ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ខ្មែរ by RFI ខេមរភាសា / Khmer

March 14, 2022 ជំនឿអរូបិយនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ជាឱកាសអាជីវកម្មរបស់ជនទុច្ចរិត

ជំនឿអរូបិយនៅតែមានឥទ្ធិពលក្នុងសង្គមខ្មែរ រាប់ចាប់តាំងពីជំនឿលើការបន់ស្រន់ សែនព្រេនចំពោះអ្នកតា រហូតដល់អារុក្ខអារក្សទេពតានានា។ នេះជាទំនៀមទម្លាប់ដែលដូនតាខ្មែរបន្សល់ទុកតាំងពីយូរណាស់មកហើយ។ ជំនឿអរូបិយ មែនទែនទៅ គឺជាសិទ្ធិសេរីភាពផ្នែកសាសនារបស់ពលរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋគួរតែប្រើប្រាស់សិទ្ធិនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្នជាទីបំផុត។ ត្រូវប្រយ័ត្នព្រោះជំនឿអរូបិយគឺជាឱកាសអាជីវកម្មរបស់ជនទុច្ចរិត ប្រសិនបើពលរដ្ឋមិនបានគិតពិចារណាឲ្យបានវែងឆ្ងាយមុននឹងដាក់ចិត្តជឿទេនោះ។

ជំនឿអរូបិយមានវត្តមាននៅលើទឹកដីកម្ពុជាតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ពោលគឺយូរជាងការចូលមកដល់នៃព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រះពុទ្ធសាសនាទៅទៀត។ ជនជាតិខ្មែរដើម មានជំនឿលើកម្លាំងក្រៅធម្មជាតិ និង កម្លាំងក្រៅខ្លួន ដែលជាទូទៅគោរពបូជាវត្ថុអរូបដូចជា អាទិទេព ទេវតា អារុក្ខអារក្ស និងអ្នកតានានា។

អស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ជំនឿអរូបិយនៅក្នុងសង្គមខ្មែរមិនធ្លាប់ឃ្លាតចាកទៅណាទេ។ ពលរដ្ឋខ្មែរ ជាពិសេសអ្នកនៅតាមជនបទ នៅតែមានជំនឿលើរឿងអរូបិយដដែល។ សត្វជ្រូកជើងប្រាំ សត្វគោក្បាលពីរ និងភាពមិនប្រក្រតីខុសធម្មជាតិផ្សេងៗ អាចធ្វើឲ្យមនុស្សម្នាផ្អើលអុជទៀនធូបគោរពបូជាយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដី។ ករណីខ្លះថែមទាំងត្រូវបានយកទៅចុះនៅលើទំព័រសារព័ត៌មាននិងបណ្ដាញសង្គមទៀតផង។ សម្រាប់អ្នកដែលមានជំនឿលើរឿងអរូបិយ ករណីចម្លែកទាំងនេះ កើតឡើងដោយសារតែបារមីសក្តិសិទ្ធខ្លាំងពូកែចូលសន្ធិត។ ហើយការអុជទៀនធូបគោរពបូជានានា នឹងនាំមកនូវលាភសំណាងដល់ពួកគេ។ នេះជារឿងមួយ។

ក្រៅពីជំនឿលើភាពមិនប្រក្រតីនៃធម្មជាតិ គេសង្កេតឃើញថា ពលរដ្ឋខ្មែរថែមទាំងមានជំនឿលើអាគមអរូបិយ និងសិល្ប៍សាស្ត្រវិទ្យាការផ្សេងៗទៀតផង។ ជំនឿនេះស្ដែងឲ្យឃើញតាមរយៈការទៅរកគ្រូបារមី៖ ខ្លះដើម្បីជោគសំណាងក្នុងការងារមុខរបរ ខ្លះដើម្បីរំដោះគ្រោះអាក្រក់ ហើយខ្លះទៀតទៅរកគ្រូបារមី ដើម្បីភាពសមបំណងក្នុងរឿងស្នេហាជាដើម។

ជាការកត់សម្គាល់ ជំនឿលើរឿងអរូបិយ បារមីសក្តិសិទ្ធអស់ទាំងនេះ មិនមែនមានតែនៅក្នុងចំណោមពលរដ្ឋនៅតាមជនបទ ដែលមានចំណេះដឹងទាប ខ្វះទីពឹងពំនាក់ទាំងផ្លូវចិត្តនិងផ្លូវកាយនោះទេ ពលរដ្ឋខ្មែរខ្លះដែលជាអ្នកមានទ្រព្យធន ជាពិសេសអ្នកដែលប្រកបមុខរបររកស៊ី អ្នកនយោបាយ និងមន្ដ្រីអ្នកមុខអ្នកការដែលមានតំណែងខ្ពស់មួយចំនួន ក៏ជឿលើរឿងទាំងនេះដែរ។

ជំនឿអរូបិយ មែនទែនទៅ គឺជាសិទ្ធិសេរីភាពផ្នែកសាសនារបស់ពលរដ្ឋ។ ការជឿជាក់ទៅលើអារុក្ខអារក្សអ្នកតា ឬដាក់ចិត្តដាក់ថ្លើមជឿទៅលើគ្រូបារ្យអាចារ្យណាមួយ គឺជាជំនឿដូចគ្នានឹងការបូជាចំពោះព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ និងព្រះវិស្ណុនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ឬការគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាដូច្នោះដែរ។ ការមិនជឿលើសាសនា ឬ លទ្ធិណាមួយសោះ ក៏ជាសិទ្ធិ និងជាជំនឿមួយប្រភេទដែរ។

បើទោះបីជាវាជាសិទ្ធិសេរីភាពរៀងៗខ្លួនក៏ដោយ ក៏ពលរដ្ឋម្នាក់ៗគួរតែប្រើប្រាស់សិទ្ធិនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្នជាទីបំផុត។ ត្រូវប្រយ័ត្នដោយចំពោះជំនឿអរូបិយតែម្ដង ព្រោះខុសពីសាសនាផ្សេងៗ ជំនឿអរូបិយជាទូទៅត្រូវបានផ្ទេរពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀតតាមរយៈបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនមានក្បួនខ្នាតច្បាស់លាស់ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការអនុវត្តឡើយ។ ភាពមិនច្បាស់លាស់ និងជំនឿងប់ងល់របស់ពលរដ្ឋ ផ្ដល់ឱកាសយ៉ាងខ្លាំងដល់ការធ្វើអាជីវកម្មបោកបញ្ឆោតរបស់ជនទុច្ចរិត។

នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ គេធ្លាប់ឃើញមានឧទាហរណ៍ជាច្រើនមកហើយជុំវិញករណីជនទុច្ចរិត ដែលឆ្លៀតឱកាសយកជំនឿអរូបិយរបស់ពលរដ្ឋ មកធ្វើអាជីវកម្មស្វែងរកផលប្រយោជន៍បំពេញកិលេសផ្ទាល់ខ្លួន។ ជាក់ស្ដែងដូចជាករណីអតីតចៅអធិការវត្តស្រះចក នេត ខៃ ដែលបានលួចថតរូបអាសអាភាសរបស់ស្ដ្រីមិនតិចជាង៦០០នាក់ឡើយ នៅពេលពួកគេមកស្រោចទឹកមន្តនៅវត្តស្រះចក។ និងករណី បុរសឈ្មោះធាន វុទ្ធី ដែលតាំងខ្លួនឯងជាព្រះសិអារ្យមេត្រិយ៍ ស្លៀកស ពាក់ស នៅវត្តទួលព្រះរាជា ហើយបង្គាប់ឲ្យព្រះសង្ឃថ្វាយបង្គំខ្លួនជាដើម។

បើទោះបីជាករណីទាំងពីរខាងដើមត្រូវបានសមត្ថកិច្ចបើកកកាយនិងកាត់ទោសរួចហើយក្ដី ក៏ប៉ុន្តែទង្វើបោកបញ្ឆោតដោយឈរលើជំនឿអរូបិយរបៀបនេះ នៅតែមានជាប់ជានិច្ចនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ គេពិបាកនឹងលុបបំបាត់ ឬគាស់រំលើងក្រុមជនទុច្ចរិតទាំងនោះណាស់ ខណៈពលរដ្ឋខ្មែរនៅតែមានជំនឿទៅលើរឿងទាំងនោះ ដែលជាលទ្ធផល គឺគ្មានអ្វីក្រៅតែពីការខាតបង់ពេលវេលានិងប្រាក់កាសនោះឡើយ។

សរុបមកវិញ បើទោះបីជាជំនឿ គឺជាសិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋម្នាក់ៗក៏ដោយ ក៏ពលរដ្ឋគួរតែត្រិះរិះពិចារណាឲ្យបានវែងឆ្ងាយ មុននឹងដាក់ចិត្តជឿទៅលើអ្វីមួយ ឬបុគ្គលណាម្នាក់។ ការជឿជាក់លើជំនឿមិនសមហេតុផល គ្មានឫសគ្មានគល់ និង គ្មានមូលដ្ឋានរឹងមាំ គ្មាននាំប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្លួនឡើយ ក្រៅតែពីការខាតបង់ពេលវេលានិងប្រាក់កាស ហើយពេលខ្លះ វិនាសខូចខាតដល់ខ្លួនឯងនិងគ្រួសារថែមទៀត៕

6 min

March 12, 2022 កម្ពុជានិងចិន៖ ទំនាក់ទំនងចាស់វស្សាដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ទាំងសងខាង

កម្ពុជា តាំងពីថ្ងៃអាទិត្យម្សិលមិញ បានក្រាលកម្រាលព្រំក្រហមទទួលប្រមុខការទូតចិន លោក វ៉ាង យី សម្រាប់ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេល២ថ្ងៃ។ អ៊ឹម រចនា សូមឆ្លៀតឱកាសនេះ រំឭកជូនលោកអ្នកអំពីប្រវត្តិទំនាក់ទំនងការទូតរវាងចិននិងកម្ពុជា។ ជាទំនាក់ទំនងចាស់វស្សា ដែលគេមើលឃើញថា ផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

0 min

March 07, 2022 កម្ពុជាត្រូវអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពអ្នកនិពន្ធ ដើម្បីថែរក្សាអ្នកអាន

ថ្ងៃសុក្រទី១១មីនាខាងមុខនេះ គឺជាទិវាជាតិអំណាន។ ចាប់តាំងពីមានការបង្កើតទិវាជាតិអំណាននៅឆ្នាំ២០១៦មក គេសង្កេតឃើញថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ បានងាកមកអានសៀវភៅកាន់តែច្រើនឡើង។ កំណើននិងសេចក្ដីត្រូវការរបស់អ្នកអានដូច្នេះ កើតឡើងស្របពេលដែលចំនួននិងសមត្ថភាពរបស់អ្នកនិពន្ធខ្មែរហាក់នៅមានកម្រិតនៅឡើយ។ ដើម្បីថែរក្សាកំណើននៃអ្នកអានសៀវភៅនៅកម្ពុជា អ្នកជំនាញស្នើឲ្យអ្នកនិពន្ធខ្មែរជំនាន់ថ្មី រួសរាន់អភិវឌ្ឍសមត្ថភាពខ្លួនបន្ថែមទៀត។

ជាច្រើនឆ្នាំចុងក្រោយនេះ និងបើទោះបីជាមានការគំរាមកំហែងពីវិបត្តិកូវីដ១៩ ការអានសៀវភៅនៅកម្ពុជានៅតែមានសន្ទុះកើនឡើងគួរឲ្យកត់ស្គាល់។ សន្ទុះអ្នកអានសៀវភៅខ្មែរដែលកើនឡើងនេះ មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ។ មានកត្តាសំខាន់ៗចំនួន៣ ដែលធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរងាកមកអានសៀវភៅកាន់តែច្រើនឡើង។ ទី១ គឺការអប់រំផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ក្រសួងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងបណ្ដាញសង្គម ដែលចាប់ផ្ដើមផ្ដល់តម្លៃ និងលើកកម្ពស់ការអានសៀវភៅ។ ទី២ គឺការបង្កើតឲ្យមានពិព័រណ៍សៀវភៅ។ និងទី៣ ការបង្កើតទិវាជាតិអំនាន ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។

រហូតមកទល់ពេលនេះ គេនៅមិនមានទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីចំនួនអ្នកអានសៀវភៅនៅកម្ពុជាដែលកើនឡើងសព្វថ្ងៃនេះទេ។ ប៉ុន្តែសន្ទុះនៃកំណើនអ្នកអានសៀវភៅនៅកម្ពុជា បានបង្ហាញឲ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ឡើង តាមរយៈចំណងជើងសៀវភៅ ដែលបោះពុម្ពដាក់លក់កាន់តែច្រើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅតាមបណ្ណាគារ និងតូបលក់សៀវភៅនានា។ ការបោះពុម្ពសៀវភៅកាន់តែច្រើន មានន័យថា អ្នកអានក៏មានចំនួនច្រើនឡើង។

ទន្ទឹមនឹងសន្ទុះកើនឡើងនៃអ្នកអានសៀវភៅនៅកម្ពុជានេះ គេសង្កេតឃើញថា នៅតាមតូបលក់សៀវភៅ និងបណ្ណាគារនានា សៀវភៅថ្មីៗដែលបោះពុម្ពផ្សាយជាខេមរភាសា ភាគច្រើនលើសលុប គឺជាសៀវភៅដែលបកប្រែពីភាសាបរទេស។ សៀវភៅរបស់អ្នកនិពន្ធខ្មែរជំនាន់ថ្មី ដែលដាក់លក់នៅលើទីផ្សារសព្វថ្ងៃ មានចំនួនតិចតួចនៅឡើយ។ នេះក៏ព្រោះតែអ្នកនិពន្ធខ្មែរនៅមានចំនួនតិច។ ហើយក្នុងចំណោមចំនួនដ៏តិចនោះទៀតសោត អ្នកនិពន្ធខ្មែរជំនាន់ថ្មីដែលមានសមត្ថភាព ក៏មានចំនួនកាន់តែតិចទៅទៀត។

អ្នកនិពន្ធ ជាមនុស្សសេរី និងជាអ្នកច្នៃប្រឌិតបង្កើតថ្មី ដែលត្រូវការដឹងរឿងរ៉ាវ ក្នុងធម្មជាតិ និងសង្គមជាច្រើន ដើម្បីយកមកប្រឌិតប្រៀបធៀប ទៅតាមទំនោរនៃឆន្ទៈរបស់ខ្លួន ទុកជាការកំសាន្ត និងពិចារណា សំដៅទៅរកការបង្កើតគំនិតថ្មី។ អ្នកនិពន្ធអាចតាក់តែងព្រឹត្តិការណ៍មួយ ទៅជាកំណាព្យ ជារឿងប្រឌិត ជាចម្រៀង ភាពយន្ត និងរូបត្លុកកំប្លុកកំប្លែងក៏មានដែរ ទៅតាមជំនាញ ឬទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ដោយរើសយកស្ថានការណ៍សង្គមណាមួយ ទុកឲ្យអ្នកអានពិចារណា។

ក្នុងទសវត្សរ៍ទី៥០ ៦០ និង៧០ អ្នកនិពន្ធខ្មែរមួយចំនួន ប្រឹងប្រែងត្រួសត្រាយកសាងស្នាដៃរបស់ខ្លួន រហូតទទួលបានការគាំទ្រពីសាធារណជន ពិសេសក្នុងរបបសាធារណរដ្ឋ ដែលមានការបោះពុម្ពផ្សាយច្រើន។ ឯបច្ចុប្បន្ន អ្នកនិពន្ធហាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាក្រុមមនុស្ស ដែលមិនមានសារៈសំខាន់ និងពុំមានអ្នកគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។ ទោះបីមានក្រុម សមាគមអ្នកនិពន្ធពីរ ឬបី ប្រឹងប្រែងឈរដោយខ្លួនឯង ទាំងត្រដាបត្រដួសក៏ដោយ ក៏គេមិនអាចរកឃើញភាពច្បាស់លាស់មួយ ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍វិស័យសំណេរ និងជាទីសង្ឃឹម សម្រាប់អ្នកនិពន្ធខ្មែរស្រករថ្មីឡើយ។

នៅប្រទេសកម្ពុជា វិជ្ជានិពន្ធ មិនទាន់ជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រមួយ ដូចមុខវិជ្ជាឯទៀតទេ។ ការណ៍ដែលប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួនបច្ចុប្បន្ន អាចតាក់តែងនិពន្ធបាន ការដែលគេហៅអ្នកនិពន្ធ ជាអ្នកនិពន្ធ មានតិចណាស់ ដែលបានឆ្លងកាត់វគ្គបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជានិពន្ធ។ ឯការបណ្តុះបណ្តាលទៀតសោត មានរយៈពេលខ្លី ហើយមិនមានមេរៀនច្បាស់លាស់តាមបែបវិជ្ជាជីវៈ សម្រាប់អ្នកសិក្សាឡើយ។ គ្រូបង្រៀនមួយចំនួន ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យចូលទៅក្នុងថ្នាក់ គ្រាន់តែជាអ្នកឧទ្ទេសនាម រំលែកបទពិសោធន៍ ដែលពួកគាត់មានទៅឲ្យអ្នកជំនាន់ថ្មីតែប៉ុណ្ណោះ។

គ្រូបង្រៀនមុខវិជ្ជាតែងនិពន្ធនោះទៀតសោត ច្រើនតែបង្ហាញសើៗទៅសិក្ខាកាម ពីរបៀបសរសេរកំណាព្យ ឬប្រលោមលោកតាមបែបបុរាណ ជាជាងវែកញែកបង្ហាញពីគំនិតដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ទាំងនោះ ឬបង្កើតគំនិតថ្មី សម្រាប់បម្រើសេចក្តីត្រូវការរបស់អ្នកអានក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃ។ ពេលខ្លះ វាគ្មិនមិនហ៊ានបកស្រាយនូវទស្សនៈរបស់រឿង ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងមកសង្គម ឬឆ្លើយសំណួររបស់សិក្ខាកាម ព្រោះគាត់បារម្ភ គឺបារម្ភថា អាចនឹងប៉ះពាល់ដល់ផ្នែកនយោបាយ ឬការដឹកនាំរបស់ស្ថាប័នខ្លះក្នុងរដ្ឋាភិបាលក៏មានដែរ។ នេះគឺជាមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យសមត្ថភាពរបស់អ្នកនិពន្ធខ្មែរជំនាន់ថ្មី មិនបានឈានឲ្យដល់ស្តង់ដារនៃអត្ថន័យនិងតម្លៃនៃអ្នកនិពន្ធដ៏ពិតប្រាកដ។

អ្នកនិពន្ធ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះបង្កើតស្នាដៃសម្រាប់អ្នកអាន។ ហើយសន្ទុះកើនឡើងនៃអ្នកអានសៀវភៅ គឺជាសាក្សីដ៏សំខាន់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញថា គ្រាប់ពូជនៃទម្លាប់អានសៀវភៅនៅកម្ពុជា ចាប់ផ្ដើមរីកដុះដាលឡើងវិញហើយ។ គឺទម្លាប់អានសៀវភៅនេះហើយ ដែលជាកត្តារួមចំណែកដ៏សំខាន់ ក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រាជ្ញាស្មារតីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឈានទៅអភិវឌ្ឍប្រទេស។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើខ្មែរ នៅតែខ្វះអ្នកនិពន្ធប្រកបដោយសមត្ថភាពនិងគុណភាព ហើយបណ្ដែតបណ្ដោយឲ្យទីផ្សារសៀវភៅខ្មែរ លុកលុយដោយសៀវភៅបកប្រែគ្មានគុណភាពពីភាសាបរទេស នោះចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកអានអាចនឹងថយចុះនៅថ្ងៃណាមួយជាក់ជាពុំខាន។ ការបណ្ដុះទម្លាប់អានសៀវភៅជារឿងដ៏ល្អ ដែលត្រូវតែបន្តលើកទឹកចិត្ត ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពអ្នកនិពន្ធ ក៏ជារឿងចាំបាច់ ដែលមិនអាចមើលរំលងបានដែរ៕

7 min

February 28, 2022 អូមីក្រុងស្លូត តែជាផ្នែកមួយបន្ថែមបន្ទុកក្រីក្រដល់ប្រជាពលរដ្ឋ

វីរុសបំប្លែងថ្មីប្រភេទអូមីក្រុង បានមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា និងឆ្លងចូលសហគមន៍ កាលពីដើមខែមករា ឆ្នាំ២០២២នេះ។ តាមលក្ខណៈជីវសាស្ត្រ មេរោគកូវីដអូមីក្រុងនេះ មានការចម្លងលឿនពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សច្រើននាក់ តែមិនមានសភាពកាចដូចជាវីរុសកូវីដពពួកវ៉ារីយ៉ង់ដែលតា ឬអាល់ហ្វាទេ។ ទោះយ៉ាងណាវត្តមានរបស់វីរុសកូវីដបំប្លែងថ្មីអូមីក្រុងនេះ បានជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងភាពក្រីក្រផងដែរ។

ក្រោយប្រទេសកម្ពុជាបានប្រកាសបើកឲ្យដំណើរការសេដ្ឋកិច្ចសង្គម ឡើងវិញកាលពីដើមខែមករា ក្រោយរងវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការឆ្លងរាតត្បាតពីជំងឺកូវីដ-១៩ វ៉ារីយ៉ង់ដែលតា និងអាល់ហ្វាមក វីរុសកូវីដ-១៩បំប្លែងថ្មីប្រភេទអូមីក្រុង ក៏បានមកដល់ដែរ ហើយក៏បានឆ្លងចូលសហគមន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស។

តាមការឲ្យដឹងពីក្រសួងសុខាភិបាល ការស្លាប់ដោយវីរុសបំប្លែងថ្មីអូមីក្រុងនេះ គឺមិនមានទេអស់រយៈពេលជាង១ខែ។ ទើបតែប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ការស្លាប់ដោយសារអូមីក្រុងចាប់ផ្តើមមានជាប់ៗគ្នា តែក្នុងចំនួនមួយតិចតួច។ ទិដ្ឋភាពនេះ អាចរាប់បានថា មិនមានភាពគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដូចជំងឺកូវីដ-១៩ ប្រភេទដែលតា និងអាល់ហ្វាទេ ដែលពលរដ្ឋកម្ពុជាបានស្លាប់ដោយសារជំងឺនេះ ដល់ទៅជាង៣ពាន់នាក់ អំឡុងពេលនៃរាតត្បាតរយៈពេលជិត២ឆ្នាំ។

ទោះយ៉ាងណាការមកដល់នៃវីរុសអូមីក្រុង អស់រយៈពេលជិត២ខែមកនេះ មិនអាចជាឧបសគ្គក្នុងដំណើរការបើកប្រទេសឡើងវិញ ដើម្បីសង្គ្រោះសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ។ ពិធីបុណ្យធំៗជាលក្ខណៈប្រមូលផ្តុំមនុស្សដូចជាពិធីឆ្លងឆ្នាំសកល បុណ្យចូលឆ្នាំចិន វៀតណាម ថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ ដែលមានមនុស្សដើរកម្សាន្តច្រើន នៅតែអាចធ្វើទៅបាន ដោយមិនមានការហាមឃាត់។

ទាំងអស់នេះ គឺដើម្បីឲ្យសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច មានដំណើរការទូទាំងប្រទេស ចាប់ពីសេដ្ឋកិច្ចកញ្រ្ចែងល្អី រហូតដល់សេដ្ឋកិច្ចធំៗរបស់ជាតិ ដោយមានការបន្ធូរបន្ថយលក្ខខណ្ឌជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងការរឹតបន្តឹង នៅពេលដែលមានមនុស្សម្នាឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បំប្លែងថ្មីអូមីក្រុង។ មានន័យថាអ្នកឈឺត្រូវសម្រាកព្យាបាល នៅតាមមន្ទីរពេទ្យ ឬនៅតាមផ្ទះ ហើយអ្នកមិនទាន់ឈឺនៅតែបន្តធ្វើការងារ និងប្រកបអាជីវកម្មដំណាលគ្នា។

តាមតួលេខផ្លូវការពីក្រសួងសុខាភិបាល មានអ្នកជំងឺថ្មីក្នុងរង្វង់ពី៤០០ ទៅជាង៥០០នាក់ ក្នុងមួយថ្ងៃនាប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ បានឆ្លងវីរុសកូវីដ-១៩ អូមីក្រុង។ ក៏ប៉ុន្តែតួលេខមិនផ្លូវការត្រូវគេមើលឃើញថា មានច្រើនលើសពីនេះ ដោយសារអ្នកជំងឺមិនបានរាយការណ៍ ហើយសម្រាកព្យាបាលដោយស្ងៀមស្ងាត់នៅឯផ្ទះ។

ដូច្នេះ ត្បិតជំងឺកូវីដអូមីក្រុង មិនមានចរិកកាចមែន ក៏ប៉ុន្តែមេរោគបំប្លែងថ្មីនេះ បានរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការចេញទៅក្រៅដើម្បីប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត និងបំរើការងារផ្សេងៗ ដោយសារតែជំងឺនេះឆ្លងលឿន។

ការខកខានមិនបានប្រកបអាជីវកម្ម និងមិនបានបំពេញការងារជាពិសេសសម្រាប់បុគ្គលិកសហគ្រាសឯកជន គឺជាហេតុផលមួយដែលនាំទៅរកការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលប្រចាំថ្ងៃ ខណៈពលរដ្ឋក្រីក្រជាច្រើនរកចំណូលត្រឹមតែមួយថ្ងៃដើម្បីតែមួយថ្ងៃ។ ប្រសិនបើមានការខកខានមួយថ្ងៃ ពីរថ្ងៃ ឬដល់ទៅរាប់សប្តាហ៍ ដោយសារវិជ្ជមានជំងឺកូវីដ-១៩ នោះនៅក្នុងគ្រួសារមួយដែលពឹងផ្អែកតែលើមេគ្រួសារតែម្នាក់ នឹងមានការលំបាក។

លំបាកដោយសារអ្នកជំងឺ និងក្រុមគ្រួសារត្រូវការអាហារប្រចាំថ្ងៃ និងជាពិសេសថ្នាំព្យាបាល រួមនឹងឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរហ័សរកជំងឺកូវីដ អាល់កុលសម្រាប់សម្លាប់មេរោគ និងម៉ាស់ការពារផងដែរ។ នៅក្នុងដំណាក់កាលមួយ ដែលមានការផ្ទុះការរាតត្បាតខ្លាំងដោយជំងឺកូវីដអូមីក្រុង វត្ថុសំខាន់ ចាំបាច់ទាំងអស់នេះត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃមួយថ្លៃជាងមុន ដោយសារតែតម្រូវការខ្ពស់ជាងការផ្គត់ផ្គង់។ ចំណុចនេះ មានសំណួរជាច្រើនបានចោទសួរដូចៗគ្នាថា តើពលរដ្ឋក្រីក្រអាចមានលទ្ធភាពប្រជែង ទិញរបស់ទាំងអស់នេះមកប្រើប្រាស់និងព្យាបាលបានឬទេ?

បញ្ហានេះ បានបង្កើតភាពទាល់ច្រកសម្រាប់អ្នកក្រ ជាហេតុនាំទៅរកការខ្ចីបុល ដោយក្នុងនោះមានទាំងបំណុលក្នុងសហគមន៍ និងបំណុលធនាគារ ឬមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុកន្លងមក។ «អាចាស់មិនទាន់អស់ អាស្រស់មកដល់»។ នៅក្នុងបរិការណ៍នេះ ចង់មិនចង់ជំងឺកូវីដ-១៩ ប្រភេទអូមីក្រុង ពិតជាឧបសគ្គក្នុងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចជាពិសេសសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ហើយជាពិសេសមួយទៀតគឺបន្ទុកនេះ បានធ្លាក់ទៅលើពលរដ្ឋក្រីក្រច្រើនជាង។

ទាំងអស់នេះជាបញ្ហាសង្គម និងសុខមាលភាពប្រជាពលរដ្ឋដែលមិនអាចមើលរំលងបានឡើងជាពិសេសសម្រាប់អ្នកដឹកនាំរដ្ឋ។ ជាការពិតរដ្ឋាភិបាលបានប្រឹងប្រែងធ្វើច្រើនហើយ ក្នុងការរារាំងការដកហូតជីវិតពលរដ្ឋពីជំងឺកូវីដ ដូចជាការផ្តល់វ៉ាក់សាំងសន្ធឹកសន្ធាប់ និងទាន់ពេលវេលា ការផ្តល់ការព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃ ការឧបត្ថម្ភសាច់ប្រាក់ខ្លះៗសម្រាប់ពលរដ្ឋទីទាល់ក្រ និងបុគ្គលិក កម្មករ ដែលបាត់បង់ការងារដោយសារគាំងច្រវ៉ាក់ផលិតកម្មជាដើម។

ក៏ប៉ុន្តែនៅមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ រដ្ឋគួរតាមដានប្រកបដោយតម្លាភាពនូវរាល់សកម្មភាពបង្កឲ្យមានការហើមប៉ោងតម្លៃទីផ្សារលើវត្ថុចាំបាច់មួយចំនួន ដូចជាថ្នាំព្យាបាលកូវីដ ឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរហ័ស ទប់ស្កាត់ចរាចរថ្នាំព្យាបាលកូវីដក្លែងក្លាយ ឬបញ្ហាផ្សេងៗទៀត ដែលធានាដល់ការជួយទ្រទ្រង់ជាពិសេសដល់អ្នកក្រីក្រ ដើម្បីស្របតាមការតាំងចិត្ត និងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រពីក្នុងរង្វង់ពលរដ្ឋខ្មែរឲ្យនៅទាបបំផុត៕

6 min

February 27, 2022 ល្បែងរវាងអ្នកនយោបាយធ្វើឲ្យពលរដ្ឋធុញទ្រាន់

បរិយាកាសនយោបាយនៅកម្ពុជា មិនដែលមានភាពសុខដុមរមនាទេ បើទោះបីជាអតីតគណបក្សប្រឆាំងត្រូវបានរំលាយចោលជាង៣ឆ្នាំមកហើយក៏ដោយ។ ល្បែងនយោបាយរវាងគណបក្សកាន់អំណាចនិងអតីតគណបក្សប្រឆាំងនៅតែបន្តអូសបន្លាយ ជាហេតុបណ្ដាលឲ្យអ្នកគាំទ្រអតីតបក្សប្រឆាំងជាច្រើនសិបនាក់ត្រូវរងគ្រោះ។ ការណ៍នេះមិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យឆាកនយោបាយនៅកម្ពុជាខ្វះភាពសុខដុមរមនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋធុញទ្រាន់ និងលែងមានកម្លាំងចិត្តចូលរួមនយោបាយផងដែរ។

0 min

February 07, 2022 ប្រជាជាតិខ្មែរត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ថែរក្សានិងផ្ដល់តម្លៃប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់

ព័ត៌មានអំពីការចម្លងប្រាសាទអង្គរវត្ត នៅប្រទេសវៀតណាម បានបង្កជាសង្គ្រាមប៉ាកាជាថ្មីម្ដងទៀត នៅលើបណ្ដាញសង្គម។ ជាការពិតហើយថា ប្រាសាទអង្គរវត្តដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏ល្បីល្បាញរបស់ខ្មែរ នៅតែជាគោលដៅនៃការទាញចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីបណ្ដាប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ ប្រជាជនកម្ពុជាមិនត្រូវភ្លេចទេថា ក្រៅពីប្រាសាទអង្គរវត្ត ខ្មែរយើងនៅមានប្រាសាទបុរាណរាប់រយកន្លែងទៀត ដែលកំពុងតែរងគ្រោះ ដោយសារពេលវេលា ទង្វើមនុស្ស និងបាតុភូតធម្មជាតិនានា។ ប្រឈមនឹងស្ថានការណ៍នេះ ប្រាសាទខ្លះត្រូវរៀបចំឲ្យមានការជួសជុលឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់។ ទន្ទឹមនឹងការងាររបស់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់ក៏ត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ ចូលរួមថែរក្សា និងផ្ដល់តម្លៃ ពីសំណាក់ប្រជាជាតិខ្មែរទាំងមូលឲ្យបានជាប់លាប់ផងដែរ។

កម្ពុជា គឺជាប្រទេសតែមួយគត់លើលោកដែលមានរូបសំណង់ប្រាសាទនៅក្នុងទង់ជាតិ។ នេះគឺជាសក្ខីភាពដែលបង្ហាញថា ប្រាសាទបុរាណ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និតទៅនឹងជីវិតមនុស្សខ្មែរតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ។

ដោយមានឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា ព្រះរាជាខ្មែរចាប់ផ្ដើមសាងសង់ប្រាសាទ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ទេវនិងសាសនាផ្សេងៗ។ ឬបើពុំដូច្នោះទេ គេស្ថាបនាប្រាសាទឡើងដើម្បីតំណាងឲ្យកំពូលភ្នំហិមាល័យ ដែលជាទីលំនៅរបស់ទេវតា។ ក៏មានផងដែរ ប្រាសាទដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីថ្វាយព្រះភ្លើង ឬឧទ្ទិសដល់បុគ្គលសំខាន់ណាមួយ។ ប្រាសាទនៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ ចាប់ផ្ដើមមានវត្តមានដំបូងនៅសម័យចេនឡា ពោលគឺក្នុងអំឡុងសតវត្សទី៦នៃគ្រឹស្តសករាជ។

ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ពេលវេលា ទង្វើមនុស្ស និងបាតុភូតធម្មជាតិកំពុងតែធ្វើឲ្យប្រាសាទបុរាណខ្មែរចាស់ទ្រុឌទ្រោមជាបន្តបន្ទាប់។ ក្នុងចំណោមប្រាសាទបុរាណនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាប្រមាណ១ពាន់ប្រាសាទ មានប្រាសាទជិត៤០០ហើយ ដែលត្រូវដួលរលំបាក់បែកបាត់រូបរាង។ របាយការណ៍របស់ក្រសួងវប្បធម៌នៅឆ្នាំ២០១០បង្ហាញថា ប្រាសាទដែលនៅមានរូបរាង មានប្រមាណតែជាង៥០០ប្រាសាទប៉ុណ្ណោះ។

ក្នុងគោលដៅថែរក្សាប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់ឲ្យឋិតឋេរគង់វង្ស គេសង្កេតឃើញថា ក្រសួងវប្បធម៌ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធបានធ្វើការងារច្រើនណាស់។ ប្រាសាទខ្លះត្រូវរៀបចំឲ្យមានការជួសជុលឡើងវិញ និងខ្លះទៀតបានត្រឹមធ្វើការងារអភិរក្ស។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការងាររបស់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធតែប៉ុននេះ នៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ។ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់ ត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ ចូលរួមថែរក្សា និងផ្ដល់តម្លៃ ពីសំណាក់ប្រជាជាតិខ្មែរទាំងមូលឲ្យបានជាប់លាប់។

សព្វថ្ងៃនេះ ត្បិតតែពលរដ្ឋខ្មែរជាពិសេសយុវជន បានបង្ហាញទឹកចិត្តស្រឡាញ់ និងផ្ដល់តម្លៃដល់បេតិកភណ្ឌប្រាសាទបុរាណក៏ដោយ ក៏គេកត់សម្គាល់ឃើញថា ទឹកចិត្តស្រឡាញ់ចំពោះប្រាសាទបុរាណទាំងអស់នោះ មិនបានបង្ហាញចេញជាសកម្មភាពជាក់ស្ដែងឡើយ។

ពលរដ្ឋខ្លះបានប្រៀបធៀបប្រាសាទបុរាណទៅនឹងដុំថ្ម ដូចជា៖ ទៅមើលប្រាសាទ ដូចទៅមើលថ្ម។ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតពិសេសយុវជនតែម្ដង បានយកថ្មទៅគូសវាសនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទបុរាណជាឈ្មោះរបស់ខ្លួន ឬជាអក្សរផ្សេងៗថែមទៀត។ សូម្បីតែការចោលសម្រាមពាសវាលពាសកាលនៅក្នុងតំបន់ប្រាសាទជាបេតិកភណ្ឌ ក៏ជាទង្វើដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរដែរ។

បើតាមអ្នកជំនាញ ពលរដ្ឋខ្មែរស្រឡាញ់សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ពិសេសប្រាសាទបុរាណដែលមាននៅរាយប៉ាយទូទាំងប្រទេស។ ប៉ុន្តែ សកម្មភាពមិនសមទំនងទាំងឡាយដែលបានលើកឡើងខាងដើមនេះ កើតឡើងដោយសារតែការយល់ដឹងនៅមានកម្រិត មិនទាន់យល់ពីតម្លៃនៃសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជាតិមួយយ៉ាងណា។

បើទោះបីជាស្ថាបនាពីដី ពីឥដ្ឋ ឬពីថ្មក៏ដោយ ប្រាសាទបុរាណ គឺជាកេរដំណែលរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ ដែលបានកសាងទុកឲ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ ប្រាសាទបុរាណដែលប្រឹងឈរទប់ខ្លួនរាប់រយឆ្នាំ ក្រោមព្យុះភ្លៀងនិងភ្លើងសង្គ្រាម គឺជាភស្តុតាងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ ព្រមទាំងអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្មែរ។ ប្រាសាទបុរាណប្រៀបបានទៅនឹងដួងព្រលឹងជាតិ។

ក្នុងន័យនេះ ពលរដ្ឋពិសេសយុវជនដែលអះអាងថាស្រឡាញ់ជាតិ គួរតែប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះឥរិយាបទរបស់ខ្លួនចំពោះប្រាសាទបុរាណ។ ទង្វើមិនគួរគប្បីនានា ដូចជាការគូសវាសលើប្រាសាទ ឬចោលសម្រាមពាសវាលពាសកាលនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ ល្មមដល់ពេលផ្លាស់ប្ដូរហើយ៕

4 min

January 31, 2022 បោះឆ្នោត៖ ការឃោសនាប្រជាភិថុតិលែងសូវមានឥទ្ធិពលលើពលរដ្ឋខ្មែរទៀតហើយ

ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ អាណត្តិទី៥ នឹងឈានចូលមកដល់នៅខែមិថុនាខាងមុខនេះ។ គណបក្សនយោបាយទាំងតូចទាំងធំដែលចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតនេះ ចាប់ផ្ដើមកម្រើកឡើងវិញ ដោយធ្វើសកម្មភាពពង្រឹងកម្លាំងផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន និងស្វែងរកការគាំទ្រពីពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោត។ ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រពីម្ចាស់ឆ្នោត គណបក្សនយោបាយមួយចំនួន បន្តប្រើប្រាស់ការឃោសនានយោបាយប្រជាភិថុតិ។ ប៉ុន្តែរបៀបឃោសនាដូច្នេះ ទំនងជាលែងសូវមានឥទ្ធិពលទៅលើពលរដ្ឋខ្មែរម្ចាស់ឆ្នោតទៀតហើយ ខណៈដែលការយល់ដឹងរបស់ពួកគាត់កាន់តែរីកចម្រើនឡើង។

6 min

January 24, 2022 អនាធិបតេយ្យនៃអ្នកកាសែតពលរដ្ឋ ជាចំណោទសម្រាប់វិស័យសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា

រូបភាពអ្នកកាសែតពលរដ្ឋ តម្រង់ទូរស័ព្ទផ្សាយផ្ទាល់ពីករណីនារីម្នាក់ ប៉ុនប៉ងបញ្ចប់ជីវិត លើស្ពានជ្រោយចង្វារ កាលពីពេលថ្មីៗនេះ បានបង្កឱ្យមានការជជែកវែកញែកជាច្រើន អំពីវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មានរបស់ពួកគេ។ ជាការពិតហើយថា វត្តមាននៃអ្នកកាសែតពលរដ្ឋ ចុះទៅផ្សាយផ្ទាល់អំពីហេតុការណ៍នានាដែលកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេស បានផ្ដល់ជាដំណឹងដល់ទស្សនិកជនបានភ្លាមៗ។ ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ អ្នកកាសែតពលរដ្ឋមិនត្រូវភ្លេចទេថា តួនាទីជាអ្នកកាសែតនេះ ត្រូវភ្ជាប់មកជាមួយនូវការទទួលខុសត្រូវដ៏ធំសម្បើមចំពោះមុខសង្គម។ ចំណែកអ្នកពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័យសារព័ត៌មាន ចាំបាច់ត្រូវពង្រឹងវិជ្ជាជីវៈរបស់អ្នកកាសែតពលរដ្ឋឱ្យបាន មុនពេលអ្នកកាសែតពលរដ្ឋដែលចេះតែកើនឡើងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ក្លាយជាក្រុមមនុស្សអនាធិបតេយ្យគ្រប់គ្រងលែងកើត។

5 min

January 17, 2022 ចប់បាក់ឌុប យុវជនគួរសម្រុកធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត

ការប្រឡងបាក់ឌុប គឺជាសមរភូមិចុងប៊ិចចុងក្រោយ របស់សិស្សានុសិស្សនៅវិទ្យាល័យ មុននឹងឈានជើងបន្តការសិក្សាថែមទៀត នៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា។ ក្នុងឱកាសដែលការប្រឡងបាក់ឌុបបិទបញ្ចប់ និងប្រកាសលទ្ធផលរួចរាល់ អ្នកជំនាញបានណែនាំថា យុវជនដែលទើបប្រឡងចប់ គួរសម្រុកធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត ព្រោះវាអាចផ្ដល់ផលប្រយោជន៍យ៉ាងមហាសាលដល់យុវជន។

6 min

January 10, 2022 វិបត្តិនយោបាយភូមាជាវិញ្ញាសារដ៏លំបាកសម្រាប់កម្ពុជា និងអាចជាការដូរដ៏មានតម្លៃប្រសិនបើកម្ពុជាដោះបាន

ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន កាលពីថ្ងៃទី ៧ និងទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ នៅប្រទេសភូមា គ្រាន់ជាវិញ្ញាសារដំបូងប៉ុណ្ណោះ ខណៈដែលលោកមានតួនាទីជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេននៅឆ្នាំ២០២២នេះ។ ចំពោះការចាប់ផ្តើមបំពេញការងាររបស់ប្រធានអាស៊ានថ្មីពេលនេះ បានលាយឡំទៅដោយការរិះគន់ ការរារាំង និងការគាំទ្រផងដែរ។ ទោះយ៉ាងនេះក្តី ទាំងអស់គ្នាកំពុងទល់ភ្នែកចាំមើលថាតើនៅទីបំផុតកម្ពុជានឹងអាចជួយបំបែកសំណុំរឿងនយោបាយភូមានេះ បានឬយ៉ាងណា។

7 min