Luangpor Paisal Visalo‘s Podcast (ธรรมะ จาก หลวงพ่อไพศาล วิสาโล)

8 ส.ค. 65 - รับรู้อย่างไรใจไม่ทุกข์ : คนเรามักจะโยงสิ่งต่างๆ ไม่ได้เห็นอย่างที่มันเป็น พอไปโยงแล้วเกิดความเศร้า เกิดความสุข เกิดความเพลิดเพลิน ฉะนั้นถ้าเรารู้เท่าทัน มันก็ทำให้เราไม่ไปโยงสิ่งที่รับรู้มา ไปสู่เหตุการณ์ที่ทำให้เราเศร้าโศกเสียใจ หรือเกิดความเกิดโกรธแค้น พอเห็นบางคนหน้าตา การแต่งกาย มันพาให้เรานึกถึงคนที่เราเกลียด คนที่เขาทำร้ายเรา ก็เลยพลอยเกลียดคนนั้นไปด้วย ทั้งที่เพิ่งรู้จักกัน การที่เราโยงสิ่งต่างๆ โดยไม่ทันรู้ตัว ก็ทำให้นำพาไปสู่ความทุกข์ได้

แต่ถ้าเราโยงเป็น มันก็มีประโยชน์ อย่างพระอรหันต์บางท่าน ท่านพิจารณาธรรมจากดอกบัว เห็นดอกบัวค่อยๆ ร่วง ค่อยๆ โรย หลังจากเวลาผ่านไป ท่านก็ถึงกับบรรลุธรรมได้เลย เพราะว่าดอกบัวนี่พอท่านเห็นแล้วท่านก็โยงไปถึงสังขาร สังขารของใคร สังขารตัวเอง มันไม่เที่ยง ดอกบัวมันก็ไม่เที่ยง มันร่วงโรยก็ไม่ต่างจากสังขารของเรา พอเรารู้จักโยงแบบนี้ มันเกิดธรรมเห็นธรรมขึ้นมาได้

 

เราอาจจะปฏิเสธการเชื่อมโยงสิ่งที่เราเห็นกับเหตุการณ์อื่นไม่ได้ แต่ถ้าเรารู้จักโยงให้เป็น เชื่อมโยงสิ่งที่เห็น ไม่ว่ารับรู้ทางตา ได้ยินทางหู ไปสู่ธรรมะ ไปสู่ความไม่เที่ยง หรือไปสู่จิตใจของเรา เห็นว่าสิ่งที่เป็น สิ่งที่เห็น มันก็สะท้อนถึงความเป็นจริงในจิตใจของเรา มันก็ทำให้เกิดปัญญา ทำให้เกิดการวางจิตวางใจต่อสิ่งต่างๆ ได้อย่างถูกต้อง อันนี้ก็เรียกว่ารู้จักมีโยนิโสมนสิการ

 

ฉะนั้นถ้าเรามีสติก็ดี ก็ช่วยทำให้เราสามารถจะรับรู้สิ่งต่างๆ โดยที่ไม่ปรุงแต่ง หรืออย่างน้อยก็รู้ทันความปรุงแต่ง รวมทั้งเวลาเราโยง เห็นอะไรแล้วโยงไปสู่สิ่งใดก็ตาม ถ้าเรามีสติ ก็จะไม่โยงไปสู่สิ่งที่ทำให้เกิดความเศร้าหมอง จิตเป็นอกุศล แต่จะรู้จักเชื่อมโยงมาสู่การทำให้ใจเกิดปัญญา เกิดความรู้สึกนึกคิดที่เป็นกุศลขึ้นมา นี่คือสิ่งที่จะช่วยทำให้เราได้เข้าใจธรรม เห็นธรรมได้มากขึ้น หรืออย่างน้อยก็ทำให้ใจเราเป็นกุศล

7 ส.ค. 65 - ทำงานภายนอกเห็นธรรมภายใน : ความทุกข์นี่สาเหตุของมันอยู่ที่ใจของเรามากกว่า ถ้าเรารู้จักปฏิบัติธรรมด้วยใจที่ปล่อยวาง เจริญสติใจก็อยู่กับปัจจุบัน ทำปัจจุบันให้ดีที่สุดในความหมายที่ว่า อยู่กับปัจจุบัน กายเคลื่อนไหวก็รู้ ใจคิดนึกไปอย่างไรก็รู้ จะหลงไปกี่ครั้ง หน้าที่เราคือรู้ทันมัน มันจะไม่สงบอย่างไรก็เป็นเรื่องของมัน แต่เราก็จะแค่ตามรู้ไปเรื่อยๆ ยอมรับสิ่งที่เกิดขึ้น

ถ้าเราปฏิบัติธรรมด้วยใจที่คาดหวัง บางทีเราจะแย่กว่าคนที่ทำผ้าพิมพ์ลายดอกไม้ด้วยใจที่ปล่อยวางก็ได้ คนเหล่านั้นที่ทำผ้าพิมพ์ลายดอกไม้ด้วยใจที่ไม่คาดหวังพร้อมยอมรับทุกอย่าง ทุกสีที่ปรากฏ บางทีเขาอาจจะปฏิบัติธรรมได้ดีกว่าคนที่เดินจงกรมทั้งวัน แต่ทำด้วยใจที่อยาก ใจที่พยายามบังคับความคิดและอารมณ์ก็ได้

 

เพราะฉะนั้น การที่เราจะเรียนรู้เรื่องของธรรมะบางทีเราก็สามารถเรียนรู้ผ่านการทำงาน ผ่านการทำงานศิลปะถ้ารู้จักใคร่ครวญ

6 ส.ค. 65 - เบาใจเพราะรู้จักวาง : ฉะนั้นสติเป็นกุญแจลูกแรกเลย ที่จะช่วยทำให้เราวาง ทำให้พ้นจากความหลง คือความไม่รู้ตัว และต่อไปก็ทำให้เกิดปัญญา พ้นจากความหลง คือไม่รู้ความจริง และก็เห็นว่าไม่มีอะไรที่ยึดมั่นถือมั่นได้เลย ไม่มีอะไรที่เป็นสุขอย่างแท้จริง เพราะมันล้วนแต่เต็มไปด้วยความพร่อง ที่มันรอแต่จะเสื่อมสลายไป หรือทำความทุกข์ให้แก่ผู้ยึดถือ พอมีปัญญาหรือเห็นความจริงตรงนี้ ก็สามารถจะปล่อยได้ง่าย 

เหมือนกับทันทีที่รู้ว่าสิ่งที่เราถือเอาไว้ มันคือถ่านก้อนแดงๆ มันวางทันที มันปล่อยทันที มันไม่มีการลังเลสงสัยอีกต่อไป ฉะนั้นเราฝึกนะ ให้เกิดสติ มีความรู้สึกตัวเมื่อไหร่ ต่อไปก็จะเกิดการรู้ความจริง ที่ช่วยทำให้ปล่อยวาง และเห็นถึงสัจธรรมว่ามันไม่มีอะไรที่ยึดมั่นถือมั่นได้เลย แล้วเราก็จะพบกับความเบาใจ คลายจากความทุกข์ได้

5 ส.ค. 65 - อย่ามองข้ามสิ่งดีๆที่มีอยู่ : ถ้าเราหันกลับมาเห็นคุณค่าของสิ่งที่เรามีอยู่ แล้วก็ไม่ไปพะวงหรือให้ความสนใจกับสิ่งที่ยังไม่มี เราจะมีความสุขได้ง่าย และอันนี้คือความหมายหนึ่งของการทำปัจจุบันให้ดีที่สุด การทำปัจจุบันให้ดีที่สุดความหมายหนึ่งคือการที่เราเห็นคุณค่าของสิ่งดีๆ ที่เรามีอยู่ในขณะนี้ ถ้าเรายังไม่สามารถจะเห็นสิ่งดีๆ ที่เรามีอยู่ในขณะนี้ได้ มันพูดไม่ได้หรอกว่าเราทำปัจจุบันให้ดีที่สุดแล้ว มันก็เป็นแค่ลมปาก เพราะแม้กระทั่งสิ่งดีๆ เรายังมองข้าม ไม่เห็นคุณค่า แล้วเราจะเรียกว่าเราทำปัจจุบันให้ดีที่สุดได้อย่างไร 

แต่การที่เราจะทำปัจจุบันให้ดีที่สุดในความหมายนี้ คือการที่เราเห็นคุณค่าของสิ่งที่เรามี ไม่ไปพะวงอยู่กับสิ่งที่ยังไม่มี หรือไม่ไปมัวกลุ้มอกกลุ้มใจกับสิ่งที่เสียไป มันก็ต้องรู้จักอยู่กับปัจจุบันให้เป็น เป็นอยู่ในปัจจุบันก็คือ เวลาใจมันเผลอคิดไปถึงอนาคต ซึ่งล้วนแต่เต็มไปด้วยสิ่งที่ยังไม่มี ก็อย่าปล่อยให้ใจมันลอยไหลไปอนาคต จนเกิดความรู้สึกอึดอัดกับสภาพที่เป็นอยู่ เวลาใจมันไหลไป ลอยไป จมอยู่กับความสูญเสียที่เกิดขึ้นแล้วในอดีต ก็ไม่ปล่อยให้มันไปจมอยู่กับความสูญเสีย รู้ทันมัน มีสติเห็น รู้ทันเมื่อใจไหลไปอดีต ลอยไปอนาคต แล้วก็พาใจกลับมาอยู่กับปัจจุบัน อันนี้เรียกว่าเป็นอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งถ้าทำอย่างนี้ได้ ก็จะทำให้เรารู้วิธีที่จะทำ

4 ส.ค. 65 - ความเห็นคู่ความรู้สึก : ถ้าหากเรารู้จักคิดอย่างถูกวิธี ใจเราก็จะโปร่งโล่งเบาสบาย อะไรมากระทบก็ไม่ทุกข์อย่างที่เคยเป็น เพราะว่ามันมีการคิดที่ถูกวิธี เสียงดังกระทบหูก็ไม่เป็นทุกข์ เพราะไม่ได้มองเป็นเสียงดัง แต่มันเป็นสิ่งที่มาฝึกจิตฝึกใจของเรา รวมทั้งคำตำหนิด้วย 

คำตำหนิมันไม่ใช่เพียงแค่สิ่งที่มาทิ่มแทงอัตตาหรือกระทบอัตตา แต่ว่ามันกลายเป็นการชี้ขุมทรัพย์ให้กับเรา หรือเป็นแบบฝึกหัดเพื่อพัฒนาความอดทน พัฒนาขันติ หรือว่าทำให้มีสติมากขึ้น มันก็ช่วยเสริมกัน ความรู้สึกก็ไปเสริมความเห็นให้กลายเป็นปัญญา 

และขณะเดียวกันความคิดถูกวิธีหรือความเห็นชอบ มันก็พัฒนาความรู้สึกให้ประณีต แล้วก็ให้โปร่งเบา ไกลจากความทุกข์ได้มากขึ้น ฉะนั้นในการพัฒนาตน เราต้องให้ความสำคัญทั้ง 2 ประการ ความเห็น ความรู้สึก แล้วมันจะนำไปสู่ความประพฤติที่ถูกต้องดีงาม เป็นความเจริญงอกงามทั้งทางโลกและทางธรรมได้

3 ส.ค. 65 - ทุกข์คลายได้เมื่อใช้ความคิดให้ถูก : แต่ว่าการที่เราจะรู้จักคิดแบบถูกวิธีได้ มันก็ต้องมีสติเป็นตัวยืนพื้น เพราะถ้าเกิดอารมณ์ขึ้นมา แล้วไม่มีสติขึ้นมา มันจะคิดแบบถูกวิธีไม่ได้เลย เหมือนกับคนที่บอกว่า ตั้งใจว่าถ้าหากว่าโกรธเมื่อไหร่จะภาวนาพุทโธ จะอยู่กับพุทโธ ตั้งใจแบบนี้ แต่พอโกรธจริงๆ ลืมหมดเลยพุทโธ เพราะอะไร เพราะขาดสติ มันลืมหมดสิ่งที่ตั้งใจจะทำ หรือสิ่งที่ครูบาอาจารย์สอน 

แต่ถ้ามีสติ มันก็ทำให้กลับมาอยู่กับพุทโธได้ หรือกลับมาอยู่กับความรู้สึกตัวก็ได้ เพราะมีสติมาเป็นเครื่องเตือนให้ระลึกได้ว่าควรจะทำอะไร เมื่อเราเกิดความโกรธ เกิดความไม่พอใจขึ้นมา สิ่งดีๆ ที่เราอยากจะทำ เราลืมหมดเลย ถ้าเกิดว่าเราขาดสติ 

ถ้าเกิดว่าเรามีสติ แม้จะพลาดพลั้งเสียทีกับสิ่งที่มากระทบ แต่ว่าเราก็จะระลึกได้ว่าควรจะทำอะไร ควรจะกลับมารู้สึกตัว หรือว่าควรจะกลับมามองในทางบวก หรือกลับมามีโยนิโสมนสิการกับสิ่งที่เกิดขึ้น

1 ส.ค. 65 - เห็นความผันผวนทั้งนอกและใน : ไม่ใช่แค่เห็นว่าใจเรามันไม่เที่ยง ใจเรามันแปรปรวน เราก็ยังรู้ว่าไปยึดมั่นถือมั่นกับอารมณ์นั้นไม่ได้ ดีใจก็เห็นมัน อย่าไปเพลินกับความดีใจ เพราะว่าเดี๋ยวมันก็กลายเป็นความเสียใจ เพราะว่าขึ้นชื่อว่าฟูแล้วมันก็ต้องตามมาด้วยแฟบ เหมือนกับลูกโป่ง ถ้ามันพองแล้วมันก็ต้องแตก ถ้าไม่แตกมันก็แฟบ ถ้าไม่อยากแฟบก็ทำตัวเหมือนกับลูกโป่งที่ไม่ฟู อันนี้เราก็จะทำให้ใจเกิดความปกติขึ้นมา แล้วเป็นปกติที่ตามด้วยความสุข 

และต่อไป ก็จะเห็นความไม่ใช่ตัวไม่ใช่ตนของอารมณ์เหล่านี้ ดีใจก็ไม่ใช่เรา เสียใจก็ไม่ใช่เรา โกรธก็ไม่ใช่เรา ขุ่นมัวก็ไม่ใช่เรา เหงาก็ไม่ใช่เรา มันถอนออกมาจากความยึดในตัวกูของกู มันก็จะเข้าใจเรื่องอนัตตาได้มากขึ้น อันนี้ก็เป็นการภาวนาที่เราควรจะทำสม่ำเสมอ และสามารถจะปฏิบัติได้ในชีวิตประจำวัน ไม่เฉพาะเวลาเดินจงกรม สร้างจังหวะ 

แต่ไม่ว่าทำอะไร มันก็เป็นเวทีให้เราได้เห็นอยู่เนืองๆ อันนี้แหละที่เรียกว่าภาวนา และไม่ใช่แค่สมถภาวนา แต่เป็นวิปัสสนาภาวนาด้วย หรือเป็นวิปัสสนากรรมฐานที่เกิดขึ้นได้ในชีวิตประจำวัน

31 ก.ค. 65 - โลกเป็นอย่างไรเพราะใจเราเป็นอย่างนั้น : ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นใหญ่ มีใจเป็นหัวหน้า สำเร็จได้ด้วยใจ อันนี้ก็เป็นตัวอย่างหนึ่งว่า โลกภายนอกที่เราเห็นผ่าน ตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือแม้กระทั่งความคิด มันล้วนแล้วแต่เกิดหรือถูกกำหนดด้วยใจของเรา ถ้าใจเราเป็นลบก็เห็นเป็นลบ ถ้าใจเราเป็นบวกก็เห็นเป็นบวก 

ฉะนั้นการกลับมาดูใจของเรา จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมาก ถ้าไม่อยากให้เกิดไฟเผาในใจของเรา ก็ต้องกลับมาสำรวจตรวจตา หรือสอดส่องใจของเราว่า มันมีอคติ โทสาคติ ภยาคติหรือเปล่า หรือมันมีการเติมแต่งไปในทางลบทางร้ายหรือเปล่า ไม่อย่างนั้นเราก็จะสร้างหรือก่อทุกข์ขึ้นมาในใจของเรา ทั้งที่ความจริงไม่ได้เป็นอย่างนั้น

30 ก.ค. 65 - อย่าปล่อยให้ความคิดลบครอบงำใจ : เวลามันจะมองเห็นอะไรแต่ในเรื่องร้ายๆ ก็ลองมอง แล้วเรื่องดีล่ะ ลองมองบ้างสิ หรือว่าเวลามันจะจดจำแต่เรื่องร้ายๆ ก็ลองนึกถึงหรือพยายามจดจำเรื่องดีๆ ไว้บ้าง ย้อนระลึกนึกถึงความดีที่คนอื่นเขาได้ทำกับเรา เช่นพ่อแม่ แทนที่จะเห็นแต่การกระทำที่ไม่ดี หรือด้านที่ไม่ดีของเขา รู้จักทักท้วงมันบ้าง รู้ทัน 

ที่สำคัญคือรู้ทันนิสัยแบบนี้ ซึ่งคนที่เขาถูกหล่อหลอมมาด้วยสิ่งแวดล้อมที่ดีๆ ก็มีโอกาสที่จะซึมซับรับเอาสิ่งดีๆ แล้วก็จดจำในสิ่งที่ดีๆ รวมทั้งไม่ได้ไวต่อสิ่งแย่ๆ อย่างเดียว แต่ยังสามารถจะรู้สึกไวต่อสิ่งดีๆ ได้ด้วย

29 ก.ค. 65 - ใช้ทุกข์ละทุกข์ : การที่เห็นว่าชีวิตเป็นทุกข์ มันก็มีข้อเสียเหมือนกัน เพราะว่าบางคนเห็นว่าชีวิตเป็นทุกข์ ก็เลยตัดสินใจฆ่าตัวตาย เพื่อจะได้พ้นทุกข์ ปลิดชีวิตนี้เสียเพื่อจะได้หมดทุกข์ อันนี้ก็เป็นข้อเสียของคนที่มองว่าชีวิตเป็นทุกข์ แต่ถ้ามองว่าชีวิตนี้ประกอบด้วยขันธ์ 5 และที่ทุกข์เพราะขันธ์ 5 ไปยึดถือขันธ์ 5 ซึ่งเป็นตัวทุกข์ ปล่อยวางเมื่อไหร่ก็หายทุกข์ 

คนเราจะเห็นว่าขันธ์ 5 เป็นทุกข์ได้ ก็เพราะเจอทุกข์ เพราะความพลัดพรากสูญเสีย เพราะความเจ็บ ความป่วย พอเห็นขันธ์ว่า 5 เป็นทุกข์ ก็รู้ว่ามันไม่น่ายึดถือ ก็วาง ก็พ้นทุกข์ อันนี้เรียกว่า เห็นทุกข์จึงพ้นทุกข์ 

แต่ว่าขณะที่เรายังไปไม่ถึงขั้นนั้น ก็ลองให้เห็นความคิดก่อน เห็นความคิดมันก็หลุดจากความคิด หรือว่าใช้ความคิดละความคิด อันนี้ก็เป็นสิ่งที่เอามาใช้ให้เป็นประโยชน์ได้ สำหรับการปฏิบัติธรรม