Adieu God

In één week tijd raakt hij zijn beide ouders kwijt na een slopend ziekbed. Niet veel later besluit hij zich uit te schrijven uit de katholieke kerk. 2018 is een veelbewogen jaar voor presentator Peter van der Vorst, de kersverse programmadirecteur van RTL.

Peter groeit op in een katholiek gezin in Breda, is misdienaar en zingt in het kerkkoor. Hij bewaart er goede herinneringen aan. Maar geleidelijk aan krijgt hij steeds meer moeite met de houding van de katholieke kerk, met name tegenover homo’s.

In 2008 adopteert hij samen met zijn vriend zoontje Levi, een paar jaar later treden ze in het huwelijk. Hij is woest als de Paus stelt dat een gezin alleen gevormd kan worden door een man en een vrouw. “Deze discriminerende wolf in schaapskleren bepaalt dus gewoon dat wij geen ’gezin’ zijn”, twittert Peter. Waar hij al lang twijfelt over uitschrijving uit de kerk, vormen uitspraken in de Volkskrant van priester Antoine Bodar over homoseksualiteit en transgenders de druppel.

Ook het overlijden van zijn vader en moeder speelt bij die beslissing een rol. “Ze geloofden allebei niet meer, ook niet in een hiernamaals. Maar het voelde toch alsof het misschien een ontkenning van hen zou zijn: zij hebben mij die katholieke opvoeding gegeven.”

Als katholiek jongetje liep oud-mister Ben Bot op Allerzielen rondjes om de kerk in Apeldoorn. Hij was ervan overtuigd dat je daarmee zielen uit het vagevuur kon verlossen. In die periode van zijn leven ging Bot iedere dag met zijn grootouders mee naar de kerk. Prachtig vond hij dat: het geloof opende voor hem een perspectief op iets anders, iets groters.

Ben Bot werd in 1937 geboren in Batavia, nu Jakarta, in het voormalige Nederlands-Indië. Hij zat er jarenlang in een Jappenkamp. Zijn vader werkte als dwangarbeider aan de beruchte Birma-spoorlijn, zijn moeder kon door ziekte niet altijd voor hem zorgen. Toen Bot op negenjarige leeftijd in Nederland arriveerde, was hij analfabeet en kende hij God noch gebod. Zijn grootvader, onderwijzer en fervent katholiek, bracht daar snel verandering in.

Tegenwoordig noemt Ben Bot zich geen katholiek meer. Maar hij gelooft nog wel. In een beginsel dat alles bestiert. Bot zit graag in de kerk en hoewel hij in strikte zin geen deel uitmaakt van de gemeenschap gaat hij dan ook ter communie. Vanwege de rust, de bezinning, de herinnering aan vroeger: ‘Dat zit in mijn DNA en dat krijg je er niet meer uit.’

Als kind moest journalist en voormalig presentator Marga van Praag verplicht naar joodse les. Niet omdat haar ouders zo religieus waren, maar uit respect voor oma van moederskant, die door de Holocaust het grootste deel van haar familie had verloren. Nadat oma overleden was en volgens de joodse tradities ter aarde besteld, kocht Marga’s moeder voor het eerst in haar leven karbonades en at die met haar dochter op. Met die daad werden de godsdienstige wetten van het jodendom demonstratief overboord gezet.

Marga van Praag noemt zich geen atheïst. Ze is gevoelig voor het wonder van de natuur en gaat er vanuit dat er ‘iets groters’ is. Diep van binnen zou ze graag in God willen geloven. Dan kun je je veilig en geborgen voelen, zegt ze in deze uitzending van ‘Adieu God?’. Voor iemand met een joodse achtergrond is dat laatste niet vanzelfsprekend. In het leven van Marga van Praag is de geschiedenis van de Jodenvervolging een bepalende factor geweest. Vroeger werd er thuis veel over de oorlog gepraat, zelf was ze er ook voortdurend mee bezig. Naar eigen zeggen is Van Praag nooit losgekomen van haar getraumatiseerde ouders: ‘Ik heb te veel voor hen gekozen en te weinig voor mijn eigen gezin.’

Econoom Heleen Mees, katholiek opgevoed, heeft weinig op met de figuur van Maria. Terugkijkend stelt ze vast dat de verering van de Heilige Maagd voor een verwrongen beeld van vrouwelijke seksualiteit heeft gezorgd: een vrouw die met te veel mannen naar bed gaat, is niet zuiver maar zondig. Heleen Mees noemt dit een vorm van indoctrinatie die ze moeilijk heeft kunnen afschudden.

In 2013 raakte Heleen Mees in opspraak. Ze werd in New York gearresteerd op verdenking van het lastigvallen van haar ex-geliefde, bankier Willem Buiter. Haar leven lag daardoor in gruzelementen. Het katholicisme heeft ze achter zich gelaten. Je bezig kunnen houden met zingeving is volgens Mees een vorm luxe, omdat veel mensen vooral bezig zijn met overleven. De kracht om haar problemen te overwinnen, haalt ze vooral uit zichzelf. Die kracht heeft ze nodig, want de juridische perikelen rondom de kwestie Buiter zijn vaak stressvol. Heleen Mees: ‘Dat is niet goed voor je hersenen. Maar ik heb er wel een groter hart door gekregen.’

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

In de honderdste aflevering van ‘Adieu God?’ is minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag te gast. Als enige D66-minister legde ze bij haar aantreden de eed af. Als kind van katholieke ouders was ze bang dat ze een roeping zou krijgen en non zou moeten worden. Een makkelijke jeugd had ze bepaald niet, want toen haar moeder ernstig ziek werd en haar vader zwaar overspannen, belandde ze in een pleeggezin.

Ze leerde ervan om tegenslagen te incasseren, een ervaring die haar hielp in haar loopbaan als diplomaat. Het hoogtepunt in die carrière is de loodzware klus als leider van de VN-missie voor de vernietiging van chemische wapens in Syrië. Ze slaagt met vlag en wimpel en krijgt een persoonlijke bedankbrief van Barack Obama.

Kaag beschouwt zichzelf nog steeds als katholiek, al gaat ze zelden naar de kerk. Een rozenkrans draagt ze nog altijd bij zich en de normen en waarden die ze meekreeg van haar ouders zijn nog steeds belangrijk voor haar.

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Ranomi Kromowidjojo is op aarde om goud te winnen en het beste uit zichzelf te halen. Dat vertelt de olympische zwemkampioene in deze aflevering van ‘Adieu God?’ aan Tijs van den Brink. Haar leven staat volledig in het teken van de Olympische Zomerspelen van 2020 in Tokyo. Trainen, trainen en nog eens trainen om boven jezelf uit te stijgen. Want als je alleen maar doet wat je kunt, zul je nooit meer zijn dan wie je bent, aldus het motto op Kromowidjojo’s Twitter account.

Toch is de zwemster niet bereid om haar ziel aan de duivel te verkopen in ruil voor succes. Als kleindochter van een protestantse oma uit Friesland en een Surinaams-Javaanse opa die moslim was, is ze zich ervan bewust dat er meer is dan ik, ik, ik. Beide grootouders leefden haar voor dat vriendelijkheid en respect cruciale waarden zijn. ‘Ik voel me bijna verplicht om anderen te helpen,’ zegt Kromowidjojo. Daarom probeert ze als ambassadeur van UNICEF iets te doen voor kinderen die minder kansen hebben gekregen dan zijzelf: ‘Hoe beter ik zwem, hoe meer ik voor die kinderen kan betekenen.’

Als jong meisje ging Ranomi Kromowidjojo naar een christelijke basisschool en geloofde ze in God. Tegenwoordig gelooft ze in de wetten van de natuur en in de kracht van gedachten. Het geloof van haar oma en opa, hoe mooi ook, drijft wat haar betreft te veel op angst voor het hiernamaals. Voor Kromowidjojo geen hel. Maar wel een hemel. Op aarde, wel te verstaan: ‘Ik denk dat we de wereld beter kunnen maken dan ze nu is.’

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Toen Gerri Eickhof een jaar of veertien was, sloeg hij het Jezusbeeld van zijn oma aan gruzelementen. Die beeldenstorm markeerde het einde van zijn geloof in God en de katholieke kerk. Eickhof, tegenwoordig verslaggever bij het NOS Journaal, besloot zich voortaan op de mens te concentreren en koos na zijn middelbare school voor een studie antropologie.

Gerri Eickhof werd geboren in Amsterdam Noord in een streng katholiek arbeidersmilieu. Omdat hij een zevenmaandskindje was en veel te weinig woog, werd ervoor gevreesd dat hij de avond van zijn eerste dag niet zou halen. De familie vond het niet nodig een huisarts te roepen, belangrijker was dat de pastoor gewaarschuwd werd: Gerri’s erfzonde moest in de doop worden weggewassen, want anders zou hij niet in de hemel kunnen komen.

Na deze valse start volgde een hobbelige jeugd. Gerri Eickhof groeide op zonder vader - hij woonde met zijn ongehuwde moeder bij opa en oma in huis - en omdat hij in de buurt het enige kind met een kleurtje was, werd hij dagelijks uitgescholden en gepest. Daardoor is Eickhof naar eigen zeggen wantrouwend van aard geworden. Eigenlijk vindt hij dat je als mens het beste niet geboren kunt worden: dan kan niemand het voor je verprutsen!

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Acteur en schrijver Maarten Spanjer bracht zijn middelbare schooltijd door bij katholieke paters in Amsterdam. Toen hij een keer door het ijs was gezakt, moest hij naakt voor het bureau van de ‘strafpater’ blijven staan om te wachten tot zijn kleren weer droog waren. Op dat moment had hij niet door dat er iets niet klopte, maar terugkijkend noemt Spanjer de paters ‘gefrustreerde mensen die hun seksualiteit onderdrukten’.

Maarten Spanjer was een jaar of elf toen hij concludeerde dat God een verzinsel van volwassenen moest zijn. Dat kwam doordat zijn moeder na terugkeer van een reis naar Lourdes nog net zo reumatisch bleek te zijn als daarvoor. De gebeden die hij dagelijks voor haar genezing had moeten zeggen, waren niet verhoord. Sindsdien was hij vaker op het voetbalveld dan in de kerk te vinden.

Als kind uit een groot katholiek gezin met acht kinderen en een invalide moeder kreeg Maarten Spanjer weinig aandacht. Zijn vader, die bij de marechaussee werkte, had last van driftbuien en sloeg wel eens om zich heen. ‘Het huishouden liep niet op rolletjes,’ zegt Spanjer met gevoel voor understatement. Toen zijn ouders stierven, had hij niet het gevoel dat het bekenden waren: ‘Het zijn altijd vreemden gebleven.’

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?

Toen Jan Leyers een jaar of elf was, moest hij kiezen tussen Beatles en biechtstoel. De pastoor die de Vlaamse presentator/muzikant voorbereidde op zijn eerste communie, hield hem voor dat God liefde is. Om daar meteen aan toe te voegen dat het ‘love, love, love’ van de Beatles daar niets mee te maken had. Jan Leyers koos voor de belofte van vrijheid en avontuur die besloten lag in de popcultuur van de jaren zestig en zeventig en zei de kerk vaarwel. Erg moeilijk was dat niet, want naar eigen zeggen heeft hij nooit in God geloofd.

Toch speelt religie een belangrijke rol in het werk van Jan Leyers. In Nederland is hij vooral bekend vanwege een aantal televisieseries waarin hij door de wereld van de islam reist. Leyers haast zich om te zeggen dat hij programma’s over geloof maakt zoals een ander natuurdocumentaires maakt. Want religie mag als sociaal verschijnsel dan wel ‘superinteressant’ zijn, hij houdt zich verre van theologie. Tijs van den Brink praat met Jan Leyers over het niet-bestaan van kabouters en het verschil tussen Mohammed en Jezus om tot de volgende conclusie te komen: “Jij bent stelliger ongelovig dan dat ik gelovig ben.”

In Adieu God? gaat Tijs van den Brink in gesprek met kerkverlaters. Zij zijn christelijk opgevoed en gingen vroeger naar de kerk. Wat is daarvan over?Journalist en documentairemaker Fidan Ekiz is de eerste gast in ‘Adieu God?’ met een islamitische achtergrond. Als dochter van Turkse gastarbeiders kreeg ze van huis uit een milde vorm van de islam mee, met mooie rituelen. Maar op de wekelijkse koranlessen ging het er heel anders aan toe. Er werd bij ieder foutje gedreigd met hel en verdoemenis en tijdens de Ramadan sloeg een ingevlogen Turkse imam de kinderen met een liniaal. Toen Fidan Ekiz in haar studententijd voor het eerst ‘straalbezopen’ werd, was ze heel even bang dat Allah haar zou straffen. Tegenwoordig noemt ze zich geen moslim meer, maar de tweespalt is gebleven. Aan de ene kant neemt Ekiz het op voor de islam van haar ouders en kan ze nog altijd geraakt worden door het reciteren uit de Koran bij een sterfgeval. Aan de andere kant moet ze niets hebben van de radicale invulling van het geloof en windt ze zich op over de sociale controle die jonge moslimmeiden in hun doen en laten beperkt. Fidan Ekiz: ‘Ik vind dat er een nieuwe, verlichte koran moet komen. Misschien dat er dan iets zal veranderen.’