Adieu God

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Als puber heeft Stef Bos de Bijbel een keer op tafel gesmeten met de mededeling dat hij er klaar mee was, maar in feite is de zanger altijd een gereformeerd jongetje gebleven. De verhalen uit het Oude Testament vindt hij fascinerend en ook het Nieuwe Testament laat hem niet los. Toch is er wel wat veranderd. Stef Bos ziet de Bijbel niet meer als het woord van God maar als het boek waarin onze mythologie is opgetekend. Wat hem betreft had er trouwens allang een Derde Testament moeten zijn: uit nieuwe inspiratie komen immers nieuwe verhalen voort. Zo niet, dan zou God pas echt dood zijn!

Stef Bos leeft vanuit het besef dat hij deel is van een groter geheel. Hij beschouwt zichzelf als een schakel in een keten van voorouders. Dat inzicht ontstond door samen te werken met Afrikaanse muzikanten. Zingen was voor hen een manier om de voorouders stem te geven. Inmiddels kan Bos zich niet meer los zien van zijn vader en moeder en van het geloof dat zij aan hem doorgaven. In ‘Papa’, zijn bekendste liedje, stelt de zanger weliswaar vragen bij het protestantse christendom, maar het is toch vooral een eerbetoon aan zijn vader: “Wie en wat ik zelf ben, is relatief.”

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

“Het was meer dan een zwarte dag, de wereld stortte in.” Dat zegt Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC Handelsblad, over het auto-ongeluk in 1982 waarbij zijn jongere zus Katrien om het leven komt. Als hij ziet dat zijn zus, twintig jaar oud, ligt opgebaard met een rozenkrans tussen haar vingers komt er een hevig gevoel van woede in hem op: het tafereel past totaal niet bij de manier waarop Katrien geleefd heeft.

Vandermeersch is in die periode al weggedreven van het katholieke geloof uit zijn Vlaamse jeugd. Door de dood van Katrien beseft hij eens te meer dat je bij de dag moet leven: “Feest, drink, vrij!” Maar ook: “Wees ambitieus.” Want als hij iets heeft meegenomen van de Jezuïeten die hem vroeger les gaven, is het de gedachte dat je het allerbeste uit jezelf moet halen. Dat brengt een groot gevoel van verantwoordelijkheid met zich mee. En een neiging tot perfectionisme: het leven heeft voor Vandermeersch pas zin als je een steen hebt verlegd in de rivier.

Peter Vandermeersch gelooft vooral in mensen. Daar heeft hij God en Jezus niet bij nodig. Toch is hij gevoelig voor de sfeer van religieuze samenkomsten en filosofeert hij graag over het hiernamaals. “Als de hemel zou bestaan, hoop ik daar mijn zus terug te zien.”

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Als dertienjarig meisje kreeg schrijfster Rosita Steenbeek een hersenbloeding, waardoor ze maanden in een verduisterde kamer in het ziekenhuis lag. Na haar herstel raakte ze in een geloofscrisis: het idee van een Vader in de hemel had zijn vanzelfsprekendheid verloren. Steenbeek, afkomstig uit twee domineesfamilies, was opgevoed met het beeld van een liefdevolle God die naar je omziet en een bedoeling met je heeft. “Ik vond het pijnlijk om daaraan te twijfelen, het voelde als verlies.”

De vader van Rosita Steenbeek, een neerlandicus waar de schrijfster een zeer innige band mee had, reikte haar een ander, meer poëtisch godsbeeld aan. Kort na zijn overlijden brak Steenbeek haar rug en al haar ribben bij een auto-ongeluk. “Het was alsof ik achter hem aan wilde gaan,” zegt ze terugkijkend. Wederom ontsnapte ze op het nippertje aan de dood en volgde er een langdurige ziekenhuisopname. Dit keer in een korset. Ze voelde zich gedragen, meegevoerd naar een plek buiten de tijd.

De dood is voor Rosita Steenbeek een reisgenoot geworden. Geen bedreiging, maar een aansporing om je talenten te gebruiken en anderen lief te hebben. Aan de hersenbloeding heeft ze een vorm van epilepsie overgehouden. Tijdens een aanval krijgt ze visioenen die haar aan de raadselachtigheid van het bestaan herinneren: “Alsof er een luikje open gaat.”

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

“Ik zou graag een ijzeren atheïst zijn, maar het zit er niet in.” Dat zegt Tommy Wieringa in deze aflevering van Adieu God? In zijn puberteit maakte de schrijver treinen kapot en leefde als een wolvenkind dat van God noch gebod wilde weten. Hij werd gered van de ondergang door een vrouw die zich opwierp als zijn pleegmoeder.

Tommy Wieringa is naar eigen zeggen de meest gelovige ongelovige van Nederland. Want God mag wat hem betreft dan dood zijn, het christendom is dat niet. In het Nederlands Hervormde gezin waarin hij opgroeide, werd er weinig aan het geloof gedaan. Wieringa leerde pas bidden toen hij op een katholieke jongensschool terechtkwam. Thuis las zijn esoterisch aangelegde moeder, die er vandoor ging toen hij een jaar of elf was, hem voor uit de kinderbijbel. Die oerverhalen uit zijn kindertijd zijn terug te vinden in zijn romans.

Wieringa leeft vanuit de gedachte dat de wereld bezield is en dat alle vormen van leven een samenhangend geheel vormen. Als kind zocht hij troost bij een boom, als volwassene kan hij zich opwinden over mensen die hun kamerplanten bij het grof vuil zetten. “Een trein kun je slopen, maar een ficus niet. Ik heb het idee dat dat leven verbonden is met het mijne.”

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Oud-premier Dries van Agt (1931) plaatste tijdens zijn politieke loopbaan geen kanttekeningen bij zijn geloof. De katholieke ex-politicus had in die tijd wel iets anders aan zijn hoofd. Toen collegaminister Joop den Uyl hem eens vertelde dat hij na Auschwitz het christelijk geloof vaarwel had gezegd, was Van Agt dan ook niet van zijn stuk gebracht. Het mysterie Gods gaat ons verstand ver te boven, vond hij. Een gruwelijk feit als Auschwitz kon daarin niet beslissend zijn.

Tegenwoordig is Dries van Agt een en al aarzeling en twijfel als het om het geloofskwesties gaat. Dat heeft alles te maken met zijn favoriete hobby: de astronomie. Sinds Van Agt ervan doordrongen is dat er miljarden hemellichamen bestaan, vindt hij het onwaarschijnlijk dat God zich om dat ene planeetje aarde zou bekommeren. Om maar te zwijgen over de zoon die hij ons volgens de Bijbel heeft gestuurd.

Toch wordt Dries van Agt nog altijd geraakt door de schoonheid van het katholieke geloof. Hij is regelmatig in de kerkbanken te vinden, al was het maar om de dienstdoende pastor niet voor een leeg godshuis te laten preken. Van Agt: "Als ik afscheid zou nemen van het geloof zou ik te veel verliezen."

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

'Spiritualiteit kwam net zo onverwachts in mijn leven als okselhaar.' Dennis Honing, de eerste moslim in 'Adieu God?', is pas 27 jaar en heeft al een bewogen religieus achter de rug. Als atheïstische puber ontdekte hij bij zichzelf een spirituele neiging die niet meer wegging. Hij besloot christen te worden, maar werd in de jeugdgevangenis gegrepen door de islam. Al snel voegde hij zich bij de radicale islam en hielp hij jongens om af te reizen naar Syrië. Zijn rappe tong en uitgesproken opvattingen maakten Dennis een veelgevraagde gast in talkshows. Maar de twijfels sloegen toe. Het lijden in de wereld deed Dennis twijfelen aan God. Hij liet de radicale islam achter zich en raakte bijna helemaal zijn geloof kwijt. Moslim is hij nog steeds, maar dan wel ontzettend kritisch. En zonder Jezus hoeft het van hem niet. 'Ik wil Jezus niet achterlaten. Een islam zonder Jezus zou voor mij niet kunnen', aldus Dennis Honing in gesprek met Tijs van den Brink.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Als er binnenkort een Jehovah's Getuige bij u aanbelt, kan het zomaar topmodel Sylvia Geersen zijn. Ze droomt ervan om missionaris te worden en langs de deuren te gaan. Het enige wat haar nog weerhoudt is de levensstijl waaraan ze als topmodel gewend is geraakt. De glitter en glamour, het geld en de wilde feestjes. Sylvia wil de verleidingen van het vak achter haar laten om zich volledig te richten op God, maar kan ze het opbrengen? Een cocaïneverslaving zorgde ervoor dat ze God kwijtraakte, maar inmiddels twijfelt ze nauwelijks nog aan Zijn bestaan. Een verrassend gesprek tussen presentator Tijs van den Brink en een ontwapenende Sylvia Geersen.

Tijs van den Brink gaat in gesprek met schrijver Stephan Sanders, die eerder dit jaar te kennen gaf gelovig te zijn geworden.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

'Godsdienst is al 2000 jaar een ramp voor de wereldvrede.' Dat schrijft journalist en Amerika-kenner Charles Groenhuijsen eerder dit jaar in een tweet. Tijs van den Brink vraagt zich af waar dit uitgesproken standpunt uit voortkomt. Hij gaat met Groenhuijsen terug naar de katholieke kerk van zijn jeugd. Als jongetje is Charles Groenhuijsen jarenlang misdienaar geweest in het Friese Joure. Maar het kerkgebouw had net zo goed het clubhuis van de zeeverkenners kunnen zijn, want talent voor godsdienst heeft hij nooit gehad. Terugkijkend stelt Groenhuijsen dat de kerk mensen afhankelijk maakt door voor te schrijven wat ze moeten doen en denken. Maar in hoeverre klopt dat beeld? Een gesprek over onverdraagzaamheid, religie in Amerika en de zin en onzin van vergeving.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Als kind bad schrijfster Jessica Durlacher urenlang en wilde ze non worden. En dat terwijl ze niet-religieus is opgevoed. Jessica's vader verloor zijn beide ouders in de oorlog en overleefde zelf ternauwernood Auschwitz. Jessica zocht haar heil in religie om angsten te bezweren. Ze zoekt aansluiting bij het joodse geloof, maar voelt zich niet geaccepteerd omdat haar moeder niet-Joods is. 'Mijn vader heeft zoveel ellende gezien vanwege zijn Jood-zijn, en dan mag ík er niet bij horen!' Jessica was goed bevriend met schrijver Joost Zwagerman, die twee jaar geleden zijn eigen leven nam. Uit zijn laatste gedichten bleek dat hij op zoek was naar God. 'Ik geloof dat Joost nog ergens is, en dat idee biedt troost', aldus een openhartige Jessica Durlacher in gesprek met Tijs van den Brink.