Adieu God

Als kind bad schrijfster Susan Smit (47) regelmatig. Niet tot God, maar wel tot 'het goddelijke'. En dat doet ze nu nog steeds, ook nadat ze zich heeft laten inwijden tot heks.

De ontmoeting tussen Susan en Tijs is beladen, want als christen bekijkt Tijs iemand die zichzelf heks noemt met een zekere achterdocht. En op haar beurt heeft Susan de nodige bedenkingen bij het christendom, waarvan de aanhangers door de eeuwen heen vele duizenden heksen vervolgden en vermoordden. Susan probeert uit te leggen wat haar aanspreekt in de hekserij, die ze een 'ongeorganiseerde, oude religie' noemt.

Op zondag naar de gereformeerde kerk in Klazienaveen: het is vaste prik in de jeugd van sportcommentator Evert ten Napel. In principe alleen 's ochtends, maar het werd gewaardeerd als je ook 's middags ging. De voetbalwedstrijden trekken hem echter meer.

Hij weet nog precies wie zijn favoriete dominee was, en met welke dominee hij moeite had omdat die vaak hel en verdoemenis preekte. Lang bleef hij 's zondags naar de kerk gaan, maar stilaan verwaterde dit.

Evert vertelt hoe het verlies van zijn bijna 2-jarige zoontje hem sterk aan het twijfelen bracht over het bestaan van God: dit zou God nooit goed vinden.

Concertpianiste Iris Hond speelt buiten coronatijd in uitverkochte zalen door heel Nederland, maar vooral ook voor mensen die niet naar zo'n plek kunnen komen: daklozen, gevangenen en ernstig zieken bijvoorbeeld.

Ze omschrijft het als een moment van hoop en verlichting brengen aan mensen die hun gevoel van waardigheid vaak verloren zijn. Muziek biedt ook Iris zelf rust en troost.

Volgens haar zijn er veel raakvlakken tussen muziek en religie. Iris werd niet gelovig opgevoed. Uit haar eigen religieuze zoektocht haalt ze de overtuiging dat zij de enige is die zichzelf verder kan brengen.

Op zijn vierde ging hij al langs de deuren als Jehovah’s Getuige. Voor dj Igmar Felicia (30) voelde dat als de normaalste zaak van de wereld. Hij vond het zelfs fijn om op te groeien binnen dit geloof, vertelt hij aan Tijs van den Brink. Wel was hij altijd bang om uitgesloten te worden als hij zich niet aan de voorschriften hield. Bijvoorbeeld toen hij op school een traktatie had aangenomen. Tegelijkertijd lapte zijn agressieve en alcoholistische vader thuis alle regels aan zijn laars.

Toen zijn ouders rond zijn zestiende uit elkaar gingen, hoefde Igmar plotseling geen Jehovah’s Getuige meer te zijn. Een wilde en verwarrende periode volgde, waarin Igmar opnieuw moest ontdekken wie hij was en wat hij wilde.

Lange tijd sprak Igmar nauwelijks over zijn achtergrond, tot vorig jaar. Van de Jehovah’s Getuigen heeft hij definitief afscheid genomen. En over de vraag of God bestaat, wil hij voorlopig liever even niet nadenken.

De vader van schrijver en voormalig D66-leider Jan Terlouw (89) was dominee. In zijn jeugd maakte hij kennis met de 'ongelooflijk mooie' verhalen uit het Oude Testament en voerde hij thuis diepzinnige gesprekken over goed en kwaad.

Maar rond zijn negende begon Jan kritische vragen te stellen over het geloof. Want hij zag allerlei ongerijmdheden, zowel in de Bijbel, als in de wereld om hem heen.

Met zijn vader praatte hij openlijk over die twijfels, zonder dat dit tot ruzies leidde. Daardoor kreeg Jan Terlouw geen afkeer van het geloof, maar hij nam er wel afscheid van. Sindsdien noemt hij zichzelf agnost.

'Je kunt alleen maar deugen als je gelovig bent.' Die boodschap kreeg Ahmed Marcouch mee op de Koranschool en thuis in Marokko. Daar groeide hij op, samen met negen broertjes en zusjes, maar zonder moeder. Zij overleed toen Ahmed 3 jaar oud was. En ook zijn vader zag hij maar zelden, omdat hij als gastarbeider in Nederland de kost verdiende. Toen de jonge Ahmed met zijn familie naar Amsterdam verhuisde en daar op school Bijbelverhalen hoorde, zette hem dat aan het denken. Deze zoektocht ontaardde in Ahmeds puberteit tot een radicale fase. Maar dankzij onderwijs en veel 'inzet van rede' ontwikkelde de Arnhemse burgemeester uiteindelijk een manier van geloven die wel bij hem past. Het geloof ziet hij nu als een kompas voor de manier waarop hij in het leven wil staan.

'Jezus is een liefdevolle topgozer', zegt cabaretier en filosoof Tim Fransen zonder ironie. Want hoewel veel cabaretiers die in de kerk zijn opgevoed daar een enorme aversie tegen religie aan hebben overgehouden, is Fransen mild over het geloof. Zo bewaart hij goede herinneringen aan de kerk waar hij als kind zondags kwam. Het was voor hem een veilige plek.

Tegenwoordig komt hij er alleen nog met Kerst, om er piano te spelen, terwijl zijn vader het kerkkoor dirigeert waarin zijn moeder zingt. Tijdens Fransens studententijd maakte het geloof plaats voor filosofie en het boeddhisme. In God geloven werd voor Fransen ongeloofwaardig.

Als zangeres van BZN was ze ongekend populair en succesvol: Annie Schilder. BZN begon ooit vanuit de kerk, waar de band de nachtmis en het heilig vormsel luister bijzette met hun muziek.

Annie groeide op in een typisch Volendams gezin van tien personen. Het katholieke geloof hoorde er als vanzelf bij. Ze doet haar communie en vormsel, en als ze later op zichzelf gaat wonen laat ze haar huis inzegenen door de pastoor, omdat het zo hoort. Maar ze gaat niet vaak meer naar de kerk, daar heeft ze weinig mee.

Over haar huidige geloof zegt ze: 'Ik geloof niet in God, niet in een 'persoon God'. Iedereen is zelf zijn eigen god. Ik ben god over mezelf.' Dat merkte ze onder meer toen ze haar ouders een aantal jaar geleden verloor en toen ze zelf borstkanker kreeg.

Toch spelen katholieke rituelen nog altijd een rol in haar leven. Zo gaat ze regelmatig naar het graf van haar ouders en stapt dan ook de kerk binnen.

De van huis uit katholieke minister van Veiligheid en Justitie, Ferdinand Grapperhaus, ging als kind elke zondag met zijn ouders naar de kerk. Maar van de preken heeft hij weinig onthouden. Net als zijn vader las hij tijdens de dienst namelijk de Bijbel. Omdat die vol prachtige verhalen en metaforen staat.

Hoewel Grapperhaus zichzelf nog altijd gelovig noemt, belijdt hij dat geloof niet meer in de kerk. Tijdgebrek en de dogma’s die daar volgens hem worden verkondigd, weerhouden hem daarvan.

Ook toen zijn vrouw vier jaar geleden plotseling ernstig ziek bleek te zijn, zocht hij zijn heil niet in de kerk. Hij ondervond toen wel steun aan het Boeddhisme, het geloof van zijn vrouw. ‘Zij zei: ‘Accepteer het nou, neem het tot je. Laat de klappen van het lot je leven niet bepalen. Ik vond dat heel erg moeilijk.’

De afgelopen maanden woonde Grapperhaus, die ook minister van Eredienst is, wel weer regelmatig een kerkdienst bij. En dat ontroerde hem soms, vanwege de manier waarop de kerkgangers omgingen met de beperkingen die werden opgelegd vanwege corona.

Hoewel Grapperhaus niet gelooft in een hiernamaals, zou hij toch ‘hevig teleurgesteld’ zijn als Petrus hem niet zou binnenlaten. ‘Natuurlijk ben ik wel eens ijdel en heb ik wel eens gelogen. Maar als hij mij een slecht mens zou vinden, zou ik echt verbouwereerd zijn.’

'Er zit een katholiek meisje in mij en dat zal er altijd blijven zitten', aldus actrice Carine Crutzen, die opgroeide in het katholieke Limburg. Recent schreef ze haar eerste boek Uit het Zuiden. Daarin duikt ze in haar herinneringen rond haar overleden ouders, familie en (katholieke) wortels. Over haar geloof van nu: 'Er is iets groters dan wij, want er is een groot vraagteken. Wat God is, geen idee.'