólks á fyrri hluta síðustu aldar, ljósmyndum sem sýna hvað prýddi veggi heimila Íslendinga. Kristín hélt fyrirlestur í hádeginu í dag þar sem hún deildi þessum myndum og áhuga sínum á efninu en ég leit til hennar í gær og við heyrum það spjall hér á eftir.

Dans- og pönkverkið Neind Thing var frumsýnt á fimmtudaginn var í Tjarnarbíó.

Verkið er eftir Ingu Huld Hákonardóttur, framið af 3 sviðslistakonum og einum trommara. Snæbjörn Brynjarsson fór á frumsýningu og deilir upplifun sinni með okkur hér á eftir.

María Huld Markan Sigfúsdóttir tónskáld verður gestur Víðsjár í dag og segir hlustendum frá viðburðinum Are we ok? sem verður í Hörpu á fimmtudagskvöld en þar er í boði ferðalag um arkítektúr Hörpu í splunkunýju verki Maríu Huldar og bandaríska danshöfundarins Daniels Roberts.

Og nú streyma auðvitað bækur til okkar hingað í Víðsjá. Ein þeirra er ljóðabókin Álfheimar eftir Brynjar Jóhannesson. Á bókakápu er ljósmyndaf götuskiltinu úr Álfheimum en inn í kápunni segir að höfundur sé skáld úr Laugardalnum. Duglegasti letingi sinnar kynslóðar sem skilur vel dyggðina að brosa vingjarnlega, gera sitt besta og leggja ekki of mikið á sig. Við tökum Brynjar tali í þætti dagsins.

Og við heyrum hvað Gauti Kristmannsson hefur að segja um Merkingu, nýja skáldsögu Fríðu Ísberg.

Bókin Samþykki eftir Vanessu Springora olli vægast sagt fjaðrafoki þegar hún kom út í Frakklandi 2020. Í bókinni rifjar Springora upp hvernig virtur franskur rithöfundur, táldró hana, nauðgaði og stofnaði til sambands við hana, þegar hún var 14 ára og hann fimmtugur. Bókin hristi rækilega upp í frönsku samfélagi og kveikti umræður sem margir af eldri kynslóðinni áttu erfitt með að taka þátt í, enda þátttakendur í samfélagi sem samþykkti þetta sjúka sambandi. Bókin kom nýverið út í íslenskri þýðingu þeirra Arndísar Lóu Magnúsardóttur og Guðrúnar Vilmundardóttur og við ræðum við Guðrúnu í þætti dagsins.

Torg Listamessa hófst um liðna helgi og stendur fram yfir þá næstu. Listamessan er stærsti sýningar ? og söluvettvangur íslenskrar myndlistar, og þar sem sjá má á einum stað fjölbreytileg listaverk, sem hægt er að kaupa á staðnum, beint af listmönnunum sjálfum. Annabelle von Girsewald er sýningarstjóri Torgsins en það er SÍM, samband íslenskra myndlistarmanna, sem heldur utan um viðburðinn.

Hið forna söguljóð Gilgameskviða rekur ævifornar goðsagnir um Gilgames, konung Mesópótamíu hinnar fornu og samferðafólks hans: guði, ófreskjur og menn. Verkið kom fyrst út í íslenskri þýðingu Stefáns Stefánssonar 1996, en hefur nú verið endurútgefin. VIð kynnum okkur verkið af því tilefni.

Og svo kynnum við til leiks nýjan pistlahöfund hér í Víðsjá. Ragnheiður Harpa Leifsdóttir, skáld og myndlistarkona, mun taka hér til máls aðra hverja viku og ætlar hún að velta fyrir sér líkamleika.

Hrefna Haraldsdóttir, framkvæmdastjóri Miðstöðvar Íslenskra bókmennta og Dögg Hjaltalín, útgefandi hjá Sölku, koma í heimsókn og segja frá stemningunni á bókmessunni í Frankfurt, sem lauk um liðna helgi.

Gréta Sigríður Einarsdóttir fjallar um nýjasta verk Þórarins Eldjárns, smásagnasafnið Umfjöllun. Ástráður Eysteinsson bókmenntafræðingur og prófessor við Háskóla Íslands verður tekinn tali um nýlegt ljóðasafn ljóðskáldsins Einars Braga sem hefur að geyma frumort ljóð skáldsins og merkar ljóðaþýðingar hans.

Listahátíðin Sequences var haldin í tíunda sinn þetta árið, og var yfirskrift hátíðarinnar þetta árið Kominn tími til. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir fjallar um hátíðina í þætti dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Í Víðsjá dagsins verður fjallað um skyggnar konur á Íslandi á 20.öld, og þann heim sem þær sköpuðu sér með störfum sínum.

við ræðum við Dalrúnu Eygerðardóttur sagnfræðing, en hún vill meina að það sé ekki sannleikurinn um frásagnir þeirra sem skipti máli heldur frásagnirnar sjálfar. Skyggnu konurnar hafi verið miklar listakonur, jafnvel sjení, sem miðluðu veröld sinni á expressjónískan hátt.

Sigtryggur Baldursson, framkvæmdastjóri ÚTÓN (Útflutningsmiðstöðvar íslenskrar tónlistar), verður gestur Víðsjár og ræðir bransaviku sem miðstöðin býður til í næstu viku.

Snorri Rafn Hallsson, dagskrárgerðarmaður og textasmiður í Vínarborg, heldur áfram að velta fyrir sér möguleikum og ómöguleikum tækninnar í aðsendum pistli dagsins. Í þetta skiptið fjallar Snorri Rafn um hvernig gervigreind á það stundum til að snúast upp í gervivitleysu.

Í Víðsjá í dag verður m.a. rætt við Aðalheiði Sigríði Eystiensdóttur, betur þekkt sem Alla Sigga í Alþýðuhúsinu á Siglufirði. Alla Sigga er fyrst og fremst þekkt fyrir tréskúlptúrana sína en hún er einnig ein helsta driffjöður menningarlífsins í Eyjafirði. Í dag hefst listasmiðjan Skafl á Siglufirði, hátíð sem Alla Sigga heldur utan um auk fjölda annara viðburða í bænum. Víðsjá slær á þráðinn til Siglufjarðar í þætti dagsins. Snæbjörn Brynjarsson fjallar um Sýninguna okkar sem nú er sýnd í Þjóðleikhúsinu og fjallað verður um rússneska tónskáldið Sofiu Gubaidulinu sem varð níræð í gær.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Á Íslandi og í Grikkland starfa kröftugar myndlistarsenur sem að miklu leiti eru drifnar áfram af listamannareknum rýmum. Samstarfsverkefni Kling & Bang í Reykjavík og

A - DASH í Aþenu leitast við að búa til nýjar tengingar, möguleika og sambönd landanna á milli. Í næsta mánuði heldur fjöldi íslenskra myndlistarmanna til Aþenu til að sýna ásamt grískum kollegum sínum í 11 listamannareknum rýmum víðsvegar um Aþenu. Við förum í Marshall húsið og hittum þau Elísabetu Brynhildardóttur og Erling Klingenberg tali um verkefnið HEAD 2 HEAD.

Einnig verður hugað að málþingi sem fer fram í Safnahúsinu á Ísafirði á laugardag og heitir Lesið í sköpunarkraft Vestfjarða. En þar verður fjallað um bókmennta og menningarsögu Vestfjarða. Birna Bjarnadóttir, annar tveggja verkefnisstjóra málþingsins, verður gestur Víðsjár.

Dagur Hjartarson rithöfundur heldur áfram að fjalla um listþörfina og ímyndunaraflið í pistil sínum og loks segir Gauti Kristmannsson hlustendum skoðun sína á leiksögunni Systu megin eftir Steinunni Sigurðardóttur.