Przywykło się uważać tak: jeśli mowa o nierówności płci, to mowa o tym, że kobiety są grupą dewaloryzowaną. To przekonanie urosło do roli chętnie powtarzanego dogmatu. Dr Michał Gulczyński, socjolog po European University Institute we Florencji chce analizować społeczeństwo z nieco innej perspektywy. Jego książka „Mężczyźni. O nierówności płci” każe spojrzeć na sytuacje, w których syskryminowani są mężczyźni.

Z Gulczyńskim rozmawiam przede wszystkim o tym, dlaczego temat dyskryminacji mężczyzn wybrzmiewa dopiero teraz, skoro statystyki były dostępne od dawna. Było wiadomo, że mężczyźni żyją krócej, mniej dbają o zdrowie, są bardziej narażeni na bezdomność. Czemu nic z tym nie zrobiono? Czemu publikacja tej książki, a wcześniej raportu „Przemilczane nierówności” w oczach krytyków ustawiła Gulczyńskiego w jednym rzędzie z politykami alt-prawicy? Zapraszam do wysłuchania odcinka.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Ten konflikt nie zaczął się 20 lat temu, ale od 20 lat się utrzymuje, wybijając poza skalę: liberałowie w Polsce nienawidzą prawicy, a ta ostatnia liberałów. Znamy partyjne manifestacje owej nienawiści, lecz jej powód przez dwie dekady zdążył się zagubić. Co jest nienawiści powodem? Wedle Karoliny Olejak, która przyłożyła do polskiego życia politycznego koncepty Carla Gustava Junga: strach i zazdrość.

Olejak w książce „Nienawidzę ich!” pisze o Polsce spowitej przez jungowski cień, w której jedni projektują na drugich swoje lęki i niespełnienia, one zaś – skutkują tytułowym problemem. Rozmawiamy o tych lękach, o zazdrości, bańkach, wyznawcach, dogmatach, wyborach, kapitałach kulturowym i finansowym – i o wielu innych rzeczach. Zastanawiamy się, czy może nienawiść polityczna w Polsce osiągnęła już swój szczyt i teraz czas na depolaryzację.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Nie musi być konkretnego powodu, aby się utrzymywała. Jest po prostu, i sama się napędza, korzystając z historycznych okoliczności. Te ostatnie zmieniają tylko jej treść i to, co można znienawidzonemu zrobić – taki obraz wyłania się z nowej powieści Macieja Siembiedy, „Gołoborza”, w której śledzi on półtora wieku historii Kielecczyzny przez pryzmat dwóch nienawidzących się rodów.

Siembieda o lokalnej nienawiści wie sporo – przez lata pracował jako redaktor i redaktor naczelny lokalnych mediów na Pomorzu, Śląsku i Opolszczyźnie. Rozmawiamy o tym, jak polska nienawiść się zmieniała w związku z bogaceniem się społeczeństwa, co ludzie z nienawiści potrafili sobie robić i czy istnieje ktoś, kto obiektem nienawiści z tej czy drugiej strony dzisiaj nie jest. Zapraszam do wysłuchania odcinka.

Zdjęcie Macieja Siembiedy: Dominik Werner

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Opis: Jeszcze w 2010 i 2011 roku za internet w telefonie trzeba było płacić – nie była to rzecz tak tania i szybka, jak teraz. Nie istniała też większość aplikacji, które znamy współcześnie. Czy to możliwe, że w ciągu zaledwie piętnastu lat został stworzony nowy gatunek człowieka, homo digitalis?

Wojtek Kardyś, specjalista od influencer marketingu oraz autor książki „Homo digitalis. Jak internet pożera nasze życie?” przekonuje, że tak. Wojtek był „na miejscu” gdy działy się wszystkie te przemiany: tworzył pierwsze polskie agencje obsługujące youtuberów i zajmujące się działalnością, którą dawno temu określało się mianem „social media ninja”. Rozmawiamy o tym, jak kluczowe było to piętnastolecie i czego się z niego nauczyliśmy.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

„Szekspir wiedział wszystko" – to chyba Allan Bloom tak orzekł i sformułowanie weszło do potocznego języka. A co to jest, to wszystko? Między innymi to, w jaki sposób uniknąć tragedii – nie osobistej, a ogólnospołecznej. W ten sposób w swej najnowszej książce o Szekspirze pisze prof. Maciej Gdula, socjolog, były poseł i były wiceminister nauki, badając mechanizmy, wedle których społeczeństwa, w których umieszczona jest akcja „Ryszarda III” czy „Miarki za miarkę”, znajdują się o krok od rozpadu.

Z Gdulą rozmawiam o Szekspirze i sztukach, które w „Jak uniknąć tragedii” analizuje, ale też o tych, o których milczy – przede wszystkim o „Hamlecie”, traktowanym tutaj jako opowieść o intelektualiście w świecie politycznym. Gdula też nim był, a występ w tym podcaście to pierwsza tak długa z nim rozmowa, od kiedy z Sejmem i ministerialnymi korytarzami się pożegnał. Czy każdy intelektualista, który do polityki wchodzi, jest skazany na taki los? Zapraszam do wysłuchania odcinka.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

250 lat temu powstały Stany Zjednoczone. Do młodego podówczas kraju przyjechał na początku lat 30. XIX w. francuski dyletant i potomek arystokratycznej rodziny Alexis de Tocqueville, by w 1835 r. opublikować traktat „O demokracji w Ameryce” – który może i ma nieco mniej lat, niźli USA, ale prawie dwa wieki. Nieważne: pozostaje najlepszym studium amerykańskiego charakteru, sposobu rządzenia tym krajem i niebezpieczeństw, jakie się z nim wiążą.

Do rozmowy o Ameryce i Tocqueville’u zaprosiłem Jana Tokarskiego, autora biografii i jego, i jego myśli, która ukazała się ostatnio nakładem „Przeglądu Politycznego”, laureata Nagrody im. Marcina Króla. Nagrywaliśmy tę rozmowę na początku lutego, gdy cała Ameryka żyła aktami Epsteina. Co zdarzyło się potem – o tym też dobrze się myśli w towarzystwie Alexisa de Tocqueville’a.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Rozpoznać ją – z pozoru nic łatwiejszego, przecież z historii wiadomo, jak wygląda. A jednak: gdy się narodziła na nowo na przełomie wieków, ujrzenie, że to właśnie ona, trochę zajęła, zwłaszcza mieszkańcom Zachodu. Tłumaczono ją rosyjską duszą, rozmaitymi specyfikami tego kraju, i dopiero dziś powszechnie używa się pojęcia „dyktatura", by to, co dzieje się w kraju ze stolicą w Moskwie, opisać. Kto chce sprawdzić, jak proces wprowadzenia tego ustroju wygląda od środka, niech sięgnie do niedawno sfilmowanego „Maga z Kremla”.

Gościnią pierwszego odcinka tego sezonu „Czasu odzyskanego” jest red. Krystyna Kurczab-Redlich: wieloletnia korespondentka polskich mediów w Moskwie i autorka gigantycznej biografii Władimira Putina pt. „Wowa, Wołodia, Władimir”. Rozmawiamy o tym, jak ten specyficzny model rządów został w Rosji zaprowadzony, kto jego zaprowadzenie ułatwiał, kto na nim skorzystał – i jak skończył.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Trudno o sposób życia i myślenia, który byłby w Polsce owiany czarniejszą legendą. Każdy się o tym uczy w szkole: Polska upadła, ponieważ szlachta, ponieważ złota wolność, ponieważ liberum veto. Gdyby nie sarmatyzm – ale by było! W ostatnich latach do takiego przesłania doszło jeszcze jedno, związane z tzw. „zwrotem ludowym” w historiografii: iż szlachcice chłopów traktowali jak Amerykanie niewolników, a w większości jesteśmy przecież potomkami chłopów.

Przesłanie – przesłaniem. Nie obok, a mimo niego w latach 90. w Polsce wyrosły domy stylizowane na dworki, a powieść historyczna odnosząca się do czasów sarmackich cieszy się wielką popularnością. Z autorem takiej powieści – świetnej „Krzywdy” – a także filozofem i historykiem, doktorem Pawłem Rzewuskim (herbu Krzywda właśnie) rozmawiam o anatemie, jaką sarmatyzm został w Polsce obłożony i o tym, jak i on, i anatema się kształtowały.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Czy „polski” mężczyzna w ogóle istnieje? Innymi słowy: czy w jakikolwiek sposób różni się od mężczyzny czeskiego albo francuskiego? W „Po męstwie” Wojciecha Śmiei odpowiedź brzmi: jak najbardziej, istnieje, i ukształtował go szereg raczej przykrych doświadczeń. Najpierw były to rozbiory, które wiązały się z utratą sprawczości. Następnie: nieudane zrywy niepodległościowe. Potem: pycha związana z II RP, i kompleksy wobec kolegów z Zachodu. Wreszcie: spełnienie czy jednak stuprocentowe spełnienie?

„Po męstwie” Śmiei, filologa z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, to fascynująca podróż przez generacje polskich mężczyzn: spotkamy tu i Józefa Piłsudskiego, i Lecha Wałęsę wraz z żoną, której zakazał palić, spotkamy wyznawców kodeksu Boziewicza i inteligencję techniczną epoki Edwarda Gierka, spotkamy mieszkańców współczesnych fortec ze szkła i stali. Każdy z tych mężczyzn będzie chciał stać się nośnikiem dominującej fikcji męskości. Z jakimi kosztami się ta aspiracja wiąże, jakie fikcje nie-męskości ją tworzyły – to tematy naszej rozmowy.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Święta wojna – takimi słowami określił ten konflikt Mario Vargas Llosa w zbiorze esejów i reportaży z początku XXI w., ostatnio wznowionym nakładem wydawnictwa Znak. Powodów wznowienia łatwo się domyślić: od 7 października 2023 roku oczy całego świata znowu zwrócone są na Bliski Wschód, a kwestia Izraela i Palestyny stała się dla Zachodu kwestią tożsamościową (wystarczy spojrzeć na ostatnie wybory w Nowym Jorku).

W dobie internetowego aktywizmu i łatwego oburzenia – wokół tej kwestii narosło wiele mitów oraz nieporozumień, które chciałbym rozwiać. Dlatego dzisiejszy odcinek jest przede wszystkim odcinkiem edukacyjnym, w którym omawiamy pojęcie syjonizmu. Zaprosiłem do niego Piotra Pazińskiego – ostatniego redaktora naczelnego „Midrasza”, pisarza, znawcę życia żydowskiego. Zagłębiamy się w historię, która jest długa i nie zaczęła się ani dwa lata temu, ani w roku 1948 – a o jej istotności najlepiej świadczy to, jak rezonuje dzisiaj.

Podcastu „Czas odzyskany” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.