ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ខ្មែរ by RFI ខេមរភាសា / Khmer

June 06, 2022 តើយុវជនគួរធ្វើបែបណាដើម្បីកុំឲ្យក្លាយខ្លួនជាឧបករណ៍របស់អ្នកនយោបាយ?

នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ដែលទើបតែកន្លងទៅនេះ គេសង្កេតឃើញយុវជនជាច្រើន នាំគ្នាចូលរួមនៅក្នុងយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ពួកគេយល់ដឹងពីសិទ្ធិនយោបាយរបស់ខ្លួន ហើយមានសេចក្ដីក្លាហានបង្ហាញពីជំហរនយោបាយរបស់ខ្លួនយ៉ាងបើកចំហ ទាំងនៅតាមទីសាធារណៈ និងនៅលើបណ្ដាញសង្គម។ ជាការពិត ការចូលរួមរបស់យុវជននេះ មិនត្រឹមតែផ្ដល់ឲ្យយុវជននូវបទពិសោធការងារជាក់ស្ដែងទេ តែវាថែមទាំងអាចរួមចំណែកអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិទៀតផង។ ប៉ុន្តែគួរឲ្យសោកស្ដាយដែរ ដែលនៅកម្ពុជា នៅតែមានអ្នកនយោបាយដែលនិយមយកយុវជនជាឈ្នាន់ ដើម្បីបំពេញសេចក្ដីត្រូវការរបស់ខ្លួន។ ក្នុងបរិបទនេះ តើយុវជនប្រយ័ត្នខ្លួនយ៉ាងដូចម្ដេច ដើម្បីកុំឲ្យក្លាយខ្លួនជាឧបករណ៍របស់អ្នកនយោបាយ?

6 min

May 30, 2022 ការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់អាណត្តិទី៥ ក្នុងបរិបទដែលពលរដ្ឋកាន់តែយល់ដឹងពីអំណាចនៃសន្លឹកឆ្នោតរបស់ខ្លួន

ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់អាណត្តិទី៥ នឹងឈានចូលមកដល់នៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៥មិថុនា ចុងសប្ដាហ៍នេះហើយ។ ការិយាល័យបោះឆ្នោត នឹងបើកទ្វារចាប់ពីម៉ោង៧ព្រឹក ដល់ម៉ោង៣រសៀល ដើម្បីទទួលអ្នកបោះឆ្នោតប្រមាណជាង៩លាននាក់នៅទូទាំងប្រទេស។ គណបក្សនយោបាយចំនួន១៧នឹងប្រកួតប្រជែងយកតំណែងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ចំនួន ១ ៦៥២ នៅទូទាំងប្រទេស។ តើអ្វីទៅជាការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់? ហើយថាតើការបោះឆ្នោតនេះមានសារៈសំខាន់អ្វីខ្លះសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា?

ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៥មិថុនា ចុងសប្ដាហ៍នេះ គឺជាថ្ងៃបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់អាណត្តិទី៥ នៅកម្ពុជា។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណជាជាង៩លាន២សែននាក់ ដែលបានចុះឈ្មោះក្នុងបញ្ជីរួចហើយ ត្រូវបានគេអញ្ជើញឲ្យទៅបោះឆ្នោត ជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្នាក់មូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតចំនួន ២៣ ៦០២កន្លែង នឹងចាប់ផ្តើមបើកទ្វារ នៅម៉ោង៧ព្រឹកហូតដល់ម៉ោង៣រសៀល។

នេះជាការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់លើកទី៥ហើយ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។ ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់លើកទី១ ត្រូវរៀបចំធ្វើឡើងកាលពីឆ្នាំ២០០២។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់មានអាណត្តិ៥ឆ្នាំដូចតំណាងរាស្ត្រដែរ។ ការបោះឆ្នោតលើកនេះ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន១៧ បានចុះឈ្មោះចូលរួមប្រកួតប្រជែងយកតំណែងក្នុងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ចំនួន ១ ៦៥២ នៅទូទាំងប្រទេស។ បេក្ខជនជាង៨ម៉ឺននាក់ ក្នុងនោះមានជាង២ម៉ឺននាក់ជាស្ដ្រី បានឈរឈ្មោះ ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋជ្រើសរើសធ្វើជាតំណាងរបស់ពួកគេ។

បើយោងតាមរបាយការណ៍របស់គ.ជ.ប ក្នុងចំណោមគណបក្សនយោបាយទាំង១៧ មានគណបក្សនយោបាយចំនួន៤ ដែល មានបេក្ខជនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតឃុំ សង្កាត់ អាណត្តិទី៥ គ្រប់ចំនួន២៥ខេត្តក្រុង។ គណបក្សទាំង៤នោះរួមមាន៖ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលកំពុងកាន់អំណាច គណបក្សភ្លើងទៀន គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និងគណបក្សខ្មែររួបរួមជាតិ។

ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ គឺជាការបោះឆ្នោតសំខាន់ទី២ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រ។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ គឺជាអ្នកដឹកនាំថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដែលទទួលអំណាចពីរដ្ឋាភិបាល តាមរយៈការអនុវត្តគោលនយោបាយវិមជ្ឈការអំណាចថ្នាក់ជាតិ។

ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់នីមួយៗមានសមាជិកពី៥ដល់១១នាក់ ដែលសមាមាត្រទៅនឹងចំនួនប្រជាជននៅក្នុងដែនរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ដឹកនាំដោយប្រធានមួយរូបដែលត្រូវបានជ្រើសរើសចេញពីគណបក្សដែលទទួលបានសំឡេងគាំទ្រពីប្រជាជនច្រើនជាងគេ។

ការបង្កើតឲ្យមានក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់តាមរយៈការបោះឆ្នោតជាសកល គឺជារបត់នយោបាយដ៏សំខាន់មួយនៅកម្ពុជា។ សំខាន់នៅត្រង់ថា អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានដែលជាអ្នកដឹកនាំផ្ទាល់នៅកៀកនឹងប្រជាពលរដ្ឋនោះ ធ្លាប់តែទទួលការតែងតាំងពីថ្នាក់លើ។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ននេះ គឺប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង។ រយៈពេល២០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ នយោបាយវិមជ្ឈការ បានបន្តចាក់ឫសកាន់តែជ្រៅនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។

តាមរយៈការបោះឆ្នោត មន្ត្រីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានត្រូវតែបង្ហាញការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋឲ្យបានច្រើនជាងមុនពីព្រោះ ប្រសិនបើមិនដូច្នោះទេ ពួកគេនឹងត្រូវប្រជាពលរដ្ឋទម្លាក់ចេញពីអំណាចតាមរយៈសន្លឹកឆ្នោតរបស់ខ្លួន។ ខុសពីពេលមុនដែលពួកគេមិនសូវខ្វល់ខ្វាយអំពីបញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

មិនត្រឹមតែថ្នាក់ដឹកនាំមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ ការបម្រើប្រជាពលរដ្ឋបានល្អ ឬមិនបានល្អរបស់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ក៏មានផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាប្រិយភាពរបស់គណបក្សនយោបាយផងដែរ។ និយាយដោយខ្លី យន្តការដឹកនាំថ្នាក់មូលដ្ឋាននេះហើយ ដែលជាទីលានប្រកួតប្រជែងបម្រើប្រជាពលរដ្ឋរបស់គណបក្សនីមួយ។

ទោះបីជាកន្លងទៅនេះ នៅមានបញ្ហាជាច្រើនក្នុងរដ្ឋបាលក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ការបោះឆ្នោតពីមួយអាណត្តិទៅមួយអាណត្តិ ជាពិសេសចាប់ពីពេលនេះតទៅ គេជឿជាក់ថា គ្មានគណបក្សនាមួយហ៊ានជិះសេះលែងដៃទៀតបានឡើយ។ ព្រោះសូមកុំភ្លេចថា ខណៈដែលពលរដ្ឋកាន់តែយល់ច្បាស់អំពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ពួកគេនឹងប្រើប្រាស់សន្លឹកឆ្នោតឲ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធិភាពជាងមុន៕

5 min

May 16, 2022 យុវជនគួរប្រុងប្រយ័ត្ន នៅពេលចូលរួមក្នុងវិស័យនយោបាយ

នៅសល់មិនដល់មួយខែទៀតទេ ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់នឹងឈានចូលមកដល់។ ក្នុងឱកាសនេះ អ្នកជំនាញបានរំឭកយុវជនឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន នៅពេលចូលរួមនៅក្នុងវិស័យនយោបាយ។ សម្រាប់អ្នកជំនាញ ការចូលរួមរបស់យុវជននៅក្នុងវិស័យនយោបាយ គឺជាសកម្មភាពដ៏សំខាន់និងចាំបាច់ ដើម្បីរួមចំណែកអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។ ប៉ុន្តែយុវជនត្រូវពិចារណាឲ្យច្បាស់លាស់ដែរ មុននឹងសម្រេចចិត្តចូលរួម ដើម្បីចៀសវាងធ្លាក់ខ្លួនទៅជាឈ្នាន់របស់អ្នកនយោបាយទុច្ចរិត។

6 min

May 09, 2022 តើហេតុអ្វីទើបខ្មែរគួរនាំគ្នាចាយប្រាក់ «រៀល»?

ថ្មីៗនេះ នៅតាមបណ្ដាញសង្គម មានការជជែកវែកញែកយ៉ាងផុលផុសអំពីការប្រើប្រាស់រូបិយបណ្ណជាតិខ្មែរ ដែលយើងស្គាល់គ្រប់គ្នាថា ប្រាក់ «រៀល»។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២នេះ វាមានរយៈពេល៤២ឆ្នាំហើយ ដែលប្រទេសកម្ពុជាបានដាក់ឲ្យចរាចរប្រាក់រៀលឡើងវិញ ក្រោយរបបខ្មែរក្រហមបានដួលរលំទៅ។ ៤២ឆ្នាំមកនេះ គេសង្កេតឃើញថា ការចរាចរប្រាក់រៀលនៅមានកម្រិតនៅឡើយ បើធៀបទៅនឹងការចាយប្រាក់ដុល្លារនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន បើទោះបីជាធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា តែងតែជំរុញលើកទឹកចិត្តឲ្យពលរដ្ឋងាកមកប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលយ៉ាងណាក៏ដោយ។ តើហេតុអ្វីទើបគេគួរនាំគ្នាចាយលុយរៀលនៅលើទីផ្សារ?

រូបិយប័ណ្ណជាតិ ជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់មួយនៃអធិបតេយ្យជាតិ។ ដូច្នេះហើយបានជាគេសង្កេតឃើញថា នៅតាមបណ្ដាប្រទេសភាគច្រើនលើសកលលោក គឺមានតែរូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ប្រទេសនោះប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចធ្វើចរាចរនៅលើទីផ្សារបាន។ ប៉ុន្តែនៅប្រទេសកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណមានលក្ខណៈដាច់ដោយឡែក។ ពោលគឺ កម្ពុជាប្រើប្រាស់ក្រដាសប្រាក់ច្រើនប្រភេទ មិនមែនប្រើប្រាស់តែប្រាក់រៀល ដែលជារូបិយប័ណ្ណជាតិនោះទេ។

នៅភាគខាងកើត ខេត្តខ្មែរដែលជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម និយមចាយលុយដុង រូបិយវត្ថុរបស់វៀតណាម។ ចំណែកនៅខាងលិច ខេត្តខ្មែរដែលជាប់ព្រំដែនប្រទេសថៃ និយមចាយលុយបាត រូបិយវត្ថុរបស់ថៃ។ ដោយឡែក ខេត្តនិងរាជធានីខ្មែរដែលមិនជាប់ព្រំដែនប្រទេសដទៃ និយមចាយលុយដុល្លាររបស់អាមេរិក។ លុយដុល្លារត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុត នៅកម្ពុជា។ បើនិយាយឲ្យស្រួលស្ដាប់ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀល លែងសូវប្រើប្រាក់ប្រាក់រៀលដែលជារូបិយប័ណ្ណជាតិ ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារទៅវិញ។

បច្ចុប្បន្ន លុយរៀលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងក្របខណ្ឌមានដែនកំណត់មួយចំនួន ដូចជាការបង់ពន្ធគ្រប់ប្រភេទជូនរដ្ឋ ការបើកប្រាក់បៀរវត្សមន្ដ្រីរាជការ ការទូទាត់ប្រាក់សេវាកម្មរបស់រដ្ឋ និងការទិញដូរក្នុងទំហំទឹកប្រាក់តូច នៅតាមទីផ្សារមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការកំណត់តម្លៃ ការទូទាត់ និងសន្សំ ភាគច្រើនលើសលុប គឺប្រើប្រាស់ជាលុយដុល្លារអាមេរិក។ ជាការពិតហើយថា គេអាចទូទាត់ជាប្រាក់រៀលបានដែរ បើទោះបីជាមានការកំណត់តម្លៃជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែសេវាទូទាត់ជាប្រាក់រៀល អាចនឹងតម្រូវឲ្យគិតថ្លៃខ្ពស់ជាងបន្តិច។

នៅក្នុងរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ២០២១ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា បានប្រកាសអំពីការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវិស័យធនាគារថា សេដ្ឋកិច្ចស្រុកខ្មែរ ឆ្នាំ២០២១ មានកំណើនវិជ្ជមានឡើងវិញ បន្ទាប់ពីធ្លាក់ចុះកាលពីឆ្នាំ២០២០។ យ៉ាងណាក៏ដោយ បើតាមធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា កម្រិតខ្ពស់នៃដុល្លារូបនីយកម្ម បានដាក់សម្ពាធលើការអនុវត្តនយោបាយរូបិយវត្ថុខ្មែរ។ ការណ៍នេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញថា និន្នាការនៃការប្រើលុយដុល្លារនៅកម្ពុជា មិនមានការថយចុះទាល់តែសោះ បើទោះបីជាកម្ពុជាមានស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ហើយមានអត្រាអតិផរណាមិនខ្ពស់ហួសហេតុក៏ដោយ។

ជាការពិតហើយថា ការអនុញ្ញាតឲ្យចាយលុយដុល្លារយ៉ាងទូលំទូលាយបែបនេះអាចបញ្ចៀសមិនឲ្យកម្ពុជាត្រូវប្រឈមនឹងចលនាហូរចេញមូលធនទៅក្រៅប្រទេស និងជួយសម្រួលកម្ពុជាក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ ប៉ុន្តែក្រៅពីគុណប្រយោជន៍ទាំងនេះ ការចាយលុយដុល្លារ ក៏អាចបង្កនូវផលវិបាកអវិជ្ជមានច្រើនផងដែរដល់សេដ្ឋកិច្ចខ្មែរ។

ដំបូងបង្អស់ ការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារ ឬដុល្លារូបនីយកម្ម នាំមកនូវការខាតបង់ចំណូល ដែលទទួលបានពីការបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុជាតិ។ មានន័យថា កម្ពុជាត្រូវបាត់បង់សិទ្ធិលើការបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់។ ហើយការបាត់បង់សិទ្ធិលើការបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់នេះ មានន័យថា រដ្ឋបាត់បង់ចំណូល ដែលបានមកពីការបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុ។ លើសពីនេះ ការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារ បានធ្វើឲ្យមានការរាំងស្ទះដល់ការអនុវត្តគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ និងអាចបង្កជាហានិភ័យខ្ពស់ ចំពោះស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់កម្ពុជា។ ដោយឡែក ទាក់ទងនឹងបញ្ហាសង្គមវិញ ដុល្លាររូបនីយកម្ម បានរួមចំណែកបង្កើតឲ្យមានគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ។ ដូចបានលើកឡើងខាងដើមហើយថា ការទិញដូរនៅកម្ពុជា ភាគច្រើនត្រូវបានកំណត់ជាប្រាក់ដុល្លារ។ ហើយមានតែបុគ្គលដែលមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុជាដុល្លារ ឬជនបរទេសប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចទិញទំនិញទាំងនោះបាន។ ចំណែកពលរដ្ឋដែលមានប្រាក់ខែជាប្រាក់រៀល ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការខាតបង់យ៉ាងច្រើន នៅពេលពួកគេដូរប្រាក់ជាដុល្លារ។

ក្នុងបរិបទនេះ ការបង្កើនការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀល ដែលជារូបិយប័ណ្ណជាតិ គឺជារឿងចាំបាច់ ដែលគួរពិចារណា ព្រោះថា វាជាការគ្រប់គ្រងនយោបាយរូបិយវត្ថុយ៉ាងពេញលេញដោយខ្លួនឯង។ ការចាយប្រាក់រៀល មិនត្រឹមតែផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏ជាមោទកភាពរបស់ជាតិខ្មែរទាំងមូលផងដែរ ព្រោះរូបិយប័ណ្ណជាតិ ជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់មួយនៃអធិបតេយ្យជាតិ។ ដូច្នេះ ដើម្បីឲ្យលុយរៀលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើន និងជាមោទកភាពរបស់ជាតិខ្មែរបាន រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវតែដាក់ចេញនូវនយោបាយ ដើម្បីស្តារទំនុកចិត្តលើលុយរៀលឡើងវិញ។

នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាពង្រឹងទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀលក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋបាន នៅពេលនោះ ឥទ្ធិពលរបស់ប្រាក់ដុល្លារនឹងថយចុះជាបណ្ដើរៗ និងជាស្វ័យប្រវត្តិ។ ការលើកដម្កើងការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលនៅតាមធនាគារក្នុងស្រុក ក៏ដូចជាការកំណត់ការទូទាត់ជាប្រាក់រៀល ក៏ជាមធ្យោបាយក្នុងការធ្វើបដិដុល្លាររូបនីយកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដែរ។ ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀល ប្រសិនបើអាចធ្វើបានយ៉ាងទូលំទូលាយ នោះវានឹងជួយពង្រឹងប្រសិទ្ធភាព អធិបតេយ្យភាព និងឯករាជភាពនៃនយោបាយរូបិយវត្ថុ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ វាថែមទាំងផ្ដល់ការគាំទ្រដល់ការស្តារ និងពង្រឹងភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចខ្មែរនៅថ្ងៃខាងមុខទៀតផង៕

6 min

May 02, 2022 ទិវាសេរីភាពសារព័ត៌មាន៖ បញ្ហារើសអើងនិងគម្រាមកំហែងអ្នកកាសែត ទាមទារឲ្យមានការដោះស្រាយជាបន្ទាន់

ថ្ងៃទី០៣ខែឧសភាស្អែកនេះ គឺជាទិវាសេរីភាពសារព័ត៌មាន។ សារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា ត្រូវគេកត់សម្គាល់ថា មានបរិមាណច្រើន រីកដុះដាលដូចផ្សិតត្រូវទឹកភ្លៀង។ ចំណែកអ្នកកាសែតក៏មានចំនួនកើនឡើងជាលំដាប់ដែរ ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ នេះគឺជាសញ្ញាវិជ្ជមានមួយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ គេសង្កេតឃើញថា ក្នុងពេលចុះបំពេញភារកិច្ច អ្នកកាសែតមួយចំនួននៅស្រុកខ្មែរ នៅតែរងការរើសអើង ការគម្រាមកំហែង និងការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាពីសំណាក់អាជ្ញាធរ។ ជាបញ្ហាដែលទាមទារឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ដោះស្រាយជាបន្ទាន់។

នៅកម្ពុជា ចំនួនអង្គភាពសារព័ត៌មាន និងបរិមាណអ្នកកាសែត បានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ អង្គភាពដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងព័ត៌មានមានចំនួនសរុបជាង២ពាន់អង្គភាព ក្នុងនោះមានតាំងពីវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន កាសែតជាតិនិងអន្ដរជាតិ ព្រមទាំងសារព័ត៌មាននិងទូរទស្សន៍អនឡាញផង។

ស្ថាប័នសារព័ត៌មានមានច្រើន អ្នកកាសែតក៏មានច្រើនដែរ។ នេះគឺជារឿងដ៏គួរត្រេកអរចំពោះវិស័យសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ វិស័យសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា នៅមានបញ្ហាច្រើនទៀតដែលទាមទារឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ដោះស្រាយពីស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច ដោយចំពោះបញ្ហាប្រឈមរបស់អ្នកកាសែត នៅពេលពួកគេចុះទៅបំពេញការងារ។ បញ្ហាទាំងនោះគឺ៖ ការរើសអើង ការគម្រាមកំហែង និងអំពើហិង្សាលើអ្នកកាសែត ពីសំណាក់ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ។

និយាយពីការរើសអើង។ ជារឿយៗ គេតែងតែឮព័ត៌មានថា អ្នកកាសែតនៅស្រុកខ្មែរ ដោយចំពោះស្ថាប័នកាសែតដែលនិយមរិះគន់រដ្ឋាភិបាល ត្រូវអាជ្ញាធរបដិសេធមិនផ្ដល់សម្ភាស ឬមិនអនុញ្ញាតឲ្យចូលរួមនៅក្នុងកម្មវិធីមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែមែនទែនទៅ ហេតុការណ៍ដូចគ្នានេះក៏កើតឡើងផងដែរ លើអ្នកកាសែតពីស្ថាប័នដែលមាននិន្នាការស្និទ្ធនឹងរដ្ឋាភិបាល ពីសំណាក់អតីតគណបក្សប្រឆាំងនិងអ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេ។

ចំពោះការគម្រាមកំហែងវិញ អ្នកកាសែតជួបតាំងពីការគម្រាមប្ដឹងផ្ដល់ រហូតដល់គម្រាមបាញ់សម្លាប់។ ដែលនេះ វាបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពសារព័ត៌មាន។ សេរីភាពសារព័ត៌មាន ដែលត្រូវបានធានាដោយច្បាប់កម្ពុជានិងច្បាប់សកល។ អ្នកកាសែតខ្លះ មិនគ្រាន់តែត្រូវបានរើសអើង និង គម្រាមកំហែងប៉ុនណោះទេ ពួកគេថែមទាំងត្រូវបានដកហូតសម្ភារៈផលិតព័ត៌មាន និងរងការវាយដំថែមទៀត។

ជាការពិតហើយថា រហូតមកទល់ពេលនេះ សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា បានរីកចម្រើនលូលលាស់ទៅមុខគួរឲ្យកត់សម្គាល់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹង២៩ឆ្នាំមុន ដែលកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមបើកចំហទៅកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ បើទោះបីជាយ៉ាងណាក្ដី សុវត្ថិភាពរបស់អ្នកកាសែតនៅតែជាបញ្ហាដ៏ធំធេងមួយដែលត្រូវដោះស្រាយ។ អ្នកកាសែតជាប់ពន្ធនាគារ អ្នកកាសែតត្រូវគេប្ដឹងឡើងតុលាការ អ្នកកាសែតរងការគម្រាមកំហែង ឬរងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ នៅតែកើតឡើងដដែលៗ និងជាប់ជាប្រចាំ។ បញ្ហាទាំងនេះបានធ្វើឲ្យចំណាត់ថ្នាក់សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជានៅលើឆាកអន្ដរជាតិ ស្ថិតនៅក្នុងលំដាប់មិនសូវល្អប៉ុន្មានឡើយ។

ក្នុងន័យនេះ មន្ដ្រីរដ្ឋាភិបាល អាជ្ញាធរ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ គួរតែចាប់ផ្ដើមផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថចំពោះអ្នកកាសែត ដោយគួរចាត់ទុកអ្នកកាសែតជាដៃគូសហការក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គម មិនមែនជាបន្លានៅក្នុងកែវភ្នែកឡើយ។ ការបើកចិត្តឲ្យទូលាយទទួលយកវប្បធម៌ពហុគំនិត ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ជាកត្តាសំខាន់ផងដែរ ក្នុងការធានាសុវត្ថិភាពអ្នកកាសែត ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យពួកគេអាចបំពេញតួនាទីបានពេញលេញ។

ចំណែកអ្នកកាសែតខ្លួនឯង ដែលអះអាងថា ជាអ្នកសារព័ត៌មានអាជីព ត្រូវតែចាប់ផ្ដើមពង្រឹងខ្លួនឯងឲ្យបានរឹងមាំ តាមរយៈការគោរពក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈឲ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន។ នៅក្នុងទិសដៅនេះ ម្ចាស់ស្ថាប័នសារព័ត៌មានទាំងឡាយ គួរតែគិតគូរដល់ជីវភាពអ្នកកាសែត និងពង្រឹងឯករាជភាពនៃស្ថាប័នរបស់ខ្លួនជាចាំបាច់។

ព្រោះសូមកុំភ្លេចថា សារព័ត៌មានដែលជាអំណាចទី៤ ឥឡូវនេះដើរតួកាន់តែសំខាន់ឡើងៗនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ ទាំងនៅក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានដល់ម្ចាស់ឆ្នោតអំពីការប្រព្រឹត្តរបស់អ្នកនយោបាយ និងទាំងការផ្សាយការពិត ធ្វើជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសេចក្ដីត្រូវការរបស់ពលរដ្ឋដល់អ្នកនយោបាយនិងអ្នកដឹកនាំ ដើម្បីឈានទៅរកការសម្រេចចិត្តដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបញ្ចើចបញ្ចើ ប្រជាភិថុតិ ដើម្បីតែប្រយោជន៍បុគ្គល គឺជារឿងហួសសម័យហើយនៅក្នុងបរិបថដែលពលរដ្ឋខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើង ចាប់ផ្ដើមយល់ពីសច្ចភាពនៃព័ត៌មាន៕

5 min

April 25, 2022 បោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់៖ ការឃោសនាប្រជាភិថុតិលែងមានន័យ តើគេត្រូវយកអ្វីទាក់ចិត្តម្ចាស់ឆ្នោត?

ខណៈការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់កាត់តែខិតជិតចូលមកដល់ ការឃោសនាទាក់ទាញចិត្តម្ចាស់ឆ្នោតរបស់គណបក្សនយោបាយ ក៏ចាប់ផ្ដើមចេញដំណើរដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែខុសពីការបោះឆ្នោតមុនៗ អ្នកតាមដានស្ថានការណ៍នយោបាយមើលឃើញថា ការឃោសនាប្រជាភិថុតិ លែងមានឥទ្ធិពលទៅលើការសម្រេចចិត្តរបស់ម្ចាស់ឆ្នោតទៀតហើយ។ មានតែគោលនយោបាយដែលឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទេ ទើបអាចយកឈ្នះចិត្តម្ចាស់ឆ្នោតបាន។

6 min

April 18, 2022 «ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម» កាន់តែសាបរលាបពីចំណាប់អារម្មណ៍របស់យុវជនជំនាន់ក្រោយ?

១៧មេសា១៩៧៥-១៧មេសា២០២០២២។ ថ្ងៃទី១៧មេសាម្សិលមិញនេះ គឺជាខួបលើកទី៤៧នៃការឡើងកាន់អំណាចរបស់ពួកខ្មែរក្រហម។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងអ្នកនយោបាយបានចាត់ទុកថ្ងៃទី១៧មេសានេះថា ជាថ្ងៃដ៏សំខាន់ ដែលខ្មែរត្រូវរៀនសូត្រនិងចងចាំទុក។ ប៉ុន្តែជាការកត់សម្គាល់ យុវជនខ្មែរជំនាន់ថ្មី ហាក់មិនបានចាប់អារម្មណ៍ និង ផ្ដល់តម្លៃអ្វីខ្លាំង ចំពោះថ្ងៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះទេ។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ពួកទាហានខ្មែរក្រហមបានចូលកាន់កាប់រាជធានីភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីទទួលជ័យជំនះលើរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកសេនាប្រមុខលន់ នល់។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅទីក្រុងភ្នំពេញមួយចំនួនបានសម្ដែងការអបអរសាទរចំពោះការផ្ដួលរំលំនេះដោយគិតថា សង្គ្រាមបានចប់សព្វគ្រប់ ហើយមេដឹកនាំថ្មីនឹងនាំមកនូវសន្តិភាព សុវត្ថិភាព និងការកសាងប្រទេស។ ប៉ុន្តែផ្ទុយស្រឡះ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញនិងទីប្រជុំជនទាំងអស់ដោយបង្ខំ ទៅតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាល។

នៅក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំ ៨ខែ និង២០ថ្ងៃ កម្ពុជាត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃរបបថ្មីមួយទៀត ជារបបកុម្មុយនីស្ត សម្លាប់រង្គាល ដឹកនាំដោយពួកខ្មែរក្រហម។ ចំណងគ្រួសារ របៀបរបបរស់នៅ ប្រពៃណី និងទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជនត្រូវបានបំផ្លាញចោលទាំងស្រុង។ ក្រោមមនោគមវិជ្ជារបស់ពួកខ្មែរក្រហម ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរចំនួន៧លាននាក់ត្រូវរស់នៅរងទុក្ខវេទនាដូចធ្លាក់នរកទាំងរស់ ហើយក្នុងចំណោមនោះ មានជិត២លាននាក់ត្រូវស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។

សម្រាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ របបខ្មែរក្រហម គឺជារបត់ដ៏សំខាន់មួយ ដែលធ្វើឲ្យប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់ក្លាយទៅជាជនរងគ្រោះ។ ប្រជាជនខ្មែរត្រូវកាន់ទុក្ខ ចងចាំ និងរៀនសូត្រអំពីឫសគល់ ព្រមទាំងដំណើររឿងទាំងឡាយណាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរបបនេះ។

ប៉ុន្តែជាការកត់សម្គាល់ បើទោះបីជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងអ្នកនយោបាយ ចាត់ទុករបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យថា ជាមេរៀនដ៏សំខាន់ ដែលខ្មែរត្រូវរៀនសូត្រក៏ដោយ ក៏គេសង្កេតឃើញថា យុវជនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ហាក់មិនបានដឹង ឬមិនបានចាប់អារម្មណ៍ និងសិក្សាឲ្យបានស៊ីជម្រៅទាល់តែសោះ ចំពោះរបត់ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ។

មានមូលហេតុសំខាន់យ៉ាងហោចណាស់ពីរ ដែលអាចពន្យល់ពីការណ៍នេះបាន។ ទី១៖ ការអប់រំអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៅមានកម្រិត ខណៈយុវជនខ្លួនឯងផ្ទាល់ ភាគច្រើនមិនទាន់បានស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរឲ្យបានស៊ីជម្រៅនៅឡើយ។ ទី២៖ យុវជនមួយចំនួនយល់ឃើញថា របបខ្មែរក្រហមគឺជារឿងឈឺចាប់ ដែលមិនគួរឲ្យរំឭកឡើងវិញ។ ម្យ៉ាង យុវជនសម័យថ្មីនេះ ផ្ដល់ភាពសំខាន់ដល់អនាគតច្រើនជាងអតីតកាល។ នេះជាហេតុដែលធ្វើឲ្យពួកគេមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ ឬយកចិត្តទុកដាក់ស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបបខ្មែរក្រហមប៉ុន្មានទេ។

ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ ការមិនស្វែងយល់ពីអតីតកាលឲ្យបានស៊ីជម្រៅ មិនអាចឲ្យយុវជនដើរទៅរកអនាគតដ៏ប្រសើរទេ។ ក្នុងន័យនេះ អ្នកជំនាញណែនាំឲ្យយុវជន ងាកមកយកចិត្តទុកដាក់សិក្សាស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរ ជាពិសេសអំពីកំណើតរបបខ្មែរក្រហមនិងរបបខ្មែរក្រហមនេះទាំងមូល។

គឺការសិក្សានេះហើយ ដែលនឹងឈានទៅបញ្ជៀសកុំឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ កើតឡើងច្រំដែលលើដែនដីកម្ពុជាទៀត។ គឺការសិក្សាដដែលនេះហើយ ដែលនឹងជួយផ្សះផ្សារស្មារតីរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ទាំងអ្នកដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់របបខ្មៅងងឹតនេះក៏ដោយ និងមិនបានឆ្លងកាត់ក៏ដោយ ឲ្យយល់ពីសច្ចភាពពិតប្រាកដនៃរបបនេះ។

ជាការពិតហើយថា ការសិក្សាពីរបបខ្មែរក្រហមគឺជាការងារដ៏ទូលំទូលាយ និងមិនមែនជារឿងងាយស្រួលឡើយ។ តើហេតុអ្វីបានជាមានរបបខ្មែរក្រហម? តើការដួលរលំនៃរបបសេនាប្រមុខលន់នល់ គឺជាកំណើតនៃរបបខ្មែរក្រហម ឬមែនទែនទៅ ចលនាខ្មែរក្រហមមានកំណើតយូរលង់មុននេះមកហើយ? តើហេតុអ្វីបានជារបបនេះកាប់សម្លាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង? តើការកាប់សម្លាប់ខ្មែរគ្នាឯង ផ្អែកលើគំនិតជាតិនិយមដែរឬទេ? នេះគឺជាសំណួរចាំបាច់ទាំងឡាយដែលយុវជនគួរស្វែងរកចម្លើយឲ្យបាន បើមិនបានទាំងស្រុង ក៏គួរតែបានមួយផ្នែកដែរ៕

5 min

April 11, 2022 ទម្លាប់បោះចោលសំរាមរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរខ្លះ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់ជាតិ

បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរកំពុងតែខិតជិតចូលមកដល់។ ព្រឹត្តិការណ៍កម្សាន្តជាច្រើនត្រូវអាជ្ញាធរខេត្តទូទាំងប្រទេសរៀបចំឡើង ត្រៀមទទួលប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីអបអរនៅក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កម្សាន្តតាមទីសាធារណៈទាំងនោះ គេនៅតែសង្កេតឃើញមានការបោះចោលសំរាមពាសវាលពាសកាលពីសំណាក់ពលរដ្ឋមួយចំនួន។ ទម្លាប់អាក្រក់បែបនេះ បានធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយស ភាពថ្លៃថ្នូរ និងសោភ័ណភាពរបស់ប្រទេស ព្រមទាំងអាចជាន់ពន្លិចវិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពប្រាក់ចំណូលរបស់ជាតិទៀតផង។

ការបោះចោលសំរាមនៅតាមទីសាធារណៈ ពីសំណាក់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន មិនមែនជារឿងថ្មីឬប្លែកទេ។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន មានទម្លាប់បោះចោលសំរាមយ៉ាងអនាធិបតេយ្យយ៉ាងដូច្នេះ នៅគ្រប់ទីកន្លែង រាប់តាំងពីនៅមុខផ្ទះ តាមចិញ្ចើមផ្លូវ និងនៅតាមទីសាធារណៈនានា។

នៅតំបន់ទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួន ដូចជានៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ រួមទាំងប្រាសាទអង្គរវត្តផង ក៏មានការចោលសំរាមដូចគ្នាដែរ ជាពិសេសនៅពេលកម្ពុជាប្រារព្ធពិធីបុណ្យនានា ដែលមានភ្ញៀវទេសចរដើរកម្សាន្តច្រើន។ ជាទូទៅ នៅតាមតំបន់ទេសចរណ៍ សំរាមដែលគេតែងតែប្រទះឃើញមានជាអាថិ៍ ដបទឹកសុទ្ធ កំប៉ុងទឹកក្រូច កំប៉ុងស្រាបៀរ ប្រអប់ស្នោរដាក់អាហារ ថង់ប្លាស្ទិក និងកាកសំណល់ចំណីអាហារជាដើម។

ក្រៅតែពីការបោះចោលសំរាមនៅនឹងកន្លែង ក៏មានដែរការបោះចោលសំរាមចេញពីយាននៅតាមផ្លូវ។ អ្នកបោះចោលសំរាមខ្លះ គឺជាម្ចាស់រថយន្តដ៏ប្រណីត ឯអ្នកខ្លះទៀត គឺជាអ្នកធ្វើដំណើរតាមរថយន្តឈ្នួល។ ការបោះចោលសំរាមខ្លះ បានធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់អ្នកដំណើរនៅលើដងផ្លូវជាមួយគ្នា និង ពេលខ្លះទៀត បានបង្កជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ផងក៏មាន។

តើមានមូលហេតុអ្វីខ្លះ ដែលនាំអោយពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនមានទម្លាប់មិនល្អបែបនេះ? ហើយតើត្រូវដោះស្រាយទម្លាប់អាក្រក់បែបនេះយ៉ាងដូចម្តេច?

កំណាព្យមួយឃ្លានៅក្នុងច្បាប់បណ្តាំបិតា បានសរសេរថា “ដឹងឆ្ងើយត្បិតដង កូនសោតរែងឆ្គង ត្បិតតែឪពុក”។ កំណាព្យនេះ បានបង្ហាញថា ការអប់រំនៅក្នុងគ្រួសារគឺជារឿងសំខាន់។ ដូច្នេះទម្លាប់អាក្រក់ទាក់ទងនឹងការចោលសំរាមរបស់កុមារ យុវជន និងពលរដ្ឋមួយចំនួន គឺបណ្តាលមកពីការមិនទទួលបានការ អប់រំពីឪពុកម្តាយ អាណាព្យាបាល ឬមនុស្សចាស់ក្នុងគ្រួសារ។ បើពុំដូច្នេះទេ គឺមនុស្សចាស់ក្នុងគ្រួសារ តែម្តង ដែលបានធ្វើជាគំរូអាក្រក់សម្រាប់កូនៗ។ ការមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការចោលសំរាមនេះ បានក្លាយជាទម្លាប់អាក្រក់មួយ ដែលតែងតែប្រព្រឹត្តឡើងដោយមិនខ្វល់ពីអ្នកជុំវិញទាល់តែសោះ។

ក្រៅតែពីគ្រួសារដែលជាសង្គមតូច នៅក្នុងសង្គមធំ ពលរដ្ឋក៏ត្រូវទទួលបានការអប់រំផងដែរ។ សាលារៀន គឺជាកន្លែងទី២ ដែលត្រូវអប់រំ កុមារ យុវជន និងពលរដ្ឋ អោយបានយល់ដឹងអំពីសំរាមនេះ ។ កង្វះការយល់ដឹងអំពីបរិស្ថាន ធ្វើអោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន មិនយកចិត្តទុកដាក់អំពីការបោះចោលសំរាម និងការគ្រប់គ្រងសំរាម។ ពេលខ្លះពួកគេត្អូញត្អែរអំពីផលប៉ះពាល់ដែលបណ្តាលមកពីសំរាម ប៉ុន្តែពួកគេមិនចូលរួមសំអាត ឬគ្រប់គ្រងសំរាមអោយមានរបៀបរៀបរយនោះទេ។

ការចោលសំរាម មើលទៅដូចជារឿងតូចតាច ប៉ុន្តែទម្លាប់នេះ គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំង ពីចំណេះដឹង មារយាទ និងការទទួលខុសត្រូវ របស់ពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ៗ ដែលនៅក្នុងនោះមានទាំង ពលរដ្ឋធម្មតា និងអាជ្ញាធរ។ ទម្លាប់អាក្រក់បែបនេះ បានធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយស ភាពថ្លៃថ្នូរ និងសោភ័ណភាពរបស់ប្រទេស ព្រមទាំងអាចជាន់ពន្លិចវិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពប្រាក់ចំណូលរបស់ជាតិទៀតផង។

បញ្ហាសំរាម មិនមែនជាការទទួលខុសត្រូវរបស់នរណាម្នាក់ ឬក្រុមណាមួយតែឯងឡើយ។ ដូច្នេះ បន្ថែមពីលើការងាររបស់អាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ពលរដ្ឋម្នាក់ៗក៏ត្រូវរួមចំណែកក្នុងការងារនេះដែរ ដោយចាប់ផ្ដើមពីការលះបង់ទម្លាប់ចាស់ ឈប់បោះចោលសំរាមពាសវាលពាសកាល ហើយបង្កើតទម្លាប់ថ្មី។ ទម្លាប់ថ្មីគឺការចេះទុកដាក់សំរាមឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងចៀសវាងការបោះចោលសំរាមពាសវាលពាសកាល។

វាល្មមដល់ពេលហើយ ដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់គ្នា ចាប់ផ្តើមគិតគូរ និងអនុវត្តរឿងតូចតាចមួយនេះ ដើម្បីសង្គមយើង។ អ្នកដែលត្រូវ អនុវត្តមុនគេគឺ ឪពុកម្តាយ អាណាព្យាបាល ឬមនុស្សចាស់ គ្រូបង្រៀន និងអាជ្ញាធរ។ ប្រសិនបើយើងអាចអនុវត្តបានទាំងអស់គ្នា នោះយើងនឹងអាចលើកកំពស់បរិស្ថាន ហើយអាចរួមចំណែកកសាងសោភ័ណភាពរបស់ប្រទេសយើងបានទៀតផង៕

6 min

March 28, 2022 ហេតុអ្វីត្រូវចាំបទបញ្ជារបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ទើបដោះស្រាយបញ្ហាបាន?

បទបញ្ជារបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី ហ៊ុន សែន ត្រូវបានសាធារណៈមតិទទួលស្គាល់ថា មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅក្នុងការអនុវត្តការងាររបស់មន្ដ្រីរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ និងស្ថាប័នតុលាការ។ ការចុះបង្ក្រាបបទល្មើសជលផលនៅបឹងទន្លេសាបដែលកំពុងតែអនុវត្តនាពេលនេះ ក៏បានកើតឡើងក្រោយបទបញ្ជារបស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលដែរ។ ជាការពិត បទបញ្ជារបស់បុគ្គលដែលមនុស្សមួយចំនួនហៅថា បុរសខ្លាំងកម្ពុជា នោះ គ្មានអ្វីដែលថាមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជាគេត្រូវចាំបទបញ្ជារបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ទើបដោះស្រាយបញ្ហាបាន?

បទល្មើសនេសាទនៅបឹងទន្លេសាប កំពុងតែរងការបង្ក្រាបយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ ពីសំណាក់អាជ្ញាធរនិងក្រសួងពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ក្រោយពីមានបញ្ជាដាច់ណាត់របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី ហ៊ុន សែន។ លោកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី ហ៊ុន សែន កាលពីល្ងាចថ្ងៃពុធទី២៣មីនា បានចេញបញ្ជាឲ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ នៅតាមបណ្ដាខេត្តជុំវិញបឹងទន្លេសាបទាំងអស់ កម្ចាត់ឈ្មួញប្រព្រឹត្តបទល្មើសនេសាទនៅបឹងទន្លេសាបឱ្យអស់ បើទោះបីជាត្រូវប្រើមធ្យោបាយណាក៏ដោយ។ និងថា ប្រសិនបើមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធ រាប់ចាប់តាំងពីចៅហ្វាយខេត្ត រដ្ឋមន្ដ្រីនិងមេទាហាន មេប៉ូលីសទាំងឡាយ មិនអាចបង្ក្រាបបទល្មើសនេសាទត្រីខុសច្បាប់ ជាពិសេសបទល្មើសទ្រង់ទ្រាយធំបានទេ នោះពួកគេមិនគួរបន្តការងាររបស់ខ្លួនតទៅទៀតឡើយ។

ភ្លាមៗក្រោយការចេញបញ្ជារបស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ រួមមានក្រសួងកសិកម្ម ក្រសួងបរិស្ថាន និងអាជ្ញាធរខេត្តនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប បានជួបប្រជុំជាបន្ទាន់មួយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបទល្មើសនេសាទនៅបឹងទន្លេសាប ដែលកើតមានជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ក្រោយការប្រជុំ ភាគីពាក់ព័ន្ធបានសម្រេចឲ្យអភិបាលខេត្តទាំង៦ជុំវិញបឹងទន្លេសាប ត្រូវស្រាវជ្រាវរកជនល្មើស មកចាត់ការទៅតាមផ្លូវច្បាប់ដោយម៉ឺងម៉ាត់ និងកំណត់ឧបករណ៍ដែលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ធនធានជលផល។ ក្រៅពីនេះ អាជ្ញាខេត្តទាំង៦ រួមមាន កំពង់ឆ្នាំង ពោធិ៍សាត់ បាត់ដំបង កំពង់ធំ សៀមរាប និងបន្ទាយមានជ័យ ត្រូវបង្កើតទីតាំងយាមការជាប្រចាំ ដើម្បបង្រ្កាបបទល្មើសនេសាទជាក់ស្តែងដែលកើតមានក្នុងភូមិសាស្រ្តខេត្តរៀងៗខ្លួន។ បើតាមក្រសួងកសិកម្ម បទល្មើសនិងជនល្មើសទាំងអស់ មិនត្រូវមានការយល់យោគជាដាច់ខាត។

គួរកត់សម្គាល់ថា ការចុះបង្ក្រាបបទល្មើសជលផលនៅបឹងទន្លេសាបដែលកំពុងតែអនុវត្តនាពេលនេះ បានកើតឡើងក្រោយបទបញ្ជារបស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន សែន ដែលមនុស្សមួយចំនួនហៅថា បុរសខ្លាំងកម្ពុជា។ បទបញ្ជារបស់បុរសខ្លាំងកម្ពុជា គ្មានអ្វីដែលថាមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជាបញ្ហានៅក្នុងសង្គម ត្រូវចាំទាល់តែមានបទបញ្ជារបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ទើបដោះស្រាយបាន? ហេតុអ្វីបានជាមន្ដ្រីថ្នាក់ក្រោម មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនោះបានដោយគ្មានបញ្ជាពីថ្នាក់លើ?

ដើម្បីឆ្លើយនឹងសំនួរនេះ គេចាំបាច់ត្រូវយល់ពីបញ្ហាមួយចំនួនជាមុនសិន។ បញ្ហាដំបូងបង្អស់នោះគឺ ការឃុបឃិតគ្នាជាប្រព័ន្ធ នៃមន្ដ្រីថ្នាក់ក្រោមឱវាទរបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី។ បញ្ហាប្រឈមនានានៅតែកើតឡើងដោយគ្មានដំណោះស្រាយ នៅពេលមន្ដ្រីក្រោមឱវាទឃុបឃិតគ្នាដើម្បីផលប្រយោជន៍ ដោយបិទបាំងពីភ្នែកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី។ មួយវិញទៀត រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោម និងអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដែលជាភ្នែកច្រមុះរបស់រដ្ឋាភិបាល ហាក់ដូចជាមិនបានអនុវត្តការងារប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួនឲ្យបានត្រឹមត្រូវនៅឡើយ។

មានមូលហេតុ៣យ៉ាងដែលអាចពន្យល់បញ្ហានេះបាន។ ទី១ គឺអសមត្ថភាពរបស់អាជ្ញាធរក្នុងការគ្រប់គ្រងអំពើល្មើស។ ទី២ គឺបញ្ហាផលប្រយោជន៍ដែលធ្វើឲ្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ចិញ្ចឹម បទល្មើស។ និងទី៣ គឺអ្នកប្រព្រឹត្តល្មើស ឬធ្វើជាខ្នងបង្អែកឲ្យជនល្មើស គឺជាមន្ដ្រីមានអំណាច ដែលធ្វើឲ្យកម្លាំងសមត្ថកិច្ចបង្ខំចិត្តបិទភ្នែក បិទត្រចៀកនៅចំពោះមុខអំពើល្មើស។

នៅក្នុងបរិបទដូច្នេះ នាយករដ្ឋមន្ដ្រី ដែលជាប្រមុខដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ត្រូវបង្ខំចិត្តចេញមុខដាក់បញ្ជាទៅដល់មន្ដ្រីក្រោមបង្គាប់ ដើម្បីកម្ចាត់ភាពអសកម្ម ឬបទល្មើសផ្សេងៗ។ បទបញ្ជាទាំងឡាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានឆ្លុះឲ្យឃើញថា រដ្ឋាភិបាលពិតជាចង់លុបបំបាត់បាតុភាពអសកម្មនៅក្នុងសង្គម ពីព្រោះថា នៅលើលោកនេះប្រហែលជាគ្មានមេដឹកនាំប្រទេសណាមួយ ដែលមិនប្រាថ្នាចង់ឃើញវឌ្ឍនភាព ប្រកបដោយភាពសុខដុមរមនាក្នុងសង្គម នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ នាយករដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ឯងមិនអាចចេញបញ្ជាគ្រប់បញ្ហាបានទេ។

អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការងាររបស់ខ្លួន ដោយអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយភាពម៉ឺងម៉ាត់ និងស្មើភាព។ ប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដក្នុងការបំបាត់បទល្មើសទាំងឡាយ គឺស្ថិតនៅលើសមត្ថភាព និងមនសិការរបស់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ដែលជាសេនាធិការរបស់រដ្ឋាភិបាល។ បទបញ្ជារបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី មែនទែនទៅ មានភាពចាំបាច់សម្រាប់កិច្ចការធំៗមួយចំនួន។ ដោយឡែក ចំពោះរឿងកំប៉ិកកំប៉ុកអង្ករកំប៉ុង គេមិនគួររង់ចាំបញ្ជារបស់នាយករដ្ឋមន្ដ្រីដើម្បីដោះស្រាយទេ។ ប្រសិនបើក្រសួងជំនាញទាំងឡាយ រង់ចាំតែបទបញ្ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់តែរឿង គេប្រហែលជាមិនចាំបាច់បង្កើតក្រសួងទាំងនោះ នាំឲ្យខាតបង់ថវិកាជាតិនោះឡើយ៕

6 min

March 21, 2022 កម្ពុជាត្រូវធ្វើអ្វីដើម្បីទាញប្រយោជន៍ឲ្យបានជាអតិបរមាពីកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP?

កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី ហៅកាត់ថា RCEP បានចូលជាធរមានរួចរាល់ហើយ នៅដើមឆ្នាំ២០២២នេះ។ RCEP គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏ធំនិងសំខាន់បំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយហេតុថា ផលិតផលសរុបរបស់ប្រទេសហត្ថលេខីទាំងអស់ មានទំហំដល់ទៅ៣០ភាគរយនៃផលិតផលក្នុងពិភពលោក។ កាលពីសប្ដាហ៍មុន រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា លោក ប៉ាន សូរស័ក្ត បានគូសបញ្ជាក់ឲ្យដឹងថា តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ការនាំចេញរបស់កម្ពុជា អាចនឹងមានកំណើនជាង៧ភាគរយ ខណៈការវិនិយោគ អាចកើនឡើងប្រមាណ២៣ភាគរយ ខណៈកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប នឹងមានកំណើនក្នុងអត្រា ២ភាគរយ។ តើដើម្បីទទួលបានប្រយោជន៍ពីកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP ដូចដែលបានលើកឡើងនេះ តើកម្ពុជាត្រូវធ្វើការងារអ្វីខ្លះ?

មុននឹងទៅដល់ការទាញប្រយោជន៍ពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គេត្រូវស្វែងយល់ពីសវតានៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបន្តិចសិន។ កិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចតំបន់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ហៅកាត់ថា RCEP ត្រូវបានស្នើឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ២០១២ នាទីក្រុងភ្នំពេញ ដោយមានប្រទេសជាសមាជិកចំនួន១៦ រួមមានប្រទេសអាស៊ានទាំង១០ និងដៃគូសន្ទនាចំនួន៦ផ្សេងទៀត គឺ ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ឥណ្ឌា អូស្ត្រាលី និងណូវែលសេឡង់។ ប៉ុន្តែកាលពីឆ្នាំ២០១២នោះ កិច្ចព្រមព្រៀង RCEP នេះ មិនសូវទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ឡើយ ដោយសារតែអាមេរិកបានដឹកនាំធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មអន្ដរប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលធំជាងនេះ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីអាមេរិកសម្រេចដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងអន្ដរប៉ាស៊ីហ្វិក ចិនបានឆក់ឱកាសប្រមូលបណ្ដាប្រទេសអាស៊ាននិងប្រទេសក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀតឲ្យចូលរួមជាមួយខ្លួន នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP។ ចិនរំពឹងថា កិច្ចព្រមព្រៀង RCEP នឹងលេចចេញជារូបរាងនៅចុងឆ្នាំ២០១៩។

ប៉ុន្តែនៅចុងឆ្នាំ២០១៩នោះ ឥណ្ឌាបានសម្រេចចិត្តដកខ្លួនចេញពីមហាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី RCEP។ ដូច្នេះទើបពេលនេះ មហាកិច្ចព្រមព្រៀងសេរី RCEP មានសមាជិកតែ១៥ប្រទេស។

វត្តមាននៃកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP និងក្នុងពេលដែលចិននិងអាមេរិកកំពុងមានសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម គេប្រមើលឃើញថា ក្រុមប្រទេសអាស៊ានអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ច្រើន ពេលមានកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP។ មានប្រយោជន៍ព្រោះថា សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងចិននិងអាមេរិក អាចបង្ខំឲ្យក្រុមហ៊ុនអន្ដរជាតិ ងាកមកបង្កើតរោងចក្រនៅតាមបណ្ដាប្រទេសផ្សេងទៀត ក្រៅពីចិន ដើម្បីចៀសផុតពីទណ្ឌកម្មអាមេរិក។ ដូច្នេះ ប្រទេសអាស៊ាន អាចក្លាយទៅជាគោលដៅថ្មីសម្រាប់ប្រទេសទាំងនោះ។ កម្ពុជាក៏ដូច្នោះដែរ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ដើម្បីឲ្យវិនិយោគិនចូលមកដាក់ទុនវិនិយោគក្នុងតំបន់ខ្លួន អាស៊ាន ជាពិសេសកម្ពុជាត្រូវត្រៀមខ្លួន ត្រៀមហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ វត្ថុធាតុដើម ហើយត្រូវមាននីតិវិធីច្បាប់គ្រប់គ្រាន់និងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីធានាដល់អ្នកវិនិយោគដែរ។ នេះជាការប្រឈមមួយសម្រាប់អាស៊ាន និយាយជារួម និងសម្រាប់កម្ពុជា និយាយដោយឡែក។

សម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីមហាកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP នេះ អ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនបានជំរុញឲ្យកម្ពុជាពន្លឿនការធ្វើពិពិធកម្មមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ឲ្យបានលឿនរហ័ស។ ក្នុងនោះ មានវិស័យមួយចំនួន ដែលកម្ពុជាអាចយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីពង្រីកសសរទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ ទីមួយ គឺការជំរុញវិស័យកសិឧស្សាហកម្ម ដែលជាសសរគ្រឹះគាំទ្រកំណើនវិស័យកសិកម្ម កាត់ដេរ និងទេសចរណ៍។ ទីពីរ ពង្រីកសិប្បកម្មនិងឧស្សាហកម្ម ដើម្បីជំរុញការនាំចេញ និងបំពេញតម្រូវការក្នុងស្រុក។ ទីបីស្វែងរកឧស្សាហកម្មថ្មីៗ និងអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សស្របទៅតាមទីផ្សារការងារអន្ដរជាតិ។

កម្ពុជាដែលត្រូវបានគេវាយតម្លៃថា ជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនវ័យក្មេងនិងសកម្មច្រើន គួរតែអាចទាញយកផលប្រយោជន៍កម្លាំងទាំងនេះ តាមរយៈការបង្កើតការងារតាមជំនាញសម្រាប់ពួកគេ។ ប្រសិនបើកម្ពុជាអាចបង្កើតទម្រមូលដ្ឋានគ្រឹះសេដ្ឋកិច្ចបានច្រើនមែននោះ អ្នកជំនាញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជឿថា កម្ពុជានឹងអាចទាញយកផលចំណេញយ៉ាងមហិមា ពីកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP ជាក់ជាពុំខាន៕

4 min