Lestin

Lestin leggur úr hlaði haustið 2020 og í dag eru lestarstjórarnir að hugsa um upphafið. Hvernig skal byrja.

Við skoðum upphafsstef hinna ýmsu þátta Rásar 1, þýðingu þeirra og eðli og veltum fyrir okkur hvort Lestin eigi mögulega að finna sér nýtt forspil.

Við fylgjum eftir nýnema, á nýnemakynningu við Verzlunarskóla Íslands og kynnumst því hvernig er að byrja í menntaskóla á tímum þar sem allt félagslíf er óvissu háð.

Guðrún Elsa Bragadóttir lítur við. Hún var beðin um að skrifa kafla um stöðu kvenna innan íslenska kvikmyndageirans en til þess að svo mætti verða þurfti hún að leggjast í frumrannsóknir.

Í þætti dagsins verður rýnt í skemmtanahald á Íslandi undanfarna mánuði. Davíð Roach Gunnarsson segir frá því hvernig samkomubannið hefur blásið nýju lífi í reifin, ólögleg danspartý sem eru oftar en ekki haldin úti í guðsgrænni náttúru.

Fanney Benjamínsdóttir sökkvir sér ofan í sögu hins vinsæla Skólarapps sem naut gríðarlegra vinsælda þegar það kom út fyrir 25 árum. Hún hringir til að mynda til Ítalíu í höfund lagsins Umberto Napolitano

Við ræðum við tónlistarmanninn Hermigervil um tónsmíðar fyrir tölvuleiki, en hann hannar hljóðheim spurningaleiksins Tri­via Royale sem er framleiddur af íslenska fyrirtækinu Teatime.

Og í þessum síðasta þætti Lestarinnar fyrir sumarfrí veltum við fyrir okkur endinum, og kreditlistum sem renna upp skjáinn í lok kvikmynda, sjónvarpsþátta, tölvuleikja og jafnvel útvarpsþátta. Meira um það undir lok þáttar, en við byrjum á reifi.

Hönnunarmars hefst í dag og Lestin heldur áfram að ræða við hönnuði sem taka þátt í hátíðinni í ár. Í þætti dagsins kynnumst við hönnunarmerkinu Fólk Reykjavík og heimsækjum sýninguna Norður Norður þar sem hönnuðir merkisins velta upp spurningunni hvað skilgreinir íslenska hönnun á nytjahlutum.

Kvikmyndagagnrýnandi Lestarinnar Gunnar Theodór Eggertsson rýnir í Da Five Bloods, nýja mynd bandaríska leikstjórans Spike Lee og heimildarmynd Freyju Kristinsdóttur um hundinn Rjóma og baráttu eiganda hans fyrir því að fá að flytja hundinn með sér inn til landsins.

Þann 20. júní lagði Vilhjálmur Bjarnason fram tvær þingsályktunartillögur. Aðra um minnisvarða en hina um minningarskjöld. Í gær fjölluðum við um Hans Jónatan, manninn sem minnisvarðinn varðar, en í dag tekur Vilhjálmur sér far með Lestinni og segir okkur frá hinni tillögunni, um manninn sem gaf Bessastaði, og ræðir um leið þýðingu og ástæður þess að minnast opinberlega.

Nú liggur frammi tillaga til þingsályktunar um minnisvarða á Djúpavogi til minningar um Hans Jónatan, svartan mann sem settist að á Íslandi eftir að hafa flúið þrældóm í Danmörku. Við rifjum upp sögu Hans Jónatans með aðstoð Gísla Pálssonar mannfræðings og íhugum hvernig minnisvarði væri viðeigandi um mann hnepptan í þrældóm, nú þegar styttur af þrælahöldurum falla.

Í gær var sagt frá því í fjölmiðlum að fornleifafræðingar hafi uppgötvað það sem er líklega stærsta forna mannvirki sem fundist hefur á Bretlandi, 4500 ára gamlir pyttir sem grafnir voru í stóran hring í nágreni við Stonehenge.

Hönnunarmars hefst seinn í vikunni og í Ásmundarsal mætast hið vélræna og lífræna í glænýrri uppfinningu Halldórs Eldjárns: vél sem hegðar sér og vex eins og hengiplanta. Hún er útbúin örtölvu, strimlaprentara og ljósnema, en í stað þess að þarfnast aðhalds, vökvunar og moldar gengur hún fyrir rafmagni og er stjórnað af ljósi.

Halldór Armand Ásgeirsson flytur sinn vikulega pistil. Í pistli dagsins kemur argentínski rithöfundurinn Jorge Luis Borges við sögu og skoðanir hans á lífinu, upplifunum og endurminningum.

Spurningin kann að virðast hversdagsleg en undirniðri er hún eitt af tækjunum sem Íslendingar nota til að kortleggja samfélagið, okkur sjálf og náungann. Við köfum ofan í þessa spurningu með mannfræðingnum Dr. Hallfríði Þórarinsdóttur.

Manneskjan er nafli alheimsins. Að minnsta kosti hefur slík mannmiðjukenning verið undirliggjandi forsenda í allri hugmyndasögu vesturlanda undanfarnar aldir. Í þriðja pistli sínum af fjórum um stöðu mannsins í heiminum veltir Karl Ólafur Hallbjörnsson, heimspekinemi við Háskólann í Warwick, fyrir sér einum helsta drifkrafti mannverunnar, ástinni.

Hönnunarmars fer fram á óvenjulegum tíma vegna heimsfaraldursins, hefst seinna í þessari viku. Hönnunarsamfélagið iðar því að lífi, undirbúningur í fullum gangi. Í Lestinni í dag tökum við púlsinn á hönnunarteyminu Are we studio? sem frumsýnir ný verk á hátíðinni, verk sem eru innblásin af mistökum.

Í meira en tvær aldir hefur ein helsta táknmynd íslensku þjóðarinnar verið ung og fríð kona, faldbúningsklædd Fjallkona. Og frá því um miðja síðustu öld hafa skrautklæddar fjallkonur flutt ávarp á þjóðhátíðardaginn. Fjölbreytileiki samfélagsins hefur aukist undanfarna áratugi og samhliða því hafa fjallkonurnar orðið fjölbreyttari í útliti og uppruna. En enn hefur það aldrei gerst að sú manneskja sem valin er fjallkonan í Reykjavík hefur verið karlmaður. Snorri Ásmundsson, listamaður, vill breyta þessu, og í gær hafði lögregla afskipti af Snorra vegna fjallkonuávarps hans á Austurvelli. Við ræðum við Snorra um gjörninginn.

Davíð Roach Gunnarsson segir frá hljómsveitinni Shabazz Palaces og nýju lagi frá þessari tilraunkenndu rappsveit, Mega Church.

Og við förum líka í annars konar í kirkju. Eða raunar kemur kirkjan til okkar. Þeir bræður Baldur og Snæbjörn Ragnarssynir taka sér far með Lestinni í dag en þeir hafa stofnað nýjan söfnuð, Hljóðkirkjuna, sem er þó ekki trúfélag heldur hlaðvarpsstöð.

Fanney Benjamínsdóttir hefur verið að velta fyrir sér verum sem standa kyrrar í borgarmyndinni, steinrunnar, allan ársins hring. Hvaða þýðingu hafa styttur af breiskum hetjum í samtímanum?

Þegar orðrómur berst um barbara utan bæjarmúra á mærum heimsveldisins, grípa yfirvöld til stöðugt harðari aðgerða gegn meintum innrásarmönnum og bæjarbúum. Þetta er sögusvið skáldsögunnar Beðið eftir barbörunum eftir suður-afríska nóbelsskáldið J.M. Coetzee (koúdsee) sem kom út í íslenskri þýðingu nú á dögunum. Við ræðum við þýðendurna tvo, Sigurlínu Davíðsdóttur og Rúnar Helga Vignisson.

Halldór Armand veltir fyrir sér viskunni og þjáningunni í pistli sínum þessa vikuna. Æskilos, Job og Bobby Kennedy koma meðal annars við sögu í pistlinum.

Og við veltum fyrir okkur þeirri athöfn að biðjast afsökunar og hvað þarf til svo afsökunarbeiðni sé vel tekið. Í vikunni baðst grínistinn Pétur Jóhann Sigfússon afsökunar á óviðeigandi og fordómafulli gríni sem var tekið á myndband og dreift á samfélagsmiðlum. Andrés Jónsson, almannatengill, kemur í þáttinn og Sema Erla Serdar leggur orð í belg.

Um þessar mundir eru 40 ár frá skotárásinniá J.R. Ewing Junior í sjónvarpsþáttaröðinni Dallas. Áhorfendur um allan heim sátu eftir með stærstu ráðgátu sjónvarpssögunnar: Hver skaut J.R? Við köfum ofan í þessa spurningu og áhrif hennar í Lestinni í dag með aðstoð Dallas-sérfræðingsins Karls Ferdinands Thorarensen.

Nú á dögunum var George Floyd borinn til grafar í heimabæ sínum Houston í Texas. Dauði hans af hendi hvíts lögreglumanns í Minneapolis hefur kveikt mótmælaöldu gegn kynþáttahatri og lögregluofbeldi í Bandaríkjunum og víðar. Á sínum tíma tók Floyd virkan þátt í rappsenu Houston ásamt einum frægasta plötusnúði allra tíma, DJ Screw. Við könnum í dag stuttan rappferil Big Floyd eins og hann var kallaður.

Manneskjan er nafli alheimsins. Að minnsta kosti hefur slík mannmiðjukenning verið undirliggjandi forsenda í allri hugmyndasögu vesturlanda undanfarnar aldir. Í öðrum pistli sínum af fjórum um stöðu mannsins í heiminum veltir Karl Ólafur Hallbjörnsson, heimspekinemi við Háskólann í Warwick, fyrir sér spurningum mannverunnar.

Við fylgjumst líka með kapphlaupi ungs sviðslistamanns við tímann þar sem hann flýtir sér heim frá Svíþjóð, í gegnum sóttvarnarsvæði og skimanir, til að mæta á Grímuverðlaunahátíðina í kvöld þar sem hann er tilnefndur.

Þátturinn verður með óvenjulegu sniði að þessu sinni. Lestin verður tekin undir pallborðsumræður þar sem spurt verður hvernig íslenskt samfélag geti best brugðist við þeirri mótmælaöldu sem nú geisar um allan heim í kjölfar morðsins á George Floyd. Hvernig vandinn endurspeglast hér á landi, hvaða lexíur við þurfum að læra, hvert við eigum að stefna?

Í dag kemur tímaritið Iceland Review út á íslensku í fyrsta sinn í 57 ára sögu blaðsins. Útgáfan er viðbrögð við fordæmalausum tímum, þar sem engir túristar eru eftir á landinu til að lesa sér til um land og þjóð. Tímaritið Reykjavík Grapevine hefur eins fundið fyrir breyttu árferði og hefur brugðist við því með aukinni sókn á veraldarvefnum. Gréta Sigríður Einarsdóttir, ritstjóri Iceland Review og Valur Grettisson, ritstjóri Reykjavík Grapevine, taka sér far með Lestinni í dag.

Við höldum inn í miðju svartholsins, sérstæðuna, örlítinn punkt þar sem tímarúmið er óendanlega sveigt. Fjórir reykvískir hönnuðir hafa skapað slíka sérstæðu í hátíðarsal Iðnó en þessi gagnvirka innsetning er einskonar miðja Listahátíðar í Reykjavík sem fer fram með óvenjulegu sniði í ár.

Og Marta Sigríður Pétursdóttir gerir heimsmálin, og málin hér heima fyrir, að umtalsefni sínum í örlítið óvenjulegum kvikmyndapistli.