Focus op Wetenschap

Onder sterrenkundigen heerst opwinding. Zij hebben rondom hele jonge sterrenstelsels gigantisch grote bollen waterstofgas waargenomen. Het is voor het eerst dat het hen lukte dit soort voorlopers van onze Melkweg nauwkeurig in kaart te brengen.Namens De Kennis van Nu zit George van Hal bij ons, wetenschapsjournalist en redacteur bij populair-wetenschappelijk tijdschrift New Scientist. Met hem gaan we bespreken wat deze ontdekking nu zo bijzonder maakt.

In het midden van de Melkweg zit een enorm zwart gat. Tenminste, dat menen wetenschappers. Want tot dusver heeft nog niemand het gezien. In April proberen wetenschappers het zwarte gat te fotograferen met een telescoop zo groot als de aarde. We praten hierover met de bedenker van dit project: hoogleraar Heino Falcke, werkzaam aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Wat vertelt een fossiele schedel over het wel of niet rechtop lopen van de eigenaar? Daarover is al heel lang heel veel reuring in de wetenschappelijke wereld. Nienke Beintema, wetenschapsjournalist voor onder meer De Kennis van Nu en NRC Handelsblad vertelt dat gaat om de plek van het gat onderin de schedel, waar het ruggenmerg aan de hersenen vast zit. "Bij ons zit dat gat recht onder de schedel. Daardoor staat ons hoofd ook netjes boven de schouders. Bij bijvoorbeeld honden en paarden zit het gat verder naar achteren – maar ook bij chimpansees en gorilla’s." In 1925 was er een Australiër, Raymond Dart, die als eerste zei dat de positie van dat gat bij ons te maken heeft met het feit dat wij rechtop lopen. Hij had een schedel in handen gekregen van een mensachtige van 2,5 miljoen jaar oud, die we nu kennen als Australopithecus africanus. Raymond Dart zei dat dit geen aap was, maar een vroege mensachtige die op twee benen liep, omdat dat gat zo ver naar voren zat. Maar hij kreeg enorm veel kritiek over zich heen van vakgenoten. Zo erg dat hij stopte met werken en de rest van zijn leven zwaar gedeprimeerd was. Maar toch bleef er discussie over de theorie van Dart.

Wie onderzoek doet aan menselijke embryo’s moet zich aan allerlei wetten en regels houden, dat is bekend. Minder bekend is dat wetenschappers inmiddels ook driftig experimenteren met zogeheten hergeprogrammeerde menselijke cellen. Ze kunnen bijvoorbeeld huidcellen bewerken tot stamcellen, en er vervolgens hersencellen van maken. Voor dergelijk onderzoek bestaan geen regels, terwijl er klompjes cellen uit kunnen ontstaan die op menselijke embryo’s lijken. Problematisch, vindt filosoof ethicus Jeantine Lunshof van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarom doet ze in het vakblad eLife een oproep om te discussiëren over de morele status van deze embryo-achtige klompjes cellen. Wij spreken haar vanuit de Verenigde Staten en we praten er ook over met Annelien Bredenoord, hoogleraar medische ethiek bij het UMC Utrecht en Eerste Kamerlid voor D66.

Het blijft irritant; ouders die op een overdreven of aanstellerige manier tegen hun kind praten. Maar wat blijkt? Het is functioneel! Uit onderzoek blijkt nu dat die manier van praten de taalontwikkeling bevordert. We praten erover met Brigitta Keij, zij promoveert volgende week aan de Universiteit Utrecht op het onderzoek.

De Noordzee staat vol olieplatforms. Na een flinke botsing tussen Shell en Greenpeace in de jaren negentig is besloten dat platforms die niet meer gebruikt worden volledig worden afgebroken. Tenzij ze zo groot zijn dat het opruimen teveel schade veroorzaakt.Maar nu blijkt uit onderzoek dat de fundamenten van de olieplatforms de biodiversiteit in de Noordzee vergroten. Wij praten erover met marien ecoloog Joop Coolen, die aan de Wageningen Universiteit op het onderzoek promoveerde.

Kunstmatige Intelligentie wordt steeds slimmer, de computer wordt zelfs componist. Japanse onderzoekers demonstreerden een systeem waarbij de hersengolven van de luisteraar de componerende computer beïnvloedt.

Rosan Boersma is 33 jaar en heeft acute leukemie. Alleen een stamceldonatie kan haar nog helpen. Daarom plaatste ze een oproep op facebook. Het leverde zo’n 8000 nieuwe donatoren op. Arnold van der Meer is medisch immunoloog, werkzaam bij Matchis, dat is de organisatie die donoren en onvangers aan elkaar koppelt. Hij vertelt hoe groot de kans is dat er een match wordt gevonden voor Rosan en hoe donatie in zijn werk gaat.

U bent waarschijnlijk veel gehoorzamer dan u denkt. Keer op keer blijkt namelijk uit wetenschappelijk onderzoek dat verrassend veel mensen amoreel gedrag vertonen als een autoriteit hen daarom vraagt. Dit blijkt nu opnieuw uit een in Polen uitgevoerde variant van het Milgram experiment. U kent het misschien wel, dat experiment waarin mensen de opdracht krijgen om andere mensen steeds hevigere elektrische schokken te geven.

Is het einde van traplopen in zicht? De Nederlandse ingenieur en ontwerper Rombout Frieling verzon er een alternatief voor; een systeem dat zowel de trap als de lift kan vervangen. Hij noemde het de VertiWalk. Er is inmiddels een prototype en Nieuws en Co verslaggever Marc-Robin Visscher ging naar Eindhoven om 'm testen met een proefpersoon. Meer info over de Vertiwalk en een video op de site van De Kennis van Nu.