Adieu God

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Connie Palmen wordt door Tijs van den Brink ondervraagd in de basiliek waar ze als kind zo vaak kwam, dat haar vrome katholieke ouders zich zorgen maakten.

Zeker toen ze het verlangen opvatte om priester te worden, en toen dat niet bleek te kunnen, non. Een boekje met lezingen over het existentialisme van Jean-Paul Sartre maakte als puber een abrupt einde aan haar godvruchtigheid. Ze besloot niet langer te knielen voor de heilige hostie bij de jaarlijkse processie. De kracht van de kerk kon ze als eenling echter niet zomaar weerstaan. Zoals ze ook haar leven lang de God die ze doodverklaard had nooit van zich af heeft kunnen schudden.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Welke uitwerking hebben uitspraken van gelovige mensen op Jan Marijnissen gehad? Tijs van den Brink praat hierover met de oud-politicus.

Jan Marijnissen gaat met Tijs van den Brink terug naar de kerk in Oss waar hij als kind misdienaar was. Op tienjarige leeftijd mocht hij als misdienaar het kruis dragen aan het hoofd van een begrafenisstoet. Het was de begrafenis van zijn vader. Chris, een broer van Jan die het syndroom van Down had, is vorig jaar overleden. Tot op de dag van vandaag is Marijnissen kwaad op de mensen uit de kerk die zijn moeder de suggestie deden dat het gehandicapte kind een straf was voor de zonden die ze wel zou hebben begaan. Op een gegeven moment heeft Jan Marijnissen zich aangesloten bij de Vrije Gedachte, een club die fel antigodsdienst was. Inmiddels heeft hij een stuk mildere gedachten over geloof gekregen. 'Ik ken heel veel gelovigen en kan er goed mee overweg en zij met mij. Het zou een hoop problemen in de wereld kunnen voorkomen als je aan tafel een gesprek met elkaar kunt voeren met respect.' Hij komt inmiddels weleens bij begrafenissen in de kerk. 'De preken zijn net als vroeger meestal verschrikkelijk. Nietszeggende praat. Maar de liturgie die wordt opgevoerd spreekt me nog steeds aan.'

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

BNN-presentator Tim Hofman groeit op in Vlaardingen. Nadat hij een ongeluk kreeg, verloor hij zijn geloof in God.

Zijn ouders sturen hem naar een christelijke school en sluiten zich in zijn tienertijd aan bij de protestantse Vredeskerk. Tim gaat elke dinsdag naar een Bijbelclub en op zijn twaalfde wordt hij gedoopt. Tim is veertien als hij wordt aangereden en ernstig gewond raakt. Dat niets of niemand hem op dat moment beschermde, is voor Tim de definitieve bevestiging dat God niet bestaat. Op zijn zeventiende ontmoet hij een christelijk meisje met wie hij lange tijd samen is. Door deze relatie gaat hij opnieuw over het geloof nadenken, maar de relatie houdt geen stand en Tim zegt het christelijke wereldje vaarwel. Daarna komt hij in een depressie terecht. Toch houdt het geloof hem nog steeds bezig en daarom wil hij ook graag in gesprek met Tijs.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

In het werk van Freek de Jonge is God nooit ver weg. Als jongetje bepaalde die God zijn leven. De verzuiling bepaalde met wie je omging en met wie niet. Het stempel ‘zoontje van de dominee’ kon hij niet ontvluchten. Vol ijver stortte hij zich op het collecteren voor een nieuw kerkgebouw. In de roerige jaren van de ontzuiling was hij een symbool van het verzet tegen de oude orde, inclusief haar brave geloof. Maar inmiddels is hij er niet zo zeker van dat we met het wegsijpelen van het geloof in de samenleving vooruitgang geboekt hebben. Hij ziet volop aanbidding van eigen ego’s en mist een besef van nederigheid en tekort. Dat betekent echter nog niet dat hij zelf terug de kerk in wil. “De kerk is een gemeenschap met allerlei waarden en normen en regels. Dat staat rechtstreeks tegenover mijn beeld van God. God moet bevrijden en niet binden.” Freek verloor al jong zijn vader, verloor niet lang daarna zelf een kind en recent een kleinkind. Tijs van den Brink gaat met Freek de Jonge in gesprek over de vraag wat de oude verhalen uit zijn jeugd hem op die momenten van verlies nog te zeggen hadden.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Bijna een jaar geleden ontdekte schrijfster Kristien Hemmerechts een tumor in haar borst. In de periode van onzekerheid die daarop volgde was tot haar eigen verrassing de gedachte aan God haar steun en toeverlaat.

Diezelfde God had ze aan de kant gezet nadat ze als jonge twintiger op reis in Mexico zag hoe de katholieke kerk arme Indianen hun laatste geld afhandig maakte. Als klein kind kreeg ze door de nonnen, van wie ze les kreeg, de angst voor de hel ingeprent, en de angst voor seksualiteit. Is het uit verzet tegen deze opvoeding dat Hemmerechts in haar werk zeer expliciet over seks schrijft? Toen haar dochter geboren werd, wilde ze haar 'no fucking way' laten dopen en toen daarna twee zoontjes als baby stierven, wilde ze absoluut geen priester in de buurt hebben. Het was de nieuwsgierigheid van haar dochter naar religie die hen samen in Lourdes deed belanden. 'Mijn dochter en ik stonden alleen voor een altaartje en ik zag dat we allebei heel hard probeerden om niet te huilen.' Hoe kan zij iets van rust of troost vinden bij een God die volgens haar eigenlijk niet kan bestaan?

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Door een aantal heftige gebeurtenissen in zijn leven, raakte Frénk van der Linden zijn overtuiging kwijt dat hij nog iets van God kon verwachten. Toch is geloof een thema in zijn leven gebleven.

Interviewer Frénk van der Linden werd al vroeg met de hardheid van het leven geconfronteerd. Zijn moeder verliet het gezin voor een andere man toen hij 12 jaar was, een paar jaar later werd zijn halfbroertje doodgereden door zijn oom. Dat was het moment waarop zijn vader het geloof verloor door wat de pastoor bij de uitvaart zei over deze tragedie.

Als 18-jarige ging Frénk naar het oecumenische klooster Taizé om daar te midden van vele leeftijdgenoten naar God te zoeken. Onderweg ontspoorde de trein in Frankrijk. Elf mensen kwamen om. Die nacht bracht hij biddend in de kerk van Taizé door. Het bleef stil. Van God verwachtte hij vanaf dat moment niets meer, maar het geloof is altijd een groot thema in zijn leven gebleven, ook in de interviews die hij deed.

Hij trouwde met een kleindochter van een van de oprichters van de EO. Het geloof bleef tussen hen in staan en kostte hem zijn huwelijk. Een paar jaar geleden gebeurde een wonder dat hem een ander mens heeft gemaakt. Hij wist een verzoening tussen zijn verbitterde ouders teweeg te brengen. Vorig jaar heeft hij zijn 86-jarige vader meegenomen naar het klooster in Taizé om hem te laten zien waarom die plek zo’n grote betekenis in zijn leven heeft gehad.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

In gesprek met Tijs van den Brink vertelt Typhoon waar het mis ging in zijn relatie met de kerk en over het geloof in de liefde dat hem nu drijft.

Rapper Typhoon wilde als kind dominee worden. Hij was al een buitenbeentje als deel van het enige Surinaamse gezin in het Veluwse dorp 't Harde, maar zijn ambitie om dominee te worden en zijn neiging door te willen vragen maakten hem helemaal anders dan de meeste leeftijdsgenoten. Ook als rapper is hij een buitenbeentje met zijn kwetsbare en diepgravende teksten.

Inmiddels is hij een van de succesvolste live-artiesten van Nederland. De kerk en het dogmatische christendom heeft hij achter zich gelaten in zijn zoektocht naar wat wezenlijk voor hem is, maar hij blijft als een dominee doorgeven wat hij ontdekt. Lobi da basi, Surinaams voor liefde is de baas, heet zijn laatste album en een uitdrukking die zijn godsbeeld beschrijft. Zelfs het koninklijk huis is fan van hem, ondanks zijn kritische houding tegenover de Nederlandse omgang met ras en slavernijverleden.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Er viel een last van cabaretier Kees Torn af nadat hij het geloof achter zich gelaten heeft.

'Als je je realiseert dat je je hele leven voor de gek bent gehouden, dat is toch erg?' Een van de vroegste herinneringen van cabaretier Kees Torn aan zijn vader is dat hij hem als vijfjarige jongen op de kansel zag staan in de gereformeerd vrijgemaakte kerk. Zijn vader was geen dominee, maar een ouderling die een preek voorlas. Daar ontstonden de eerste barstjes in zijn geloof, want daar voorin de kerk hoorde toch een heilige man te staan? Kort daarna scheidden zijn ouders, verliet zijn vader de kerk en voelde zijn moeder zich gedwongen een andere kerk te zoeken.

Als klein kind was Kees Torn aan het preken tegen kinderen in de zandbak. 'Weet je wel dat je naar de hel gaat als je niet in Jezus gelooft?' Met eenzelfde ijver is hij inmiddels atheïst. De schade die de kerk en het geloof bij hem hebben aangericht maken hem nog steeds boos. Na een lange tijd van twijfel verdween in 2004 zijn laatste beetje geloof, op het moment dat hij het doodgeboren kind van een vriendin in haar wiegje zag. 'Ik besefte ineens dat ik gewoon een stuk natuur ben, net als dat kindje, alleen die doet het niet.'

Het verlies van zijn geloof was niet gelijk een bevrijding. 'Ik wilde er niet meer zijn. Het laatste beetje houvast was ik kwijt.' Na een jaar van drank en depressie vindt hij de uitweg en wordt hij een apostel van de wetenschap. In gesprek met Tijs van den Brink vertelt hij over de last die van hem afgevallen is sinds hij het geloof achter zich heeft gelaten.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

ijs van den Brink heeft veel gemeen met de gast van vandaag: journalist en schrijver Margriet van der Linden. Beiden geboren in 1970 en opgegroeid in degelijke hervormde gezinnen. Allebei gingen ze naar de evangelische School voor Journalistiek en kwamen ze bij de EO terecht. Tijs wil weten waarom hun wegen daarna scheidden.

Margriet groeide op in een orthodox hervormd gezin. Dat gaf haar als kind geborgenheid. In haar tienerjaren kreeg de straffende God de overhand. Als Margriet door haar ouders tegen haar zin naar een reformatorische middelbare school wordt gestuurd, begint haar geloof te wankelen.

Tijdens haar puberteit ontdekte Margriet dat ze homoseksueel is, maar dat houdt ze lang voor zichzelf. Volgens Margriet heeft haar homoseksualiteit niet automatisch geleid tot haar afscheid van haar geloof in een persoonlijke God.

Een jaar of tien geleden merkte Margriet dat ze nog steeds boos was op een God waarin ze niet meer geloofde. Margriet heeft naar eigen zeggen een onvermijdelijk hoge prijs betaald voor de keuzes die ze heeft gemaakt. Ze heeft geen contact meer met haar ouders. Margriet schreef de roman ‘De Liefde Niet’ dat ze baseerde op haar jeugd.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Presentator en Opzij-columnist Sofie van den Enk is te gast in deze atypische aflevering van Adieu God?. Sofie werd door haar ouders niet christelijk opgevoed, maar ging af en toe met haar opa en oma mee naar de kerk. Haar interesse groeide en tijdens haar studententijd in Groningen volgde ze een Alpha-cursus: een basiscursus over het christelijke geloof. Ondanks haar interesse heeft Sofie nooit de stap durven zetten om christen te worden. Tijs legt haar een aantal argumenten vóór en tegen voor. Zou Sofie aan het einde van deze aflevering weten wat ze wil? Haar sociale omgeving speelt een grote rol in haar twijfel om als christen ‘uit de kast’ te komen. Ondanks haar aarzeling heeft ze een aantal ‘godservaringen’ gehad. ‘De geboorte van mijn kinderen bijvoorbeeld! Mensen zonder kinderen zullen zeggen dat het gewoon een samenklontering van cellen is, maar op de foto die vlak na de bevalling is gemaakt, zie je de totale verbijstering op mijn gezicht. Zo krankzinnig mooi. Dat ervaar ik als iets goddelijks.’ Sofie vindt geloven eng. ‘Hoe doe je het? Hoe heb je de moed om met al je zorgen ergens naartoe te gaan waar geen enkel bewijs voor is?’ Komen ze eruit?