SINHALA TIPITAKA

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර අසළ ගිජුකුළුපව්වෙහි වසනසේක.
එකල  භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉතා කළුවර රැයෙක එළිමහනෙහි වැඩහුන්සේක. වැසි පොදද එක දෙක වැටේ.

එකල පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් බිය ගන්වනු කැමැත්තේ. වෙවුලුම කොට ලොමුදැහැගැන්ම ඇතිකරනු කැමැත්තේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ  වැඩ හුන් තැනට  පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නොදුරෙහි මහත් ගල් උගුළුවා පෙරළා ලීය.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ’මේ පාපී මාරයා’ යයි දැන ඔහුට ගාථායෙන් මෙසේ වදාළසේක:

’’මරුව තොප සියලු ගිජුකුළුපව්ව සොලවන්නෙහි නමුදු
මනාව කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුනු බුදුවරුන්ගේ සෙලවීමෙක් නැත.’’

එවිට පාපී මාරයා ’භාග්‍යවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි දැන
දොම්නස්ව එහිම අතුරුදහන් විය.

[ නිසින්නො පෙර කී පරිදි ම දැහැන් ගනිමින් වැඩ සිටින්නාහු; මාරයා ද උන්වහන්සේ සැපසේ සිටින බව දැන ඔහු ගටන්නෙමි යි අසලට පැමිණියේ වෙයි. පදාළෙසි පර්වත මුදුනෙහි සිට (ගල්) විද්දේ ය. ගල් නිරතුරු ව එකිනෙක තළමින් වැටෙයි.  කෙවලං සියලු සබ්බං ඊට ම සමාන වචනයකි,]

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් පිරිසක් විසින් පිරිවරණ ලදුව දම් දෙසති.

එකල මාරයාහට මෙබඳු පාපී සිතක් ඇති විය. ’
’ මේ ගෞතම ශ්‍රමණයෝ මහත් පිරිසක් විසින් පිරිවරා ඔවුනට දහම් දෙසයි.
දහම් අසන්නවුන්ගේ නුවණ ඇස කණ කරන්නට ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කරා ගියොත් යෙහෙකැ’’ යි සිතා
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දම් දසන තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

’’ කිම? පිරිසෙහි සිංහ රජෙකු නිර්භයව නාද කෙරෙහිද?
දනුව, තට සමවූ සතුරෙක් ඇත.
’දිනූයෙකිමි’ යි සිතන්නෙහිද?’’

( එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක: )
’’ලොව ඇල්ම ඇතිකරන තණ්හාව ඉක්මවාලූ,
බල ( දසය ) ලැබූ මහා වීරවූ, තථාගතවරු
පිරිස්හි නොබියව නාද කෙරෙත්මය.
( ඉන් තට කිම? )’’

එවිට පාපී මාරයා
’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි සලකා දුක් දොම්නස්ව එහිම අතුරුදහන් විය.

[- විචක්‍ඛුකම්මාය පිරිසේ ප්‍රඥා චක්ෂුසය විනාශ කරනු කැමැත්තෙන්; බුදුවරුන්ගේ ප්‍රඥා චක්‍ෂුසය විනාශ කිරීමට නො හැක්කේ ය. පිරිසේ (චක්‍ෂුසය) පෘථග්ජනයන්ට බිය ජනක අරමුණු ඇස්සවීමෙන් හෝ දැක්වීමෙන් හෝ (විනාශ කිරීමට) හැකි වේ. විජිතාවී නු මඤ්ඤසි “මම විජය ලත් (ජය ලැබූ) අයෙක්මි” යි ඔබ සිතන්නෙහි ද? එසේ නො සිතව, ඔබට ජයක් නැත. පරිසාසු අට පිරිස අතර බලප්පත්තා දශබල බවට පත් වූ (බුදු වෙමි).]

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර අසළ මද්දකුච්ඡි නම් මුව වෙනෙහි වැඩවසනසේක.
එකල වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගේ පය ගල් පතුරෙකින් පැහැරුනේ වෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගේ ශරීරයෙහි හටගත් දැඩිවූ, රළුවූ, නොමිහිරිවූ, නොමනාවූ මහත් දුක් වේදනා පැවැත්තේය. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ හැම එළඹ සිටි සිහි ඇතිව, නුවණ ඇතිව, නොපෙළමින් ඉවසති. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සඟළ සිවුර හතරට නමා එළා ( දකුණු ) පය මත ( වම් ) පය මඳක් ඉක්මවා තබා සිහි නුවණ ඇතිව උතුම් සැතපුමෙන් සැතපුණුසේක.
එවේලෙහි පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැතප හුන් යහනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

’’සිහි මුළායෙන් නොහොත් කවි බැඳීමට සිත සිතා
කවි බැඳුමෙන් මත්ව නිදන කවියෙකු මෙන් මත්ව නිදන්නෙහිද?
කළයුතු ( අන් ) බොහෝ වැඩ යුෂ්මතාට නැද්ද?
කිසිවෙකු නැති මේ සස්නෙහි මේ කුමට තනිව නිදිබර මුහුණ ඇතිව නිදන්නෙහිද?’’

( එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක: )
මුළායෙකින් නොමනිදමි.
කවි බැඳීමට සිත සිතා කවි බැඳුමෙහි මත්ව නිදනා
කවියෙකු මෙන් මත්ව නිදන්නෙක්ද නොවෙමි.
අර්‍ථයට පැමිණෙන එහෙයින්ම පහවූ ශෝක ඇතිව,
සියලු සතුන්ට අනුකම්පා ඇතිව, කිසිවකු නැති සෙනස්නෙහි තනිව සැතපෙමි.

’’යම් කෙනෙකුන්ගේ පපුවෙහි ( කෙලෙස් ) හුල ඇනුණේද,
එහෙයින්ම සැනෙන් සැනෙන් ළය සැලෙනුයේද,
ඒ ( කෙලෙස් ) හුල් ඇති, ඔහු පවා නිදි ලබත්. එසේ කල්හි
පහවූ සියලු හුල් ඇති මේ මම් කවර හෙයකින් නොනිදම්ද?

’’මම් වූකලී අවදිව ඉඳිමිනුත් සැක බිය නොගනිමි.
නිදන්නට වුවද සැක බිය නැතියෙමි.
රෑ දවල්හු මා නොතවත්.
ලොව කිසිම තැනෙක ( මට ) පිරිහීමක් නොදකිමි.
එබැවින් සියලු සත් වග කෙරේ දයාවෙන් සැතපෙමි.”

එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි සලකා දුක් දොම්නස්ව එහිම අතුරුදහන් විය.

[ මන්‍දියා නු මන්දාතිමන්ද (බෙහෙවින් ම මඳ) බවින්, මුළා වූ බවනි; උදාහු කාවෙය්‍ය මත්තො නැතහොත් යම් සේ කවියෙක් කාව්‍යයක් සිතන්නේ ඒ කාව්‍යකරණයෙන් මත් ව නිදයි ද, එසේ නිදන්නෙහි ද? සම්පචුරා බොහෝ, කිමිදං සොප්පසෙව කුමක් හෙයින් නිඳීමක් නිදන්නෙහි ද? අත්‍ථං සමෙච්ච පරමාර්ථයට මැනවින් පැමිණ, සම්ප්‍රාප්ත ව; මට අසංගහ (එක්රැස් නො කිරීම්) නම් වූ හෝ එක්රැස් කර විනාශ වූ හෝ අර්ථයක් නැත සල්ලං තියුණු ආයුධ උලක් (උල් ආයුධයක්) ජග්ගං න සඞ්කෙ යම් සේ සමහරු සිංහයන් යන පාර ආදියෙහි නිදිවරන්නෝ වුව ද සැක කරත් ද එසේ මම නිදිවරන්නේ වුව ද සැක නො කරමි. න පි භෙමි සොත්තුං යම් සේ සමහරු සිංහයන් යන පාරවල නිදා ගැනීමට බිය වෙත් ද, එසේ මම නිදා ගැනීමට ද බිය නො වෙමි. නානුතපන්ති මා මං ආචාර්යවරයාට හෝ අන්තේවාසිකයාට අපහසුතාවක් හටගත් විට උද්දේස කිරීමට විමසීමට සිටි බැවින් රාත්‍රි හෝ දිවා කාල හෝ ගෙවී යන්නේ අන්තේවාසිකයා තවයි (එහෙත්) එසේ මා නො තවයි. මා හට අවසන් නො කළ කිසියම් කාර්යයක් නැත. එහෙයින් ම කී ය: හානිං න පස්සාමි කුහිඤ්චි ලොකෙ (ලොවෙහි කිසි තැනක පිරිහීමක් නො දක්නෙමි) යි.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසොල් රට ඒකසාල නම් බමුණු ගමෙහි වැඩවසනසේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහ ගිහි පිරිසක් විසින් පිරිවරණ ලද්දේ දහම් දෙසති.
එකල්හි පාපී මාරයාට මේ සිත පහළ විය.

’’මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයා මහ ගිහි පිරිසක් විසින් පිරිවරණ ලද්දේ දහම් දෙසයි. නුවණැස කණ කරනු පිණිස ශ්‍රමණ ගෞතමයා යම් තැනෙකද, එතැනට පැමිණීම යහපති.’’

ඉක්බිති පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

’’ අන්හට අනුශාසනා කෙරුම යුෂ්මත්හට නොවටී.
එය කෙරෙමින් රිසිබැව් නොරිසිබැව් දෙක්හි නොඇලෙව.

( භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක: )
’’ බුදුවරයෙක් ලොවට හිත කැමතියේ,
දයා පතුරුවනුයේ අන්හට අනුශාසන කෙරේද,
තථාගතවූ හෙතෙම රිසි-නොරිසි දෙකින්ම මිදුනෙක.’’

එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි දැන දොම්නස්ව එහිම අතුරුදහන් විය.

[ අනුරොධවිරොධෙසු රාග ද්වේෂයන්හි, මාසජ්ජිත්‍ථො තදාචරං මෙසේ ධර්මකථාහි හැසිරෙමින් නො ලගින්න, ධර්ම කථා පවත්වන්නහුට සමහරු සාධුකාර දෙත්. ඒ කෙරෙහි රාගය උපදී. සමහරු නො සකස් ව ඇහුම්කන් දෙති. ඒ කෙරෙහි ද්වේෂය උපදී. මෙසේ ධර්මකථිකයා රාග ද්වේෂවල යෙදේ නම් ඔබ එසේ නො යෙදෙන්න යි පවසයි. යදඤ්ඤමනුසාසති ‘යං අඤ්ඤං අනුසාසති’ (යම් වෙනත් කෙනෙකුට අනුශාසනා කරයි ද) ඔහුට සම්බුද්ධො හිතානුකම්පී යහපත පාමින් අනුකම්පා කරයි. යම් හෙයකින් හිතානුකම්පී වේ ද, එහෙයින් අනුරොධවිරොධෙහි විප්පමුත්තො තථාගතො (තථාගත තෙමේ රාග ප්‍රතිඝ දෙකින් විශේෂයෙන් මිදුනේ ම ය.)

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අසල අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක.

එකල පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන්ට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

’’ අහසින් යන්නවුන් පවා බැඳගන්නා,
සිත පහළවන යම් රාග මල පුඩුයෙක් ලොව නැත්තේද,
එයින් තා පෙළා බැඳගන්නෙමි. මහණ,
තෝ මගෙන් නොමිදෙන්නෙහිය.’’

( භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක: )
’’ ඇදගන්නාවූ රූප, ශබ්ද, ගන්‍ධ, රස හා
කය හැපෙන දේ යන පස්කම් කෙනෙක් වෙද්ද,
එහි ඇල්ම පහව ගියේය. මාරය තෝ නැසුනෙහිය.’’
එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි දැන දුක් දොම්නස්ව එහිම අතුරුදහන් විය.

[අහසෙහි සැරිසරන විට වුව ද බැඳෙතියි අන්තලික්‍ඛ චරො පාසො රාග බැම්ම (තොණ්ඩුව), මානසො මන සම්ප්‍රයුක්ත (සිත්හි හටගත්).

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අසල අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක.
එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපාදානස්කන්‍ධ තණ්හා පස පිළිබඳව භික්‍ෂූන්ට කරුණු දක්වනසේක.
එහි සැටි ආදිය ඔවුන් සිකෙහි ගන්වනසේක.
ඔවුන් උනන්‍දු කරන සේක.
ඔවුන් අවබෝධකළ ගුණ වණා ඔවුන් සිත ප්‍රීති කරවනසේක.
ඒ භික්‍ෂූහු එය වැඩ ඇති දෙයක් කොට ගෙන සිතෙහිලා, මුළු සිතින් එය එක්කොටගෙන යොමුකළ කන් ඇතියෝව බණ අසත්.

එකල්හි පාපී මාරයාහට මේ සිත ඇතිවිය.
’’ශ්‍රමණ ගෞකමයෝ උපාදානස්කන්‍ධ පස ගැන භික්‍ෂූන්ට දැහැමි කථායෙන් කරුණු දක්වයි. ඒ ඔවුන් සිතෙහි ගන්වයි. එහි ඔවුන් උනන්‍දුකරයි. ඔවුන් සිත ප්‍රීති කරයි. ඒ භික්‍ෂූහුද එයට කැමතිව ඒ සිත්හිලා මුළු සිතින් එක්කොටගෙන යොමුකළ කන් ඇතියෝව බණ අසත්. ඔවුන්ගේ නුවණැස කණ කරලන්නට ශ්‍රමණ ගෞතම යන් දෙසනා කරන තැනට ගොස් ඒ භික්ෂුන් සිත් අවුල් කරමි”යි සිතුහ.’’

එකල බොහෝ පාත්‍රා සෝදා වේලනු පිණිස එළිමහණෙහි තබන ලද්දෝය.
එවිට පාපී මාරයා ගොන් වෙසක් මවාගෙන ඒ පාත්‍ර තිබුණු තැනට පැමිණියේය.
එවිට එක්තරා භික්‍ෂුවක් අන් භික්‍ෂුවකට
’’මහණ, මහණ, අර ගොනා පාත්‍ර බිඳී’’ යි කීය.

ඒසේ කීකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්‍ෂුහට
’’භික්‍ෂුව, ඒ ගොනෙක් නොවේ, පාපී මාරයාය.
තොප නූවනැස් කණ කරන්නට ආයේය.’’ යි වදාළසේක.

ඉක්බිති ’මේ පාපී මාරයා’ යි දැන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට ගාථායෙන් මෙසේ වදාළසේක:

’’ රූප, වේදනා, සංඥා, විඥාන සහ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද,
ඒ මේ පඤචකන්‍ධය ’’මම් නොවෙමි’’ ’මෙය මාගේ නොවේයැ’ යි
නුවණින් දක්නේ මෙසේ එහි ඇල්ම හරී.

’’මෙසේ නොඇලුණු, උවදුරින් මිදුණු ආත්මභාවය ඇති,
සියලු භව බැඳුම් ( සංයෝජන ) ඉක්මවා සිටි ඒ රහත්හු
මරසෙන් පවා හැම තන්හිම සොයනුයේ නුමුදු ඔහු නොම දක්නේය.’’

එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි දැන දොම්නස්ව එහිම අතුරුදන්විය.

[ පඤ්චන්නං උපාදානක්‍ඛන්‍ධානං උපාදාය පංච උපාදානස්කන්ධ ගෙන; ස්වභාව, සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වශයෙන් නානා ප්‍රකාර ලෙස බෙදා දක්වන්නේ, සන්‍දස්සෙති ස්කන්ධයන්ගේ ස්වභාව ලක්ෂණ ආදිය දක්වයි. සමාදපෙති ග්‍රහණය කරවයි. සමුත්තෙජෙති සමාදානයෙහි (ගැනීමෙහි) උත්සාහය ඇති කරවයි. සම්පහංසෙති ප්‍රතිවේධ ගුණයෙන් පිරිසිදු කරවයි. බබළවයි. අට්ඨිකත්‍වා අර්ථවත් (වැඩ ඇත්තක්) කොට, මේ නම් පැමිණිය යුතු (ප්‍රතිවේධ කළ යුතු) අර්ථයකැයි මෙසේ සලකා ඒ දේශනාව ප්‍රයෝජනවත් යයි සිතා මනසිකත්‍වා සිතේ තබා සබ්බචෙතසො සමන්නාහරිත්‍වා ඒ සියලු ක්‍රියා කාරක සිතින් එකට ගෙන ඔහිතසොතා තැබූ (යොමු කළ) කන් ඇති ව (කන් යොමා); අජ්ඣොකාසෙ නික්‍ඛිත්තා වේලීම පිණිස තැබූ;
රූපං වෙදයිතං සඤ්ඤං රූප ආදි මේ ස්කන්ධ තුන; යඤ්ච සංඛතං මෙයින් සංස්කාර ස්කන්ධය ගන්නා ලදි. එවං තත්‍ථ විරජ්ජති මෙසේ ඔහු මම නො වෙමි; මෙය මගේ නො වේ යි දකිමින් මෙසේ ඒ ස්කන්ධ කෙරෙහි නො ඇළෙයි. ඛෙමත්තං ක්‍ෂේම බවට පත් වූ ආත්මභාවය, මෙයින් ඵල ලක්‍ෂණ දක්වයි. අන්‍වෙසං භව, යෝනි, ගති, ඨිති, සත්ත්වාස සංඛ්‍යාත සියලු ස්ථානවල සොයමින් නාජ්ඣගා නො දැක්කේ ය.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසල්පුර අසල මහා වනයෙහි කූටාගාරශාලා නම් වෙහෙර වැඩවසනසේක.

එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ස්පර්‍ශායතන සය ගැන මහණ සමූහයාට දැහැමි කථායෙන් කරුණු දක්වනසේක. ඒ ඔවුන් සිතෙහි ගන්වනසේක. එහි ඔවුන් උනන්දුකරනසේක. ඔවුන් සිත පහදවනසේක. ඒ මහණ සමූහයාද ඒ වැඩ ඇති දෙයක් කොටගෙන, සිත්හි ලා, මුළු සිතින් ඒ එක්කොටගෙන කන් යොමා බණ අසත්.

එකල පාපී මාරයාට මේ සිත විය.
’’ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම ස්පර්‍ශායතන සය ගැන දහම් කථාවෙන් මහණ සමූහයාට කරුණු දක්වයි. ඒ ඔවුන් සිත්හි ගන්වයි. එහි ඔවුන් උනන්දුකරයි. ඔවුන් සිත ප්‍රීතිකරවයි. ඒ ඝික්‍ෂූහුද එයට කැමතිව සිත්හි ලා මුළු සිතින් එක්කොටගෙන කන් යොමා අසන්නාහ. ඔවුන් නුවණැස් කණකරලන්නට ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කරා ගියොත් යහපත.’’

ඉක්බිති පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම දේසනා කල තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් නොදුරෙහි පොළොව පැළී යන කලක් සෙයින් මහා භයානක හඬක් කෙළේය.
එවිට එක්තරා මහණෙක් අන් මහණෙකුට ’’මහණ, මහණ. මේ පොළොව පැළී විවරවන්නා සේය’’ යි කීය.

මෙසේ කී කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ මහණහට
’’මහණ, මෙය පොළොව පැළී යන්නා නොවේ.
මේ පාපී මාරයාය. ඔහු තොප නුවණැස් පියවාලන්නට ආයේය’’ යි වදාළසේක.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ’මේ පාපී මාරයාය’ යි දැන ඔහුට ගාථායෙන් මෙය වදාළසේක:

’’රූපයද, ශබ්දයද, ගන්‍ධයද, කය හැපෙන දේද,
සිතෙහි අරමුණුද, යන මේ හැම නපුරු ඇමය
ලෝ වැස්සා මෙහි දැඩිසේ ඇලී ගියේය.’’

’’බුදුහුගේ සිහි ඇති ශ්‍රාවකයා මේ ( ආයතන සයද ) ඉක්මවා,
මාරයාට ස්ථානයවූ මේ (තුන් භවයද) පසුකොටලා,
සූය්‍යර්‍යා මෙන් බැබළෙයි.’’

එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි
සලකා දුක් දොම්නස් වැද එහිම අතුරුදන්විය

සත් වැන්නේ – ඵස්සායතනානිං සඤ්ජාති – සමෝසරණ අර්ථයෙන් ඡද්වාරික වූ (දොරටු සයකට අදාළ) ස්පර්ශයන්ගේ ආයතනවල (ආයතන හයේ) භයභෙරවසද්දං මේඝ ගර්ජනා – විදුලිය කෙටීම් ශබ්ද හා සමාන බිය ගෙන දෙන ශබ්ද, පඨවීමඤ්ඤෙ උද්‍රීයති මේ මහා පෘථිවිය පට පට ශබ්දය නගන්නාක් මෙන් විය. එත්‍ථ ලොකොධිමුච්ඡිතො මේ ආරම්මණ හයෙහි ලෝකය (මිනිස්සු) බෙහෙවින් මූර්ඡා වූයේ, මාරධෙය්‍යං මාරයා සිටින තැන, ත්‍රෛභූමක සංසාර පැවැත්ම.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධරට පඤචසාලා නම් බමුණුගම වැඩවසනසේක.
එකල පඤචසාලා බමුණුගම කුමරුවන්ගේ පඬුරු කෙනෙක් වෙත්. (තුටු පඬුරු එළවන සැණකෙළියෙක් වේ.) එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුයෙහි හැඳ පෙරෙව පාත්‍ර සිවුරුගෙන එගමට පිඬු පිණිස වන්සේක.

එකල අද ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ට පිණ්ඩය ලැබීම වලකමි”යි සිතා පඤචසාලා බමුණුගම වැසි බමුණන්ටත් ගෘහපතියන්ටත් ’ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම පිණ්ඩපාතය නොලබාවා’ යි සිතා ආවේශ විය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයේ වැඩ කිසිවක් නොලබා සේදූ පාත්‍රයෙන් යුතුව යම්සේ එගමට පිඬු පිණිස වැඩිසේක්ද, එසේම සේදූ පමණක්මවූ හිස් පාත්‍රයෙන් යුතුව ආපසු වැඩිසේක.

ඉක්බිති පාපී මාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ,
’’මහණ, පිණ්ඩපාතය ලද්දෙහිදැ’’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඇසීය.
’’පාපී මාරය, මා පි්ඩු නොලබන ලෙසක් තෝ කෙළෙහි නොවේද?’’
ස්වාමීණි ,
එසේනම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙවෙනි වරෙකද පඤචසාලා බමුණුගමට පිඬුපිණිස පිවිසෙන සේක්වා. යම්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිඬු ලබනසේක් වන්නෝද, ඒ සැටි කරන්නෙමි.’’යි කීය.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.
’’මාරතෙම තථාගතයන් වහන්සේ ගටා පව් රැස්කරගත.
පවිට, තෝ ’මට පව් පල නොදෙතැ’ යි සිතහිද?
එසේ නොසිතව.

’’බලව, යම්බඳු අපට කිසි හිරිහැරයක් නැද්ද,
ඒ අපි ඉතා සුවසේ ජිවත්වම්හ.
ආභස්සර දෙවියන් සේ ප්‍රීතියම ආහාරකොටැති වන්නෙම්‍ර,’’

එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි සලකා දුක් දොම්නස් වැද එහිම අතුරුදන්විය.

[ පාහුණකානි භවන්ති ඒ ආකාරයේ නැකැත් දිනක ඒ ඒ තැනට යැවිය යුතු තුටු පඬුරු වේ. ආගන්තුක තටුපඬුරු යැවීම හෝ (වේ); මේ උත්සව දිනකැයි තමන් ම දැන සම වයස, ජාති, ගෝත්‍ර ඇති කුමාරවරු ඒ ඒ තැනින් එක්රැස් වෙති. කුමාරිකාවෝ ද තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව අලංකාර වී ඒ ඒ තැන සැරිසරති. එහි කුමාරිකාවෝ ද කැමති පරිදි කුමාරවරුනට තුටු පඬුරු යවති. කුමාරවරුද කුමාරිකාවනට (යවති); වෙනත් කිසිවක් නොමැති කල යටත් පිරිසෙයින් මල් පොකුරක් හෝ දමත්. අන්‍වාවිට්ඨා ඇතුළු වුනාහු (ආවේශ වූවාහු), ඒ දිනයේ කුමාරිකාවෝ පන්සියයක් උයන් කෙළියට යන්නෝ අතර මග බුදුන් වහන්සේ දැක උත්සව කැවිලි දෙන්නාහ. උන්වහන්සේ ඔවුනට දානානුමෝදනා වශයෙන් ප්‍රකීර්ණක ධර්ම දේශනාවක් දෙසන්නාහ, දේශනාව අවසානයේ සියලු ම දෙනා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටන්නාහ. මාරයා ඔවුන්ගේ සම්පත්තියට අනතුරක් කරන්නෙමැයි ඇතුළු විය. පාළියෙහි මා සමණො ගොතමො පිණ්ඩමලත්‍ථ (ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ පිඬු නො ලබත්වා) යි මෙපමණක් ම කියන ලදි,]

[කිම බුදුන් වහන්සේ මාරයාගේ පෙළඹවීම නො දැන ම (පිඬු පිණිස) ප්‍රවේශ වූවෝ ද? එසේ ය. නො දැන ම ය, මක් නිසා ද? ආවර්ජනය නො කිරීම නිසා ය. බුදුන් වහන්සේලා අසුවල් තැන බත් (දන්) ලබන්නමෝ ය නො ලබන්නමෝ යයි ආවර්ජනය කිරීම නුසුදුසු ය. ප්‍රවිෂ්ට ව, මිනිසුන්ගේ සිරිත් බිඳීම දැක, මේ කිමදැයි ආවර්ජනය කරන සේක්. දැන, ආමිෂය හේතුවෙන් මාරයාගේ පෙළඹවීම විඳීම ද නුසුදුසු යයි එය නො බිඳ ම පිටත් ව ගියහ.උපසඞ්කමි අමිත්‍ර විජයෙන් (සතුරා ජය ගැනීමෙන්) මෙන් සතුටු වූයේ මුළු ගමෙන් හැන්දක් පමණ වත් බත් නො ලබා ගමෙන් පිටවන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගමේ මිනිසකුගේ වේශයෙන් පැමිණියේය. තථාහං කරිස්සාමි ඔහු මේ බොරුව කියයි. ඔහුට මෙසේ සිතිනි. මා විසින් මෙසේ කියන ලද කල්හි යළි (ගමට) ඇතුළු වන්නේ ය. එවිට එහුට ගමේ දරුවෝ මුළු ගමේ ම ඇවිද හැන්දක අහරක් වත් නො ලබා ගමෙන් පිට ව ගොස් නැවත පැමිණියෙහි’යි ආදිය කියා බැණ වදින්නෝ ය’ යි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදින් මොහු මා මෙලෙස වෙහෙස කරවන්නේ මොහුගේ හිස සත් කඩකට පැළෙන්නේ යයි ඔහුට අනුකම්පාවෙන් නො පිවිස ම ගාථා දෙක පැවසූ සේක.
එහි පස්වී ඇති කළෙහි ය. ජනිත කළෙහි ය. ආසජ්ජ හිරිහැර කොට, ගටා; න මෙ පාපං විපච්චති මගේ පව් නො පැසවයි ද, මෙය නිෂ්ඵල ය. කිම ඔබ මෙලෙස සිතන්නෙහි ද? ඔබ විසින් කරන ලද පාපයට ඵලය්ක (විපාකයක්) ඇත යන්න දක්වයි. කිඤ්චනං මර්දනය කිරීමට සමත් රාගාදි කෙලෙස් හටගැනීමක් ආභස්සරා යථා යම් සේ ආභස්සර දෙවියෝ සප්‍රීතික ධ්‍යානයෙන් යැපෙන්නාහු ‘ප්‍රීති භක්ෂක’ (ප්‍රීතිය අනුභව කරන්නාහු) නම් වෙත් ද එසේ වන්නෙමි.]

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහණ සමූහයාට නිවන් පිළිබඳවූ දහම් කථායෙන් කරුණු දක්වනසේක. කරුණු සිතෙහි ගන්වනසේක. එහි ඔවුන් උනන්දු කරවනසේක. ඔවුන් සිත ප්‍රීතිකළසේක. ඒ මහණ සමූහයාද එයට කැමැතිව, සිත්හි ලාගෙන, මුළු සිතින්ම එක්කොටගෙන යොමාලූ කන් ඇතිව බණ අසත්.

එවිට පාපී මාරයාට මේ අදහස විය.
’’ මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයා නිවන් පිළිබඳවූ දහම් කථායෙන් මහණ සමූහයාට කරුණු දක්වයි. කරුණු සිතෙහි ගන්වයි. එහි ඔවුන් උනන්දු කරවයි. ඔවුන් සිත ප්‍රීතිකරවයි. ඒ මහණ සමූහයාද එයට කැමැතිව, සිත්හි ලාගෙන, මුළු සිතින්ම එක්කොටගෙන යොමාලූ කන් ඇතියෝව බණ අසත්.

[ නිබ්බාණපටිසංයුත්තාය නිර්වාණය ගෙන හැර පාමින් පවත්වන ලද; හටහට, මම චක්‍ඛුසම්ඵස්ස විඤ්ඤාණායතනං චක්‍ඛුවිඤ්ඤාණයෙන් යුක්ත වූයේ චක්‍ඛු සම්ඵස්සයත් විඤ්ඤාණායතනයත් මගේ ම ය යි. මෙහි ද චක්‍ඛු සම්ඵස්සයෙන් විඤ්ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම ගන්නා ලදි. විඤ්ඤාණායතනයෙන් සියලු චක්‍ඛු ද්වාරයෙහි උපන් ආවර්ජනාදි විඤ්ඤාණ (ගන්නා ලදි). සොතද්වාර ආදියේ ද මේ න්‍යාය ම ය. මනෝ ද්වාරයෙහි මනො ආවර්ජන සහිත භවාංග සිත ය. ධම්මා ආරම්මණ ධර්ම ය. මනොසම්ඵස්සො ආවර්ජනා සහිත භවාංග සම්ප්‍රයුක්ත ඵස්සය විඤ්ඤාණායතනං ජවනචිත්තය යි. තදාරම්මණය ද ගැලපේ.

ඔවුන් නුවණැස් අවුරනු සඳහා මහණ ගොහුම්හු කරා යන්නෙම් නම් යෙහෙක.’’

පාපී මාරයා ගොවි වෙස් ගෙන, මහ නගුලක් කරෙහි තබාගෙන, දික් කැවිටි ලීයක් අතින් ගෙන, ඉදිරිපස කෙස් පසුපසටත් පසුපස කෙස් ඉදිරිපසටත්, වම්පස කෙස් දකුණටත්, දකුණු පස කෙස් වමටත් විහිදුවා විහිදුවා විසුරුණු (අවුල් වුණු) කෙස් ඇතිව, හණ රෙද්දක් පොරවාගෙන, මඩ වැකුණු පයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩහුන් තැනට පැමිණ.
’’මහණ, මගේ ගොනුන් දුටුයෙහිදැ’’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඇසීය.

’’පව්කාරය, තට ගොනුන්ගෙන් කවර වැඩෙක්ද?’’
’’මහණ, ඇස මගේමය, රූප මගේමය, ඇස හා රූපයාගේ පහසින් උපදනා විඤඤාණායතනයද මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් මිදෙන්නෙහිද? මහණ, කණද මගේමය, හඬද මගේමය, කණ හි හඬෙහි පහසින් උපදනා විඤඤාණායතනයද මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් මිදෙන්නෙහිද? නැහැය මගේමය, ගඳද මගේමය, ඒ දෙකෙහි පහසින් උපදනා විඤඤාණායතනයද මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් මිදෙන්නෙහිද? දිව මගේමය, රසද මගේමය, ඒ දෙකෙහි පහසින් උපදනා විඤඤාණායතනයද මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් මිදෙන්නෙහිද? කයද මගේමය, එහි හැපෙන දේත් මගේමය, ඒ දෙකෙහි පහසින් උපදනා විඤඤාණයද මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් මිදෙන්නෙහිද? මනස මගේමය, දහම් අරමුණුත් මගේමය. ඒ දෙකෙහි පහසින් උපදනා විඤඤාණායතනයත් මගේමය. එසේ කල මහණ, කොහි ගොස් මගෙන් ගැලවෙන්නෙහිද?

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.)
’’පව්කාරය, ඇස තගේමය, රූප තගේමය, ඇස හා රූපයෙන් හටගන්නා විඤඤාණායතනයද තගේමය. පව්කාරය, යම්තැනෙක වනාහි ඇසත් නැත්නම්, රූපයත් නැත්නම්, ඇස් පහසින් උපදනා විඤඤාණයත් නැත්නම්, එහි තාගේ ගමනෙක් නැත.
’’පව්කාරය, කණද තගේමය, ශබ්දයද තගේමය, කණ හා ශබ්දයෙන් උපදනා විඤඤාණායතනයද තගේමය. පව්කාරය, යම්තැනෙක වනාහි කණත් නැත්නම්, ශබ්දයත් නැත්නම්, කණෙ පහසින් උපදනා විඤඤාණයත් නැත්නම්, එහි තාගේ ගමනෙක් නැත.
’’පව්කාරය, නැහැය තගේමය, ගඳ තගේමය, නැහැය හා ගඳෙන් උපදනා විඤඤාණායතනයද තගේමය. පව්කාරය, යම්තැනෙක වනාහි නහැයත් නැත්නම්, ගඳත් නැත්නම්, ගඳෙන් උපදනා විඤඤාණයත් නැත්නම්, එහි තගේ ගමනෙක් නැත.
’’පව්කාරය, දිව තගේමය, රසත් තගේමය, දිව හා රසෙන් උපදනා විඤඤාණායතනයද තගේමය. පව්කාරය, යම්තැනෙක වනාහි දිවත් නැත්නම්, රසත් නැත්නම්, දිවේ පහසින් උපදනා විඤඤාණයත් නැත්නම්, එහි තගේ ගමනෙක් නැත.
’’ පව්කාරය, සිත තගේමය, සිත් අරමුණු තගේමය, සිත හා සිත් අරමුණෙන් උපදනා විඤඤාණායතනයද තගේමය. පව්කාරය, යම් තැනෙක වනාහි සිතත් නැත්නම් සිත් අරමුණුත් නැත්නම් සිතේ පහසින් උපදනා විඤඤාණයත් නැත්නම් එහි තාගේ ගමනෙක් නැත.

තවෙව පාපිම චක්‍ඛුං ලොවෙහි යම් තිමිරකාච* ආදියෙන් උපද්‍රවයට පත් නොයෙක් රෝගවලට ආයතනයක් වූ, උපක්‍රමික විපාකාදියෙන් යටත් පිරිසෙයින් කණ ඇසක් පවා වේ ද? ඒ සියල්ල තොපට ම වේවා, රූප ආදිය ගැන ද මේ න්‍යාය ම ය.

( එවිට මාරයා මෙසේ කීය: )
’’යමෙකුට ’මෙය මගේය’ යි කියත්ද, යම් කෙනෙක්, ’මෙය මගේය’
යි කියත්ද, එතන්හි ඉදින් ඔබගේ සිත ඇත්තේනම්, මහණ, ඔබට මගෙන් මිදීමෙක් නැත.’’
(බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.) ’’ යමෙක් ’මෙය මගේය’ යි කියත්ද, ඒ කිසිත් මගේ නොවේ, යම් කෙනෙක් හෝ ’මෙය මගේය’ යි කියත්ද, මම ඒ කිසිවෙකුත් නොවෙමි. පාපිය, කාරණය මෙසේ දනුව. මා ගිය මාර්‍ගයවත් තෝ නොදත්තෙහිය.’’
එවිට පාපී මාරයා ’භගවත්හු මා දනිති. සුගතයෝ මා හඳුනති’ යි සලකා දුක් දොම්නස් වැද එහිම අතුරුදන්විය.

යං වදන්ති යම් භාණ්ඩයක් වේ ද එය මාගේ යයි යම් කෙනෙක් පවසත් ද? යෙ වදන්ති මමන්ති ච යම් කෙනෙක් ‘මගේ’ යි පවසත් ද, එත්‍ථ චෙ තෙ මනො අත්‍ථි මේ ස්ථානවල ද ඉදින් සිතක් වේ ද, න මෙ සමණ මොක්‍ඛසි ශ්‍රමණය, මගේ ආධිපත්‍යයෙන් නො මිදෙන්නෙහි, යං වදන්ති යමක් භාණ්ඩයකැයි කියත් ද එය මගේ නො වේ. යෙ වදන්ති යම් කිසි කෙනෙක් මෙසේ කියත් ද ‘ඔවුන්’ මම නො වෙමි. න මෙ මග්ගම්පි දක්‍ඛසි භව යෝනි ගති ආදියෙහි මා ගිය මග ද නො දන්නෙහි.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසොල්රට හිමවත පැත්තේ අරණ්‍ය කුටියක වැඩවසනසේක.
එකල්හි තනිව විවේකයෙන් සිටියාවූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කල්පනාවෙක් විය.
’’ අනුන් නොනසමින්, නොනස්වමින්, නොදිනම්න්, නොදිනවමින්, ශෝක නොකරමින්, ශෝක නොකරවමින්, දැහැමෙන් රජය කරවත හැකිද?’’

[ අහනං අඝාතයං නො නසමින් නො නසවමින් අජිනං අජාපයං අනුනට ධන හානිය නො කරමින්, නො කරවමින්, අසොචං අසෝචාපයං ශෝක නො කරවමින් ශෝක නොකරවමින්; මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අධාර්මික රජවරුන්ගේ විජිතයෙහි දඬුවම් කරන්නවුන් විසින් පෙළනු ලබන මිනිසුන් දැක කාරුණික ලෙස මෙසේ සිතූහ.

[ උපසඞ්කමි ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ රාජ්‍යය කරවීමට සමත් නොවෙත් දැයි සිතී ය. රාජ්‍යය කරවීමට කැමැති වනු ඇත. රාජ්‍යය යන මෙය ද ප්‍රමාදයට හේතුවකි. රාජ්‍යය කරවන විට ඉඩක් ලැබෙනු ඇත. උත්සාහයක් ඇති කරවන්නෙමි යි සිතා ළඟට පැමිණියේ ය. ඉද්ධිපාදා සමෘද්ධිමත් වන ධ්‍යාන කොටස්, භාවිතා වර්ධනය කරන ලද, බහුලීකතා නැවත නැවත කරන ලද, යානීකතා (භාවිතයට) යොදන ලද යානයක් ලෙස කරන ලද, වත්‍ථුකතා ප්‍රතිෂ්ඨා අර්ථයෙන් – පදනමක් කොට ගත්, අනුට්ඨිතා අත් නො හරින ලද, නිතර පවත්වන, පරිචිතා සතතයෙන් කිරීම මගින් බෙහෙවින් පුරුදු කරන ලද – දුණුවායාගේ නො වරදින විදීම් සහිත වූ අත් මෙන්, සුසමාරද්ධා මැනවින් ආරම්භ කොට පරිපූර්ණ ව භාවනා කරන ලද අධිමුච්චෙය්‍ය සිතන්නේ නම්,

පාපී මාරයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතෙහි කල්පනාව තම සිතින් දැන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය.

, ’’ස්වාමීනි, නොනසමින්, නොනස්වමින්, නොදිනම්න්, නොදිනවමින්, ශෝක නොකෙරෙමින්, ශෝක නොකරවමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැහැමෙන් රජය කරවනසේක්වා ’’

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
’’ පාපිය, ’නොනසමින්, නොනස්වමින්, නොදිනම්න්, නොදිනවමින්, ශෝක නොකෙරෙමින්, ශෝක නොකරවමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැහැමෙන් රජය කරවනසේක්වා’ යි මට මෙසේ කියන්නට තෝ කවර කරුණක් දන්නෙයිදැ? ’’ යි කීහ.

ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඎද්ධිපාද සතර වඩන ලදහ. බහුල කරන ලදහ. යෙදූ යානයක්සේ කරන ලදහ. තහවුරුකොට තම සිත පිහිටුවන ලදහ. නොහැර නිතර තමා කෙරෙහි පවත්වන ලදහ. පුරුදුකරන ලදහ. මැනැවින් සම්පූර්‍ණකරන ලදහ. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කැමතිනම් ’හිමාලය පර්‍වතය රන් ගොඩක්ම වේවා’ යි සිතුවහොත් ඒ පර්‍වතය රන් ගොඩක්ම වන්නේය.’’ යි ( මාරයා කීය. )

( එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.)
’’ රනින්ම නිමියාවූ රන් ගොඩක්මවූ එක පර්‍වතයක් තබා
එමෙන් දෙගුණයක් මහත් පර්‍වතයක් වුවද,
එය එක් පුරුෂයෙකුට සිතට නොසෑහේ.
මෙසේ මෙකරුණ දන්නා නුවනැත්තේ සමව හැසිරෙන්නේය.

’’යම් පස්කම් හේතුයෙන් දුක් පහළවේයයි යමෙක් මෙසේ දුක දුටීනම්,
ඒ සත්තෙම කෙසේනම් එකී පස්කම්හි නැමෙන්නේද?
නුවණැති පුද්ගලතෙම ’පස්කම් ලෝකයෙහි සිත බැඳෙනා දේය’ යි දැන
එය දුරුකිරීම පිණිස හික්මියයුතු.’’

එවිට පාපී මාරයා ’බුදුරජහු මා දැනගති. සුගතයෝ මා දැනගති’ යි සලකා දුක්ව නොසතුටුව එහිම අතුරුදන්විය.

[පබ්බතස්ස පර්වතයක් වන්නේ නම්, ද්විත්තාව එක් පර්වතයක් තිබේවා, දෙගුණයක් ම දක්වා මහත් වූ ස්වර්ණ පර්වතයක් (වුව) එක් පුද්ගලයකුට මදි ය. නො සෑහේ යන අරුත යි. ඉති විද්වා සමං චරෙ මෙසේ දනිමින් සම ව හැසිරෙන්නේ ය. යතො නිදානං දුක නම් පඤ්චකාම ගුණ හේතු කොට ගෙන (පහළ) වේ. එය ‘යමක් නිදානය කොට වේ ද’ එසේ යමෙක් දැක්කේ ද? තථං නමෙය්‍ය ඒ සත්ත්වයා දුකට හේතු භූත වූ කාමයන් කෙරෙහි කුමන කරුණකින් නැමෙයි ද? උපධිං විදිත්‍වා කාම ගුණ උපධි (කෙළෙස්) එය “සංග” (ඇල්ම) ය. එය ‘ලග්ගන’ (එල්ලීම-ඇලීම)” යයි මෙසේ දැන, තස්සෙව ජන්තු විනයාය සික්‍ඛෙ ඒ උපධියේ ම දුරලීම පිණිස උගන්නේ ය.

AN 04-18-01. සඤ්චෙතනා හේතුක සූත්‍රය
AN 04-18-02. සාරිපුත්ත – පටිසම්භිදා සූත්‍රය
AN 04-18-03. පටිසම්භි සච්ඡිකරණ සූත්‍රය.
AN 04-18-04. මහා කොට්ඨිත සූත්‍රය
AN 04-18-05. ආනන්ද / ඵස්සායතන සූත්‍රය
AN 04-18-06. උපවාන/ විජ්ජායන්තර සූත්‍රය
AN 04-18-07. ආයාචමාන සූත්‍රය.
AN 04-18-08. රාහුලොවාද සූත්‍රය
AN 04-18-09. චෙතොවිමුත්ති/ ජම්බාලියොපම සූත්‍රය
AN 04-18-10. දිට්ඨධම්ම පරිනිබ්බාන හෙතු  සූත්‍රය
AN 04-08-11 මහාපදේස සූත්‍රය-

AN 04-18-01. සඤ්චෙතනා හේතුක සූත්‍රය

§ 1. “මහණෙනි,
(a). මේ පංචස්කන්ධය, එනම් “කය” කියනා අසුචි වැනි පස්වර්ග යක ජරාව පිරවූ ගෝනිය,
“මම“ය කියා ගන්නා මුලාව (=අවිද්‍යාව)866 නිසා
“කයේ ක්‍රියාකාරකම්, මගේ ක්‍රියාකාරකම්ය”යැයි යන වැරදි සිතුවිල්ල නිසා
මිනිසුන් ගේ සන්තානයන්හි හා දුක උපදී.

(b). එසේම, මම කතා කරනවාය, මා කියනවාය, ආදී වචනයේ හෝ වාග් සඤ්චෙතනාවන් හේතුවෙන්ද
සන්තානයන්හි සැප දුක උපදී.867

(c), එසේම සම්පජඥවූ සිතින් සිතීම හා මනො සංචෙතනා හේතුවෙන් (අවිද්‍යාව හේතුවෙන් ) සන්තානයන්හි සැප දුක උපදී..

(d). සම්පජඥ නොවූ සිතින් සිතීම හා මනො භාව, හේතුවෙන් තොරව (අවිද්‍යා හේතුවෙන් ) සන්තානයන්හි සැප දුක උපදී..

[866:-අවිද්‍යාව:- සත්‍යය වසන්නා වූ ස්වභාවයෙන් අවිද්‍යාව අන්ධකාරයක් වැනි ය. කාරණය වරදවා දක්වන්නාවූ ස්වභාවයෙන් පාට කන්නාඩියක් වැනිය. නිල් කන්නාඩියකින් ලෝකය බලන්නා හට හැම දෙයක්ම නිල් පැහැයට පෙනේ. එමෙන් අවිද්‍යා සහගත සිතින් තමාගේ පඤ්චස්කන්ධය හා බාහිර ලෝකයත් බලන්නා වූ හෙවත් සිතන්නා වූ තැනැත්තාට ඇති සැටියට නොව අවිද්‍යාපටලයේ සැටියට ඒවා මම කියා පුත්ගලයෙක් ඉන්නවාය. ඒ “මම” මෙසේය. මට අයිති දේ තියෙනවාය. මගේ දරුවෝ, මගේ නෑ දැයෝ ඉන්නවාය. ආදී ලෙස නොයෙක් ආකාරයට පෙනේ. කිසිම හරයක් නැත්තා වූ, නිතර ම දුක් ගෙන දෙන්නා වූ පඤ්චස්කන්ධය, පරම සුන්දර දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ ය. ලෝකයෙහි ඇති ඉතා ම උතුම් දෙය ඉතා ම වටිනා දෙය සැටියට පෙනෙන්නේ ය. එසේ පෙනීමෙන් ඔහුට ස්වකීය පඤ්චස්කන්ධය කෙරෙහි මහත් ඇල්මක් ඇති වේ. අන්‍ය ඇතැම් පුද්ගලයන්ගේ පඤ්චස්කන්ධයන් පිළිබඳව ද එයට දෙවැනි තරමේ හෝ ඒ තරමේ ම හේ ඇල්මක් ඇති වේ. LINK

මෙහි කායෙ යනු කාය ද්වාරයෙහියි, කාය විඥප්තිය ඇතිවිට යන අරුත්ය,  කාය-සඤ්චෙතනා හෙතු  යනාදියෙහි කාය සංඤ්චෙතනා නම් කායද්වාරයෙහි චේතනා ඇතිකොට ගැනීමයි, එය කාමාවචර කුසල් වශයෙන් අට වැදෑරුම් හා අකුසල වශයෙන් දොළොස් වැදෑරුම් යයි විසි වැදෑරුම්ය,

[867:- එසේම වාග්සංචෙතනාද, මනො සංචෙතනාද වෙයි, තවද මෙහි නව වැදෑරුම් මහග්ගත චෙතනා ද ලැබෙයි,  කාය සංචෙතනා හෙතු  යනු කාය සංචෙතනයන්ට ප්‍රත්‍යයෝයි,  උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛ දුක්ඛං යනු අටවැදෑරුම් කුශලකර්‍ම ප්‍රත්‍යයෙන් ස්වකීය අධ්‍යාත්මයෙහි සුවය උපදියි, දොළොස් අකුශලකර්‍ම ප්‍රත්‍යයෙන් දුක උපදියි, සෙසු දොරටුවලද මේ ක්‍රමයමැයි, අවිජ්ජා පච්චයා යනු අවිද්‍යා හේතු වෙන්මය, ඉදින් අවිද්‍යාව වසනු ලබන්නා වූ ප්‍රත්‍යයක් වේද? එසේ ඇති කල්හි තිදොරෙහි සුවදුක්වලට හේතු වූ චෙතනාව උපදියි, මෙසේ මූලභූත වූ අවිද්‍යාව වශයෙන් මෙය කියන ලදි.

[ හුදු විජානන ලක්‍ෂණය විඥානයැ.
එයින් වදාළහ. “විජානාති විජනාති ඛො ආවුසො තස්මා විඤ්ඤාණන්ති වුච්චති”[1] ‘ඇවැත්නි! අරමුණු දැනගන්නා හෙයින් විඥානය යි කියනු ලැබේ. යම් ස්වභාව ධර්‍මයෙක් විජානනාර්‍ථයෙන් විඥාන වේ නම් එය ම අරමුනු සිතීම් අර්ථයෙන් ‘චිත්ත’ නමුදු වේ. අරමුණු හඟනා අර්‍ථයෙන් ‘මනෝ’ නමුදු වේ. මෙසේ විඥාන-චිත්ත-මනෝ යනු එකාර්‍ථ ය.මෙතෙකින් ස්කන්‍ධ වශයෙන් ද, භේද වශයෙන් ද, පර්‍ය්‍යාය වශයෙන් ද, විඥානය ප්‍ර‍කාශ කරන ලදි. පෙර කී පද තුන ම අර්ථ වශයෙන් එකක් වුව ද ජාති වශයෙන් 1. කුශලය 2. අකුශලය 3. අව්‍යාකෘතයැ යි ත්‍රිවිධ වේ.(ඔවුන් අතුරින්)
(1) කුශලය (අ) භූමි භේදයෙන් i කාමාවචරය ii රූපාවචරය iii අරූපාවචර iv ලෝකෝත්තරයැ යි සතර වැදෑරුම් වේ.(i) (ඔවුනතුරින්) කාමාවචර කුශලය, සොමනස්ස – උපෙක්ඛා – ඤාණ සඞ්ඛාර භේදයෙන් අටවැදෑරුම් වේ.ඒ මෙසේ යි.

(1). “මම“ක් ලෙස වූ අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යය වීමෙන් තිදොරින්ම අධ්‍යාත්මයෙහි සැප දුක් උපදී,
ඒ කාය සංස්කාරය “මම” සකස් කරයි.
මමක් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් සන්තානයෙහි සුව දුක් උපදී,
ඒ කාය සංස්කාරය අනුන්ය යන සඥාවන් රැස් කරයි.
මමක් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුව දුක් පහළවේ,
සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් ඒ කාය සංස්කාරය රැස්කරයි.
අනුන් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සැප දුක් පහළවේ,
අසතියෙන් ඒ කාය සංස්කාර රැස් කරයි.

[869:- අවිජ්ජාපච්චයා වා සාමං වා” යනාදියෙහි අනුන් විසින් නොපණවන ලද්දේ තෙමේම පිළියෙල කරන්නේ තමා කාය සංස්කාරය අභිසංස්කරණය කරයි නමි, යම් සංස්කාරයක් අනුන් සමාදන්කරවා අණවා කෙරෙත් ද ඔහුට එම කායසංස්කාරය අනුන් පිළියෙල කෙරෙත් නමි, යමෙක් කුශලය කුශල යයි ද, අකුශලය අකුශල යයි ද කුශල විපාකය කුශල විපාක යයි ද අකුශල විපාකය අකුශල විපාක යයි ද දන්නේ කායද්වාරයෙහි විසිවැදෑරුම් කායසංස්කාරය අභිසංස්කරණය කරයි, මෙතෙම දන්නේ අභිසංස්කරණය කරයි’ නමි, යමෙක් මෙසේ නොදන්නේ අභිසංස්කරණය කරයි ද මෙතෙම ‘නොදන්නේ අභි සංස්කරණය කරයි’ නමි, සෙසු දොරටුවල ද මේ ක්‍රමයමැයි,]

“අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළවේ, අජ්ජත්ත වාග් සංස්කාර රැස්කරයි. අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළවේ, අජ්ජත්ත මනෝ සංස්කාර රැස්කරයි.

(2) මහණෙනි, තමන්ගේ චේතනා නිසා නොව අනුන් (ය කියා හිතනා පංච ස්කන්ධ ගොඩවල් වල බලපෑම්) නිසා තමන් වාග් සංස්කාර කරයි. ඒද අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යය වීමෙන්ය. ඉන්ද අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළවේ,870

[870:- මනොපදොසිකා දෙවිවරු අනුන්ගේ චෙතනා හේතුවෙන් සැවවෙත්, මොවුහු චාතුම්මහාරාජික දෙවියෝමය, ඔවුනතුරින් එක් දිව්‍ය පුත්‍රයෙක් නැතැක් කෙළිමියි පිරිවර සහිතව රථයෙන් වීදියට එළඹෙයි ද ඉක්බිති එහි සිට නික්මෙන වෙනත් දෙවිකෙනෙක් ඉදිරියෙන් යනු ඔහු දැක, “කිම මේ දිළින්දා පෙර නොදිටු විරූවකු මෙන් මෙ දැක ප්‍රීතියෙන් ඉදිමුණෙකු මෙන් ද ගොරවන්නකු මෙන් ද යතැ”යි කිපෙයි, ඉදිරියෙන් යන්නා ද ආපසු හැරී ඒ කිපුණහු දැක කුපිත වූවාහු මනාව දත හැක්කෝ වෙතියි ඔහු කිපුණු බව දැන, “කිපුණු නුඹ මට කුමක් කරන්නෙහිද? මේ සම්පත් මවිසින් දානශීලාදි වශයෙන් ලබන ලදි, නුඹ නිසා නොවේ”යයි පෙරළා කිපෙයි, එකකු කිපුණු විට අනෙක් කිපුණු තැනැත්තේ රකියි, දෙදෙනාම කිපුණු විට එකෙකුගේ ක්‍රෝධය අනෙකාගේ ක්‍රෝධයයට හේතුවෙයි, ඔහුගේ ද ක්‍රෝධය අනෙකාට ප්‍රත්‍යය වේ යයි දෙදෙනා හඬමින් විරොධව සිටියදීම චුතවෙත්, මිනිස්සු තමන්ගේ සංචෙතනා අනුන් නිසා ඇතිවන සංචෙතනා ද හේතුවෙන් මියයත්, ආත්ම සංචෙතනයන්ගේ හා පරසංචේතනයන්ගේ හේතුවෙන් මියයතියි අර්‍ත්‍ථයි, මිනිස්සු කිපී තමා විසින්ම තමාට ආයුධවලින් ද දඬුමුගුරු වලින් ද පහර දෙති. රැහැන් බැඳුම් ආදියෙන් බඳිත්, කඩුවෙන් හිස සිඳිත්, වස විස කති, ප්‍රපාතයන්හි වැටෙත්, දියට වැටෙත්, ගින්නට පිවිසෙත්, අනුන් ද ඔවුන් දඬු මුගුරින් හෝ අවියෙන් හෝ පහරදී මරත්, මෙසේ ඔවුන් දඬු මුගුරින් හෝ අවියෙන් හෝ පහරදී මරත්, මෙසේ ඔවුන් කෙරෙහි ආත්ම සංචෙතනාව ද පරසංචේතනාව ද අතිවෙයි,

(3). සම්පජන්නයෙන් යුතුව කාය සංස්කාර කරයි. හෝ වචනයෙන් වාග් සංස්කාර කරයි. ඒද අවිද්යාවම ප්‍රත්‍යය වීමෙන්ය. ඉන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළවේ,

(4). සම්පජන්නයෙන් තොරව ද, මහණෙනි, කෙනෙක් කාය හෝ වාග් සංස්කාර කරයි. ඒ ද අවිද්යාවම ප්‍රත්‍යය වීමෙන්ය. ඉන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළවේ, 871

[871:- අසම්පජන්න කර්‍මය මෙසේ දතයුතුය:
කුඩාදරුවෝ මාපියන් කළ දෙය තමනුත් කරමැයි චෛත්‍ය වඳිත්, මල් පුදත්, භික්ෂු සංඝයා වඳිත්, කුසලයයි නොදන්නා වූවද ඔවුනට එය කුසලයක්ම වෙයි, එසේම මෘග, පක්‍ෂි ආදී තිරිසන්නුද ධර්‍මය අසති, සංඝයා වඳිති, සෑ වඳිති, මේ පිනකැයි දන්නා වුව ද නොදන්නාවුව ද ඔවුනටද එය කුසලයක්ම වෙයි, කුඩා දරුවෝ මාපියන්ට අත්පාවලින් පහර දෙත්, භික්ෂූන්ට තර්ජනය කරත්, ගල් විසිකරත්, බැණවදිත්, ගව දෙන්නු භික්ෂු සංඝයා ලුහුබඳිත්, බල්ලෝද භික්ෂුන් ලුහු බඳිත්, සපාකත්, සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදීහු ලුහුබඳිත්, දිවිතොර කරත්, ඔවුන් ඒ දන්නේ හෝ නොදන්නේ වුව ද ඔවුනට අකුසල කර්‍මයක් වේයයි දතයුතුය.]

(i). “මමක් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුව දුක් පහළවේ,
ඔහු මනො සංස්කාර රැස්කරයි.
(ii). අනුන් නිසා අධ්‍යාත්මයෙහි මනො සංස්කාරය පහළවේ,
අනුන්නිසා, මනො සංස්කාර රැස්කරයි.
(iii). බාහිර බලපෑම් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් සති සම්පජන්ඥව මනො සංස්කාර පහළවේ,
සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් මනො සංස්කාර රැස්කරයි.
(iv). බාහිර බලපෑම් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අසතියෙන් ඔහු මනො සංස්කාරය රැස්කරයි.872

[872:- දැන් දොරටු තුනෙහි ආයූහන (එක්රැස් වීමේ) චේතනාව එක්කොටගත යුතුය,
කෙසේදයත්?
කායද්වාරයෙහි තමාකළ බව මුල්කොට ඇති චෙතනා විස්සය,
ඇණවීම මුල්කොට ඇති විස්සය,
දැනීම මුල්කොට ඇති විස්සය,
නොදැනීම මුල්කොට ඇති විස්සයයි චෙතනා අසූවක් වෙයි,
වාග්ද්වාරයෙහි එසේමය,
මනොද්වාරයෙහි වනාහි එක් එක් විකල්පයෙහි විසිනවය බැගින් එකසියදහසක් වෙයි,
මෙසේ දොරටුතුනෙහි සියල්ලම දෙසිය සැත්තෑසයක් චෙතනා වෙයි,
ඒ සියල්ලම සංස්කාර ස්කන්ධ යයි පිළිගැනීමට යයි.

එක්ව යෙදුනු විඳවීම් ආකාර ඇති වේදනාස්කන්ධය,
හැඳිනීම් ආකාර ඇති සංඥාස්කන්ධය,
දිත්ත සංඛ්‍යාත විඥානස්කන්ධය
ශරීරය, උපාදාරූප, එයට හේතු වන ධාතු සතර, මහාභූත සතර යන මේ පඤ්චස්කන්ධයෝ දුක්ඛ සත්‍යය නමි,]

“යමක් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි ඒ සැප දුක් පහළවේ නම් ,
මේ ධර්‍මයන් අවිද්‍යාව නිසාම හටගත් ඒවාය.
අවිද්‍යාව සම්පුර්ණයෙන්ම නිරුද්‍ධවීමෙන්,
අධ්‍යාත්මයෙහි සැප දුක් නුපදී,

“තත්ථ කතමා අවිජ්ජා?
දුක්ඛේ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛ සමුදයේ අඤ්ඤාණං,
දුක්ඛ නිරෝධේ අඤ්ඤාණං,
දුක්ඛ නිරෝධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං,
අයං වුච්චති අවිජ්ජා”
දුක නො දැනීම ය, දුක් ඇති වීමේ හේතුව නොදැනීමය,
දුඃඛ නිරෝධය නොදැනීමය,
දුඃඛ නිරෝධයට පැමිණිමේ ප්‍ර‍තිපදාව නොදැනීමය යන කරුණු සතර අවිද්‍යාව බව එයින් දැක්විණ.
විද්‍යාව වනාහි ඇති සැටියටම ඇත්ත ස්වභාවය දැනීමය, අවිද්‍යාව යනු විපල්ලාස නිසා වරදවා දැනීමය.
පිදුරු පුරවා සාදු පඹයෙකු දැක එය සැබෑ මිනිසකු වශයෙන් ගැනීම අවිද්‍යාවයි. පෙර භවවල කල කාර්ම වල විපාක ලෙස මෙහි ඇතිව, බතින් ආහාරයෙන් පොශ්යව වැදුණු මේ මාංශ රුපය මමය කියා ගැනීම අවිද්‍යාවයි. LINK]  

යමක් ප්‍රත්‍යය වීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ උපදීද, ඒ ක්‍රියා කරනා ශරීරය මම නොවේ.
යම් වචනයක් ප්‍රත්‍යයවීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ උපදීද, ඒ වචන මගේ නොවෙත්.
යම් සිතුවිල්ලක් ප්‍රත්‍යයවීමෙන් අධ්‍යාත්මයෙහි සුඛ දුක්ඛ උපදීද, ඒ සිත මම නොවේ.
යමක් හේතු කොට ගෙන අධ්‍යාත්මයෙහි සුව දුක් උපදීද, ඒ ක්‍ෂෙත්‍රය නොවේ. ඒ වස්තුව නොවේ. ඒ ආයතනය නොවේ. ඒ ආධාරය නොවේ.”

[ ඛෙත්තං යනාදිය ද කුසලාකුසල කර්‍මයටම නම්ය, එය විපාකය වැඩෙන යන අර්‍ත්‍ථයෙන් ක්ෂෙත්‍රය නමි, පිහිටීම් අරුතින් වස්තුවයි, හේතු අර්‍ත්‍ථයෙන් ආයතනයයි, අධිකරණාර්‍ත්‍ථයෙන් අධිකරණ යයි කියනු ලැබේ.මෙසේ ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙපමණ තැනකින් තිදොරෙන් රැස්කරන ලද කර්‍මය දක්වා දැන් ඒ කර්‍මයාගේ පැසවන තැන දැක්වීමට “චත්තාරො මෙ භික්ඛවේ” යනාදිය කීසේක, එහි අත්තභාවපටිලාභා යනු ලබන ලද ආත්මභාවයෝය, අත්තසඤ්චෙතනා කමති යනු තමා විසින් කල්පනා කරන ලද චෙතනාව පවතියි.

කත තෙන දෙවා දට්ඨබ්බා යනු කවරනම් ඒ දෙවිවරු දැකිය යුත්තාහුද යන අර්‍ත්‍ථයි, කුමක්හෙයින් තෙරණුවෝ මේ ප්‍රශ්නය අසත්ද? කි තමා විසින් කීමට නොහැකි වේද යත් හැකිවෙයි, මේ පදය තම ස්වභාවයෙන් බුද්ධවිෂයක ප්‍රශ්නයකැයි තෙරණුවෝ නොකීහ, තෙන දට්ඨබ්බා යනු ඒ අත්බවින් දැක්විය යුතුය, මේ ප්‍රශ්නය යට කාමාවචරයෙහි ද රූපාවචරයෙහි ද ලබයි, භවාග්‍රයෙන් පිරිසිඳ කියන ලද්දේ නිරවශේෂයෙන් කියන ලද්දේ වේයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ කියන ලදි,
ආගන්තාරො ඉත්‍ථත්තං යනු පඤ්චස්කක්ධභාවයම වූ ස්ත්‍රීභාවයට පැමිණෙන්නාහු එහි උපදින්නේ ද මත්තෙහි උපදින්නෝ ද නොවෙත් යනුයි, අනාගත්තාරො ඉත්‍ථත්තං යනු මේ ස්කන්ධ පඤ්චකයට නොඑන්නෝ යට උපත් ඇත්තෝ නොවෙති, එහි උපත් ඇත්තෝ හෝ එහිම පිරිනිවන් පාන්නෝ හෝ වෙතියි අර්‍ත්‍ථයි, මෙහිද යටම භවයෙහි උපන්නවුන්ගේ වශයෙන් මත්තෙහි උපන ඇත්තෝ දතයුත්තාහ, භවාග්‍රයෙහි වනාහි මෙය නැත, සෙස්ස සියලු තැන පැහැදිලිමය.

[රීස් ඩේවිස් මැතිනිය PTS දී මෙය වේනම් සුත්රය්සක් ලෙස අඩංගු කර ඇතත්, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකයේද, බුරුම පරිවර්තනයේද මෙම කොටස පළමුවැන් සුත්‍රයේම ඊළඟ කොටස ලෙස දැක්වේ. ගරු සොයිසා මහත්මාද පාලි ඉංග්‍රීසි සමාගමේ පරිවර්තනය අනුව මෙය වෙනමම සුත්‍රයක් ලෙස ලෙසේ දක්වයි. මනෝරථපුරණි අටුවාව ද මෙම කොටස පළමු සුත්රයේම කොටසක් ලෙස දක්වමින් පළමු සුත්‍රයේ තුන් දොරින් කාර්ම ඇති කරගන්න ආකාරය දැක්වෙන බවත්, මෙතන සිට විපාක දීම පිණිස කර්මය මේරීම සිදුවන ආකාරය අත්ථභාව පටිලාභය යටතේ උගන්වා අදාළ සැටි බවය. ]

[873:- මෙහි අත්‍ථ පටිසම්භිදා යනු පස්වැදෑරුම් අර්‍ත්‍ථයන්හි ප්‍රභෙදගත වූ ඥානයයි, ඔදිසො යනු කරුණු වශයෙනි, ඛ්‍යංජනසො යන අකුරු වශයෙනි, අනෙකපරියායෙන යනු නොයෙක් කාරණයන්ගෙනි, ආචික්ඛාමි යනු කියමියි, දෙසෙමි යනු ප්‍රකටකොට කියමියි, පඤ්ඤාපෙමි යනු දන්වමියි, පට්ඨපෙමි යනු පිහිටුවා පවත්වා කියමියි විවරාමි යන විවෘතකොට කියමියි, විභජාමි යනු බෙදා බෙදා කියමියි, උත්තානීකරොමි යනු නොගැඹුරුවූවක් තැනිතලාවූවක් (පැහැදිලිවූවක්) කොට කියමි, සො මං පඤ්හෙන යනු හෙතෙම මා වෙත ප්‍රශ්නයෙන් එළඹේවායි, අහං ව්‍යාකරණෙන යනු මම ඔහුගේ ප්‍රශ්න නිරවුල් කිරීමේ කථාවෙන් සිත සතුටු කරන්නෙමියි, යො නො ධම්මානං සුකුසලො යනු යමෙක් අප අවබෝධ කළ ධර්‍මයන් පිළිබඳ අතිදක්ෂයෙක් වේද ඒ ශාස්තෲන් වහන්සේ හමුවූ සේක, ඉදින් අප විසින් අර්‍ත්‍ථ පටිසම්භිදා ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරන ලද්දේනම්, සාරිපුත්‍රය, (ඔවුන්ට) ප්‍රත්‍යක්ෂ කරවයි පවසා මා වළක්වන්නාහු යයි ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහි හුන්නේම සිංහනාද කරයි. මේ අයුරින් සියලු තන්හි අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය, මේ පටිසම්භිදාවන් අතුරින් පටිසම්භිදා තුනක් ලෞකිකය, අර්‍ත්‍ථපටිසම්භිදාව ලෞකික ලෝකෝත්තරය.]

§1. “මහණෙනි,
උපදින සත්වයා චේතනා ඇතිකරන ආකාර (අත්තලාභ පටිලාභ) සතරෙකි.
කවර සතරක්ද යත්.

(a). මහණෙනි, තමාම උපදවා ගන්නා චේතනාවෙන්ය.

(b). අනුන් කරන කියන දේ නිසා තමා තුල ඇතිවන චේතනාවන්ය.

(c). තමන් විසින් හා අනුන් කරන කියන දේ නිසා යන දෙකම නිසා ඇතිවන චේතනාය.

(d). තමන් ගේද නොවන, අනුන් නිසාද නොවන චේතනාය.
යන , මේ සතර ආත්ම පටිලාභයෝයි.

§2 . මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය .

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්‍ෂෙපයෙන් වදාරණ ලද ම ධර්මයේ විස්තර වශයෙන් අර්ත්‍ථය මෙසේ දනිමි” යි කීයේය.

[a]“ස්වාමීනි,
යම් අත්ත ප්‍රතිලාභයෙක්හි තමාගේම ඇතිවන චේතනා නිසා ක්‍රියාත්මක වෙනවා මිස පිටස්තර යමෙක්ගේ ක්‍රියාවන් බල නොපාන වෙතනා නිසා සමහර සත්වයන් සිය භවයෙන් චුත වෙයි.874

[874:- අත්ත සඤ්චෙතනා හෙතු තෙසං සත්තානං තම්හා කායා වූතී හොති යනාදියෙහි කිච්චාප දොසික දෙවිවරු තමන්ගේ සංචෙතනා හේතුවෙන් චුතවෙත්, නඳුනුයන චිත්තලතා වන ඵාරුසකවනාදියෙහි දිව්‍යරතියෙන් පිණවී ක්‍රීඩා කරන්නා වූ ඔවුනට කෑම බීම් අමතකවීම් නිසා ඔවුහු අහර නැතිවීමෙන් අවුවෙහි දැමු මල්දමක් මෙන් මැලවෙත්, දේව බවයෙන් චුත වෙති.]

[b]. “ස්වාමීනි, තමාගේම සන්තානයේ ඇතිවන චේතනා නිසා නොව පිටස්තරයකුගේ ක්‍රියාවන් බලපා ඇතිවන වෙතනා නිසා යම් ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයක් වේ., තමා ගැනද සිතයිද, අනුන් ගැනද සිතයිද, තමා ගැනද, අනුන් ගැනද සිතීම් හේතුවෙන් ඒ සත්ත්‍වයන් ඒ ශරීරයෙන් චුතවේ. ස්වාමීනි, එහි යම් මේ ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයක් වේද, යම් ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයෙක්හි තමා ගැනද නොසිතයිද, අනුන් ගැනද නොසිතයිද, එයින් කවර දෙවි කෙනෙක් දතයුත්තාහුද?” “ශාරීපුත්‍රය, ඉන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි දෙවියෝ දත යුත්තාහ.”

[c]. “ස්වාමීනි, ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ ඒ ශරීරයෙන් චුතව, මේ ආත්මභාවයට එන සුළු ආගාමී පුද්ගලයෝ වෙත්ද, ඊට හේතු කවරේද, ඊට ප්‍රත්‍යය කවරේද?

[d]. “ස්වාමීනි, ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ ඒ ශරීරයෙන් චුතවූවාහු, මේ ආත්මභාවයට යලි නොඑන සුළු (අනාගාමී) පුද්ගලයෝ වෙත්.
ඊට හේතු කවරේද, ඊට ප්‍රත්‍යය කවරේද?

[ආගාමි: 2. ‘, – හැරී එන්නේ ආගාමී නම් වේ. ඔහුගේ (හැරී එන්නහු ගේ) මාර්ග චිත්තය යි. මේ සෝතාපන්න මාර්ග චිත්තය ලැබූ පුද්ගලයා මේ මාර්ග චිත්තය ලබන්නේ අන්‍ධකාර ගෘහයෙක තුබූ දීප්තිමත් ස්වර්ණ භාජනයක් විදුලි එළියෙන් දක්නා සේ නිර්වාණය දකින්නේ ය.]

“ශාරී පුත්‍රය,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට කාමධාතුව භජනය කරණ (බැමි) ඕරම්භාගිය සංයෝජන මුළුමනින්ම ප්‍රහීන නොවූනේද, හෙතෙම මේ ආත්ම භාවයෙහිම නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. හෙතෙම එය ආස්වාදය කරයි. එයට කැමති වෙයි. ඉන් තෘප්තියට පැමිණෙයි.

[ඕරම්භාගිය සංයෝජන පසකි. කවර පසක් ද යත්; (1) පටිඝ සංයෝජනය. (2). සක්කාය දිට්ඨි සංයෝජනය. (3). විචිකිච්ඡා සංයෝජනය. (4). සීලබ්බත පරාමාස සංයෝජනය. (5). කාමරාග සංයෝජනය. යන පසය. මේ සංයෝජන හීන කලත් සම්පුර්ණයෙන්ම සිඳලීම පහසු නොවේ.]

ඔහු එහි සිටියේ, ඊට බැසගත්තේ, එයට නිතොර නිතොර එළඹෙන්නේ එනම් බහුල වශයෙන් කරන්නේ, එම ධ්‍යානයෙන් නොපිරිහේ., ඔහු මේ ජීවිතය නිමවී මරණයෙන් පසු , නෙවසඤ්ඤා- නාසඤ්ඤායතනට අයත් දෙවියන් අතර උපදියි. හෙතෙම කවදා හෝ ඉන් චුතවූයේ, මේ ආත්මයට එන සුළු (ආගාමී) පුද්ගලයෙක් වේ.

“ශාරීපුත්‍රය,
ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කාම ලෝකයට අයත් සංයෝජන ප්‍රහීන කරගත් පසු මෙලොවම නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. හෙතෙම එය ආස්වාද කරයි. එය කැමති වෙයි. ඉන් තෘප්තියට පැමිණෙයි. එහි සිටියේ, ඊට බැසගත්තේ, එහි බහුල වශයෙන් වසන්නේ, නොපිරිහුනේ, කළුරිය කල පසු, නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනට අයත් දෙවියන් අතර පහල වෙයි. හෙතෙම ඉන් චුතවූ පසුද , මේ ආත්මයට නොඑන සුළු (අනාගාමී) පුද්ගලයෙක් වේ.

ශාරීපුත්‍රය, ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ, ඒ සත්ත්‍ව සමූහයෙන් වුතවූවාහු, මේ ආත්මයට එන සුළු ආගාමී පුද්ගලයෝ වේද, මේ ඊට හේතුවයි. මේ ඊට ප්‍රත්‍යයයි.

යම් සත්ත්‍වයෝ චුතවූවාහු මේ ආත්මයට යලි නොඑන අනාගාමීහු වෙත්ද, ශාරීපුත්‍රය, මේ ඊට හේතුය. මේ ඊට ප්‍රත්‍යයයි.”

[874 :-පටිසම්භිදානං මග්ගොති තන්නාම විසෙසිතොච යනුවෙන් කියන ලද හෙයින් ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ගයාගේ, ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ගතාවය පළමුකොට කිවයුතුය. ප්‍රතිසම්භිදා සතරක් වන්නේය. අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදා, ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදා, නිරුක්ති ප්‍රතිසම්භිදා, ප්‍රතිභාන ප්‍රතිසම්භිදා යනු ඒවා වෙති. ඒ ප්‍රතිසම්භිදාවන්ගේ මාර්ගය නවලොව්තුරු දහමයයි කියනු ලබන අධිගමයට උපාය මාර්ගය වේනුයි ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ග නම් වේ. ප්‍රතිසම්භිදා ලැබීමට හේතුවේයයි කියන ලදි. කෙසේ මෙය ඒවාට පැමිණීමේ මාර්ගය වේද යත්? විවිධාකාරයෙන් දේශනා කරන ලද දේශනාවන්ගේ ප්‍රතිසම්භිදා ඥානය ගෙන එන බැවිනි. නොයෙක් කොටස්වලට කැඩුණු ධර්මයන්ගේ නොයෙක් කොටස්වලට කැඩුණු දේශනා අසන ආර්ය පුද්ගලයන්ට ප්‍රතිසම්භිදා ඥාන ප්‍රභේද (කොටස්) හැඳින ගැනීමට හැකිවෙයි. පෘථග්ජනයින්ට මතු මත්තෙහි ප්‍රතිසම්භිදා ඥාන විශේෂ ලබාගැනීමට උපකාරී වේ. කියන ලද්දේද වේ. ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි එකට ඝනව ඇති දෑ වෙන්කොට දක්වන දේශනාව ප්‍රතිසම්භිදා ඥාන ගෙන එන්නේ වෙයි. (උපදවයි). මෙයද නොයෙක් ආකාර බිඳුම්වලින් බිඳී ඇති දේශනාවකි. එහෙයින් මෙය ඒ ප්‍රතිසම්භිදාවන්ගේ මාර්ග සිද්ධියට අදාළ වර්ණනයකි]

[ පටිසම්භිදා යනු ප්‍රභේදයි. වෙන් කිරීමයි. එහි අර්ථයෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ධර්මයෙහි ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. අර්ථ, ව්‍යාකරණ කී මෙහි (දැනීමෙහි) ඤාණය නිරුක්ති ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ඤාණයන්හි ඤාණය ප්‍රතිභාන ප්‍රතිසම්භිදාවයයි කියන ලද හෙයින් වෙන අන් කිසිවක ප්‍රභේදයක් නොව මේ ඤාණයෙහිම ප්‍රභේදයි. ]

§ 1. “එකල්හි ආයුෂමත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ, “ඇවැත්නි, මහණෙනි’ යි භික්‍ෂූන්ට ආමන්ත්‍රණය කළ සේක. ඒ භික්‍ෂූහු, ‘ඇවැත්නි’ යි ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂමත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ, මෙසේ දේසනා කල සේක.

“ඇවැත්නි,
උපසම්පදාවෙන් අඩමසක් ඉක්ම ගිය අවදියේ මා විසින් “අර් ථ ප්‍රතිසම්භිදාව“කොටස් වශයෙන්, ව්‍යඤ්ජන වශයෙන්875 , ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරණ ලද්දෙමි.

[875:- දුකෙහි දැනුම අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. දුක හට ගැනුමෙහි ඤාණය (දැනුම) ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. දුක නිරුද්ධ කිරීමෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. දුක නිරුද්ධ කිරීමට පමුණුවන ප්‍රතිපදා ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. හේතුවෙහි ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. හේතුවෙහි හා ඵලයෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. එහෙයින් සතර ප්‍රතිසම්භිදා යනු ඤාණයන්ගේ සතරාකාර ප්‍රභේදයෝය යනු තේරුමයි. අර්ථයෙහි ප්‍රභේද සිතා බැලීම විශේෂයෙන් සලකා බැලීම, වෙන්කොට තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වූ අර්ථයෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය අත්‍ථ පටිසම්භිදා යි. 
[ඔදීසෝ ව්‍යන්ජනන්සෝ අත්‍ථපටිසම්භිදා යනු පස්වැදෑරුම් අර්‍ත්‍ථයන්හි ප්‍රභෙදගත වූ ඥානයයි, ඔදිසො යනු කරුණු වශයෙනි, ඛ්‍යංජනසො යන අකුරු වශයෙනි, ]

එය මම නොයෙක් අයුරින් ප්‍රකාශ කරමි. දේශනා කරමි. පනවමි. තබමි. විවරණය කරමි. බෙදමි. පහසු කරවමි. යමෙකුට සැකයක් හෝ වටහාගන්නට අපහසු වන්නේද, මගෙන් ප්‍රශ්න කළහොත්, මම ඒ විසඳා දෙන්නෙමි. පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි. මේ ධර්මය අපට විවර කර දුන්නාවූ අපගේ ශාස්තෘවරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි වැඩ සිට්න සේක.876

[876:- යො නො ධම්මානං සුකුසලො යනු යමෙක් අප අවබෝධ කළ ධර්‍මයන් පිළිබඳ අතිදක්ෂයෙක් වේ ද ඒ ශාස්තෲන් වහන්සේ හමුවූ සේක, ඉදින් අප විසින් අර්‍ත්‍ථ පටිසම්භිදා ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරන ලද්දේනම්, “සාරිපුත්‍රය, (ඔවුන්ට) ප්‍රත්‍යක්ෂ කරවයි පවසා මා වළක්වන්නාහු ය”යි ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහි හුන්නේම සිංහනාද කරයි. මේ පටිසම්භිදාවන් අතුරින් පටිසම්භිදා තුනක් ලෞකිකය, අර්‍ත්‍ථපටිසම්භිදාව ලෞකික ලෝකෝත්තරය.]

“ඇවැත්නි,
උපසම්පදාවෙන් අඩමසක් ඉක්ම ගිය අවදියේ මා විසින් ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාව කොටස් වශයෙන්, ව්‍යඤ්ජන වශයෙන්, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරණ ලද්දෙමි. 

[ ධම්මපටිසම්භිදා :-ධර්මයෙහි ප්‍රභේද සිතා බැලීම විශේෂයෙන් සලකා බැලීම වෙන්කොට තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වූ ධර්මයෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය ධම්ම පටිසම්භිදා යි. ධම්මො යනු සංක්‍ෂේපයෙන් ප්‍රත්‍යයයි. එය වනාහි ඒ ඒ දෙය නියම කරයිද පවත්වයිද පමුණුවයිද එහෙයින් ධර්මයයි කියනු ලැබේ. ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි, ඵලය නිපදවන හේතුව ද, ආර්ය මාර්ගය ද, බුද්ධ දේශනාව ද කුසලය ද, අකුසලය ද යන මේ කරුණු පහ ධර්මයයි දතයුතුය.

යම් ධර්ම කෙනෙක් උපන්නේද, ඇතිවීද, හටගත්තේද, උපන්නේද, විශේෂයෙන් උපන්නේද, පහළ වූයේද මේ ස්වභාවයන්හි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදා නමි. යම් ස්වභාවයකින් ඒ ස්වභාවයන් උපන්නේද, ඇතිවීද, හටගත්තේද, උපන්නේද, විශේෂයෙන් හටගත්තේද, පහළවූයේද, ඒ ස්වභාවයන්හි ඤාණය ධර්මප්‍රතිසම්භිදාවයි. ඒ ධර්මය මෙනෙහි කරන්නහුට ඒ ධර්මයෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදා නම් වේ. අභිධර්මයෙහිද මෙම අර්ථයම වේ,

ජරාමරණ පිළිබඳ දැනුම අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ජරාමරණ නැති කිරීමෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ජරාමරණ නිරුද්ධ කිරීමට පමුණුවන ප්‍රතිපදාවෙහි ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි.

උපතෙහි ඤාණය -පෙ- භවයෙහි ඤාණය -පෙ- දැඩිව ගැනීමෙහි ඤාණය -පෙ- ස්පර්ශයෙහි ඤාණය -පෙ- ආයතන සයෙහි ඤාණය -පෙ- නාමය හා රූපයෙහි ඤාණය -පෙ- විඤ්ඤාණයෙහි ඤාණය -පෙ- සංස්කාරයන්හි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. සංස්කාර හටගැනීමෙහි ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. සංස්කාර නිරෝධයෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාවෙහි ඤාණය ධර්මප්‍රතිසම්භිදාවයි.

මේ සස්නෙහි භික්‍ෂුව, සූත්‍ර, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම, වේදල්ල යන නවාංග ශාස්තෲ ශාසනයට අයත් ධර්මය දනීද? මෙය ධර්ම ප්‍රතිපදාවයැයි කියනු ලැබේ. (යුසේපි) හෙතෙම ඒ ඒ කියන ලද්දෙහි අර්ථය මේ මෙම කියන ලද්දෙහි අර්ථයය, මේ, මෙම කියන ලද්දෙහි අර්ථය යැයි අර්ථ දනීද මෙය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාව යැය කියනු ලැබේ.

සල්දම් කවරහුද? යම් වෙලාවක සොම්නස් සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත කාමාවචර කුසල් සිතක් උපන්නේ වේද, එය රූපයක් අරමුණුකොට හෝ වේද? -පෙ- ධර්මයක් අරමුණුකොට හෝ වේද? යම් යම් දැයක් අරමුණුකොට එසමයෙහි ස්පර්ශයෙක් වේද? -පෙ- අවික්‍ෂේපයක් වේද මෙම ධර්ම කුසල්යයි දනීද? මෙම ධර්මයන්හි ඤාණය ධර්ම ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ඒවාහි විපාකයෙහි ඤාණය අර්ථ ප්‍රතිසම්භිදාවයි. ආදී ක්‍රමයෙන් විස්තර වශයෙන් බෙදා බෙදා දක්වන ලදි.

අත්‍ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙඤාණං’ යනු එම අර්ථයෙහිද, ධර්මයෙහිද යම් ස්වභාව නිරුක්තියක් අවිශේෂ ව්‍යවහාරයක් වේද, එහි අභිලාසයෙහි, භාෂණයෙහි, උදීරණයෙහි, එම ලිපිනය, භාෂිතය, උදීරිතය ස්වභාව නිරුක්ති ශබ්දය අරමුණුකොට, ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරන්නහුට එම ස්වභාව නිරුක්ති අභිලාෂයෙහි නිරුක්තිය යයිද, මෙසේ එම ධර්ම නිරුක්ති සංඥීතාවයෙන්, ස්වභාව නිරුක්තියෙහි, සියලු සත්ත්වයින්ගේ මුල් භාෂාව වූ මාගධියෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය නිරුක්ති ප්‍රතිසම්භිදාවයි. මෙසේ මේ නිරුක්ති ප්‍රතිසම්භිදාව ශබ්දයක් අරමුණු කොට හටගත්තේ වෙයි. ප්‍රඥප්තියක් අරමුණුකොට නොවේ. කුමක් හෙයින්ද යත්? ශබ්දයක් ශ්‍රවණය අසා මෙය ස්වභාව නිරුක්තියයිද, මෙය ස්වභාවික (උචිත) නිරුක්තිය නොවේයයි දැනගනීද, ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තවූවහු ඵස්සො යන වචනය කී කල්හි මෙය ස්වභාව නිරුක්තිය යයි දැනගනීද ඵස්ස හෝ ඵස්සන්ති යයි කී කල්හි මෙය ස්වභාවික නිරුක්තිය නොවේ යයි දැනගනීද වේදනාදී ශබ්දයන්හිද එසේමැයි. මෙහි විශේෂයක් නම් සමහරු නාම ආඛ්‍යාත උපසර්ග නිපාත ව්‍යංජනාක්‍ෂරාදී ශබ්ද දන්නාහු හෝ නොදන්නාහු වෙති. යම් වේලාවක සිට ශබ්දයක් අසා මෙය ස්වභාව නිරුක්තිය යයිද මෙය ස්වභාව නිරුක්තියක් නොවේයයි දැනගනීද, එතැන් සිට ඔහු එය තේරුම්ගෙන මෙය ප්‍රතිසම්භිදා කෘත්‍යයක් නොවේයයි ප්‍රතික්‍ෂේප කොට භාෂාව සත්ත්වයෝ ඉගෙන ගනිත් යයි කියා පහත දැක්වෙන කරුණු ඉදිරිපත් කරයි. මව්පියවරු ළමයින් ළදරු වියෙහිදී ඇඳෙහි හෝ පුටුවෙහි හොවවා (හිටුවා) යම් යම් දේ කියන කල්හි ඒ ඒ කටයුතු කරති. දරුවෝ ඔවුන්ගේ ඒ කියමන් අසා මේ වචනයෙන් කියන ලද්දේ වෙයි. මේ වචනයෙන් කියන ලද්දේ මෙයයි කරුණු තේරුම් ගනිති. කල් යත් යත්ම සියලුම භාෂාව දැනගනියි. මව දෙමළය, පියා ආන්ද්‍ර යයි ඔවුන්ට උපන් දරුවා ඉදින් ප්‍රථමයෙන් මවගේ කථා ශ්‍රවණය කරයිද එවිට දෙමළ බස කථා කරන්නේය. පියාගේ කථා කිරීම පළමුව ශ්‍රවණය කරයිද ආන්ද්‍ර භාෂාව කථා කරන්නේය. දෙදෙනාගේම කථා ශ්‍රවණය නොලදහොත් මාගධී භාෂාව කථා කරන්නේය.

කථාකරන අන් කිසිවකු නොමැති ගමක් නුවූ මහා කැලයක යම් පුද්ගලයෙක් උපන්නේ වේද? ඔහුද ඔහුට උපතින් ලද ශක්තිය තුළින් වචන උපදවන්නේ මාගධී භාෂාවම කථා කරන්නේය. නිරයෙහි තිරිසන් යෝනියෙහි, ප්‍රේත ලෝකයෙහි, මිනිස්ලොව, දෙව්ලොව යන හැමතැනම මාගධී භාෂාවම උසස්ව පවතී. එහි අනෙක් අශිෂ්ටගොත්‍රික වැදි ආන්ද්‍රදෙශික, මුස්ලිම්, දෙමළ ආදි භාෂා කලින් කල වෙනස් වේ. බ්‍රහ්මයින් ආර්යයන් වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ ගණයේ භාෂාව මාගධී භාෂාවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේද ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය පෙළට නගන්නේ මාගධී භාෂාවටම නැගූ සේක. කුමක් හෙයින්ද යත්? මෙසේ වූ විට තේරුම ගෙනහැර දැක්වීම පහසුයි. ප්‍රතිසම්භිදා පත් උතුමන්ට මාගධී භාෂාවෙන් පෙළට නැගූ ධර්මයෙහි අවබෝධ ප්‍රමාදය කණෙන්‍ද්‍රියට පැමිණීම පමණි. කණෙහි ගැටුණු සැණින් සියක් නයින් දහසක් නයින් (ක්‍රමයෙන්) අර්ථය වැටහෙයි. වෙනත් භාෂාවකින් පෙළට නැගූ බුදුදහම පෙළ පෙළා (අති දුෂ්කරව) ඉගෙනගත යුතු වෙයි. බොහෝකොට උගත් නමුදු පෘථග්ජනයින්ට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තියක් නම් නැත. ප්‍රතිසම්භිදාවට නොපැමිණි ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් නම් නැත.]

එය මම නොයෙක් අයුරින් ප්‍රකාශ කරමි. දේශනා කරමි. පනවමි. තබමි. විවරණය කරමි. බෙදමි. පහසු කරවමි. යමෙකුට සැකයක් හෝ වටහාගන්නට අපහසු වන්නේද, මගෙන් ප්‍රශ්න කළහොත්, මම ඒ විසඳා දෙන්නෙමි. පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි. මේ ධර්මය අපට විවර කර දුන්නාවූ අපගේ ශාස්තෘවරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි වැඩ සිට්න සේක…..

“ඇවැත්නි,
උපසම්පදාවෙන් අඩමසක් ඉක්ම ගිය අවදියේ මා විසින් නිරුත්ති ප්‍රතිසම්භිදාව කොටස් වශයෙන්, ව්‍යඤ්ජන වශයෙන්, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරණ ලද්දෙමි. 

[ නිරුක්ති ප්‍රභේදයන්හි ප්‍රභේද සිතා බැලීම, විශේෂයෙන් සලකා බැලීම වෙන්කොට තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වූ නිරුක්තියෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය නිරුත්ති පටිසම්භිදා යි ]

එය මම නොයෙක් අයුරින් ප්‍රකාශ කරමි. දේශනා කරමි. පනවමි. තබමි. විවරණය කරමි. බෙදමි. පහසු කරවමි. යමෙකුට සැකයක් හෝ වටහාගන්නට අපහසු වන්නේද, මගෙන් ප්‍රශ්න කළහොත්, මම ඒ විසඳා දෙන්නෙමි. පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි. මේ ධර්මය අපට විවර කර දුන්නාවූ අපගේ ශාස්තෘවරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි වැඩ සිට්න සේක

“ඇවැත්නි,
උපසම්පදාවෙන් අඩමසක් ඉක්ම ගිය අවදියේ මා විසින් පටිභාන ප්‍රතිසම්භිදාව කොටස් වශයෙන්, ව්‍යඤ්ජන වශයෙන්, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරණ ලද්දෙමි. 

[ පටිභාන පටිසම්භිදා  :-වැටහීම් ප්‍රභේදයන්හි ප්‍රභේද සිතා බැලීම, විශේෂයෙන් සලකා බැලීම වෙන්කොට තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වූ ඤාණය පටිභාන පටිසම්භිදා යි.
ඤාණෙසු ඤාණං යනු හැමතැන නුවණ අරමුණුකොට සිහි කරන්නහුට ඒ ඤාණයෙහි ප්‍රභේදගත ඤාණය කියන ලද ත්‍රිවිධ ඤාණයන්හි ගෝචර කෘත්‍ය ආදි වශයෙන් විස්තර කරන ලද ඤාණය ප්‍රතිභාන ප්‍රතිසම්භිදාවයි.

එය මම නොයෙක් අයුරින් ප්‍රකාශ කරමි. දේශනා කරමි. පනවමි. තබමි. විවරණය කරමි. බෙදමි. පහසු කරවමි. යමෙකුට සැකයක් හෝ වටහාගන්නට අපහසු වන්නේද, මගෙන් ප්‍රශ්න කළහොත්, මම ඒ විසඳා දෙන්නෙමි. පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි. මේ ධර්මය අපට විවර කර දුන්නාවූ අපගේ ශාස්තෘවරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි වැඩ සිට්න සේක .

[මේ සතර ප්‍රතිසම්භිදා දෙතැනකදී ප්‍රභේදයකට (වෙන් කිරීමට) නයයි කරුණු පසකින් (5) ප්‍රකට වේ යයි දතයුතුය.
කවර දෙතැනක ප්‍රභේදයට යයිද?
ශෛක්‍ෂ්‍ය, අශෛක්‍ෂ්‍ය වශයෙනි.
එහි, සැරියුත් මහමුගලන්, මහාකාශ්‍යප, මහා කච්චායන, මහාකොට්ඨිත ආදී අසූමහා ශ්‍රාවකයන්ගේ ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තිය අශෛක්‍ෂ්‍ය භූමියෙහි වූයේ යයි වර්ග කළහැකිය. අනඳ තෙරුන්, චිත්‍ර ගෘහපති, ධම්මික උපාසක, උපාලි ගෘහපති, ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකාව යන මොවුන්ගේ ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තිය ශෛක්‍ෂ්‍ය භූමියේ වූයේ යයි වර්ග කළ හැකිය. මෙම භූමි දෙක අනුව කොටස් දෙකකට යයි. (ගණන් ගැනේ).

කවර කරුණු පහකින් (5) ප්‍රකට වෙයිද? අවබෝධයෙන් පර්ය්‍යාප්තියෙන්, ශ්‍රවණයෙන්, (විමසීමෙන්) විචාරීමෙන් කලින් යෙදීමෙන්. එහි අධිගම නම් රහත් බවට පැමිණීමයි. රහත්භාවයට පැමිණියහුට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට වේ. පරියත්ති නමි. බුදුවදන්ය. එය ඉගෙන ගන්නහුට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට වේ. ශ්‍රවණ නම් සද්ධර්මශ්‍රවණයයි. සකස්ව සිත එකඟකොට ධර්මය අසන්නාට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට වේ. විචාරීම නම් පාලි අටුවාවන්හි ගැටපද, පදාර්ථ විනිශ්චය කථා ඉගෙනගත් පාලි ආදී භාෂාවන්හි අර්ථය විමසන්නහුට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට වේ. පූර්වයෝග යනු පෙර බුදුවරුන්ගේ ශාසනයන්හි, යෝගාවචරතාවයෙන්, ඉදිරියට යාම, ආපසු ඒම ආදී ස්වභාවයෙන් අනුලෝමය දක්වා ගෝත්‍රභූ සමීපයට පැමිණි විදර්ශනා භාවනාවන්හි යෙදීම පූර්වයෝගාවචරයන් හට ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට වේ. මේ කරුණු පහෙන් (5) ප්‍රකට වේ…

මෙම කරුණු අතර, උගතයුතු ධර්මය, ශ්‍රවණය, විමසීම යන කරුණු තුන ප්‍රභේදය සඳහා බලවත්ය. පූර්වයෝගය අධිගමයට බලවත් හේතුවකි. ඉහත කරුණු තුනට (3) හේතුවේද නොවේද, හේතු වේ. පර්යාප්තිය (ධර්මය ඉගෙනීම) ශ්‍රවණය, විමසීම යන මේවා පෙර ආත්මයන්හි වූයේ හෝ නොවූයේ හෝ වේවා පූර්වයෝගයෙන්ද මේ ආත්මයෙහි සංස්කාරයන්ගේ උත්පාද භංග ඨිති මෙනෙහි කිරීමකින් තොරව ප්‍රතිසම්භිදාවක් නම් නොමැත. මෙම දෙකම එකට එකතුව උපකාර ලබා ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රකට කෙරේ. සමහරු මෙසේ කීහ.
පුබ්බයොගො බාහුසච්චං – දෙසභාසාච ආගමො,
පරිපුච්ඡා අධිගමො – ගරු සන්නිස්සයො තථා,
මිත්ත සම්පත්ති චෙවාති – පටිසම්භිද පච්චයා.

වුත්තං, වුත්තංහෙතං, වුත්තානි කියන ලදි. එය කියන ලද්දේමය. කියන ලදහ. කෙටි යෙදුම:- යූසේයි.
පූර්වයෝගය, බහුශ්‍රැත බව, දේශභාෂාව, ආගම විචෑරීම, අධිගමය, ගුරුන් ඇසුරු කිරීම, මිත්‍ර සම්පත්තිය හා මේවා ප්‍රතිසම්භිදාවට හේතුවේ. එහි පූර්වයෝගය කියන ලද පරිදිය. බහුශ්‍රැත බව නම් ඒ ඒ ශාස්ත්‍රයන්හිද, ශිල්පයන්හිද දක්‍ෂතාවයයි. දේසභාෂා නම් එක්සියයක් භාෂාවන් හැසිරවීමේ දක්‍ෂතාවයයි. විශේෂයෙන් මාගධී භාෂාවේ දක්‍ෂතාවයයි. ආගම නම් යටත් පිරිසෙයින් බුද්ධදේශනාවේ ඕපම්ම වර්ගය පමණක්වත් මනාව අධ්‍යයනය කිරීමය. පරිපුච්ඡා නම් එක් ගාථාවක හෝ අර්ථ විනිශ්චය විචාරීමය. අධිගම නම් සෝවාන්, සකෘදාගාමි, අනාගාමි, අර්හත් යන සතරමග සතරඵල වේ. ගරු සන්නස්සය නම් ඇසූපිරූ තැන් බහුල (උගත් ප්‍රඥාවත්) ගුරුවරුන්ගේ ළඟ වාසය කිරීමයි. මිත්‍ර සම්පත්ති යනු එබඳුම වූ මිත්‍රයින්ගේ ලැබීමයි.
එහි බුදුරුවද, පසේබුදුවරුද, පූර්වයෝගයත්, අධිගමයත් නිසා ප්‍රතිසම්භිදාවන්ට පැමිණෙත්. ශ්‍රාවකයෝ ඉහත සඳහන් සෑම කරුණුය. ප්‍රතිසම්භිදාවන්ට පැමිණීමෙහිලා වෙන වෙන කර්මස්ථාන භාවනාවන්හි යෙදීමක් නම් නැත. ශෛක්‍ෂ්‍යයන්ට ශෛක්‍ෂ්‍ය ඵල විමුක්ති අන්තයෙහිද, අශෛක්‍ෂ්‍යයන්ට අශෛක්‍ෂ්‍ය ඵල විමුක්ති අන්තයෙහිද ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තිය වේ. බුදුවරුන්ට දසබලයන් මෙන් ආර්යයන්ට ආර්ය ඵලයෙහිදීම ප්‍රතිසම්භිදා ප්‍රාප්තිය සිදුවේ. මේ සතර ප්‍රතිසම්භිදාවන්ගේ මාර්ග යනුයි = ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ග නම් වේ. ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ග ප්‍රකරණයම = පටිසම්භිදා මග්ගප්පකරණ නම් වේ. ක්‍රමානුකූලව කරනු ලැබේ. කියනු ලැබේ. මෙහි විවිධාකාර භේදභින්න ගැඹුරු අර්ථ තිබේනුයි ප්‍රකරණ නම් වේ.
ඒ මේ ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ග ප්‍රකරණය අර්ථසම්පන්නයි. අක්‍ෂර සම්පන්නයි. ගැඹුරුයි. ගැඹුරු අර්ථ ඇත්තේය. ලෝකෝත්තර තාවයන් ප්‍රකාශ කරයි. ශූන්‍යතාවය හා ඒකාබද්ධව ඇත. ප්‍රතිපදාවන්හි යෙදීමෙන් ලබන විපාකය නමැති විශේෂතා ගෙන එයි. විරුද්ධතා වළකාලයි. යෝගාවචරයන්ට උතුම් ඤාණය නමැති රුවනාකරයක් වේ. ධර්ම කථිකයන්ට ධර්මකථා විලාසය පවත්වාගෙන යාමට විශේෂයෙන් ආධාර වේ. සසර බිය ඇතියවුන්ට දුකින් නික්මීමේ මාර්ගයයි. ඒ උපායමාර්ග දැකීමෙන් සැනසිල්ල හටගැනීමටත්, ඊට විරුද්ධ දෑ නැසීමටත්, ගැඹුරු අර්ථයන්ට නොයෙක් සූත්‍ර හා අපදානයන් මගින් අර්ථ විවරණය කරමින් හුදී ජන හෘදයන්හි ප්‍රීතිය හටගැන්වීම සඳහාත් තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් හැමතැන අප්‍රතිහත සර්වඥතාඥාන මහා පහන් ආලෝකයෙන් සියලු ජනතාව වෙත පැතිරුණු මහා කරුණාව නමැති තෙලෙන් සිනිඳු වූ හෘදයෙන්, දම්දෙසීමෙන් හික්මවිය හැකි ජනතාවගේ හෘදයගත ක්ලේශාන්ධකාරයන් විනාශ කිරීමටත්, දල්වන ලද සද්ධර්මය නමැති මහ පහනට ඒ අදහස් පැතිරවීමට ඉසින සිනිඳු තෙලක් බඳු වූ, පන්දහසක් වස් නොවෙනස්ව බබලනු කැමැත්තෙන් ලෝකානුකම්පී වූ, පන්දහසක් වස් නොවෙනස්ව බබලනු කැමැත්තෙන් ලෝකානුකම්පී වූ, ධර්මරාජයාණන් වහන්සේගේ දම්සෙනෙවි ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරුන්ගේ කියමන අසා, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් විසින් ප්‍රථම මහා ධර්ම සංගායනා කාලයෙහි ඇසූ පරිද්දෙන්ම සංගායනාවට නගන ලදි.
එය විනය පිටකය, සූත්‍ර පිටකය, අභිධර්ම පිටකයයි යන ත්‍රිපිටකයන් අතර සූත්‍ර පිටකයට අයත් දීඝනිකාය, මජ්ඣිම නිකාය, සංයුක්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය, ඛුද්දක නිකාය යන පස්මහ නිකායන් අතර ඛුද්දක නිකායට ඇතුළත්, සූත්‍ර ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක ජාතක අබ්භුතධර්ම, වේදල්ල යන නව ශාස්තෲ ශාසන අංගයන් අතර හටගත් පරිදි (ඇතුළත් කරුණු අනුව).
ද්වාසීතිං බුද්ධතො ගණ්හිං ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො,
චතුරාසීති සහස්සානි යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනොති.
කරුණු පහකදී එතදග්‍රස්ථානයෙහි තබන ලද ධර්ම භාණ්ඩාගාරික තෙරුන් විසින් ගෙනහැර දැක්වූ අසූහාර දහසක් ධර්මස්කන්ධයන් අතර භික්‍ෂූන්ගෙන් ගත් දෙදහසක් ධර්මස්කන්ධයන්හි නොයෙක් සියගණන් ධර්මස්කන්ධයන් ඇතුළත්ව ඇත.
එහි වර්ගත්‍රයකි. මහා වර්ගය, මධ්‍යම වර්ගය, චූල වර්ගය (කුඩා) යනුවෙනි. එක් එක් වර්ගයෙහි දහය දහය බැගින් වූ ඤාණ කථා මුල්කොට මාතිකා කථා අවසන්කොට කථා තිංසකි. මෙසේ විවිධාකාරයෙන් හඳුන්වා ඇති මේ ප්‍රතිසම්භිදා මාර්ග ප්‍රකරණයෙහි අනුපිළිවෙලින් පෙර නුවූ පදවල (තේරුම් නුදුන්) අර්ථ පමණක් වර්ණනා කරන්නෙමු. මෙම ප්‍රකරණය පාඨ වශයෙන්, අර්ථ වශයෙන් ඉගැන්වීමෙහිද, විස්තර කිරීමෙහිද මනාව ඉගැන්විය යුතුය. විස්තර කළයුතුද වේ. ඉගෙන ගන්නන් විසින්ද ඉගෙන ගතයුතුය. දැරිය යුතුද වේ. (සිත්හි ධාරණය) ඊට හේතු කවරේද? ගැඹුරු බැවිනි. ලෝවැසියන්ගේ හිතසුව පිණිස පවතින මෙම ප්‍රකරණය ලෝකයෙහි බොහෝ කලක් නිවැරදිව පැවතීම සඳහාය.
ඒ තිහක් වූ කථා අතර ඤාණකථා කුමක් හෙයින් පළමුව කියන ලද්දේද යත්? කෙලෙස්මල පිරිසිදු කිරීමෙහිද ඤාණය මුල්වේ. ප්‍රතිපත්ති පිරීමෙහිදීද මුල්වන හෙයිනි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දේය;
එහෙයින් භික්‍ෂුව ඔබ මුලදීම කුසල් දහම් අතර සීල පාරිශුද්ධියද, දෘෂ්ටියෙහි සෘජුබවද පිරිසිදු කරව.
සෘජු දෘෂ්ටිය යනු සම්‍යග් දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත ඤාණය දක්වයි. එහෙයින්ද ඤාණ කථාව පළමුව කියන ලදි.
මහණෙනි, එහි සම්‍යග්දෘෂ්ටිය පූර්වාංගම වේ. මහණෙනි, කෙසේ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය පූර්වාංගම වේද? සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සම්‍යග් දෘෂ්ටියයි දනීද? මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි දනීද? එයම සම්‍යග් දෘෂ්ටිය වේ. සම්‍යග් සංකල්ප – සම්‍යග් සංකල්ප යයි දැනගනීද? මිථ්‍යා සංකල්ප මිථ්‍යා සංකල්පයයි දැනගනීද, සම්‍යග් වචන සම්‍යග් වචනයයි දැනගනීද, මිථ්‍යා වචන මිථ්‍යා වචනයයි දැනගනීද, සම්‍යග් කර්මාන්ත සම්‍යග් කර්මාන්ත යයි දැනගනීද, මිථ්‍යා කර්මාන්ත මිථ්‍යා කර්මාන්ත යයි දැනගනීද? සම්‍යග් ජීවනය සම්‍යග් ජීවනයයි දැනගනීද, මිථ්‍යා ජීවනය මිථ්‍යා ජීවනයයි දැනගනීද, සම්‍යග් ව්‍යායාමය සම්‍යග් ව්‍යායාමයයි දැනගනීද, මිථ්‍යා ව්‍යායාමය මිථ්‍යා ව්‍යායාමයයි දැනගනීද, සම්‍යග් සතිය (සිහිය) සම්‍යග් සතිය යයි දැනගනීද, මිථ්‍යා සතිය මිථ්‍යා සතිය යයි දැනගනීද, සම්‍යග් සමාධිය සම්‍යග් සමාධිය යයි දැනගනීද, මිථ්‍යා සමාධිය මිථ්‍යා සමාධිය යයි දැනගනීද එය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය වන්නේය.

පුර්වංගම වූ සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් සිදුවූ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටීන්ගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටි භාවය දැනගන්නේය යන්න සලකා සම්‍යග් දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත ඤාණය පිරිසිදු කිරීමට මුලදීම ඤාණකථාව කියන ලදි.

තවද, උදායි සසරෙහි පූර්වාන්තය තිබීයේවා. අපරාන්තයද තිබීයේවා. ඔබට ධර්මය දේශනා කරමි. මෙය ඇතිකල්හි මෙය වේ. මෙය හටගැන්මෙන් මෙය හටගනී. මෙය නැතිකල්හි මෙය නොවේ. මෙහි නිරෝධයෙන් මෙය නිරුද්ධ වේය යි, පූර්වාපරාන්ත දෘෂ්ටීන් අත්හැර ඤාණයම පිළිබඳව කියන ලද හෙයින් ඤාණකථාව මුලදී කියන ලදි.
“සුභද්‍ර කම් නැත. එය තිබීයේවා. ඒ සියල්ලෝ ස්ව ප්‍රතිඥාවෙන් මනාව අවබෝධ කරගත්තාහුද? සියල්ලෝම මනාව අවබෝධ නොකළාහුද? නොහොත් ඇතැමෙක් මනාව අවබෝධ කළාහුද? ඇතැමෙක් මනාව අවබෝධ නොකළාහුද? සුභද්‍ර ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි. එය අසව. මනාකොට මෙනෙහි කරව. වදාරන්නෙමියි,

බොහෝ මහණ බමුණන් විසින් ගෙනහැර දක්වන නිවන් මගින් බැහැර වූ කරුණු පිළිබඳ වාද විවාද (බැහැරකොට) අත්හැර ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට අදාළ කරුණු දේශනා කළ හෙයින්, එම අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහිද සම්‍යක් දෘෂ්ටියයි කියනු ලබන ඤාණය ප්‍රධාන බැවින් මුලදීම ඤාණ කථාව කියන ලදි;
මහණෙනි, ශ්‍රෝතයට (සෝවාන් මාර්ගයට) පැමිණීමේ හේතුකාරක කරුණු හතරකි. (4) කි. ඒවා නම් සත්පුරුෂ ආශ්‍රය, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය, නුවණින් මෙනෙහි කිරීම, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තිය යන මේවායි.
ශ්‍රරද්ධාව හටගත් තැනැත්තා භික්‍ෂූන් සමීපයට එළඹෙයි. එළඹී ආශ්‍රය කරයි. ආශ්‍රය කරන්නේ කන් යොමුකරයි. යොමුකරන ලද කන් ඇත්තේ ධර්මය අසයි. ධර්මය අසා සිත්හි දරාගනියි. සිත්හි දරා ගත් ධර්මයන්ගේ අර්ථය ප්‍රඥාවෙන් විශේෂ පරීක්‍ෂාවට ලක් කරයි. අර්ථ පරීක්‍ෂා කරන්නේ අවබෝධය ලබාගනියි. අවබෝධය ලබා මාර්ගඵල සඳහා උත්සාහ කරයි. උත්සාහකොට සමානකොට බලයි. (කිරාබලයි) කිරාබලා ප්‍රධන්වීර්යය කරයි. ප්‍රධන්වීර්ය කරන්නේ (භාවනා කරන්නේ) කයින්ද, ප්‍රඥාවෙන්ද පරමාර්ථ සත්‍යය අවබෝධ කරන්නේය. ..

“මේ ලොව තථාගතයාණන් වහන්සේ උපදිති. -පෙ- එතුමා මුල යහපත් වූ ධර්මය දේශනා කරයි යනාදී, නොයෙක් සූත්‍ර පදවල ක්‍රමානුකූලව ශ්‍රවණයෙහි ඤාණය මුල්කොට ක්‍රමානුකූලව ඤාණකථාව මුලදීම කියන ලදි.
ඒ ඤාණකථාව උද්දේස-නිද්දේස වශයෙන් දෙයාකාරයකි. උද්දේසයෙහි, කන් යොමුකිරීමේ ප්‍රඥාව සුතමය ඤාණයයි යනාදි ක්‍රමයෙන් දක්වන ලද හැත්තෑතුනක් වූ ඤාණයන්ද, මාතෘකා වශයෙන් දක්වන ලදි. නිර්දේශයෙහි (විස්තරයෙහි) කන් යොමුකිරීමේ නුවණ කෙසේ සුතමය ඤාණයක් වේද? මේ ධර්ම විශේෂයෙන් දතයුතුයයි කන් යොමුකොට දැනගැනීමේ ප්‍රඥාව සුතමය ඤාණයයි ආදි ක්‍රමයෙන් එම (73) හැත්තෑතුනක් වූ ඤාණයෝම විස්තර වශයෙන් නිර්දේශ කරන ලදහ. LINK

[ඵස්සායතනානං යනු ස්පර්‍ශයට ආකරවූවන්ගේ, ස්පර්‍ශයට උත්පත්ති ස්ථානයන්ය යන අර්‍ත්‍ථයයි, 

§ 1. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ එකත්පසක සිට මෙසේ ඇසීය.

(1). “ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායන් ඉතුරු නොකොට ඒවායේ නොඇලීමෙන්,
නැති කිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඉතිරිවේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති

(2).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් පසු කිසිවක් ඉතිරිව නැත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

‘‘ඡන්නං , ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

(3).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඇත්තේද, අන් කිසිවක් නැත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

(4).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් නැත්තේද, නැත්තේත් නොවේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

[ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?
මේ ප්‍රශ්න සතර සාශ්වත, උච්ඡෙද, එකාන්ත සාශ්වත; අමරාවික්‍ෂේප වශයෙන් අසන ප්‍රශ්නයෝය. ,
එයින් තෙරණුවෝ ඔහුගෙන් විමසති, අසන ලද්ද වළහමින්  මාහෙවං  යනාදිය කීවේය,
මෙහි හ යනු නිපාත මාත්‍රයකි, එසේ නොකියව යන අර්‍ත්‍ථයි, ]

“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇත්තේදැයි මෙසේ විචාරණ ලද විට , ‘ඇවැත්නි, එසේ නොසිතනු මැනව.’ යි කීයෙහිය.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැත්තේද, මෙසේ විචාරණ ලද විට, ‘ඇවැත්නි, එසේ නොසිතනු මැනව’ යි කීයෙහිය.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇත්තේද, නැත්තේදැයි මෙසේ විචාරණ ලද විට, ‘ඇවැත්නි, එසේ නොසිතනු මැනව.’ යි කීයෙහිය.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැත්තේද, නැත්තේ නොව්දැයි, මෙසේ විචාරණ ලද විට, ‘ඇවැත්නි, එසේ නොසිතනු මැනව’ යි කීයෙහිය.

“ඇවැත්නි, මේ භාෂිතයේ අර්ත්‍ථය කෙසේ දත යුත්තේද?”

(1). “ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇතැයි කියතහොත් ප්‍රපංච නොකළ යුත්තක් ප්‍රපංච කළා වේ.

[ සරල වශයෙන් “ප්‍රපංච” යනු ආයතන හයෙන් හඳුනා ගත් දෙයක් පිළිබඳ ව දිගින් දිගට සිතා බැලීම ලෙස දැක්විය හැකිය. අප ඇසින් යමක් දුටු විට දුටු පමණින් නැවතීමක් නැත. එය හඳුනා ගෙන දිගින් දිගට ඒ පිළිබඳ ව සිතන්නට පෙළඹේ. උදාහරණයක් ලෙස ඇසින් දුටුවේ පුටුවක් නම්, එය සාදා ඇත්තේ කුමකින්ද ? එහි වර්ණය, හැඩය ආදී වශයෙන් විවිධ සිතිවිලි පහල කරයි. ඒ දෙවන සිතුවිල්ල ඇරඹුම ලෙස ගෙන ඒ ඔස්සේ නැවත සිතන්නට වෙනත් අරමුණකට යාම සිතේ ආවේනික ස්වභාවයයි. එකින් එකට වෙනස් මේ හඳුනා ගැනීමත් සමග ම යෙදෙන මේ සිතිවිලි හැම විටම තන්හා දිට්ඨි මාන නිසා ඇතිවන ප්‍රපංච ලෙස දැක්වේ.
මෙහි දී විතර්කය හා ප්‍රපංචය දෙකක් ලෙස දැක්වීම ද විශේෂත්වයකි. විතර්කයම තව දුරටත් දිග් ගැස්වීම ප්‍රපංචය යි. විතර්ක ප්‍රපංච දෙකටම මූලික වන්නේ විඳීම හා හඳුනා ගැනීමයි. විඳීමක් හඳුනා ගැනීමක් නොමැති තැන විතර්ක ප්‍රපංච නැත. ප්‍රපංච අකුසල සහගත පමණක් ම නොවේ. ධම්ම විතර්ක ද ඇත. ඒවා ද දිගින් දිගටම මෙනෙහි කිරීම ප්‍රපංචය යි. කෙසේ හෝ ප්‍රපංචය හේතු කොට ගෙන වීදර්ශනාවට බාධා වේ. ප්‍රපංච යනු සිත අයාලේ යාමකි. ]

(2). “ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැතැයි කියතහොත් ප්‍රපංච නොකළ යුත්තක් ප්‍රපංච කළා වේ.

අත්‍ථඤ්ඤාං කිඤ්චි යනු මේවා ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වූ කල්හි ඉන්මතු සුළුවූද යම් ක්ලෙශයක් ඇත්දැයි අසයි, 
නාත්‍ථඤ්ඤං කිඤ්චි යන මෙහිදී ද සුළු වූ ද ක්ලේශයක් නැත්දැයි අසයි, සෙසු දෙකෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි,

(3). ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇත්තේද, නැත්තේදැයි කියතහොත් ප්‍රපංච නොකළ යුත්තක් ප්‍රපංච කළා වේ

[ආත්මලබ්ධි වශයෙන් හෝ අන්කිසිවක් ඇත්ද? අන්කිසි ආත්මයක් නම් ඇත්දැයි සාශ්වතාදි ආකාරයෙන් අසයි,
කිම මෙතෙම ආත්මදෘෂ්ටිකයෙක්ද? ආත්ම දෘෂ්ටිකයෙක් නොවේ, එබඳු දෘෂ්ටි ඇති එක් භික්ෂුවක් එහි හුන්නේය, හෙතෙම ප්‍රශ්න ඇසීමට නොහැක්කකි, ඔහුගේ දෘෂ්ටිය විසදාලනු සඳහා මෙසේ අසයි, අනාගතයෙහි මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති යමෙක් වන්නාහුද ඔවුනට බුද්ධ කාලයෙහි ද මෙම ප්‍රශ්නය මහා ශ්‍රාවකයන් විසින් විසඳන ලද්දේ (නොවේ) ද යන වචනයට ඇති ඉඩ අහුරනු සඳහා අසයිමය]

(4). “ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නොද ඇත්තේය, නොද නැත්තේයයි කියතහොත් ප්‍රපංච නොකළ යුත්තක් ප්‍රපංච කළා වේ.

“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන් හැසිරීම ක්‍රියාව කෙතෙක් වේද , ඒ සියලු අවස්ථාවේම, මුළු කාලයේම මේ ප්‍රපංච පැතිර ඒම සිද්ධ වේ. මේ ප්‍රපංච සන්තානයේ ආරම්මණය වෙනතකට ගෙනයාම නිසා ප්‍රතිපදාව ප්‍රමාද වේ. සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන්ම ප්‍රපංචයන්ගෙන් මිදීම සිද්ධ වේ.

ඇවැත්නි,
ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් ක්ලේශයන් නැති වේ.
ප්‍රපංච කිරීම නතර වේ.

වැලැක්මෙන් ප්‍රමාදයන්ගේ ව්‍යපසමනය වේ.
ක්ලේශයන් නැතිවීම ක්ලේශයන්ගේ සංසිඳීම වේ.”

[අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති යනු ප්‍රපංච නොකළයුතු තන්හි ප්‍රපංච කරයි, නොහැසිරිය යුතු මගෙහි හැසිරෙයි,
 තාවතා පපඤ්චස්සගති යනු ස්පර්‍ශායතන සයෙහි ගමන යම්තාක් වේද, තෘෂ්ණාමාන දෘෂ්ටිසංඛ්‍යාත පප්‍රංචයාගේ ගමන ද එතෙක් වෙයි, 
ජන්නං ආවුසො ඵස්සායතනානං අස්සෙවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චුපසමො යනු මේ ස්පර්‍ශායතන සය සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නිරුද්ධ වූ කල්හි ප්‍රපංචයෝ ද නිරුද්ධවූවාහුම වෙත්, සංසිඳුනාහුම වෙත්යයි අර්‍ත්‍ථයයි. අරූප බ්‍රහ්මලෝකයෙහි පෘථග්ජන දෙවියන්ගේ කිසි ස්පර්‍ශායතන පසක් නිරුද්ධය, සයවැන්න නිරෝධ නොවුන බැවින් ත්‍රිවිධ ප්‍රපංචයෝම නිරුද්ධ නොවූවාහුමය, තවද පඤ්චස්කන්ධභව වශයෙන් මේ ප්‍රශ්නය කියන ලදි, සිවුවැන්නෙහි මේ ක්‍රමයෙන් අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය.]

මේ සුත්‍රය කලින් ඇති මහා කොට්ඨිත සුත්‍රයෙහි ඇති අන්තර්ගතයම අඩංගු නමුත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමින් වහන්සේ මහා කොට්ඨිත ස්වාමින් වහන්සේගෙන් ඇසු බව දක්වයි.

“ඉක්තිබිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ එකත්පසක සිට මෙසේ ඇසීය.

(1). “ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායන් ඉතුරු නොකොට ඒවායේ නොඇලීමෙන්,
නැති කිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඉතිරිවේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

[ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා අත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති- අත්‍ථඤ්ඤාං කිඤ්චි යනු මේවා ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වූ කල්හි ඉන්මතු සුළුවූද යම් ක්ලෙශයක් ඇත්දැයි අසයි, ]

(2).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඉතිරිව නැත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

[‘‘ඡන්නං , ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නාත්‍ථඤ්ඤං කිඤ්චි ති? ” යන මෙහිදී ද සුළු වූ ද ක්ලේශයක් නැත්දැයි අසයි, සෙසු දෙකෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි,]

(3).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඇත්තේද නැත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

‘‘ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙස විරාග නිරොධා අත්ථි ච නත්ථි ච අඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?

(4).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් නැත්තේද, නැත්තේත් නොවේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ ඇසීම නොමැනවි.”

ඡන්නං, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා නෙවත්ථි නො නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චී’’ති?
මේ ප්‍රශ්න සතර සාශ්වත, උච්ඡෙද, එකාන්ත සාශ්වත; අමරාවික්‍ෂේප වශයෙන් අසන ප්‍රශ්නයෝය. ,
එයින් තෙරණුවෝ ඔහුගෙන් විමසති, අසන ලද්ද වළහමින්  මාහෙවං  යනාදිය කීවේය,
මෙහි හ යනු නිපාත මාත්‍රයකි, එසේ නොකියව යන අර්‍ත්‍ථයි, ]

““ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශයන් ඉතුරු නොකොට ඒවායේ නොඇලීමෙන්,
නැති කිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඉතිරිවේද?යි විචාරණ ලද කල , ‘එසේ ඇසීම නොමැනවි’ යි කීයෙහිය.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැත්තේද, මෙසේ විචාරණ ලද කල , ‘එසේ ඇසීම නොමැනවි”යි කීවේය.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් ඉතිරිව නැත්තේද” යි විමසු කලද, ‘එසේ ඇසීමද නොමැනවි”යි කීවේය. “ඇවැත්නි, ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් පසු අන් කිසිවක් නැත්තේද, නැත්තේත් නොවේද?”යි, විචාරණ ලද කල , ‘එසේ ඇසීමද නොමැනවි”යි කීවේය.

“ඇවැත්නි, මේ වචනයේ අර්ත්‍ථය කෙසේ දත යුත්තේද?”

(1).“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇතැයි කියන්නේ නම් ප්‍රමාද නුවූවක් ප්‍රමාද කරයි.
“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැතැයි කිවහොත් .

ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් ඇත්තේද, නැත්තේදැයි කියන්නේ ප්‍රමාද නොවියනුවූ යුත්තක ප්‍රමාද වෙයි.

[ආත්ම ලබ්ධි වශයෙන් හෝ අන්කිසිවක් ඇත්ද? අන්කිසි ආත්මයක් නම් ඇත්දැයි සාශ්වතාදි ආකාරයෙන් අසයි,
කිම මෙතෙම ආත්මදෘෂ්ටිකයෙක්ද? ආත්ම දෘෂ්ටිකයෙක් නොවේ, එබඳු දෘෂ්ටි ඇති එක් භික්ෂුවක් එහි හුන්නේය, හෙතෙම ප්‍රශ්න ඇසීමට නොහැක්කකි, ඔහුගේ දෘෂ්ටිය විසදාලනු සඳහා මෙසේ අසයි, අනාගතයෙහි මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති යමෙක් වන්නාහුද ඔවුනට බුද්ධ කාලයෙහි ද මෙම ප්‍රශ්නය මහා ශ්‍රාවකයන් විසින් විසඳන ලද්දේ (නොවේ) ද යන වචනයට ඇති ඉඩ අහුරනු සඳහා අසයිමය]

“ඇවැත්නි,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්, නැතිකිරීමෙන් අන් කිසිවක් නැත්තේය, නැත්තේයයි මෙසේ කියන්නේ, ඒ ප්‍රමාද නොවිය යුත්තක ප්‍රමාද කරවන නිසාය.

අප්පපඤ්චං පපඤ්චෙති යනු ප්‍රපංච නොකළයුතු තන්හි ප්‍රපංච කරයි, නොහැසිරිය යුතු මගෙහි හැසිරෙයි,

“ඇවැත්නි, සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඇතිවීම යම්තාක්ද,
ප්‍රමාදයේ (කෙලෙසුන්ගේ) ගතියක් (ඇතිවීමත්)එපමණකි.
ප්‍රමාදයේ (කෙලෙසුන්ගේ) ගතිය යම්තාක්ද,
සය වැදෑරුම් ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ගතිය ඒතාක්ය.

ඇවැත්නි,
ස්පර්‍ශායතනයන්ගේ ඉතුරු නොකොට නොඇලීමෙන්,
නැතිකිරීමෙන් ක්ලේශයන් නැති වේ.
ප්‍රමාදය වැලැක්මෙන් ප්‍රමාදයන්ගේ ව්‍යපසමනය වේ.
ක්ලේශයන් නැතිවීම ක්ලේශයන්ගේ සංසිඳීම වේ.”

 තාවතා පපඤ්චස්සගති යනු ස්පර්‍ශායතන සයෙහි ගමන යම්තාක් වේද,
තෘෂ්ණාමාන දෘෂ්ටිසංඛ්‍යාත පප්‍රංචයාගේ ගමන ද එතෙක් වෙයි, 
ජන්නං ආවුසො ඵස්සායතනානං අස්සෙවිරාගනිරොධා පපඤ්චනිරොධො පපඤ්චුපසමො යනු
මේ ස්පර්‍ශායතන සය සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නිරුද්ධ වූ කල්හි ප්‍රපංචයෝ ද නිරුද්ධවූවාහුම වෙත්, සංසිඳුනාහුම වෙත්යයි අර්‍ත්‍ථයයි.
අරූප බ්‍රහ්මලෝකයෙහි පෘථග්ජන දෙවියන්ගේ කිසි ස්පර්‍ශායතන පසක් නිරුද්ධය, සයවැන්න නිරෝධ නොවුන බැවින් ත්‍රිවිධ ප්‍රපංචයෝම නිරුද්ධ නොවූවාහුමය, තවද පඤ්චස්කන්ධභව වශයෙන් මේ ප්‍රශ්නය කියන ලදි, සිවුවැන්නෙහි මේ ක්‍රමයෙන් අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් උපවාන ස්ථවිරයන්, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ,
(1). “ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍රය,
ඔබ වහන්සේ ප්‍රඥාව නිසා සසරින් මිදුනේද?” යි ඇසීය.

[වට්ට දුක්ඛස්ස අන්තකරෝ හොතින්, සකල වට්ට දුක්ඛ පරිචින්න පරිවටුම් හ කත්වා තිත්තාති: සසරින් මිදීම නම් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හේතු වූ ධර්මය කෙටියෙන් දක්වන්න විජ්ජායන්ත කරො හොති යනු ‘විද්‍යාවෙන් සසරදුක කෙළවර කරන්නේ වෙයි”, සියලු සසර දුක පිරිසිඳ හාත්පසින් වටකොට සිටියි, ” ලෙස මනෝරථ පුරණි අටුවාව දක්වයි.]

(2). “ඇවැත්නි, එසේ නොවේ.”
“ඇවැත් ශාරීපුත්‍රය,
කිමෙක්ද, සීලයෙන් සසර කෙළවරට ගියේද?”
“ඇවැත්නි, එසේ නොවේ.”

(3).“ඇවැත් ශාරීපුත්‍රය,
ඔබ වහන්සේ ප්‍රඥාව සහ සීලය යන දෙක නිසා සසරින් මිදුනේද?” යි ඇසීය.
“ඇවැත්නි, එසේ නොවේ.”

(4).“ඇවැත් ශාරීපුත්‍රය,
ඔබ වහන්සේ ප්‍රඥාව සහ සීලය යන දෙකින් පිටස්තර වෙනත් කරුණක් නිසා සසරින් මිදුනේද?” යි ඇසීය.
“ඇවැත්නි, එසේ නොවේ.”

“ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍රය,
කිමෙක්ද, ‘ප්‍රඥාවෙන් සසර කෙළවර කලේදැ’ යි විචාරණ ලද විට , “ඇවැත්නි, එසේ නොවේ.” යි කීවෙහිය.
‘චරණයෙන් සසර කෙළවර කලේදැ’ යි විචාරණ ලද විට, ‘ඇවැත්නි, මෙය නොවේය’ යි කීවෙහිය.
“‘ප්‍රඥාවෙන් හා චරණයෙන් සසර කෙළවර කලේදැ’ යි විචාරණ ලද විට, ‘ඇවැත්නි, මෙය නොවේය’ යි කීයෙහිය.
‘ප්‍රඥාවෙන් හා චරණයන් හැර අන් ක්‍රමයකින් සසර කෙළවර කලේදැ’ යි විචාරණ ලද විට ‘ඇවැත්නි, මෙය නොවේය’ යි කීයෙහිය.

ඇවැත්නි, ඔබවහන්සේ කෙසේ සසර කෙළවර කලේදැ’ යි ඇසීය.

(1) “ඇවැත්නි,
ඉදින් ප්‍රඥාවෙන්, සසර ගමන නිමියේය කියන්නේ නම්, උපාදාන සහිත පුහුදුන් මිනිසේකුටද සසර කෙළවර කළ කෙනෙක්ය”ය කිව හැකි වන්නේය..

(2). ඉදින් ඇවැත්නි, චරණයෙන් ඒනම් පසළොස් ආකාරයෙන් වූ වරණ ධර්‍මයන් පිළිපැදීමෙන් සසර කෙළවරට ගිය බවක් කියන්නේ නම්, උපාදාන සහිත පුහුදුන් මිනිසෙකුටද සසර කෙළවර කළ කෙනෙක්ය”යැයි කිව හැකි වන්නේය..

(3). ඉදින් ඇවැත්නි, (විද්‍යාව) ප්‍රඥාව හා හැසිරීම් /චරණයන් නිසා සසර කෙළවර කලාය කිවේ නම් උපාදානයෙන් බැඳුනු පෘතග්ජනයා උපාදාන සහිත පුහුදුන් මිනිසේකුටද සසර කෙළවර කළ කෙනෙක්යය කිව හැකි වන්නේය..

(4). ඇවැත්නි, විද්‍යාව, හා චරණයන් හැර අන් ක්‍රමයකින් සසර කෙළවරට පැමිණියේය.” යි කියන්නේ නම්, “ඇවැත්ති, චරණ සීලයෙන් තොර අවිද්‍යාවෙන් මුලාවූ පෘතග්ජනයාද සසර කෙලවර කාලය කියන්නේ වේ.

“ඇවැත්නි! චරණ ධර්මයේ නොහැසිරෙන මිනිසා තත්වූ පරිදි, ඇත්ත ඇති සැටියෙන් නොදකී. අකින්නට අපොහොසත් වේ.

චරණ ධර්මයේ හැසිරෙන්නාම ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දකී. තත්වූ පරිද්දෙන් දන්නේය, දක්නේය, කෙළවරට ගියේ නම් වේ.”

 [වරණසම්පන්නො යතාභුතන් ජානාති පස්සති, යතාභුතන් ජානාම් පස්සන් අන්තකාරෝ හොති.” මෙය කලින් දැක්වූ මතය වෙනස් ලෙසකින් කීමකි, එනම් අවිද්‍යාව දුරු කිරීමෙන් පමණක් සසර කෙලවර කිරීම සිදුකර ගැනීම නොහැකි බවද චරණ සීලය ද අවශ්‍යබවත් පසළොස් ආකාරයෙන් වූ වරණධර්‍මයෙන් යුක්ත විය යුතු බවද දතයුතු ය. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය,
පසළොස් චරණ ධර්ම නම්:-
1 ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය. 2. ඉන්ද්‍රිය සංවරය, 3.භෝජනයෙහි මාත්‍රඥතාව, 4.ජාගරියානුයෝගය, 5.ශ්‍රද්ධාව, 6. හිරිය, 7. ඔත්තප්පය, 8. බහුශ්‍රැතභාවය, 9. වීර්‍ය්‍යය, 10. ස්මෘතිය, 11. ප්‍රඥාව, 12. ප්‍රථම ධ්‍යානය, 13. ද්විතීය ධ්‍යානය, 14. තෘතීයධ්‍යානය, 15 චතූර්ථ ධ්‍යානය,]

“මහණෙනි,
ශ්‍රද්‍ධාවන්ත මහණකු, තමන්ද ‘සැරියුත්, මුගලන් දෙනම සේ මේ භික්ෂු පිළිවෙතේ යේදෙමි”යි තම සිත්හි අධිෂ්ඨාන පිහිටුවාගෙන ඒ උතුම් වහන්සේලා ආදර්ශයට ගෙන පිළිවෙත් පිරීම මනාය. මාගේ ශ්‍රාවකවූ භික්‍ෂූන්ට මේ තුලනාවකි. මේ ආදර්ශයය..

“මහණෙනි,
ශ්‍රද්‍ධාවන්ත භික්ෂුණියක්, , තමන්ද ‘ඛෙමා , උප්පලවණ්ණාව දෙනම සේ මේ භික්ෂුනි පිළිවෙතේ යේදෙමි”යි තම සිත්හි අධිෂ්ඨාන පිහිටුවාගෙන ඒ උතුම් භික්‍ෂුණින් වහන්සේලා ආදර්ශයට ගෙන පිළිවෙත් පිරීම මනාය. මාගේ ශ්‍රාවකවූ භික්‍ෂූනීන්ට මේ තුලනාවකි. මේ ආදර්ශයය..

“මහණෙනි,
ශ්‍රද්‍ධාවන්ත උපාසකයා, තමන්ද ‘චිත්ත ගෘහපතියා හා භාහත්‍ථවක ආලවක දෙදෙනා සේ මේ සාසනයේ පිළිවෙතේ යෙදෙමි”යි තම සිත්හි අධිෂ්ඨාන පිහිටුවාගෙන ඒ උතුම් උපාසකයන් ආදර්ශයට ගෙන පිළිවෙත් පිරීම මනාය. මාගේ ශ්‍රාවකවූ උපාසකයන්ට මේ තුලනාවකි. මේ ආදර්ශයය.

“මහණෙනි,
ශ්‍රද්‍ධාවන්ත උපාසිකාව , තමන්ද ‘ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකාවද, වෙළු කණ්ඨකී නන්‍ද මාතාව යන දෙදෙනා සේ මේ සාසනයේ පිළිවෙතේ යෙදෙමි”යි තම සිත්හි අධිෂ්ඨාන පිහිටුවාගෙන ඒ උතුම් උපාසිකාවන් ආදර්ශයට ගෙන පිළිවෙත් පිරීම මනාය. මාගේ ශ්‍රාවකවූ උපාසිකාවන් මේ තුලනාවකි. මේ ආදර්ශයය.

[ධාතු මනසිකාරය ලෙස අප දන්නා මේ කමටහන රාහුල හිමියන්ට ලබාදුන්නේ මේ සුත්‍රයේ සඳහන් වන ආකාරයටය. සතර ධාතු වලින් නිර්මිත මේ කයේ මමක් නැති බව ආත්ම වශයෙන් ගන්නට දෙයක් නැති බව මෙසේ භාවනාව වැදීමෙන් සුළු කලකින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත හැක. LINK]

වරක් ආයුෂ්මත් රාහුල ස්ථවිරයන් වහන්සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ආ විටෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.,

“රාහුලය,
අජ්ජත්ත පඨවි ධාතුව සහ බහිජ්ජ පඨවි ධාතුව යන දෙකම පඨවි ධාතුවමය.

අජ්ඣත්තිකා යනු මස් නහර ඇට කෙස් ආදී ශරීරයේ ඇති තද බව ඇති කොටස් විස්සෙහි දැඩි වූ රළු ලක්‍ෂණයෝ පෘථිවි ධාතුවයි, බහිද්ධා යනු බාහිරව ඉන්ද්‍රිය බද්ධ නොවූ ගල්පර්‍වත ආදියෙහි දැඩි තද රළු ආකාර ලක්‍ෂණයෝ පෘථිවිධාතුවයි,

“එය මගේ නොවේ.
ඒ “මම” නොවෙමි.
මේ මාගේ ආත්මය නොවේ.
මෙය මෙසේ තත්වූ පරිද්දෙන්, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුයි.“

මෙය මගේ නොවේ, එය මම නොවෙමි, හෙතෙම මගේ ආත්මය නොවෙයි යන මෙම ක්‍රමය තෘෂ්ණාමාන දෘෂ්ටි වශයෙන් ගැනීම ප්‍රතික්‍ෂේප කිරීම් වශයෙන් කියන ලදි, මේ කය මමය් කියා ගැනීම නිසාම මගේ දත, මගේ නියපොත්ත, මගේ කෙස් ලෙස සියලු අජ්ජත්ත පඨවි ධාතු කොටස්ද මමායනය කරගැනීම පෘතක්ජන සත්වයාගේ ලක්ෂණයයි.

මෙය මෙසේ සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් තත්වූ පරිද්දෙන්, දැකීමෙන් පඨවි ධාතුවෙහි කලකිරෙයි. පඨවි ධාතුවෙහි සිත නොඅලවයි.

“රාහුලය, අධ්‍යාත්මික ආපො ධාතුවද බාහිර ආපො ධාතුවද යන දෙකම ආපො ධාතුවමය.
එම ආපො ධාතුව මගේ නොවේ.
ඒ ආපො ධාතුව “මම” නොවෙමි.
ආපො ධාතුව මාගේ ආත්මය නොවේ.
මෙය මෙසේ තත්වූ පරිද්දෙන්, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුයි.“
මෙසේ එය සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ආපො ධාතුවෙහි කලකිරෙයි.
ආපො ධාතුවෙහි සිත නොඅලවයි.

“රාහුලය,
අධ්‍යාත්මික තෙජෝ ධාතුව, බාහිර තේජෝ ධාතුවයන දෙකම තේජෝ ධාතුවමය. …………
අධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව, බාහිර වායෝ ධාතුව යන දෙකම වායෝ ධාතුවමය.

සෙම සොටු ලේ සැරව මුත්‍රා මේ කයෙහි ඇති ආපෝ ධාතු සහිත වැගිරෙන ස්වභාව ඇති ධාතු කොටස්ය.

එය මගේ නොවේ. මේ මම නොවෙමි.
මේ මාගේ ආත්මය නොවේ.
මෙසේ තත්වූ පරිද්දෙන්, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුයි.
මෙසේ සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැක තේජෝ ධාතුවෙහි කලකිරෙනු යුතුය. තේජෝ ධාතුවෙහි සිත නොඇලවිය යුතුය .

“රාහුලය,
අධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව, බාහිර වායෝ ධාතුවය යන දෙකම තේජෝ ධාතුවමය. …………
අධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව, බාහිර වායෝ ධාතුව යන දෙකම වායෝ ධාතුවමය….. මෙසේ එය සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දැක වායෝ ධාතුවෙහි කලකිරෙනු යුතුය. වායෝ ධාතුවෙහි සිත නොඇලවිය යුතුය .

[සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං යනු හේතු වෙන කාරණයෙන් මාර්‍ගප්‍රඥාවෙන් බැලිය යුතුය, දිස්වා යනු විදර්‍ශනා සහගත මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් බලායි, අයි තබ්බං යනු හේතුවෙන් කාරණයෙන් මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් බැලිය යුතුය, දියවා යනු විදර්ශනාසහගත මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් බලායි යන අර්ථයි. ධාතු සතරක මල්ලකට සුමනාවතී, සුමනපාල කියා නමක් දාගෙන . මේ දාතු සතර නිසා වර්ණයක් ඇති වෙලා රෑප සටහන් දිග පලල හැඩ තලල මනසින් ඇති කරවලා ගැහැණියක්ය පිරිමියෙක්ය ලමයෙක් ය ගෙයක් ය ගස් වැල්ය පර්වත සාගරය කියා අපව මුළාවට පත් කර ගැනීම මෙසේ බල විට දැකිය හැක. ]

“රාහුලය,
යම් කලකදී භික්ෂුව මේ සතර ධාතූන් තමා නොවේය! “යි
තමා කෙරෙහි නොවේයයි මනාව දකීද, රාහුලය, එම භික්ෂුව
තෘෂ්ණාව සින්දේය.
සංයෝජනයන් පෙරලා දැම්මේය.
මනාකොට මානය ප්‍රහාණයෙන් දුක් කෙළවර කෙළේ ය’යි කියනු ලැබේ.”

[ අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං යනු මාර්‍ගයෙන් නැසියයුතු තෘෂ්ණාව සහමුලින් සිඳලූයේය, වාවත්තයී සංයොජනං යනු දසවැදෑරුම් වූ සංයෝජනය දුරු කළේය, උදුරා අත්හළේය, සම්මා මානාභි සමයා යනු හේතුවෙන් කාරණයෙන් නවවැදෑරුම් මානය දුරුකිරීමේ අවබෝධයෙනි,  අන්තමකාසි දුක්ඛස්ස යනු සසර දුක පිරිසිඳ හාත්පසින් වටකළේය, කොට සිටියේය යන අර්‍ත්‍ථයයි,

මෙසේ ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් සංයුත්ත මහානිකායෙහි රාහුලොවාද විපස්සනාව දේශනා කරන ලදි, චූලරාහුලොවාද සූත්‍රයෙහිදී ද විදර්‍ශනාවම කියන ලදි, අම්බලට්ඨිකරාහුලොවාද සූත්‍රයෙහි ළදරුවියෙහි සිටියකුට බොරු කීමෙන් දුරු වීම කියන ලදි, මහාරාහුලොවාදයෙහි විදර්‍ශනාව කියන ලදි, මේ අඞ්ගුත්තර මහානිකායෙහි දී මේ චතුෂ්කොටික ශුන්‍යතාව කියන ලද්දේ නමි.

ජම්බාලි යනු ගවර වලක් ය. නගරයේ කාණුවලින් එන අපවිත්‍ර දේ සියල්ල එකතුවන මේ ගවර වැවකට ජලාශයකට කල උපමාවක් නිසා ජම්බලියෝපම යි කියන ලදී.

බුදුන් වහන්සේ කියා දුන් සසරින් මිදීමේ ප්‍රතිපදාව චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධයෙන් කල යුතුය. ඒ පිණිස මාර්ගය අංග අටකින් යුතු මගය. ඒ අටින් කරන්නේ “සිත” දියුණු කර ගැනීමමයි. භාවනාව යනු ඒ කොටසයි. භාවනාව දල වශයෙන් සමථ. විදර්ශනා ලෙස දෙකොටසක්ය කියා අප දනිමු. සිත “සමථ” කර නොගෙන ඉදිරියට යා නොහේ. සමථ භාවනාවෙන් සිත ධ්‍යානවලට නැංවේ. එසේ කරන්නට අපහසු නැත. (උපදෙස් මෙහි ඇත.) ධ්‍යාන ලැබූ යෝගියා ජීවිතයේ ලැබූ සුන්දරම, ප්‍රියතම ම වින්දනය, ධ්‍යාන සුඛය ලබයි. මේ කොතරම් ආනන්ද ජනකද කියතහොත් ඉන් ඔබ්බට, ඉදිරියට යාම අමතක කොට ඒ සුවය විඳිමින් එහි නතරවන්නට බොහෝසේ ඉඩ ඇත. මේ සුත්‍රයේ දැක්වෙන්නේ ඒ ආශ්වාදයේ අනතුරින් මිදී ඉදිරියට යාමේ වැදගත් කමයි.

පුජ්‍ය කොට්ටාවේ සුමන මහා ස්වාමින්වහන්සේ ගේ සුත්‍ර විවරණය අසා සුත්‍රය කියවන්න.

“මහණෙනි,
පුද්ගලයෝ සතර දෙනෙක් ලෝකයෙහි ඇත්තාහ.
විද්‍යමාන වෙත්.
කවර සතර දෙනෙක්ද යත්?

(1). “මහණෙනි,
සමහර මහණකු සක්කාය නිරෝධය පිණිස භාවනාවේ යෙදෙන විට ඔහුගේ සිත ඒකාග්‍ර වේ. තැන්පත් වේ. ධ්‍යානය යන ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට සිත නැංවේ. ඔහු ඒ ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. ඔහු ඉතා සුන්දර ධ්‍යාන සුඛයෙහි සිත බඳියි, එහි ඇලෙයි, එහි නතරව සිටියි, බැස ගනියි, මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවට විමුක්ති මාර්ගය වැසී යන්නේය. භික්ෂුවක් විසින් සක්කාය නිරෝධය කැමතිවන්නේ නම් අතර මග ලබන ධ්‍යාන සුඛයන්හි සිත නොඇලිය යුත්තේය.”

[සක්කාය:- …. “ආයුෂ්මත, මේ උපාදානස්කන්ධයන් පහට තමයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සක්කාය කියා වදාළේ. ඒ කියන්නේ රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය හා විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යි. මේ සංසාරයට බැඳ තබන්නේ මේ පංච ස්කන්ධයන් මමයමාගේය යන දිට්ඨි මාන ආත්ම ලෙස ගැනීම නිසාය.මේ ප්‍රතිපදාවේ අරමුණ සක්කාය නිරෝඩ්ය යි. සක්කායනිරොධං යනු ත්‍රෛභූමික සංසාර සංඛ්‍යාත වූ සත්කායයාගේ නිරොධයයි, නිවන යන අර්‍ත්‍ථයයි, ”]

මේහි සන්තං චෙතොවිමුත්තිං යනු රුප ධ්‍යාන 4 ද අරූප ධ්‍යාන සතරද යන අෂ්ට සමාපත්තීන්ගෙන් එක් සමාපත්තියකි, එක් ධ්යානයකි.

න පක්ඛන්ධති යනු අරමුණු වශයෙන් නොපැකිලෙයි, සෙසු පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයමැයි, 
න පාටිකඞ්ඛො යනු නොකැමති වියයුතුයි 

“මහණෙනි, මහා නදියක් තරණය කරනු රිසි පුරුෂයෙක් නදියේ තැන තැන ඇති මහා කුඹුක් ගස් අටක් දැක, ඒ පළමු ගසට නැගී ඉන් එකින් එකට මාරුවෙමින් නදිය තරණය කරන්නෙමි” යයි සිතයි. මේ ගස්වල පොත්ත සුමුදු නිසා, පහසුවන් අත් ගිලිහී යන නිසා දෑත් දෙපාවල ලාටු ගා ගන්නේය. ඔහු ලාටු ගාගත් අතින් ගසක අත්තක් අල්ලන්නේද, ඔහුගේ අත එහි ඇලෙන්නේය, අනික් අතින් අල්ලන්නේ ඒ අතද ඇලෙන්නේය,. ඔහුට ඊළඟ ගසට යන්නට නොහැකි වේ. මෙසේ ඉන්නා විට ඉහල කඳුකරයේ මහා වැස්සක් නිසා ගලා එන මහා ජල ප්‍රවාහයකට අසුවී මහ මුහුදට ගසා ගෙන යයි. මරණයට පත් වේ.

එසේම මහණෙනි, මහණකු ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියක වාසය කරමින් සිටියද එහි නොඇලිය යුතුය. විදර්ශනාවෙන් ශරීරයේ අනිත්‍යතාව විපරිනාම ස්වභාවය මෙනෙහි කල යුත්තේය. ඒසේ නොකර පළමු ධ්‍යානයේ ඇලී ඉන්නා යෝගියා චතු සත්‍යය අවබෝධ කර නොගන්නේය. මේ ධ්‍යානයට හිරවී සිට යම් දිනක ඉන් පිරිහේ. අන් අකුසල කාර්ම නිසා සමහර විට අපා ගත වේ.

[ මෙහිදී ද පරතෙරට යනු කැමති පුරුෂයාගේ උපමාව ගෙනහැර දැක්විය යුතුය, එක් පුරුෂයෙක් සැඩපහර ඇති රුදුරු මසුන්ගෙන් ගැවසීගත් ගඟින් එගොඩට යනු කැමැත්තේ මෙතෙර සැකසහිතය, බිය සහිතය, එතෙර ආරක්‍ෂිතය, බිය රහිතය, කුමක්නම් කොට පරතෙරට යන්නෙම්දැයි පිළිවෙළින් සිටි කුඹුක්ගස් අටක් දැක මේ ගස් අනුපිළිවෙලින් යාහැකියයි සිතා කුඹුක්ගස් නම් සිලිටි අතු ඇත්තේය, අත්තෙහි අත නොපිහිටන්නේ යයි නුග අත්තික්කා ගස් අතුරින් එකෙක මැලියම් අත්පාවල අතුල්ලා දකුණු අතින් එක් අත්තක් අල්ලා ගත්තේය. අත එහිම ඇලුණි, යළි වමතින් ද දකුණු පයෙන් ද වම් පයෙන් දැයි අපා සතරම එහි ඇලුණි. හෙතෙම හිස යටිකුරුව එල්බෙන්නේ ගඟ මත්තෙහි වැසි දෙකකින් පිරුණු සැඩපහරෙහි ගිලුණේ කිඹුල් ආදීන්ගේ ගොදුරක් විය,
කුඹුක්ගස් අට යනු අෂ්ඨ සමාපත්තීන් නම් රුප අරුප ධ්‍යාන අටය]

මෙහිද ගඟදිය මෙන් සංසාර ස්‍රෝතස දැක්විය යුතුය, ගඟින් එතෙරට යනු කැමති පුරුෂයා මෙන් යෝගාවචරයා දැක්විය යුතුය, මෙතෙර සක්කාය මෙනි, එතෙර නිවන මෙනි, පිළිවෙළින් සිටි කුඹුක්ගස් අට මෙන් අෂ්ටසමාපත්තීහුය, ලහටු ඇති අතින් අතු අල්ලීම මෙන් ධ්‍යාන විදර්‍ශනාවන්ගේ තර්ජනයන් පිරිසුදු නොකොට සමවතට සමවැදීම දැක්විය යුතුය, මෙතෙර සත්කාය මෙනි, එතෙර නිවන මෙනි, පිළිවෙළින් සිටි කුඹුක්ගස් අට මෙන් අෂ්ටසමාපත්තීහුය, ලහටු ඇති අතින් අතු ඇල්ලීම මෙන් ධ්‍යාන විදර්‍ශනාවන්ගේ තර්ජනයන් පිරිසුදු නොකොට සමවතට සමවැදීම දැක්විය යුතුය, අත්පා සතරින් අත්තෙහි බැඳී එල්බීම මෙන් ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහි ආශාවෙන් එල්ඹුණු කාලය දැක්විය යුතුයි, ගඟ මත්තෙහි වැස්ස මෙන් සදොරෙහි කෙලෙසුන් උපන් කාලයයි, පිරුණු ගඟෙහි සැඩපහරෙහි ගිලුණාහු කිඹුල් ආදීන්ගේ ගොදුරක් වූ කාලය මෙන් සංසාර ස්‍රෝතසෙහි ගිලුණු තැනැත්තාගේ සතර අපායෙහි දුක්විඳීමේ කාලය දතයුතුයි.

(2). “මහණෙනි,
තවත් මහණකු සක්කාය නිරෝධය පිණිස භාවනාවේ යෙදෙන ඔහුගේ සිත ඒකාග්‍ර වේ. තැන්පත් වේ. ධ්‍යානය යන ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට සිත නැංවේ. ඔහු ඒ ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි., ඒ ධ්යානයන්හි සුඛය ඔහු විඳීනමුත් ඒ සුවයේ නොඇලේ. ඔහු අනුක්‍රමයෙන් ධ්‍යානයෙන් ධ්යානයට් සිත නංවා චේතෝ විමුක්තිය ලබයි.
හෙතෙම සක්කාය නිරෝ්ධය පිණිස විදර්ශනාවේ යෙදෙයි. සිය කයේ අනිච්ච දුක්ඛ, අනාත්ම තිලක්ෂණය විදර්ශනා කිරීමෙන් , මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව විසින් සක්කාය නිරෝධය ලබා ගනියි.

මහණෙනි, එසේම “මහණෙනි, මේ මහණහු එක්තරා ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට පැමිණ වාසය කරයිද, ඔහු ඒ ධ්‍යාන සමාපත්තියේ ආශ්වාදයෙන් මුලාවට නොපැමිණෙයි. හෙතෙම සක්කාය නිරෝ්ධය පිණිස ප්‍රථම ධ්‍යානයේ සමාපත්තිය ලද විට එය විදර්ශනාවට ආධාරයක් කර ගනී. ඒ විදසුන් නුවන අවබෝධ කල ඔහු ඊළඟට ඉතිරි ධ්යානයනට ද එකින් එක ඇතුල් වේ. ඒ කිසිම ධ්යානයක ආශ්වාදයේ නො ඇලේ.

, සක්කාය නිරෝධය මෙනෙහි කරණ ඔහුට සක්කාය නිරෝධයෙහි සිත ලුහු බඳියිද, පහදියිද, සිටීද, බැසගනීද, මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව විසින් සක්කාය නිරෝධය කැමති විය යුතුය.

[සුද්ධෙන හත්‍ථෙන යනු මනාව සේදූ පිරිසුදු අතිනි, , කලින් කී ලෙසම පරතෙරට යනු කැමැති පුරුෂයා කුඹුක් ගස් නම් සිලිටි අතු අත්තේය, කිළිටි අතින් අල්වන්නහුගේ අත ලෙස්සා යන්නේ යයි අත්පා පිරිසුදු කොට එක් අත්තක් අල්වාගෙන පළමුගසට නැග්ගේ එයින් බැස දෙවැනි ගසට – පෙ- අටවැනිගසට නැග්ගේ අටවැනි ගසින් බැස එතෙර ක්‍ෂේමභූමියට ගියේය.

එහි මේ ගස්වලින් පරතෙරට යන්නෙමැයි ඒ පුරුෂයා සිතු කාලය මෙන් යෝගියා අටසමවතට – සමවැදී සමවෙතින් නැගිට රහත්බව ගගන්නෙමැයි සිතූ කාලය දැක්විය යුතු ය, පිරිසුදු අතින් අත්ත අල්ලා ගැනීමට මෙන් ධ්‍යාන විදර්‍ශනාවන්ගේ උවදුරු පිරිසුදු කොට සමවතට සමවැදීමයි, පළමු ගසෙන් බැස දෙවැනි ගසට නැගුණු කාලය මෙන් ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහි ආශාවෙන් නොබැඳුණු තැනැත්තාගේ එයින් නැගී ද්විතීය ධ්‍යානයට සමවත් කාලයයි, -පෙ- සත්වැනි ගසින් බැස අටවැනි ගසට නැගි කාලය මෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියෙහි ආසාවෙන් නොබැඳුණු තැනැත්තේ එයින් නැගට නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට සමවත් කාලයයි, අටවැනි ගසින් බැස පරතෙරෙහි ක්ෂෙම භූමියට ගියකාලය මෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි ඇලීමෙන් නොබැඳුණු තැනැත්තා සමවතින් නැගිට සංස්කාරයන් විමසා බලා රහත් බවට පැමිණි කාලය දතයුතුය,

(3). “මහණෙනි, අවිද්‍යා ප්‍රභේදය
තවත් භික්ෂුවක් එක්තරා ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට පැමිණ වාසය කරයි, ඔහු අවිද්‍යාවෙන් දුරුවීම පිණිස අවිද්‍යාව ප්‍රභේදයට අවශ්‍යවන විදර්ශනාවක් නොකරයි. මේ අට තැන්හිම ඔහු කිසිදු විදර්ශනාවක් නොකරන්නේ අවිද්‍යාව පහකර ගන්නට අසමත් වන්නේය. මමය කියා ගන්නා සිය කයට ඇති උපාදානය හැර ගන්නට සුදුසු කමටහනක් නොලබයි. ඒ නිසා විදර්ශනා භාවනාවක් නොකරයි. ඒ පිනිස අවහ්‍ය ධර්මයක් ඔහුට නොඇසේ.

හෙතෙම අවිද්‍යාව දුරු කර නොගනී. ඔහු සිය චාතුර් ධාතුක කය උපාදානය කරගෙනම සිටී. නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කර නොගනී.

“මහණෙනි, අවුරුදු ගණනාවක් නගරයක අසුචි , කසල , ඈ දේ ගලා විත් පිරුණු පැරණි ගවර විලක් ඇත. ඒ ගවර විලට ගවර ඇතුල්වන ප්‍රවේශ මාර්ග සියල්ල වසන්නේය. ඉන් කසල දිය පිටව යන සිදුරු සියල්ලම විවෘත කරන්නේය. වර්‍ෂාවද නොවසින්නේය. මහණෙනි, එසේ වූ ඒ ගවර විලෙහි ඉවුරු බිදී යාමක් නොවන්නේය.

එසේම මහණෙනි, යම් මහනෙකු එක්තරා ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට පැමිණ වාසය කරයි, ඉන් ලබන සමාපත්න සුඛයෙ හි ඇලෙයි. හෙතෙම අවිද්‍යා කොටස් මෙනෙහි කරත්ද, අවිද්‍යා කොටස් මෙනෙහි කරණ ඔහුට අවිද්‍යා ප්‍රභෙදයෙහි සිත ලුහු නොබඳියිද, නොපහදියිද, නොසිටීද, බැස නොගනීද, මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව විසින් අවිද්‍යා ප්‍රභෙදය කැමති නොවිය යුතුයි.

භික්ඛු අඤ්ඤතරං සන්තං චෙතොවිමුත්තිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොති. තස්ස අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතො අවිජ්ජාප්පභෙදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. තස්ස ඛො එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො න අවිජ්ජාප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො.

අවිජ්ජාපභෙදං මනසිකාරොති යනු අටතැනක නොදැනීම බුද්ධාදී අට තැන්හි සැකය දුරු නොකරයි. හේතුඵල ධර්මයන් ගැන වූ ඝන හා පෘථුල වූ මහා අවිද්‍යාවගේ ප්‍රභේද සංඛ්‍යාත අර්හත්වය මෙනෙහි කරයි. න පක්ඛන්ධති යනු අරමුණු වශයෙන්ම නොපැකිලෙයි, 

(4). “මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙම එක්තරා ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට පැමිණ වාසය කරයිද, හෙතෙම අවිද්‍යා ප්‍රභෙදය මෙනෙහි කරයිද. අවිද්‍යා ප්‍රභෙදය මෙනෙහි කරණ ඔහුට අවිද්‍යා ප්‍රභෙදයෙහි සිත ලුහු බඳියිද, පහදියිද, සිටීද, බැස ගනීද, මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව විසින් අවිද්‍යා කොටස් කැමති විය යුතුයි.

“මහණෙනි, නොයෙක් වර්‍ෂ ගනන් ගිය ගවර විලක් යම් සේද, පුරුෂයෙක් තෙම ඒ ගවර විලට ගවර එන වැඩෙන මාර්ගයක් වේද, එය විවෘත කරන්නේය. යම් පිටවෙන මාර්ගයක් වේද, එය වසන්නේය, වර්‍ෂාවද මනාකොට වැසින්නේය. මහණෙනි, එසේ වූ ගවර විලෙහි ඉවුරු කැඩී යයි.

මහණෙනි, එසේම මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙම එක්තරා ශාන්ත චිත්ත විමුක්තියකට පැමිණ වාසය කරයිද, හෙතෙම අවිද්‍යා ප්‍රභෙදය මෙනෙහි කරයිද. අවිද්‍යා ප්‍රභෙදය මෙනෙහි කරණ ඔහුට අවිද්‍යා ප්‍රභෙදයෙහි සිත ලුහු බඳියිද, පහදියිද, සිටීද, බැස ගනීද, මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව විසින් අවිද්‍යා කොටස් කැමති විය යුතුයි.

මහණෙනි, මේ පුද්ගලයෝ සතර දෙන ලෝකයෙහි ඇත්තාහ. විද්‍යමාන වෙත්.”-

[ජම්බාලි  යනු නගරයක නික්මෙන වසුරු කිලිටි ජලය පිහිටන තැනක් වූ මහා ආවාටයයි. 
අනෙක වස්ස ගණිකා යනු ගම හෝ නගරය හෝ උපන් කාලයෙහිම උපන් බැවින් නොයෙක් වසර ගනන් උපන්නේ මැයටනුයි අනෙක වස්සගණිකා නමි, 
ආයමුඛානි යනු පිවිසෙන කඳුරු සතරයි,  මෙහි ඇතුල්වන, ගවර එන මාරග නම් : සප්පාය ධරමය ශ්‍රවනය කිරීමයි . සක්කාය දිට්ඨිය නැතිවීමට උදව් වන ධර්මය ඇසීමය.
අපායමුඛානි යනු පිටට බැසයන සිදුරුයි, වැසු,  පිටව යන දොරටු නම් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති කර ගැනීමයි.
න ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛො යනු වැටියේ බිඳීමක් බලාපොරොත්තු නොවිය යුතුය, එයින් දිය නැඟි වැටිය බිඳී රොඩු ගසාගෙන ගොස් මහ සමුදුරට නොපැමිණීමය. සසර යලි සැරිසරන්නට සිදු නොවීමය.

මෙම අර්‍ත්‍ථය පැහැදිලි කිරීම සඳහා උයන සෙවීමේ උපමාව ගෙන හැර දැක්විය යුතුය, එක් නගර වැසි කුලපුත්‍රයෙක් උයනක් සොයන්නේ නගරයෙන් ඉතා නොදුරෙහි ද ඉනොළංහි ද මහත් ආවාටයක් දුටුවේය. හෙතෙම මෙතැන සිත්කලු උයනක් වන්නේයයි සලකා උදැල්ලක් ගෙන කඳුරැලි සතරම වසා පිටකරන සිදුරු ඇර සිටියේය, වැස්ස මොනවට නොවැස්සේය, ඉතිරි ජලය පිටවන සිදුරුවලින් පෙනී ගියේය, සම්කඩ රෙදිකැබලි ආදිය එහිම කුණුවිය, පණුවෝ ගැවසීගත්හ. හාත්පස නොඑළඹිය හැකි විය. එළඹුනවුන්ට ද නාස්පුඬු වසාගෙන එළඹිය යුතු තැනක් විය, හෙතෙම කිහිපදිනකින් පැමිණ ඉවත්ව සිටියේ බලා ළංවිය නොහැකැයි පිටවී ගියේය,

එහි නගරවැසි කුලපුත්‍රයා මෙන් යෝගාවචරයා දැක්විය යුතුය, උයනක් සොයන්නහු විසින් ගම්දොරටුවෙහි ආවාටයක් දුටු කාලය මෙන් සතර මහා භූතයන්ගෙන් හටගත් ශරීරයයි, පිවිසෙන දොරටු වැසූ කාලය මෙන් දහම් ඇසීම නැමැති දිය නොලැබුණු කාලයයි, පිටවන දොරටු විවරකළ කාලය මෙන් දොරටු සය පිළිබඳ සංවරය විසිරීගිය කාලයයි, වැසි මනාව නොවන කාලය මෙන් සුදුසු කමටහනක් නොලද කාලයයි, ඉතිරි දිය පිටවන දොරටුවලින් පෙරීගිය කාලය මෙන් ඇතුළත ගුණයන් පිරිහුණු කාලයයි, දියනැගී ඉවුර කැඩී රොඩු රැගෙන මහමුහුදට පැමිණිමට නොහැකි කාලය මෙන් අරහත් මගින් අවිද්‍යා නමැති ඉවුර බිඳ කෙලෙස් රැස් වනසා නිවන ප්‍රත්‍ය කිරීමට අසමත් කාලයයි. සම්කඩ රෙදිකැබලි ආදිය එහිම කුණුබවට පත්වීම මෙන් අභ්‍යන්තරයෙහි රාගාදී කෙලෙසුන්ගෙන් පිරුණු කාලයයි, අවුත්දැක විපිළිසරව ගිය කාලය මෙන් සසරින් යුක්ත පුද්ගලයාගේ සසරෙහි ඇළුම්කරන කාලය දතයුතු යි.
ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්කො යනු වැටියේ බිඳීමක් බලාපොරොත්තු වියයුතුය, එයින් දියනැඟී වැටිය බිඳී රොඩු කුණු රැගෙන මහ සයුරට පැමිණීමට හැකිය යන අර්‍ත්‍ථයි,
මෙහි ද ඒ උපමාවම ගෙනහැර දැක්විය යුතුය, එහි යෝග්‍ය ධර්‍මශ්‍රවණය ලැබුණු කාලය පිවිසෙන දොරටු ඇරුණු කාලය මෙනි, සදොරෙහි සංවරය එළඹුණු කාලය පිටවන දොරටු වැසූ කාලය මෙනි, යොග්‍ය කර්‍මස්ථානයක් ලැබුණු කාලය මනාව වැසිවට කාලය මෙනි, රහත් මගින් අවිද්‍යාව බිඳ අකුශල රාශිය විනාශ කොට රහත්බව පසක්කළ කාලය දියපහර නැඟී ඉවුර බිඳ රොඩුකුණු රැගෙන මහමූදට පැමිණි කාලය මෙනි, ඇතුළත ලොවුතුරු දහමින් පිරුණු කාලය පිවිසෙන දොරටුවලන් පිවිසි දියෙන් විලපිරුණු කාලය මෙනි, දහම් පහයට නැග නිවන අරමුණු වූ පල සමවත නඟා හුන්කාලය. හාත්පසින් වැටියක් දමා ගස් වවා උයන මැද පහයක් තනා නැටුම් ඉදිරිපත් කරවා මනා බොජුන් වළඳන කාලය මෙනි. මෙහි සෙස්ස පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය, දේශනාව ලෞකික ලෝකෝත්තර මිශ්‍රකව කියන ලදි.]

වරක් ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් මෙසේ ප්‍රශ්නයක් අසා වදාළහ.

‘ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්ස,
ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ මේ ආත්මයෙහිම පිරිනිවන් නොපාන්නට, හේතුව කවරේද, ඊට ප්‍රත්‍යය කවරේදැ’ යි ඇසුයේය.

“ඇවැත්නි, ආනන්‍දය,
(i).මේ ලෝකයෙහි සත්ත්‍වයෝ මේ සංඥාවෝ පිරිහීම් භජනය කරත්යයි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනිද්ද,
(ii).මේ ධර්‍මයෝ පැවැත්ම භජනය කරත්යයි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනිද්ද,
(iii).මොවුහු විශේෂයට පැමිණේයයි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනිද්ද,
(iv).මොවුහු නිවන භජනය කෙරෙත්යයි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනිත්ද,

ඇවැත්නි, ආනන්‍දය, සත්ත්‍වයෝ මේ ආත්මයෙහිම පිරිනිවන් නොපාන්නට , මේ හේතුය. මේ ඊට ප්‍රත්‍යය.

“ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍රය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ මේ ආත්මයෙහිම පිරිනිවන් පාන්නට , හේතු කවරේද, ඊට ප්‍රත්‍යය කවරේද?

“ඇවැත්නි, ආනන්‍දය,
(i). මේ ලෝකයෙහි සත්ත්‍වයෝ මේ සංඥාවෝ පිරිහීමට යන්නේයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද,
(ii). මොවුහු පැවැත්ම භජනය කරත්යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දනිද්ද,
(iii). මොවුහු විශේෂයට පමුණුවන්නේයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දනිද්ද,
(iv).මොවුහු නිවන භජනය කෙරෙත්යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දනිද්ද,

ඇවැත්නි, ආනන්‍දය, ඇතැම් සත්ත්‍වයෝ මෙලොවම පිරිනිවෙත්ද මේ ඊට හේතුය. මේ ඊට ප්‍රත්‍යය.”

මෙහි භානභාගියා සඤ්ඤා යනාදියෙහි “පඨමස්සඣානස්ස ලාභිං කාමසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා සමුදාචරන්ති හානභාගිනී පඤ්ඤා”යි අභිධර්‍මයෙහි කියන ලද අයුරින්ම අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය. යථාභූතං නප්පජානන්ති යනු යථා ස්වභාවයෙන් මාර්‍ගඥානයෙන් නොදනිත්. ය

“එක් කාලයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භොග නගරයෙහි, ආනන්‍ද චෛත්‍යයෙහි වාසය කරණ සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘මහණෙනි,’ යි භික්‍ෂූන් ආමන්ත්‍රණය කළ සේක. ‘පින්වතුන් වහන්සැ’ යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රතිවචන දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

[මෙහි භොගනගරෙ විහරති යනු පිරිනිවන් සමයෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක් ඒ නුවරට පැමිණ එහි වසන සේක, ආනන්ද චෙතියෙ යනු ආනන්ද යක්‍ෂයා වසන තැන පිහිටි විහාරයෙහියි, මහාපදෙසෙ යනු මහත් වූ පෙදෙසක හෝ මහත් කරුණෙහිය, බුද්ධාදී වූ මහත් මහත් අය දක්වමින් කියන ලද මහකරුණුය යන අරුත්ය, 
නෙව අභිනන්දිතබ්බං යනු සතුටින් සාධුකාර දී මුලින්ම නොඇසියයුතුය, මෙසේ කළ කල්හි පසුව මෙය නොගැලපේ යයි කියන්නේ ද කිමෙක්ද කලින්ම මේ ධර්‍මයයි දැන් ධර්‍මය නොවේ යයි කියා ලබ්ධිය ඉවත නොදමයි, න පටික්කොසිතබ්බං යනු කුමක් මේ මෝඩයා කියත්දැයි කලින්ම මෙසේ නොකිව යුතුය. මෙසේ කීකල්හි කීමට සුදුසු දෙයද නොකියයි, එහෙයින් “අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා”යි කියන ලදි, 
“පදව්‍යඤ්ජනානි යනු පදසංඛ්‍යාත ව්‍යංජනයි, සාධුකං උග්ගහෙත්වා යනු මෙතැන්හි පෙළ කියන ලදි, මෙතැන්හි අර්‍ත්‍ථය කියන ලදි. මෙතැන්හි ගැලපීම් කරන ලදි, මෙතැන්හි පූර්‍වාපරය කියනලදැයි මනාව ගෙනයි, සුතෙත ඔතාරෙතබ්බානි යනු සූත්‍රයෙහි බහාලිය යුතුයි, විනයෙ සන්දස්සෙතබ්බානි යනු විනයෙහි (විනය සමග) සැසදිය යුතුයි.

මෙහි ද සුත්තං යනු විනයයි කියන ලදි, “කත්‍ථ පටික්ඛිත්තං සාවත්ථියං සුත්තවිභඞ්ගෙ”යි කියන ලද්දේ එහෙයිනි, විනයො යනු ඛන්ධකයයි, ‘කොසම්බියං විනයාතිසාරෙ’යි කියන ලද්දේ එහෙයිනි, මෙසේ විනය පිටකයද හාත්පසින් නොගැනෙයි, උභතො විභඞ්ගයෙන් සුත්තඛන්ධ පරිවාර යන මේවා විනයයි මෙසේ විනයපිටකය හාත්පසින් ගැනෙයි, නැතහොත් සූත්‍රාන්ත පිටකය සුත්ත යයි ද විනයපිටකය විනයයි ද මෙසේ පිටක දෙකම ගනුලැබෙයි, සූත්‍රාන්ත අභිධර්‍ම පිටක හෝ සුත්ත යයි ද විනය පිටකය විනයයි මෙසේ ද තුන්පිටකය ගනු නොලැබෙයි, ජාතක, පටිසම්භිදා නිද්දෙස, සුත්තනිපාත, ධම්මපද, උදාන, ඉතිවුත්තක, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු, ථෙරගාථා, ථෙරීගාථා, අපදාන යනුවෙන් සූත්‍රනාමයෙන් නොගැනෙන බුද්ධ වචනයක් ඇත.

“මහණෙනි,
සතර මහා ප්‍රදේශයන් දේශනා කරන්නෙමි. එය අසව්.
මනාකොට මෙනෙහි කරව්. කියන්නෙමියි වදාළ සේක.
ඒ භික්‍ෂූහු, ‘එසේය, ස්වාමීනි’ යි කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රතිවචන දුන්හ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.
“මහණෙනි, සතර මහා ප්‍රදේශයෝ කවරහුද?

(1). “මහණෙනි, යම් මහනෙක්, ‘ඇවැත්නි, මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරිපිටදී අසන ලදී. ඉදිරිපිටදී පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මය, මේ විනය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි,’ යැයි කියන්නේය. “මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ කීමට තොප විරුද්ධ නොවිය යුතුයි. ඒ ගැන නොමනාප නොකටයුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ කියනා පදයන්, ව්‍යඤ්ජනයන් මනාකොට උගෙන, මා දෙසනා කල අනෙක් සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.“

ඉදින් ඒ අනෙක් සූත්‍රයන් හා සමාන කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍රයට සමාන නොවෙත්ද, විනය හා නොසැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය බුද්‍ධ වචනයක් නොවන්නේමය. මේ භික්‍ෂුව නපුරුකොට වරදවා ගත් එකකැයි තීරණය කල යුතුය. මහණෙනි, එය මෙසේ අත්හරිව්.

[සුදින්න නම් තෙරණුවෝ වනාහි අසුත්ත නම් වූ බුද්ධ වචනයක් ඇත්දැයි ඒ සියල්ල ප්‍රතික්‍ෂේප කොට තුන්පිටකය සුත්ත (නම්ය) විනය වනාහි කාරණයයි පැවසූහ. එයින් එකරුණ දක්වන්නෝ මේ සූත්‍රය ගෙනහැර දැක්වූහ:]

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් මහනෙක්, ‘ඇවැත්නි, මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරිපිටදී අසන ලදී. ඉදිරිපිටදී පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මය, මේ විනය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි,’ යැයි කියන්නේය.“

ඉදින් ඔවුන් සූත්‍රයන් හා සම කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍ර හා සමද, විනය හා සැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය ඒ භාග්‍යවතතුන් වහන්සේගේ වචනයය. මේ භික්‍ෂුවද යහපත්සේ උගත්තේයයි නිෂ්ටාවට යා යුත්තාහ.“
මහණෙනි, මේ පළමුවෙනි මහා ප්‍රදේශය දරව්.

(2) “මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් අසවල් ආවාසයෙහි තෙරුන් සහිත, ප්‍රමුඛයන් සහිත, සංඝයා වසයි. මා විසින් ඒ සංඝයාගේ සම්මුඛයෙන් මේ අසන ලදී. ඔවුන් සම්මුඛයෙන් පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මයය, මේ විනයය, මේ ශාස්තෲ ශාසනයයි’ කියන්නේය.“

මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ කීමට නොසතුටු නොවිය යුතුයි. ආක්‍රොශ නොකටයුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ පදයන්, ව්‍යඤ්ජනයන් මනා කොට උගෙන, සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.“

ඉදින් ඔවුන් සූත්‍රයන් හා සමාන කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍රයට සමාන නොවෙත්ද, විනය හා නොසැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය භාග්‍යවයතුන් වහන්සේගේ වචන නොවන්නේමය. මේ භික්‍ෂුව නපුරුකොට වරදවා ගත් එකකැයි නිෂ්ටාවට යා යුතුය. මහණෙනි, මෙය මෙසේ අත්හරිව්.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහනෙක්, ‘ඇවැත්නි, මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරිපිටදී අසන ලදී. ඉදිරිපිටදී පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මය, මේ විනය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි,’ මෙසේ කියන්නේය.“

මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ කීමට නොසතුටු නොවිය යුතුයි. ආක්‍රොශ නොකටයුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ පදයන්, ව්‍යඤ්ජනයන් මනාකොට උගෙන, සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.“

ඉදින් ඔවුන් සූත්‍රයන් හා සම කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍ර හා සමද, විනය හා සැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය ඒ භාග්‍යවත්, අර්හත්, සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේගේ වචනය මේ භික්‍ෂුවද යහපත් සේ උගත්තේයයි නිෂ්ටාවට යා යුත්තාහ.“

මහණෙනි, මේ දෙවෙනි මහා ප්‍රදේශය දරව්.

(3). “මහණෙනි, යම් මහණෙක් මෙසේ කියයි.
“අසවල් ආවාසයෙහි බහුශ්‍රුතවූ, ආගම බොහෝ සේ දත්, ධර්‍මධර, විනයධර, මාතිකාධර බොහෝ ස්ථවිර භික්‍ෂූහු වාසය කරත්. මා විසින් ඒ තෙරුන්ගේ සම්මුඛයෙන් මේ අසන ලදී. සම්මුඛයෙන් පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මය ය. මේ විනය ය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි” යැ කියන්නේය.“

මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ වචනය පිලි නොගත යුතුය. නොසතුටු නොවිය යුතුය. ආක්‍රොශ නොකට යුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ පදයන්, ඒ ව්‍යඤ්ජනයන්, මනාකොට උගෙන, අනෙක් සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.“

ඉදින් ඒ නොයෙක් සූත්‍රයන් හා සමාන කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍රයට සමාන නොවෙත්ද, විනය හා නොසැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය භාග්‍යවත්, අර්හත්, සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේගේ වචනය නොවන්නේමය. මේ භික්‍ෂුව නපුරුකොට වරදවා ගත් එකකැයි නිෂ්ටාවට යා යුතුය. මහණෙනි, මෙය මෙසේ අත්හරිව්.
මහණෙනි, මේ තුන්වෙනි මහා ප්‍රදේශයයි.

(4). “මහණෙනි,
“මහණෙනි, යම් මහණෙක් මෙසේ කියයි.,
“… අසවල් ආවාසයෙහි බහුශ්‍රුතවූ, ආගම දත්, ධර්‍මධර, විනයධර, මාතිකාධර බොහෝ ස්ථවිර භික්‍ෂූහු වාසය කරත්. මා විසින් ඒ තෙරුන්ගේ සම්මුඛයෙන් මෙසේ අසන ලදී. සම්මුඛයෙන් පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍ම, මේ විනය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි කියන්නේය.“ කිවහොත් මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ වචනයට නොසතුටු නොවිය යුතුය. ආක්‍රොශ නොකට යුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ පදයන්, ඒ ව්‍යඤ්ජනයන්, මනාකොට උගෙණ, සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.

“ඉදින් ඒ කීම සූත්‍රයන් හා සමාන කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍රයට සමාන නොවෙත්ද, විනය හා නොසැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය භාග්‍යවත්, අර්හත්, සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේගේ වචන නොවන්නේමය. මේ භික්‍ෂුව නපුරුකොට වරදවා ගත් එකකැයි නිෂ්ටාවට දත යුතුය. මහණෙනි, මෙය මෙසේ අත්හරිව්.

“මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් අසවල් ආවාසයෙහි බහුශ්‍රුතවූ, ආගම දත්, ධර්‍මධර, විනයධර, මාතිකාධර බොහෝ ස්ථවිර භික්‍ෂූහු වාසය කරත්. මා විසින් ඒ තෙරුන්ගේ සම්මුඛයෙන් මෙසේ අසන ලදී. ඔවුන් සම්මුඛයෙන් පිළිගන්නා ලදී. මේ ධර්‍මය , මේ විනය, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි කියන්නේය.“

මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවගේ වචනයට නොසතුටු නොවිය යුතුය. ආක්‍රොශ නොකට යුතුය. නොසතුටු නොවී, ආක්‍රොශ නොකොට, ඒ පදයන්, ඒ බ්‍යඤ්ජනයන්, මනාකොට උගෙණ, සූත්‍රයන් හා සමකළ යුත්තාහ. විනය හා සැසඳිය යුත්තාහ.“

ඉදින් ඔවුන්ගේ කීම අනෙක් සූත්‍ර හා සම කරන්නේ, විනය හා සසඳන්නේ, සූත්‍ර හා සම වෙත්ද, විනය හා සැසඳෙත්ද, ඒකාන්තයෙන් මෙය ඒ භාග්‍යවත්, අර්හත්, සම්මා සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේගේ වචනය ඒ තෙරුන්ද මනාකොට ගන්නා ලද්දේයයි නිෂ්ටාවට යා යුතුය. මහණෙනි, මේ සතරවෙනි මහා ප්‍රදේශය දරව්.
මහණෙනි, මේ සතරවන මහා ප්‍රදේශයයි

“මහණෙනි, මේ සතර මහා ප්‍රදේශයෝයි.”

“ගෞතමිය, මේ ධර්‍මයෝ රාගය පිණිස පවතිත්, විරාගය පිණිස නොවෙත්, සංයෝගය සඳහා පවතිත්, වියෝගය සඳහා නොවෙත්, දැඩිව ගැනීම සඳහා පවතිත්, අඩු ආශාව සඳහා නොපවතිත්, අසතුට සඳහා පවතිත්, සතුට සඳහා නොපවතිත්, අලසබව සඳහා පවතිත්, වීර්යය පටන් ගැනීම සඳහා නොපවතිත්, රැස්කිරීම සඳහා පවතිත්, තුනී කිරීම සඳහා නොපවතිත් යනුවෙන් යම් ධර්‍මයන් දන්නෙහි ද ගෝතමිය ඒකාන්තයෙන් එය ධර්‍මය නොවේය. එය විනය නොවේය, එය ශාස්තෲ ශාසනය නොවේයයි ඒකාන්තයෙන්ම දන්නෙහිය (දතයුතුය).

ගෞතමිය, මේ ධර්‍මයෝ විරාගය සඳහා පවතිත්, රාගය සඳහා නොවෙත්, විසංයෝගය සඳහා පවතිත්, සංයෝගය සඳහා නොවෙත්, දැඩිව නොගැනීම සඳහා පවතිත්, දැඩිව ගැනීම සඳහා නොවෙත්, අපිස් බව සඳහා පවතිත්, බොහෝවක් කැමති බව සඳහා නොවෙත්, සතුට සඳහා පවතිත්, අසතුට සඳහා නොවෙත්, වීර්යය ඇරඹීම සඳහා පවතිත්, අලසබව සඳහා නොවෙත්, විවේකය සඳහා පවතිත්, එක්ව ගොනුවීම සඳහා නොවෙත්, තුනී කිරීම සඳහා පවතිත්, රැස්කිරීම සඳහා නොවෙත් යනුවෙන් ධර්‍මයන් දන්නෙහි ද, ගෞතමිය ඒකාන්තයෙන්ම එය ධර්‍මයයි. එය විනයයි එය ශාස්තෲ ශාසනයයි දතයුතුය.

එබැවින් සුත්තෙ යනු ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනයෙහි බහාලිය යුත්තාහ. විනයෙ යනු මේ රාගය දුරුකරන කරුණෙහි සැසඳිය යුත්තාහුය යන මෙය මෙහි අර්‍ත්‍ථයයි, න චෙව සුත්තෙ ඔතරන්ති යනු සූත්‍ර පිළිවෙළින් කිසි තැනක නොගොස් පිටපොත්ත නඟා පෙන්වා සැඟවුණු වෙස්සන්තර සැඟවුණු උම්මග්ග සැඟවුණු විනය වේදල්ල පිටකයන්ගෙන් එකෙකින් ආ ඒවා පෙනෙත් යයි අර්‍ත්‍ථයයි. රාගාදි විනයෙහි ද නොපැනෙන එසේ ආ දෙය ඉවතලිය යුතුයයි එයින් කියන ලදි. ඉදං භික්ඛවෙ චතුත්‍ථං මහාපදෙසං ධාරෙය්‍යාථ යනු ධර්‍මයෙහි පිහිටීමට ඉඩක්වන මෙම සතර වැන්න දරන්නහුයි.

බ්‍රාහ්මනයා කව්ද කියා කියවන්නට මේ යොමුවට යන්න.

AN 05-20-01.සොණ/ සුනඛධම්ම සූත්‍රය
AN 05-20-02. දොණබ්‍රාහ්මණ
AN 05-20-03. සංගාරව සූත්‍රය
AN 05-20-04. කාරනපාල සූත්‍රය
AN 05-20-05. පිංගියානී සූත්‍රය
AN 05-20-06. මහාසුපින සූත්‍රය
AN 05-20-07. වස්සන්තරාය සූත්‍රය
AN 05-20-08. සුභාසිතවාචා සූත්‍රය
AN 05-20-09. කුලුපසංකමන සූත්‍රය
AN 05-20-10. නිස්සාරණීයධාතු සූත්‍රය

ගිහි ජනතාවගේ ජීවිත සදාචාරාත්මකව ධර්මානුකුලව ගතකිරීමට ආධාරවන පංච සීල ප්‍රතිපත්ති වලින් සත්පුරුෂයන් ලෝකයේ ඇතිකිරීම මේ සාසනයේ එක් වැදගත් කාර්යයකි.මිනිසෙකු සිය පවුලට, සිය රටට හා ලෝකයටම යහපතක් කරන්නට යොමු කිරීම පිණිස කර වදාළ සුත්‍ර දේසනා දහයක් මේ බ්‍රාහ්මණ වග්ගයේ අඩංගු වේ.

“මහණෙනි,
බොහෝ කලකට පෙර බ්‍රාහ්මණයන් කල ක්‍රියා පහක් මෙකල දී බමුණන් නොකරයි. සුනඛයන් නම් ඒ සිරිත් තවම කරයි.
“කවර පසක්ද යත්?

(1). මහණෙනි,
මීට පෙර කල බ්‍රාහ්මණ පුරුෂයෝ බ්‍රහ්මන කුලයේ බැමිණියන් සමග පමණක් කාම සේවනයේ යෙදුනහ. අනෙක් තුන් කුලවල කාන්තාවන් සමග එසේ නොහැසුරුනහ.

නමුත් මේ කාලයේ බ්‍රාහ්මණ පිරිමින් අන් කුලවල ස්ත්‍රීන් සමගද මෛථුන සේවනයේ යෙදෙන්නෝය. බ්‍රාහ්මණ කුලයේ ස්ත්‍රීන් සමගද මෛථුන සේවනයේ යෙදෙන්නෝය.. එනමුත් මහණෙනි, ඒ කාලයේ මෙන්ම මේ කාලයෙහිත් සුනඛයෝ බැල්ලියන් සමග පමණක් කාමයේ හැසිරෙන්නාහ. තිරිසන්වූ අන් ගැහැණු සතුන් සමග එසේ නොයෙදෙන්නෝය. ඒ පැරණි බ්‍රාහ්මණ පිළිවෙත දැන් බමුණන් පිලිනොපදිතත් බල්ලන් පමණක් පිළිපදින්නොය.

(2).“මහණෙනි, පෙර කාලයේ බ්‍රාහ්මණ පුරුෂයෝ ඔසප්වූ බැමිණියක් සමග කාම සේවනයේ නොයෙදුනහ. මහණෙනි. මේ කාලයෙහි බමුණෝ ඔසප්නොවූ ගැහැනුන් වෙතද පැමිණෙත්. ඔසප්වූ ගැහැනුන් වෙතද පැමිණෙත්. මහණෙනි, එනමුත් කුමන කලකදීවත් බල්ලෝ ඔසප්වූ බැල්ලිය වෙත නොපැමිණෙත්. ඔසප්නොවූ බැල්ලිය වෙත පමණක් පැමිණෙත්.
මහණෙනි, මේ දෙවන පුරාණ බ්‍රාහ්මණ චාරිත්‍රය මේ කාලයෙහි ශුනඛයන් කෙරෙහි පමණක් දක්නට ලැබේ. බ්‍රාහ්මණ්යන් කෙරෙහි දක්නට නොලැබේ.

(3). “මහණෙනි. පෙර කල බ්‍රාහ්මණ පුරුෂයෝ මුදල් ගෙවා ගැහැනුන් සමග කාම සේවනයේ නොයෙදුනහ. පරපුර පවත්වාගෙන යන්නට දරුවන් ලබන්නට සිය නීත්‍යානුකුල භාර්යාව සමග පමණක් කාම සේවනය කළහ. 1181

(4). “මහණෙනි, පෙර කලදී බ්‍රාහ්මණයෝ ධන, ධාන්‍යයද, රිදී, රත්‍රං ආදී වස්තුන්ද රැස් නොකලහ. එනමුත් මහණෙනි, මේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණයෝ ධනයද, ධාන්‍යයද, රිදීද, රත්‍රංද රැස් කරත්.
මහණෙනි, පෙර කාලයෙහිද බල්ලෝ ධනයද, ධාන්‍යයද, රිදීද, රත්‍රංද රැස්කොට නොතැබුහ. අදද බල්ලෝ එසේ රැස් නොකරත්. මහණෙනි, මේ සතරවන පුරාණවූ බ්‍රාහ්මණ චාරිත්‍රය මේ කාලයෙහි ශුනඛයන් කෙරෙහි පමණක් දක්නට ලැබේ. බ්‍රාහ්මණ්යන් කෙරෙහි දක්නට නොලැබේ.

දැන් බ්‍රාහ්මණ පිරිමින් තම බිරියන් සමගද සංවාසයේ යෙදෙයි. මුදල් ගෙවා පර ගැහැණුන් සමගද එසේ කරයි. එනමුත් සුනඛයන් එදාත් මිලට බැල්ලියන් නොගත්හ. අදද කහවනු ගෙවා බැල්ලියන් නොගන්නෝය. මේ බ්‍රාහ්මනයන් නොරකින, බල්ලන් පමණක් රකින පැරණි බ්‍රාහ්මණ සිරිත්වලින් තුන් වැනි එකය.

[1181:-සම්පියෙනෙව සංවාසං සංසග්ගත්‍ථාය සමපවත්තෙන්ති යනු ප්‍රිය වූ ප්‍රිය තැනැත්තකු වෙත එළඹ ප්‍රවේණියට ඇදීම සඳහා එක්ව විසීම පවත්වත්,.

(5) “මහණෙනි,
පෙර කල්හි බ්‍රාහ්මණයෝ සවස්හි සවස බත පිණිසද, උදෑසන උදය බත පිණිසද, පමණක් දවසට දෙවරක් පමණක් පිඬු සිඟා ගියහ.. මහණෙනි, මේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණයෝ කැමති කැමති විට පිඩු සිඟා යයි. බඩ පිරෙන තුරු අනුභව කොට ඉතිරි වෙන දෙය පවා පොදී ගසා ගෙන හැරගෙන යත්.1182

මහණෙනි, මේ කාලයෙහිත් බල්ලෝ පෙර කාලයේ උන් බල්ලන් සේම සවස කෑම පිණිස පමණක් සවස් කාලයේද, උදය කෑම පිණිස පමණක් උදෑසනද, ආහාර සොයා යත්. ඒ හැරෙන්නට නිතොර නිතොර කෑම සොයා නොයති.

[1182:- උදරාව දෙහකං යනු උදරයේ කිසි හිස් ඉඩක් නොතබා අනුභව කොට පුරවාලයි, අවස්සෙං ආදාය පක්කමන්ති යනු යමක් කෑමට නොහැකිව ඉතිරි වෙත්ද එයද පොට්ටනියක් කොට ගෙනයති, ]

මහණෙනි, මේ පස්වන පැරණි චාරිත්‍රය, මේ බ්‍රාහ්මණ ධර්‍මය මේ කාලයෙහි ශුනඛයන් කෙරෙහි පමණක් දක්නට ලැබේ. බ්‍රාහ්මණ්යන් කෙරෙහි දක්නට නොලැබේ.

“මහණෙනි,
මේ පුරාණ බ්‍රාහ්මණ චාරිත්‍ර පහ මේ කාලයෙහි ශුනඛයන් අතර පමණක් දක්නට ලැබෙත්. බ්‍රාහ්මණයන් කෙරෙහි දක්නට නොලැබෙත්.

“ඉක්බිති දෝණ නම් වියපත් බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටුවියයුතුවූ, සිහි කටයුතුවූ කථා කොට නිමවා එකත්පස්ව හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීයේය.

“ ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස,
ඔබ තුමා වයසින් වැඩිහිටි, මහළුවූ, වයසින් කල්ගියාවූ, පශ්චිම වයසට පැමිණියාවූ බ්‍රාහ්මණ ශ්‍රේෂ්ඨයන්ට වඳින්නේ නැත! දුටු විට හුනස්නෙන් නොනැගිටී , ආසනයක් පවා පවරන්නේ නැතැයි කියා මිනිසුන් කියනවා මා අසා ඇත. දැන් ඒ බව මමද හොඳින්ම දැක ගත්තෙමි. ඔබ එසේ වැඩිමහල්ලන්ට නොසැලකීම නොසුදුසුය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ කාරණය නුසුදුසුමය” යි කීයේය.

[ ත්වම්පි නො යනු නුඹත් නොවෙහිද? පවත්තාරො යනු පවත්වන්නෝයි, යෙසං යනු යමෙකුන්ට අයත් දෙයයි,  මන්තපදං යනු වෙද සංඛ්‍යාත මන්ත්‍ර මයි, ගීතං යනු අට්ටකාදී වූ පෞරාණික බ්‍රාහ්මණයන් දස දෙනා විසින් ස්වර සම්පත්ති වශයෙන් සජ්ඣායනය කරන ලද දෙයයි, පවුත්තං යනු අනුනට කියන ලද්ද කියන ලදියි අරුත්ය, සමීහිතං යනු එක් කරන ලද රැස්කරන ලද දෙය පිඬු කොට තබන ලදැයි අරුත්ය, තදනුගායන්ති යනු දැන් (වෙසෙන) බමුණෝ ඒ පෙර (විසූ) බමුණන් විසින් ගයන ලද එය අනුගායනය කරති. අනුසජ්ඣායනය කරති, තදනුභාසන්ති යනු එය අනුව කියති, මෙය මුල්පදයටම පර්‍ය්‍යාය වචනයකි. භාසිත මනුභාසන්ති යනු ඔවුන් කියන ලද දෙය අනුව කියති,  සජ්ඣායිත මනු සජ්ඣායන්ති යනු ඔවුන් විසින් සජ්ඣායනය කරන ලද දෙය අනුසජ්ඣායනය කරති, වාචිතමනුවාචෙන්ති යනු ඔවුන් විසින් අනුනට කියන ලද දෙය අනුව කියති, සෙය්‍යථිදං යනු ඔවුහු කවරහුදැයි අරුත්ය, අට්ටකො යනාදි ඔවුන්ගේ නම්ය, ඔවුහු වනාහි දිවැසින් බලා අනුන් නොපෙළා කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුන්ගේ වචනය සමග සසඳා මන්ත්‍රයන් රචනා කළහ, පසුව පසුව වූ බමුණෝ සත්ත්ව ඝාතනාදිය බහා ත්‍රිවිධ වේදයන් වනසා බුදුවදන් සමග ප්‍රති පක්ෂ වූවන් කළාහුය. ත්‍යාස්සු මෙ යනු මෙහි අස්සු යනු නිපාත මාත්‍රයකි, බමුණා මේ පඤ්ඤ බ්‍රාහ්මණයන් පනවතැයි අරුත්ය.]

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
“දොාණය, නුඹත් බ්‍රාහ්මණයෙකැයි ප්‍රතිඥා කරන්නෙහිදැ” යි ඇසූ සේක.

“එසේය භවත් ගෞතමයන් වහන්ස,
යමෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකි ‘යි කියන්නට මේ කාරනා තිබිය යුතුය.

එසේ කියනු ලබන්නෙක් යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් ගැන කියනු ලබන්නේද,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයනි!
ඒ මා ගැනම කීවා වැන්නේය.

“දෝණය,
අතීතයෙහි අට්ටකය, වාමකය, වාමදේවය, වෙස්සාමිත්තය, යමතග්ගිය, අඞ්ගීරසය, භාරවාජය, වාසෙට්ඨය, කාශ්‍යපය, භගුය නමින් සෘෂි වරු බ්‍රාහ්මණයන් අතර වුහ. ඔවුන් රචනා කරන ලද , ගායනා කරනු පිණිස ඉගැන්වූ, ස්ත්‍රෝත්‍ර බොහෝ විය. අදද බ්‍රාහ්මණයෝ ඒ ස්ත්‍රොත්‍ර කියවති, ගයති. ඒවා උගන්වති. දෝණය, , ඒ පැරණි සෘෂි වරුන් පස් ආකාරයක බ්‍රාහ්මණයන් ගැන කියා ඇත. ඔවුන් නම්

යන මේ පස් ආකාරයක් කොට ඇත්තේය.

දොාණය, ඔවුන්ගෙන් නුඹ කුමන කාණ්ඩයේ බ්‍රාහ්මණයෙක් දැ?” යි ඇසූ සේක.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස,
අපි මේ බ්‍රාහ්මණයන් පස්දෙනා ගැන නොදනිමු. වැළිදු අපි බ්‍රාහ්මණයෝ යයි කියා පමණක්ම දනිමු.
භවත් ගෞතමයන්, මේ බ්‍රාහ්මණයන් පස්දෙනා කවුරුන්දැයි මට කියා දෙන සේක්වා.” යි කීයේය.

“බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් අසව, මනාකොට සිත්හි දරව, කියන්නෙමි” යි වදාළ සේක.
“එසේය, පින්වතුන් වහන්සැ” යි කියා දෝණ පිළිවදන් දුන්නේය.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

[1]“දෝණය, බ්‍රහ්මසම බ්‍රාහ්මණයෙක් යනු කව්රුද?
“දෝණය,
යම් බමුණෙක් මව් පසින්ද, පිය පසින්ද යන දෙපසින් මනාව උපන්නේද, පිරිසිදු පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේද, සත්වන පියමහ යුගය දක්වා අවිචින්නව පිරිසිදු බ්‍රාහ්මණ කුලයෙන් පැවැත ආවේ, ජාතිවාදයෙන් නින්‍දා නොලද්දේද, හෙතෙම අටසාළිස් වසක් කුමර බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි1184 හැසිරේ, වේද මන්ත්‍ර හදාරා ගුරුවරයාට ගුරු වැටුප් දැහැමින්ම සොයයි. අදැහැමින් නොවේ.

[1184:- කුමර බඹසර ලෙස දැක්වූයේ, හීන වූ ග්‍රාම්‍යයවූ ලිංගික ක්‍රියාවල නොයෙදී. ගැහැනුන් හා නොහැසිරීමයි. අවුරුදු හතලිස් අට වනතුරු එසේ සිය මුල් ජීවිතයෙන් අඩක්ම, වේද සාස්ත්රෝග්‍රහණය පිණිස යොදන බ්‍රාහ්මණ මානවකයා සිය පළමු යුතුකම ලෙස ආචාර්ය ගුරු පඩුරු සොයා පිදිය යුතු වේ. හෙතෙම වනාහි පිරුණු පාත්‍රය ගෙන හිස සිට නහා කුල ගෙවල සිටම “අටසාළිස් වසක් කුමර බඹසරෙහි හැසුරුණෙමි, මවිසින් මන්ත්‍රයෝද උගන්නා ලදහ. ආචාර්‍ය්‍යවරයාටද ආචාර්‍ය්‍ය ධනය දෙන්නෙමි, මට ධනය දෙවු” යයි යදියි, එය අසා මිනිස්සු හැකි පරිද්දෙන් ඇති පරිද්දෙන් අටක් ද සොළසක් ද සියයක් ද දහසක්දැයි දෙති. මෙසේ සියලු ගමෙහි හැසිර ලද ධනය ආචාර්‍ය්‍යවරයාට හෙතෙම පවරා දෙයි. එය සඳහා මෙය කියන ලදි. එවං ඛො දොණ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රහ්මසමො හොති යනු මෙසේ බ්‍රහ්ම විහාරයන්ගෙන් සමන්විත බැවින් බමුණා බ්‍රහ්ම සමවූයේ නමි වෙයි,]

“දෝණය. දැහෑමින් සෙවීම කවරේද?
ගොවිතැනින් නොව, වෙළඳාමෙන් නොව, ගව පාලනයෙන් නොව, දුනු ශිල්පයෙන් නොව, රාජ පුරුෂයෙකු වීමෙන් නොව, අන්යම් ශිල්පයකින් නොව, හුදු භික්‍ෂාචර්‍ය්‍යාවෙන් කබල ඉක්මවා නොහඟින්නේ වේ. හෙතෙම ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු පාවාදී, හිසකේ රැවුල්බා, කසටවත් හැඳ, ගිහිගෙන් නික්ම, බමුණු සසුනේ පැවිදි වේ, 1185 මෙසේ පැවිදිවූ හෙතෙම  මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශා භාගයක් පතුරුවා වසයි..

[1185:- සාමාන්‍ය බෞද්ධ පිළිගැනීමට ඉහලින්වන, වෙනස්වන කාරනා දෙකක් මේ චේදයෙන් කියැවේ. පළමු කාරණය නම් වේද සාස්ත්‍ර ඉගෙන නිම කල පසු බ්‍රාහ්මණයන් ගිහි ජීවිතයට එළඹ බැමිනියක් විවාහ කරගෙන පවුල් ජීවිතයක් ගෙවනවා නොව පැවිද්දෙන් බමුණු දිවියක් ගෙවීම ආදී කාලින බ්‍රාහ්මණයන් අගය කල බවය. දෙවන කාරණය නම් සතර බ්‍රහ්ම විහාර ලෙස බෞද්ධ අපට පමණක් ඇති භාවනාය කියා අප සිතා සිටි, මෙත්තා, කරුණා, මුදිතා, උපේක්ඛා භාවනා බ්‍රාහ්මණයන්ගේ යුගයේ සිට පැවත ආ භාවනා බවය.]

එසේම දෙවැනි දිශාභාගයද, එසේම තුන්වැනි දිශා භාගයද, එසේම හතරවැනි දිශාභාගයද මේ ආකාරයෙන් උඩ, යට, හරහ සෑම තන්හි සියලුම ප්‍රාණීන් සහිතවූ සියලුම ලෝකය විශාලවූ මහත්වූ අප්‍රමාණවූ වෛර නැති හිංසා රහිත, මෛත්‍රී සිත පතුරුවයි. කරුණා සහගත සිතින්, මුදිතා සහගත සිතින් උපෙක්ෂා සහගත සිත එක් දිශාභාගයකට පතුරුවයි..

එසේම දෙවැනි දිශාවටද, එසේම තුන්වෙනි දිශාවටද, එසේම හතරවැනි දිශාවටද, එසේම උඩටද, යටටද, හරහටද යන සෑම තන්හි සියලු සත්වයින් සහිතවූ සියලු ලෝකය, මහත් බවට ගියාවූ අප්‍රමාණවූ වෛර නැති හිංසා රහිතවූ උපෙක්ෂා සහගත සිතිවිල්ලෙන් පතුරුවා වසයි..

හෙතෙම මේ සතර බ්‍රහ්ම විහරණයන් වඩා ශරීරය බිඳීමෙන්, මරණින් මතු සුගති ඇති, බඹලොව උපදී. දෝණය, මෙසේ වූ බ්‍රාහ්මණයා බ්‍රහ්මසම බ්‍රාහ්මණයා නම් වේ.

[2] “දෝණය, කෙසේ නම් බ්‍රාහ්මණයෙකු දේවසම නම් වේද?
දෝණය, යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් මව් පසින්ද, පිය පසින්ද යන දෙපසින් පිරිසිදුව උපන්නේද, පිරිසිදු පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේද, සත්වන පිය මහ යුගය දක්වා නොසිඳී බමුණු පරම්පරාවෙන් පැවත ආවේද , ජාතිවාදයෙන් නින්‍දා නොකරණ ලද්දේද, හෙතෙම අටසාළිස් වසක් මන්ත්‍ර හදාරමින් කුමර බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිරේ, එසේ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිර, වේද මන්ත්‍ර හදාරා ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දැහැමින්ම සොයයි. අදැහැමින් නොවේ.

“දෝණය. දැහැමින් ගුරු පඩුරු සොයන්නේ කෙසේද?
සීසෑමෙන් නොව, වෙළඳාමෙන් නොව, ගව පාලනයෙන් නොව, දුනු ශිල්පයෙන් නොව, රාජ පුරුෂ සේවයෙකු වීමෙන් නොව, යම් ශිල්පයකින් නොව, හුදු භික්‍ෂාචර්‍ය්‍යාවෙන්ය. සිඟන කබල ඉක්මවා නොහඟින්නේ වේ. හෙතෙම ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දී, ගිහි ජීවිතයට එළඹෙයි. “දෝණය, එසේ ගුරු පඩුරු ගෙවා ඉන් පසු ඒ බ්‍රාහ්මණයා සුදුසු ස්ත්‍රියක් සොයා ඇය හා ධර්මානුකුලව පවුල් ජීවිතය ගෙවයි.

“ ධර්මානුකුලව පවුල් ජීවිතය අරඹන්නේ කෙසේද යත්,
බ්‍රාහ්මණයකු ධන ධාන්‍ය, මිල මුදල් දී ස්ත්‍රීයක් නොගනී, අත පැන් වත්කොට බ්‍රාහ්මණ කුලයේම කාන්තාවක් හා විවාහ වේ. ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවක් සමග නොවේ. වෛශ්‍ය කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග නොවේ. චන්ඩාල කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග නොවේ. ශුද්‍ර ස්ත්‍රියක් සමග නොවේ. දඩයක්කාර කුලයක ස්ත්‍රියක් සමග නොවේ., කසල ශෝධක ස්ත්‍රියක් සමග නොවේ.

“දෝණය, එම බ්‍රාහ්මණයා සිය බිරිය වූ ස්ත්‍රිය ඔසප්වූ කල ඇය හා එක් නොවේ. ඇය ගැබ් ගත් පසු ඇය හා නොහැසිරේ. ඇයට කිරි එරුණ විට ඇය හා නොහැසිරේ.
දෝණය, කුමක් හෙයින් බ්‍රාහ්මණයා ඔසප් වූ කල ස්ත්‍රිය වෙත නොයයිද?

දෝණය, ඉදින් බ්‍රාහ්මණයා ඔසප්වූ බිරිය වෙත යේ නම් ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මේ බැමිණිය කාමය පිණිස නොවන්නීය. ක්‍රීඩා පිණිස නොවන්නීය. ඇළුම් පිණිස නොවන්නීය. දරුවන් පිණිස නොවන්නීය.

“දෝණය, කුමක් හෙයින් බ්‍රාහ්මණයා ගැබිණි වූ බිරිය වෙත නොයාද,?”
දෝණය. ඉදින් බ්‍රාහ්මණයා ගැබිණිය වෙත යේ නම් ඒ කුසල තුල ඉන්නා මානවකයා හෝ මානවිකාව ඉතා අපවිත්‍රවී උපන්නෙක් වේ. දෝණය, එහෙයින් බ්‍රාහ්මණයා ගැබිණිය වෙත නොයයි.

“දෝණය, කුමක් හෙයින් බ්‍රාහ්මණයා කිරි පොවන මව වෙත නොයයිද? “
“දෝණය, ඉදින් බ්‍රාහ්මණයා කිරි පොවන මව වෙත යේ නම්, ඒ දරුවා හෝ දැරිය කිරි අපවිත්‍රව පානය කරණ ලද්දේ වේ. දෝණය එහෙයින් බ්‍රාහ්මණයා කිරි පොවන සිය බිරිය වෙත නොයයි.

“හෙතෙම පුතෙකු හා දුවක උපදවා, හිසකේ රැවුල් බාවා, කසට පැහැති වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙන් නික්ම බ්‍රාහ්මණ ශාසනයෙහි පැවිදිවේ. ඔහු කුශල කාය කර්‍මයෙන්ද, කුශල වාක් කර්‍මයෙන්ද, කුශල මනො කර්‍මයෙන්ද යුක්ත වෙයි.

ඔහු කාමයන්ගෙන් වෙන්වම අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්‍ක සහිත, විචාර සහිත, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්‍ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන් තමා තුළ පැහැදීම් ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, ද්වීතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතියගේ වෙන්වීමෙන් උපේක්‍ෂා ඇතිව වාසය කරයි. සිහි ඇත්තේ, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් යුක්තවූයේ, කයින් සැපක් විඳියි. උපෙක්‍ෂා ඇති, සිහි ඇති, සැප විහරණයකැයි යමක් ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද, ඒ තුන්වැනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැප පහවීමෙන්ද, දුක පහවීමෙන්ද, සොම්නස, දොම්නස දෙක අස්තවීමට පෙර දුක් නැති, සැප නැති, උපෙක්‍ෂා සමෘති දෙදෙනාගේ පිරිසිදුකම ඇති, සතරවැනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරේ.

[1186:- කාමරාග පරියුට්ඨිතෙන යනු කාමරාගයෙන් ගන්නා ලද්දහු විසිනි, කාමරාග පරෙතෙන යනු කාමරාගයට අනුගත වූවහු විසිනි, නිස්සරණං යනු කාමරාග නිශ්ශරණය තෙවැදෑරුම් වෙයි, (i) වික්ඛම්හන නිස්සරණය, (ii) තදඞ්ග නිස්සරණය, (iii) සමුච්ඡෙද නිස්සරණය යනුවෙනි. එහි අසුභ භාවනාවෙහි ප්‍රථම ධ්‍යානය වික්ඛම්හන නිස්සරණය නමි, විදර්‍ශනාව තදඞ්ග නිස්සරණය නමි, අරහත්මාර්‍ගය සමුච්ඡෙද නිස්සරණය නමි, ඒ ත්‍රිවිධ නිශ්ශරණයම නොදනියි අරුත්ය, අත්තත්‍ථමපි යනාදියෙහි අරහත්වය සංඛ්‍යාත තමන්ගේ අර්‍ත්‍ථය අත්තත්‍ථො නමි, ප්‍රත්‍යය දෙන්නවුන්ගේ අර්‍ත්‍ථය පරදා නමි, ඒ දෙකම උභයත්‍ථො නමි, මේ ක්‍රමයෙන් සියලු වාරයන්හි අර්‍ත්‍ථය යන්න දතයුතුයි:]

“දෝණය, හෙතෙම එසේ සතර ධ්‍යානයන් වඩා සිරුර බිඳීමෙන් මරණින් මතු යහපත් ගති ඇති ස්වර්‍ග නම් බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපදී. දෝණය, මෙසේ වූ බ්‍රාහ්මණයා දේවසම නම් වේ.ි

[3] “දෝණය, කෙසේ නම් බ්‍රාහ්මණයකු මර්‍ය්‍යාද නම් වේද?

දෝණය, යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් මව් පසින්ද, පිය පසින්ද යන දෙපසින් පිරිසිදුව උපන්නේද, පිරිසිදු පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේද, සත්වන පිය මහ යුගය දක්වා නොසිඳී බමුණු පරම්පරාවෙන් පැවත ආවේද , ජාතිවාදයෙන් නින්‍දා නොකරණ ලද්දේද, හෙතෙම අටසාළිස් වසක් මන්ත්‍ර හදාරමින් කුමර බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිරේ, එසේ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිර, වේද මන්ත්‍ර හදාරා ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දැහැමින්ම සොයයි. අදැහැමින් නොවේ.

“දෝණය. දැහැමින් ගුරු පඩුරු සොයන්නේ කෙසේද?
සීසෑමෙන් නොව, වෙළඳාමෙන් නොව, ගව පාලනයෙන් නොව, දුනු ශිල්පයෙන් නොව, රාජ පුරුෂ සේවයෙකු වීමෙන් නොව, යම් ශිල්පයකින් නොව, හුදු භික්‍ෂාචර්‍ය්‍යාවෙන්ය. සිඟන කබල ඉක්මවා නොහඟින්නේ වේ.

හෙතෙම ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දී, ගිහි ජීවිතයට එළඹෙයි. “දෝණය, එසේ ගුරු පඩුරු ගෙවා ඉන් පසු ඒ බ්‍රාහ්මණයා සුදුසු ස්ත්‍රියක් සොයා ඇය හා ධර්මානුකුලව පවුල් ජීවිතය ගෙවයි. ….(පෙර තුන් ආකාර සේම.)

“හෙතෙම පුතෙකු හා දුවක උපදවා ඒ පුත්‍ර ප්‍රේමයෙන්ම1187 සතුටු වෙමින්….

[1187:-තමෙව පුත්තස්සාදං නිකායමානො යනු මොහුට දුවක හෝ පුතකු උපදිනු දැක යම් පුත්‍ර ප්‍රේමයක් පුත්‍ර වාදයක් උපදියි ද එය කැමතිවනු ලබන්නේ පතනු ලබන්නේයි, 
කුටුම්බං අජ්ඣාවසති යනු කුටුම්බය (පවුල) පිහිටුවා කුටුම්බය මැද වෙසෙයි,]

… ගිහිවම වසයි. ගිහිගෙන් නික්ම ශාසනයක පැවිදි නොවෙයි. පුරාණවූ බමුණන්ගේ සීමා නොඉක්වමවයි. පවුල් ජීවිතයට පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොඉක්මවයි . දෝණය, එහෙයින් ඔහු, බ්‍රාහ්මණ මර්‍ය්‍යාද නම් වේයයි කියනු ලැබේ. දෝණය, මෙසේ බ්‍රාහ්මණයකු මර්‍ය්‍යාද නම් වේ.

[4] “දෝණය, කෙසේ නම් බ්‍රාහ්මණයා සම්භින්න මර්‍ය්‍යාද නම් වේද?

දෝණය, යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් මව් පසින්ද, පිය පසින්ද යන දෙපසින් පිරිසිදුව උපන්නේද, පිරිසිදු පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේද, සත්වන පිය මහ යුගය දක්වා නොසිඳී බමුණු පරම්පරාවෙන් පැවත ආවේද , ජාතිවාදයෙන් නින්‍දා නොකරණ ලද්දේද, හෙතෙම අටසාළිස් වසක් මන්ත්‍ර හදාරමින් කුමර බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිරේ, එසේ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිර, වේද මන්ත්‍ර හදාරා ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දැහැමින්ම සොයයි. අදැහැමින් නොවේ.

“එසේ ගුරු පඩුරු පුදා ඔහු ගිහි ජීවිතයට එලඹෙයි. ඔහු එසේ කරන්නේ බ්‍රාහ්මණ නීතියට සිරිතට අනුව නොවේ. පවුල් ජීවිතයට පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොසළකයි .

ඔහු සිය කුලයෙන් පිට කුලයක කාන්තාවක් හා විවාහ වේ. ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවක් සමග . වෛශ්‍ය කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග චන්ඩාල කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග . ශුද්‍ර ස්ත්‍රියක් සමග . දඩයක්කාර කුලයක ස්ත්‍රියක් සමග., කසල ශෝධක ස්ත්‍රියක් සමග ඔහු එකතු වේ. ඔහු පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොසළකයි .

ඔහු ස්ත්‍රිය ඔසප් නොවූ කලද ඇය හා එක් වේ. ඇය ගැබ් ගත් පසුද ඇය හා හැසිරේ. ඇයට කිරි එරුණා විටද ඇය හා හැසිරේ. මෙසේ ඔහු පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොසළකයි . .

“දෝණය, පුරාණවූ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව ඉක්මවා යන හෙයින් ඒ බ්‍රාහ්මණයා ” සීමාව බිඳින ලද බ්‍රාහ්මණයා” යයි කියනු ලැබේ. දෝණය, මේසේ වනාහි බ්‍රාහ්මණයකු සම්භින්න මර්‍ය්‍යාද නම් වේ.

[5] “දෝණය, කෙසේ නම් බ්‍රාහ්මණයකු බ්‍රාහ්මණ චණ්ඩාල වේද?

දෝණය, යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් මව් පසින්ද, පිය පසින්ද යන දෙපසින් පිරිසිදුව උපන්නේද, පිරිසිදු පිළිසිඳ ගැනීම් ඇත්තේද, සත්වන පිය මහ යුගය දක්වා නොසිඳී බමුණු පරම්පරාවෙන් පැවත ආවේද , ජාතිවාදයෙන් නින්‍දා නොකරණ ලද්දේද, හෙතෙම අටසාළිස් වසක් මන්ත්‍ර හදාරමින් කුමර බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිරේ, එසේ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිර, වේද මන්ත්‍ර හදාරා ගුරුවරයාට ගුරු පඩුරු දැහැමින්ම සොයයි. අදැහැමින් නොවේ.

ඔහු ගිහි ජීවිතය කැමැත්තේ බැමිනියක් හා එකතු වෙයි. සිය කුලයෙන් පිට කුලයක කාන්තාවක් සමග හෝ එක් වේ. ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවක් සමග, වෛශ්‍ය කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග, චන්ඩාල කුලයේ ස්ත්‍රියක් සමග, ශුද්‍ර ස්ත්‍රියක් සමග, දඩයක්කාර කුලයක ස්ත්‍රියක් සමග., කසල ශෝධක ස්ත්‍රියක් සමග හෝ ඔහු එකතු වේ. ඔහු පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොසළකයි.

ඔහු ස්ත්‍රිය ඔසප් නොවූ කලද ඇය හා එක් වේ. ඇය ගැබ් ගත් පසුද ඇය හා හැසිරේ. ඇයට කිරි එරුණා විටද ඇය හා හැසිරේ. මෙසේ ඔහු පැනවුණු පුරාණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සීමාව නොසළකයි .

. ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මේ ස්ත්‍රිය කාමය පිණිසද, ක්‍රීඩාව පිණිසද. ඇල්ම පිණිසද. දරුවන් පිණිසද වන්නීය. හෙතෙම සියලු කර්‍මාන්තවලින් ජීවිකාව කරයි. ඔහුට බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ කීවාහුය. කුමක් හෙයින් ඔබ බ්‍රාහ්මණයයි ප්‍රතිඥා කෙරෙමින් සියලු කර්‍මාන්ත වලින් ජීවිකාව කෙරේද, කියා අසයි.
හෙතෙම මෙසේ කීයයි .
“පින්වත යම්සේ ගින්න පවිත්‍රවූවක් දවාද, අපවිත්‍රවූවක් දවාද, එයින් ගින්න නොතැවරේ, පින්වත මෙපරිද්දෙන්ම සියලු කර්‍මාන්ත වලින්ම බ්‍රාහ්මණයකු ජීවිකාව කෙරේද,එයින් බ්‍රාහ්මණ කම කිලිටි නොවේ.” යි කියයි..

“දෝණය, විවිධ කර්‍මාන්තවලින් ජීවිකාව කරන හෙයින් බ්‍රාහ්මණයා බ්‍රාහ්මණ චණ්ඩාලයයි කියනු ලැබේ. දෝණය, මෙසේ වනාහි බ්‍රාහ්මණ තෙම බ්‍රාහ්මණ චණ්ඩාල නම් වේ.

දෝණය, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ පූර්‍ව කාලයෙහිවූ මන්ත්‍ර කරන්නාවූ, මන්ත්‍ර පවත්වන්නාවූ, යම් ඒ ඎෂීහු වූවාහුද, යම් කෙනෙකුන්ගේ ගායනා කරණ ලද, කියන ලද. රැස් කරණ ලද, මේ මන්ත්‍ර පදය මේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණයෝ එයට අනුව ගායනා කරද්ද, එයට අනුව කියද්ද, හදාරණ ලද්ද අනුව හදාරද්ද, කියවන ලද්ද අනුව කියවද්ද, එනම්, අට්ටකය, වාමකය, වාමදේවය, වෙස්සාමිත්තය, යමතග්ගිය, අඞ්ගීරශය, භාරවාජය, වාසෙට්ඨය, කාශ්‍යපය, භගුය යන මොවුහු බ්‍රාහ්මණයන් පස් දෙනා පනවත්. බ්‍රහ්මසමය, දේවසමය, මර්‍ය්‍යාදය, සම්හින්න මර්‍ය්‍යාදය, බ්‍රාහ්මණ චණ්ඩාලම පස්වෙනිකොට ඇත්තේය.
දොාණය, ඔවුන්ගෙන් නුඹ කවරෙක් වෙහිද?”

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස,
මෙසේ ඇති කල්හි අපි බ්‍රාහ්මණ චණ්ඩාල පමණටත් නොගැනෙති..

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා යහපති. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කරණ ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේද, වැසුණු දෙයක් විවෘත කරන්නේද, මංමුලා වූවෙකුට මාර්ගය කියන්නේද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නේද, එසේම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් අනේක ප්‍රකාරයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරණ ලදී.”

“මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සරණ යමි. ධර්මයද, භික්‍ෂු සංඝයාද සරණ යමි. අද සිට දිවි හිම් කොට සරණ ගිය උපාසකයකු කොට භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා දරත්වා.”

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල සුත්‍ර විවරණ දේශනාව

§ 1. ඉක්බිති සඞ්ගාරව නම් බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හුන් තැනට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු කථාව කොට නිමවා. එකත්පසෙක ඉඳ ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස,
බොහෝ කලක් අප සජ්ඣායනා කළ වේද මන්ත්‍ර සමහර විට අපට අමතක වේ.
නොවැටහේ. බොහෝ කලක් සජ්ඣායනා නොකළාවූ මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?
භවත් ගෞතමයන් වහන්ස ! ඊට හේතු කවරේද? ප්‍රත්‍ය කවරේද?

භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සමහර විට අප සුළු කලක් පමණක් සජ්ඣායනා කළාවූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. ඒවා හොඳින් වැටහේ . බොහෝ කලක් සජ්ඣායනා කළාහු ගැන කියනුම කවරේද? ඊට හේතු කිම, ප්‍රත්‍ය කවරේදැ” යි? ඇසීය.

§ 2.1. කාම ච්ඡන්දය1189

“බ්‍රාහ්මණය,
යමෙක් කාම අරමුණු නිසා මඩනා ලද්දාවූ සිතින් , කාම රාගයෙන් පෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තව වාසය කරයි නම්, උපදීන්නාවූද කාම රාගය දුරු කිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනී නම්, ඔහු තමහට වැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්ට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි.

ඒ කාමයට බර සිතට බොහෝ කලක් හැදෑරුවත්, ඒ මන්ත්‍ර මතකයේ නොරැඳේ. අරථය නොවැටහෙත්.
නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

[ 1189:- කාම ච්ඡන්දය, :- ආහාර-පාන – වස්ත්‍රාභරණ – යාන – වාහන – ගෘහ භාණ්ඩ- විහාරාරාම – පුත්‍ර – භාර්‍ය්‍යා – ශිෂ්‍ය – ඥාති – මිත්‍ර – දායක- ජීවිත – කීර්ති – ප්‍රශංසා – දේශ දර්ශන – ස්ත්‍රී පුරුෂ දර්ශන – ප්‍රිය සම්භාෂණාදි ලෞකික දෑ පිළිබඳ වූ ද ඒවායින් ලබන ප්‍රීතිය හා සුවය පිළිබඳ වූ ද ආශාව කාමච්ඡන්ද නීවරණයයි. එය ගෘහස්ථ යෝගාවචරයනට ඔවුන්ගේ තත්ත්වය අනුව ද, ප්‍රව්‍රජිත යෝගාවචරයනට ඔවුන්ගේ තත්ත්වය අනුව ද, ඇති වී යෝග ක්‍රියාවට බාධා කරයි. ප්‍රව්‍රජිත යෝගාවචරයාහට ගිහියනට ඇතිවන ඖදාරික කාමච්ඡන්දයන් බඳු කාමච්ඡන්දයේ නූපදිති. කලාතුරකින් උපනත් එය කාමච්ඡන්දයක් බවත් තමාට අන්තරායකර ධර්මයක් බවත් යෝගාවචරයාට දැනේ. එ බැවින් යෝගාවචරයාට එය පහසුවෙන් දුරු කළ හැකි වෙයි. එබඳු කාමච්ඡන්දයකින් පැවිදි යෝගාවචරයකුට හානියක් වෙතොත් වනුයේ ඉතාම කලාතුරකිනි. ප්‍රව්‍රජිත යෝගාවචරයනට බාධා පිණිස පවත්නේ විහාරාරාම ශිෂ්‍ය දායකාදීන් පිළිබඳ කාමච්ඡන්දය යි. LINK

“බ්‍රාහ්මණය,
යම් ජල පාත්‍රයක් ලාකඩ පැහැ දියෙන් හෝ කෂා වර්‍ණයෙන් හෝ නීල වර්‍ණයෙන් හෝ මදටිය පැහැයෙන් හෝ කවලන් වී ඇත්තේය, සෙවාලපණක පරියොනද්ධො, තල ඇට ආදී භේද ඇති සෙවලින් හෝ නිල් මැඬියකුගේ පිටෙහි පැහැයෙන් හෝ දිය මතුපිට වසා හටගත් ජලජ ශාකයෙන් වැසී ඇත්තේය,  ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් ස්වකීය මුහුණ බලන්නට ඒ භාජනයට එබී බලන්නේ නම් ඔහු තත්වූ පරිද්දෙන් සිය මුහුණ ඒ ජලයෙන් දැක ගන්නට අසමත් වේ., මන්ද යත් ඒ ජලය නොයෙක් පාට සායම් වලින් කිලිටිව ඇති නිසාය. සංසට්ඨො යන වර්‍ණභේදය ඇති කිරීම් වශයෙන් එකට මුසුවූ නිසාය.

“බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම යමෙක් කාම ආසාවෙන් මඩනා ලද්දාවූ, කාම රාගයෙන් පෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූ කාම රාගය දුරු කිරීම ඔහු තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනී නම් , තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත ඔහු නොදනියි. නොදකියි. අනුන්ට වැඩ පිණිස කල යුත්තද නොදනියි. නොදකියි. දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්ත නොදනියි. නොදකියි.

“බ්‍රාහ්මණය, කාම ආසාවෙන් බර සිත ඇත්තා බොහෝ කලක් හැදෑරුවත්, ඒ මන්ත්‍ර මතකයේ නොරැඳේ. අරථය නොවැටහෙත්.
නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?

ඔහුට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූද, මන්ත්‍ර නොවැටහෙත්. නොහැදෑරුවාහු දේ ගැන කියනුම කවරේද?

§ 2.2. . ව්‍යාපාදය 1190

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.
යමෙක් අමනාපයෙන් මඩනා ලද අමනාපයෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද. උපන්නාවූද අමනාපය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද, තමහට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්තද එකල්හි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූද, මන්ත්‍ර නොවැටහෙත්. නොහැදෑරුවාහු මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

[1190:- අමනාපය , ව්‍යාපාදය යනු දෝෂයයි. එය ඇති වූ කල්හි සිත දිරූ දෙයක් සේ පිළුණු වූ – කුණු වූ දෙයක් සේ දුබල වෙයි. දුර්වල වූ සිත් සතන්හි සමාධි ප්‍රඥාවෝ නො වැඩෙති. වැඩුණු සමාධි ප්‍රඥාවෝ සිත දුබල වූ කල්හි පිරිහෙති. එබැවින් ව්‍යාපාදය යෝගාවචරයනට අන්තරායික ධර්මයකි. කිසි ධර්ම ශාස්ත්‍රයක් නො දත් අශීලාචාර මිනිසුන්ට ඇති වන ඔවුනොවුන් හා ගහ බැණ ගැනීමට තරම් වූ ද්වේෂ වැනි ඖදාරික ද්වේෂයෝ යෝගාවචරයනට නූපදිති. එබඳු ද්වේෂයක් කලාතුරකින් උපනත් එය එතරම් අන්තරායික ධර්මයක් නොවේ. එ බඳු ද්වේෂයක් උපනත් එය නීවරණයක් බව යෝගාවචරයනට පහසුවෙන් ම වැටහෙන බැවින් එය දුරු කැරගත හැකිය. LINK]

“බ්‍රාහ්මණය, යම් දිය භාජනයක් ගින්නෙන් තවන ලද්දේ නටවා, කකියවන ලද්දේ. උනු කරණ ලද්දේද, ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් ස්වකීය මුහුණ බලන්නට ඒ භාජනයට එබී බැලුවොත්, ඔහු තත්වූ පරිද්දෙන් සිය මුහුණ දැක නොගන්නේය, මුහුණ නොදන්නේය,

“,වාතෙරිතො යනු වාතයෙන් සැඑණේයි කැළඹුණේයි, ආවිලො යනු නොපහන් වූයේයි, ලුළිතො යනු සන්සුන්ව නොසිටියේයි, කලලීභූතො යනු මඩ වූයේයි, අන්ධකාරෙ නික්ඛිත්තො යනු කොටු අතරක ආදී භේද ඇති ආලෝකය නැති තැනක් තබන ලද්දේයි, මේ සූත්‍රයෙහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තුන් භවයන්ගෙන් දෙසුම ඉදිරිපත් කොට රහත්බව කුළුගැන්වීමෙන් නිමවා වදාළ සේක. බමුණා තිසරණයෙහි පමණක් පිහිටියේයි.

බ්‍රාහ්මණය මෙපරිද්දෙන්ම අමනාපයෙන් මඩනා ලද අමනාපයෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව යමක් කෙරේද. උපන්නාවූද අමනාපය දුරුකිරීම කල යුත්ත නොදනීද, තමහට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්ත ඔහු නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද ඔහු තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසට වැඩද එකල්හි තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි.

“බ්‍රාහ්මණය, අමනාපයෙන් බර සිත ඇත්තාට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූ, මන්ත්‍රද අමතක වේ. නොවැටහේ. නොහැදෑරුවාහු මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

§ 2.3 . ථීන මිද්ධය.1191

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.

“යමෙක්ගේ සිතෙහි හා කයෙහි අලසබවවූ ථීනම්ද්‍ධයෙන් වසනාලද්දාවූ, ථීනම්ද්‍ධයෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, ඔහු උපන්නාවූ ථීනම්ද්‍ධය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද. ඔහු තමනට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි

“බ්‍රාහ්මණය, ථිනමිද්ධයෙන් වැසුන සිත ඇත්තාට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූ, මන්ත්‍රද අමතක වේ. නොවැටහේ. නොහැදෑරුවාහු මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

[1191:- චිත්ත චෛතසිකයන්ගේ ගේ දුබල බව හා අකර්මණ්‍ය බව ථීන මිද්ධ නීවරණයය. එය බලවත්ව ඇති වන කල්හි යෝගාවචරයාගේ ශරීරය ද අප්‍රාණික වේ. ශරීරය ඒ ඒ අතට බර වන්නටත් නැමෙන්නටත් වේ. යෝගාවචරයාට නිදිමත ද ඇති වේ. ථීන මිද්ධය ඉතා බලවත් වූ කල්හි නිදා වැටෙන්නට ද සිදු වේ. ථීන මිද්ධය උපන් කල්හි විදර්ශනා කිරීමේ ධෛර්‍ය්‍යය හීන වී යෑමෙන් යෝගාවචරයාගේ විදර්ශනාව ඉබේම නවතින්නේ ය. ථීන මිද්ධ දෙක අකුශල චෛතසික දෙකක් බැවින් විදර්ශනා කරන චිත්තය කවර කලෙකවත් ථින මිද්ධයෙන් යුක්ත වන්නේ නොවේ. එහෙත් යෝගාවචරයාගේ සන්තානයෙහි ථීන මිද්ධ සහගත සිත් ඇති වන්නට පටන් ගත් කල්හි ඒවාට ළංව පහළ වන්නා වූ ථින මිද්ධ විරහිත සිත් ද පහළ වූ ථීන මිද්ධයන් නිසා බලවත් ව ඇති නොවෙයි. LINK]

“බ්‍රාහ්මණය, යම් දිය බඳුනක් දිය සෙවෙල්, පරඬැල්වලින් කිලිටිව ඇත, ඇස් පෙනෙන පුරුෂයෙක් ස්වකීය මුහුණ බලන්නට ඒ දිය බඳුනට එබුනොත් ඔහුට සිය මුහුණේ සැබෑ ආකාරය නොපෙනේ. එසේ තත්වූ පරිද්දෙන් දැන නොගන්නේය , නොදකින්නේය,

බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම යම් කලෙක්හි සිතෙහි හා කයෙහි අලසබවවූ ථීනමිදධයෙන් වඩනාලද්දාවූ, ථීනම්ද්‍ධයෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූ ථීනම්ද්‍ධය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද. ඔහු තමනට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි

“බ්‍රාහ්මණය, ථිනමිද්ධයෙන් වැසුන සිත ඇත්තාට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූ, මන්ත්‍රද මතකයේ නොරැඳේ. එහි අරථ නොවැටහේ. බොහෝ කලක් නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?

§ 2.4 උද්දච්ච කුක්කුච්චය1192

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.

‘යමෙක් නොසන්සුන් බවින් හා පසුතැවිල්ලෙන් මඩනා ලද, උඩඟු බැවින් හා කුකුස් බැවින් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්ත වේද, ඒ උපන්නාවූ උද්ධච්ච කුක්කුච්චය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද, ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි.
බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූද, මන්ත්‍ර නොවැටහෙත්. නොහැදෑරුවාහු කියනුම කවරේද?

[1192:- බිම හෙළූ සුළං බෝලයක් සේ ආරම්මණයෙහි සැලෙමින් පවත්නාවූ චිත්තයාගේ ඒ සැළෙන බව උද්ධච්චය ය. කළ වරද පිළිබඳ වටහා කර ගත නුහුණු යහපත පිළිබඳව ද තැවෙන්නා වූ චිත්තයාගේ ඒ ස්වභාවය කුක්කුච්චය. සමාධියට බාධක වෙන ආකාරය සම බැවින් ඒ දෙක එකම නීවරණයක් කොට තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ සේක. උද්ධච්ච කුක්කුච්ච සහගත සිත බොහෝ සෙයින් ඇති වන්නට පටන් ගතහොත් භාවනාව කළේ ද සමාධිය නො වැඩේ. සමාධිය නො වැඩුණ හොත් මාර්ගයට ඵලයට පැමිණීමට තරම් බලවත් ව විදර්ශනා ඥානය ද ඇති නොවේ. එබැවින් උද්ධච්ච – කුක්කුච්ච නීවරණයක් වන්නේ ය. උද්ධච්ච – කුක්කුච්චය වීර්‍ය්‍යයේ ආකාරයෙන් යෝගාවචරයන්ගේ සන්තානයට සමහර විට පැමිණේ. සමහර විට එය ශික්ෂාකාමිත්වයේ වේශයෙන් ද පහළ වන්නේ ය. යම් කිසි කුසල ධර්මයෙක වේශයෙන් පැමිණි කල්හි එය යෝගාවචරයාට තේරුම් ගැනීමට අපහසු වන බැවින් එසේ උපදනා උද්ධච්ච – කුක්කුච්චය යෝගාවරයනට වඩා අන්තරායකරය. LINK]

“බ්‍රාහ්මණය,
භාජනයක ඇති ජලය සුළඟින් කම්පාවෙයිද, සැලෙයිද , කැරකෙද. රල හට ගත්තේද , කැලබුනේද යමෙක් තම මුහුණ බලන්නට ඒ දිය බඳුනට එබුනොත් ඔහුට සිය මුහුණේ සැබෑ ආකාරය නොපෙනේ. ඔහු එසේ තත්වූ පරිද්දෙන් දැන නොගන්නේය , නොදකින්නේය,

බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම උද්ධච්ච – කුක්කුච්චයෙන් මඩනා ලද, උද්ධච්ච – කුක්කුච්චයෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව යමෙක් වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද උද්ධච්ච කුක්කුච්චය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද, ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි

බර සිතට බොහෝ කලක් හැදෑරුවත්, ඒ මන්ත්‍ර මතකයේ නොරැඳේ. අරථය නොවැටහෙත්.
නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?. බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූද, මන්ත්‍ර නොවැටහෙත්. නොහැදෑරුවාහු කියනුම කවරේද?

§ 2.5 විචිකිච්චාව 1193

පුජ්‍ය උඩුදුම්බර කාශ්‍යප ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.
යමෙක් විචිකිච්ඡාවෙන් මඩනා ලද විචිකිච්ඡාවෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූ විචිකිච්ඡාව දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද. ඔහු තමනට වැඩ වැඩ පිණිස කල යුත්ත නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි.

“බ්‍රාහ්මණය, විචිකිච්චාවෙන් වැසුන සිත ඇත්තාට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූ, මන්ත්‍රද මතකයේ නොරැඳේ. එහි අරථ නොවැටහේ. බොහෝ කලක් නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?

[1193:-බුද්ධාදීන් කෙරෙහි උපදනා සැකයට විචිකිච්ඡාවය යි කියනු ලැබේ. විශේෂයෙන් ම යෝගාවචරයකු හට තමාගේ ශාස්තෘවරයා කෙරෙහි හා තමා කරන භාවනාව ගැන ද විශ්වාසය තිබිය යුතු ය. විශ්වාසය හීන වූ පමණට භාවනා පිළිබඳ ගෞරවය හා උත්සාහය ද හීන වේ. ඒවා හීන වූ පමණට භාවනා ඵලය ද හීන වේ. භාවනා ඵලය හීන වන කල්හි විචිකිච්ඡාව වඩා දියුණු වී අන්තිමේදී යෝගාවචරයාට සම්පූර්ණයෙන් ම යෝග කර්මය අත්හැර දමන්නට සිදු විය හැකි ය. එ බැවින් විචිකිච්ඡාව ද යෝගාවචරයනට බාධා කරන එක් නීවරණයෙකි. සමහර විට යෝගාවචරයාගේ සන්තානයෙහි විමසීමේ වේශයෙන් ද විචිකිච්ඡාව පහළ විය හැකි ය. එසේ අන්‍ය වේශයකින් පහළ වන විචිකිච්ඡාව යෝගාවචරයාහට විචිකිච්ඡාවක් බව ලෙහෙසියෙන් නො දැනෙන බැවින් වඩාත් අන්තරායයෙක් වන්නේ ය. LINK]

“බ්‍රාහ්මණය, යමේක් තම මුහුණ බලන්නට ඒ දිය බඳුනට එබුනොත් ඔහුට සිය මුහුණේ සැබෑ ආකාරය නොපෙනේ. එසේ තත්වූ පරිද්දෙන් දැන නොගන්නේය , නොදකින්නේය,

බ්‍රාහ්මණය, මෙරිද්දෙන්ම යම් කලෙක්හි විචිකිච්ඡාවෙන් මඩනා ලද විචිකිච්ඡාවෙන් පෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූ විචිකිච්ඡාවගේ දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනීද. ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි. දෙපසටම වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් නොදනියි. නොදකියි.

“බ්‍රාහ්මණය, විචිකිච්ඡාවෙන් මඩනා ලද සිත ඇත්තාට බොහෝ කලක් හැදෑරුවාවූ, මන්ත්‍රද මතකයේ නොරැඳේ. එහි අරථ නොවැටහේ. බොහෝ කලක් නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද? බොහෝ කලක් හැදෑරුවත්, ඒ මන්ත්‍ර මතකයේ නොරැඳේ. අරථය නොවැටහෙත්.
නොහැදෑරුවාහු ඒවා ගැන කියනුම කවරේද?

§ 3.1. කාමච්චන්ද ප්‍රහීන කල සිත 1194
“බ්‍රාහ්මණය,
යම් කලෙක ඔහු සිය සිත කාම රාගයෙන් නොමැඩෙන ලෙස , කාම රාගයෙන් නොපෙලෙන ලෙස සංවර කර ගන්නේද, සතියෙන් යුක්තව වාසය කරයිද, උපන්නාවූ කාමරාගයා දුරු කිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, එකල්හි තමහට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර වැටහෙත්. හදාළාහු නම් කියනුම කවරේද?

“බ්‍රාහ්මණය, දිය භාජනය ලාකඩ දියෙන් හෝ කෂා වර්‍ණයෙන් හෝ නීල වර්‍ණයෙන් හෝ මදටිය වර්‍ණයෙන් හෝ නොගැවසුනේද, යමෙක් තම මුහුණ බලන්නට ඒ දිය බඳුනට එබුනොත් ඔහුට සිය මුහුණේ සැබෑ ආකාරය පෙනේ. එසේ තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගන්නේය , දකින්නේය,

“බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම යමේක් කාම රාගයෙන් නොමඩනා ලද, කාම රාගයෙන් නොපෙළුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූ කාමරාගය දුරු කිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, එකල්හි ඔහු තමහට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

එසේම ඔහු සුළු කලක් පමණක් හදාළාවූද මන්ත්‍ර අමතකව නොයේ. අරථය වැටහෙත්. හදාළාහු නම් කියනුම කවරේද?

[1194:- කාමච්චන්ද නීවරණය ප්‍රහීන කිරීම( වික්කම්භන ලෙස ) අසුබය නිමිතිකොට වඩාගත් පළමු ධ්‍යානයේ ඵලයක් ලෙසද තදග්ග ලෙස ප්‍රහීන කිරීම විදර්ශනාව මගින් පසු ධ්යානවලදීද සිදුවෙන බව අටුවාව කියයි.]

§ 3.2 . ව්‍යාපාදයෙන් තොරවීම1195

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.
යමේක් ව්‍යාපාදයෙන් නොමඩනා ලද, ව්‍යාපාදයෙන් නොපෙලුන සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද ව්‍යාපාදය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, එකල්හි ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්තද අනුන්ට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර වැටහෙත්. හදාළාහු නම් කියනුම කවරේද?

“බ්‍රාහ්මණය, යම්සේ දිය භාජනය ගින්නෙන් නටවන නොලද්දේනම් , පැසවන නොලද්දේ නම්, උණු නොකරණ ලද්දේ නම්. එම ජල බඳුනට එබී තම මුහුණ බලන්නට මිනිසෙකුට හැකි වේ. ඔහු තම මුහුණ බලන්නේ, තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගන්නේය, දකින්නේය,

බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම යම් කලෙක ව්‍යාපාදයෙන් නොමඩනා ලද, ව්‍යාපාදයෙන් නොපෙලුනාවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද ව්‍යාපාදය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනී, එකල්හි ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත දනී. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

එසේම ව්‍යාපාදය දුරුකළ සිතක් ඇත්තාවූ ඔහුට සුළු කලක් පමණක් හදාළා වූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. අරථය වැටහේ. හදාළාහු නම් කියනුම කවරේද? බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

[1195:- ව්‍යාපාදය දුරලීම මෛත්‍රී භාවනාව වඩා සකෘදාගාමි බව පසක් කිරීමෙන් සිදු වේ.]

§ 3.3. තිනමිද්ධය ප්‍රහීන කල සිත 1196

“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක් කියමි.
යමේක් ථීනම්ද්‍ධයෙන් නොමඩනා ලද්දාවූ, ථීනම්ද්‍ධයෙන් නොපෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද ථීනම්ද්‍ධය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, එකල්හි ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත දනී. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩවැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

එසේම ථිනමිද්ධය දුරුකළ සිතක් ඇත්තාවූ ඔහුට සුළු කලක් පමණක් හදාළා වූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. අරථය වැටහේ. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

“බ්‍රාහ්මණය, දිය භාජනය සෙවෙල්, පරඬැල්වලින් ගැවසෙන නොලද්දේද, එයට එබී සිය මුහුණ බලාගන්නට මිනිසෙකු සමත් වේ. ථීනම්ද්‍ධයෙන් මඩනනොලද්දාවූ, ථීනම්ද්‍ධයෙන් නොපෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තව යමෙක් වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද ථීනම්ද්‍ධය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත දනී. දකී. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසටම වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

ථිනමිද්ධය දුරුකළ සිතක් ඇත්තාවූ ඔහුට සුළු කලක් පමණක් හදාළා වූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. අරථය වැටහේ. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

[1196:- ථිනමිද්ධය දුරුකිරීම පිණිස ආලෝක සඥාව වඩන ලෙස අටුවාව කියයි. ]

§ 3.4 උද්‍ධච්චකුක්කුච්ඡයෙන් තොරවීම 1197
“බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.

“බ්‍රාහ්මණය, දිය භාජනය සුළඟින් කම්පා නොවේනම් , එහි දිය නොසැලෙයි . නොකැරකේ , රළ හට නොගනී, එහි එබී බලන කෙනෙකුට තම මුහුණ තත්වූ පරිද්දෙන් දැකගන්නේය , දැනගන්නේය ,

බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම, යම් කෙනෙක් උද්‍ධච්ච කුක්කුච්ඡයෙන් නොමඩනා ලද්දාවූ. උද්‍ධච්ච කුක්කුච්ඡයෙන් නොපෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තවේද, උපන්නාවූද උද්‍ධච්ච කුක්කුච්ඡය දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, ඔහු ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත දනී. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩවැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

එසේම උද්‍ධච්ච කුක්කුච්ඡය දුරුකළ සිතක් ඇත්තාවූ ඔහුට සුළු කලක් පමණක් හදාළා වූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. අරථය වැටහේ. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

[1197:- උද්‍ධච්ච කුක්කුච්ඡය දුරු කිරීම අරමුණක් විදර්ශනා කිරීමෙන්ම කල යුතු බවත් කුක්කුච්චය නැතිවන්නේ අනාගාමි පියවරේදී බව මනෝරත පුරණිය කියයි.]

§3.5. විචිකිච්ඡාවෙන් තොරවීම1198

. “බ්‍රාහ්මණය, නැවත අනිකක්ද කියමි.

“බ්‍රාහ්මණය, දිය භාජනය නිසලවූයේනම්, සම්පුර්ණයෙන්ම පැහැදුනේ වෙයි., එම දිය තලය නොකැළඹුනේද , ආලෝකයෙහි තබන ලද්දේද, එයට එබී සිය මුහුණ බලාගන්නට මිනිසෙකු සමත් වේ., තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගන්නේය, දැකගන්නේය, බ්‍රාහ්මණය, මෙපරිද්දෙන්ම යම් කලෙක්හි විචිකිච්ඡාවෙන් නොමඩනා ලද්දාවූ. විචිකිච්ඡාවෙන් නොපෙළුනාවූ, සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේද, උපන්නාවූද විචිකිච්ඡාවගේ දුරුකිරීම තත්වූ පරිද්දෙන් දනීද, එකල්හි ඔහු තමනට වැඩ පිණිස කල යුත්ත දනී. අනුන්හට වැඩ පිණිස කල යුත්තද තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි. එකල්හි දෙපසට වැඩවැඩ පිණිස කල යුත්ත තත්වූ පරිද්දෙන් දනියි. දකියි.

එසේම විචිකිච්ඡාව දුරුකළ සිතක් ඇත්තාවූ ඔහුට සුළු කලක් පමණක් හදාළා වූද මන්ත්‍ර අමතක නොවේ. අරථය වැටහේ. බොහෝ කලක් නොහදාළාවූද මන්ත්‍ර ගැන කියනුම කවරේද?

“බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුට සමහරවිට බොහෝ කලක් හදාළාවූද මන්ත්‍ර අමතව යන්නටත්, නොවැටහෙන්නටත්. සමහරවිට සුළු කලක් පමණක් හදාළාවූද මන්ත්‍ර අමතව නොවන්නටත්, වැටහෙන්නටත්. මේ හේතුව වේ. මේ ප්‍රත්‍යවේ.” යි වදාළ සේක..

§ 9. “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා යහපති.
භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යටිකුරු කරණ ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේද, වැසුණු දෙයක් විවෘත කරන්නේද, මංමුලා වූවෙකුට පාර කියන්නේද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නේද, එසේම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් අනේක ප්‍රකාරයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරණ ලදී. ඒ මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සරණ යමි. ධර්මයද, භික්‍ෂු සංඝයාද සරණ යමි. අද සිට දිවි හිම් කොට සරණ ගිය උපාසකයකු කොට භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා දරත්වා.” ‘

[1198:- විචිකිච්චාව : සැකය දුරු කිරීම ධම්මට්ඨිතිඤාණ  ලෙස විසුද්ධි මාර්ගයේ විස්තර කර ඇත.
-……යට කී සොළොස් විචිකිච්ඡාව ද, බුදුන් කෙරෙහි සැක කරයි, යනාදී අට තැන්හි විචිකිච්ඡාව ද දෙ සැට දෘෂ්ටිය ද ඉක්ම සිටි හෙයින් කඞ්ඛාවිතනරණ විසුදධි යැයි ද, ධර්‍ම නම් ඵලයැ, එයට ප්‍ර‍ත්‍යය වූයේ ධර්‍මස්ථිති යැයි (ප්‍ර‍ත්‍යය ධර්‍මයයි) ඒ ප්‍ර‍ත්‍යය ධර්‍මයන් පිරිසිඳ දන්නා හෙයින් ධම්මට්ඨිතිඤාණ යැයි ද, සංස්කාර ධර්‍මයන් ගේ යථාස්වභාවය වූ අනිත්‍යාදිය දන්නා හෙයින් යථාභූතඤාණ යැයි ද සම්‍යක් දර්‍ශන යැයි ද මෙයට ම නමි, එයින් වදාළහ. LINK]
Mp does not apply “escape in a particular respect” to the last four hindrances, but Mp-ṭ says it occurs in that the hindrances can be dispelled by reflection (paṭisaṅkhā navasena tassa vinode tabbatāya tadaṅga nissaraṇampi labbhat’eva).]

[1199:- කාරණපාලි:– යනු පාල යනු ඔහුගේ නමයි, ලිච්චවි රජුන්පැවරු ලෙස නුවර වටා වූ පවුරේ අලුත් වැඩියා කරන ක්‍රියා කරවන යන කර්‍මාන්ත කෙරේනුයි කාරණ-පාලි නම් වූයේය, කම්මන්තං කාරෙති යනු උදයෙන්ම නැගිට දොරටු අටලු ප්‍රාකාරයන්හි (නිමා) නොකළ දෙය කරවයි, දිරුණු තැන් පිළිසකර කරවයි, ]

“එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසල් නුවර මහවන වෙහෙර කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි කාරණපාළී නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් ලිච්ඡවි රජුන්ගේ කර්‍මාන්තයක් කරයි. කාරණපාළී බ්‍රාහ්මණය, පිංගියානි1200 නම් බ්‍රාහ්මණයා එන්නහු දුරදීම දුටුයේය. දැක පිංගියානි නම් බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීයේය. ‘ භවත් පිංගියානිතුමා මධ්‍යාහ්ණයෙහි කොහි සිට එන්නේද?’

[1200:-පිඞ්ගියානිං බ්‍රාහ්මණං යනු මෙසේ නම් ඇති අනාගාමි පෙලෙහි පිහිටි ආර්යශ්‍රාවක බමුණායි, හෙතෙම උදෑසනින්ම නැඟිට ගඳමල් ආදිය ගෙන ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් වැඳ ගඳමල් ආදියෙන් පුදා නුවරට එයි, මෙය බමුණාගේ දිනපතා පිළිවෙතයි, හෙතෙම මෙසේ වත්කොට එන්නහු දුටුවේය, එතදවොච යනු මේ බමුණා නුවණැත්තෙකි, ඥානයෙන් උසස් වූවෙකි, කොහි උදෑසනින්ම ගොස් එන්නේදැයි සිතා පිළිවෙලින් සමීපයට ආවහු හැඳින භන්දකුතොනු භවං යනාදි වචන කීවේය]

“පින්වත, මම ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි සිට එමි” යි. කීය.
“භවත් පිංගියානි ඔබ , ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාපටුත්‍වය ඒ කුමකැයි හඟීද?
පණ්ඩිතයෙකැයි සිතන්නේද?”

“පින්වත, මම කවරෙක්ද?
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව ගැන කීමට මම කවරෙක් නම් වෙම්ද?
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාපටුත්‍වය කවරෙක් නම් දන්නෙම්ද?
යමෙක් ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව කෙසේද යයි දන්නේනම් හෙතෙමේද ඒකාන්තයෙන් එබන්දෙක්ම වන්නේය.”1201 යි පිංගියානි කීය.

[1201:- සොපි නුනස්ස තාදිසොව යනු යමෙක් ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥා විශාරදත්වය දන්නේද හෙතෙමේත් ඒකාන්තයෙන්ම දශපාරමිතාවන් පුරා සර්‍වඥ බවට පත් වූ එබඳු බුදුවරයෙක්ම වන්නේය, මහමෙර හෝ පොළොව හෝ අහස හෝ මනිනු කැමැත්තහු විසින් එපමණම වූ දණ්ඩක් හෝ රැහැනක් හෝ ලැබීමට වටියි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ප්‍රඥාව දන්නහු විසින් ද ඔහුගේ ඥානයට සමාන වූම සර්‍වඥතාඥානය ලැබීමට වටීයයි දක්වයි, ගෞරව වශයෙන් මෙහි ආමෙණ්ඩිතය (විශ්මය ප්‍රකාශනය) කරන ලදි. උළාරාය යනු උතුම් වූ ශ්‍රේෂ්ඨවූයි, කො චාහං භො යනු පින්වත මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ සසුනෙහි කවරෙක් නම් වෙම්ද? කොච සමණං ගොතමං පසංසිස්සාමි යනු කුමන කරුණකින් ප්‍රශංසා කරන්නෙම්ද?]

සත්‍ථපසත්‍ථො යනු සියලු ගුණයන්ට මත්තෙහි හැසිරෙන්නා වූ සියලු ලෝකයා විසින් පසස්නා ලද තමන්ගේ ගුණයන්ගෙන්ම පසස්නා ලද්දේයි, උන්වහන්සේට අන්‍යයන් විසින් පැසසීමේ වැඩක් නැත. යම් සේ සපුමලක් හෝ නිලුපුලක් හෝ පියුමක් හෝ රතු සඳුන් හෝ තමන්ගේ වර්‍ණගන්ධ ශ්‍රියාවෙන්ම පහදන සුලු වූයේ ද සුවඳවත් වූයේ ද වෙයි, එයට අමුතුවෙන් පැමිණෙන වර්‍ණගන්ධයන්ගෙන් ස්තුති කිරීමේ වැඩක් නැත. යම්සේ මැණික් රත්නයක් හෝ සඳමඬල හෝ තමන්ගේ ආලෝකයෙන්ම බබළයි ද එයට අන්‍යයන් විසින් බැබළවීමේ වැඩක් නැත. මෙසේ ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ සියලු ලෝකයා විසින් පසස්නා ලද තමන්ගේ ගුණයන්ගෙන්ම පසස්නා ලද්දාහුය, ස්තුති කරන ලද්දාහුය. සියලු ලෝකයාගේ ශ්‍රේෂ්ඨබවට පැමිණියේ උන්වහන්සේට අන්‍යයකු විසින් පැසසීමේ වැඩක් නැත.]

“භවත් පිංගියානි තුමා, ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඉහළම ලෙස වර් නනා කරයි”

“පින්වත, මම කවරෙක්ද, කෙබඳුවූ නම් මම ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කරන්නෙම්ද.
ඒ භවත් ගෞතමයන්මේ වහන්සේ , පසස්නාලද්දවුන් විසිනුත් පසස්නා ලද්දාවූම දෙවි මිනිසුන්ට ශ්‍රේෂ්ඨ වේ”ය.

“භවත් පිංගියානි ඔබ තුමා , ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් කෙරෙහි කිනම් කරුණක් දකිමින් මෙසේ විශේෂයෙන් පැහැදුනේද?”

(1)“පින්වත, යම් පුරුෂයෙක් තමා කැමතිම ඉහලම රසයෙන් යුතු ආහාරයක් ගෙන ඉන් තෘප්තිමත්ව ඉන්නේ නම් ඔහුට බාල, හීන රස ඇති ආහාර ගැන කැමැත්තක් ඇති නොවේ.

පින්වත, මෙපරිද්දෙන්ම යමෙක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ධර්‍මය අසයිද, සූත්‍ර වශයෙන් හෝ ගෙය්‍ය වශයෙන් හෝ, වෙය්‍යාකරණ වශයෙන් හෝ, අද්භූත ධර්‍ම වශයෙන් හෝ, ඒ ශ්‍රී සද්ධර්මය අසයිද, ඔහු යලි කිසි කලෙක අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අසන්නට නොකැමැති වෙයි. 1202

[1202: සද්ධර්මයේ කොටස් නවය 1)සූත්‍ත 2)ගෙය්‍ය 3)වෙය්‍යාකරණ 4)ගාථා 5)උදාන 6)ඉතිවුත්තක 7)ජාතක 8)අබ්භූත ධම්ම 9)වේදල්ල ලෙස දැක්වෙතත් පින්ගිය මෙහිදී ඉන් සතරක් පමණක් දක්වන්නේ පින්ගිය අසා ඇත්තේ එපමණක් නිසා බව හෝ මේ නව ආකාරයට බෙදීම පසු කාලයක කල එකක් නිසා හොයන කාරනා දෙකින් එකක් වය හැක.]

(2). පින්වත, යම් මිනිසෙක් බඩ සයින්යුතුව දුර්‍වල බැවින් පෙළෙමින් අහර යදින්නේ, ඔහුට පැණි කැවුමක් ලැබෙන්නේද, හෙතෙම යම් යම් තැනකින් එය හපන්නේද ඒ සැම තැනකින්ම එකම මිහිරි රසය විඳියි.
පින්වත, මෙපරිද්දෙන්ම ඒ ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ධර්‍මය කුමන ආකාරයකින් හෝ යමෙක් අසයිද, සූත්‍ර වශයෙන් හෝ ගෙය්‍ය වශයෙන් හෝ, වෙය්‍යාකරණ වශයෙන් හෝ, අද්භූත ධර්‍ම වශයෙන් හෝ, ඒ ඒ අසන යම් ආකාරයකින් ඒ ඒ තැනින් ඔහුට සතුට ඇති වේ. ඔහු චිත්ත ප්‍රසාදය ලබන්නේමය.

(3). “පින්වත, යම් පුරුෂයෙක් රන්වන් සඳුන් හෝ, රත් සඳුන් හෝ, සඳුන් ගැටයක් ලබන්නේ, ඔහු යම් යම් තැනකින් ඒ ආඝ්‍රාණය කරන්නේද, මුලින් හෝ මැදින් හෝ කෙළවරින් ඒ සඳුන් ලීයේ සුවඳ, අන් සුවඳකින් මිශ්‍ර නොවූ යහපත් සුවඳම ලබයි.

මෙපරිද්දෙන්ම යම් යම් තැනකින් ඒ භවත් ගෞතමයන්ගේ ධර්‍මය අසාද, සූත්‍ර වශයෙන් හෝ ගෙය්‍ය වශයෙන් හෝ, වෙය්‍යාකරණ වශයෙන් හෝ, අද්භූත ධර්‍ම වශයෙන් හෝ, ඒ ඒ තැනින් ප්‍රමුදිත භාවය ලබයි. සතුට ලබයි.

“පින්වත, යම් පුරුෂයෙක් ආබාධයකින් රෝගීව , දුකින් පෙළුනේ, දැඩි ගිලන් වේ, දක්‍ෂවූ වෙදෙක් ස්ථාන වශයෙන් දැන ඇවැසි තැනට බෙහෙත් යොදා ඔහුගේ ආබාධය දුරුකරන්නේය.

පින්වත, මෙපරිද්දෙන්ම යම් යම් තැනකින් ඒ භවත් ගෞතමයන්ගේ ධර්‍මය අසාද, සූත්‍ර වශයෙන් හෝ ගෙය්‍ය වශයෙන් හෝ, වෙය්‍යාකරණ වශයෙන් හෝ, අද්භූත ධර්‍ම වශයෙන් හෝ, ඒ ඒ තැනින් ඔහුගේ ශොක, පරිදේව. දුක්. දොම්නස්, උපායාසයෝ නැසී යත්.

(5).“පින්වත, නිර්මල ජලය ඇති, මිහිරි ජලය ඇති, සිහිල් ජලය ඇති, සුදු වැල්ලෙන් වැටවුනු, සිත්කළු පොකුණක් වේ. යම් මගියෙක් තද අව්වේ , බොන්නට දිය බිඳක් නොලැබ, බොහෝ දුර පිපාසාවෙන් එන්නේ හෙතෙම ඒ පොකුණට බැස ස්නානය කරයි.. පානය කරයි. සියලු වෙහෙස, මහන්සි. දැවිලි සංසිඳවා ගනියි.

පින්වත මෙපරිද්දෙන්ම යම් යම් තැනකින් ඒ භවත් ගෞතමයන්ගේ ධර්‍මය අසාද, සූත්‍ර වශයෙන් හෝ ගෙය්‍ය වශයෙන් හෝ, වෙය්‍යාකරණ වශයෙන් හෝ, අද්භූත ධර්‍ම වශයෙන් හෝ, ඒ ඒ තැනින් සියලු ක්ලෙශදරථ කෙලෙස් දැවිල්ලෙන් සංසිඳෙත්ය” යි කීයේය.

“පිංගාලිය් බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ කී කල්හි කාරණපාළී බ්‍රාහ්මණයා හුනස්නෙන් නැගිට උතුරු සළුව ඒකාංශකොට දකුණු දණ මඬල බිම හැනගෙණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් දිශාවෙක්හිද, ඒ දිශාවට හැරී ඇඳිලි බැඳගෙණ තුන්වරක් ප්‍රීතිවාක්‍ය ප්‍රකාශ කෙළේය.
‘ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා,
ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා,
ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා”යි.

“භවත් පිංගියානිය,
ඉතා යහපත, භවත් පිංගියානිය, ඉතා යහපත, භවත් පිංගියානිය, යම් සේ යටිකුරුකොට තබන ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේ හෝ වේද, වසන ලද්දක් විවෘත කරන්නේ හෝ වේද, මංමුලා වූවෙකුට මග කියන්නේ හෝ වේද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අන්‍ධකාරයෙහි තෙල් පහණක් දල්වන්නේ හෝ වේද, මෙපරිද්දෙන්ම භවත් පිංගියානි විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්‍මය ප්‍රකාශ කරණ ලදී.

භවත් පිංගියානිය, මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේද, ධර්‍මයද, භික්‍ෂු සංඝයාද සරණකොට යමි. භවත් පිංගියානි තුමනි මා අද පවන් දිවි හිමියෙන් තෙරුවන් සරණ ගියාවූ උපාසකයෙකැයි දරණ සේක්වා” යි කීයේය.

“එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසල් නුවර මහවන වෙහෙර කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි පන්සියයක් පමණ ලිච්ඡවි රජවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින්නට පැමිණියහ.

ඇතැම් ලිච්ඡවීහු නීලවර්‍ණවූ, නීලවර්‍ණ වස්ත්‍ර ඇත්තාහු, නීලවර්‍ණ ආභරණ ඇත්තාහු නිල් පැහැවූවාහු වෙත්1203. ඇතැම් ලිච්ඡවීහු පීතවර්‍ණවූ, පීත වර්‍ණ වස්ත්‍ර ඇත්තාවූ, පීත වර්‍ණ ආභරණ ඇත්තාවූ රන්වන් වූවාහු වෙත්. ඇතැම් ලිච්ඡවීහු ලෝහිතක වර්‍ණවූ, ලෝහිතක වර්‍ණ වස්ත්‍ර ඇත්තාහු, ලෝහිතක වර්‍ණ ආභරණ ඇත්තාවූ රතු පැහැවූවාහු වෙත්. ඇතැම් ලිච්ඡවීහු ස්වේත වර්‍ණවූ, ස්වේත වර්‍ණ වස්ත්‍ර ඇත්තාවූ, ස්වේත වර්‍ණ ආභරණ ඇත්තාවූ සුදු පැහැ ඇත්තාහු වෙත්. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වර්‍ණයෙන්ද, යශසින්ද ඒ හැම දෙනම ඉක්මවා බබළයි.

[1203:- “නීල” යනු මෙය සියල්ල ඇතුළත් කොට ගන්නා ලද්දේයි,  නීලවණ්ණා  යනාදිය ප්‍රභේද දැක්වීමයි, එහි ඔවුන්ගේ පියවි පැහැය නිල් පැහැය නොවේ, නිල් විලවුන් ගැල් වූ බැවින් මෙය කියන ලදි, නීල වත්‍ථා යනු දුහුල්පට කොසෙය්‍යවස්ත්‍රාදිය ද ඔවුන්ගේ නිල්ම වෙයි, නීලාලඞ්කාරා යනු නිල්මිණිවලින් නිල් මලින් අලංකාර කරන ලද ඔවුන්ගේ ඇත් සැරසිලි අස් සැරසිලි රියසැරසිලි තිර වියන් සැට්ට ද සියල්ල නිල්ම වෙයි, මේ ක්‍රමයෙන් සියලු පදයන්හි අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය,]

“එකල්හි පිංගියානි බ්‍රාහ්මණයා හුනස්නෙන් නැගිට, උතුරු සළුව ඒකාංශකොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන්ට දෙසට හැරී, ඇඳිලි බැඳගෙණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීයේය.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට කවියක් ගොතන්නට සිතුණාය “
සුගතයන් වහන්ස, මට මට ගාථාවක් කියන්නට සිතුණාය” යි. කීහ.

“පිංගියානිය, එසේ නම් කියව! ” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

“එකල්හි පිංගියානි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවෙහි මෙසේ
සුදුසුවූ ගාථාවකින් ස්තූති කෙළේය.

“අරුණට පෙර සුපිපී ලොව පුරා සුවඳ පතුරන,
රත් පියුමක් සේ ප්‍රභා දෙන,
නිලඹ්ර දිදුලන සුර්යයා බඳු
අඞ්ගීරස සර්‍වඥයන් වහන්සේ බලව“
යි ගාථාවෙන් කීයේය.

ඒ අසා සිටි ලිච්ඡවී රජුන් පිරිස ඉතා සතුටට පත්ව වටිනා උතුරුසළු පන්සියයකින් පිංගියානි බමුණා පිදූහ.
ඉක්බිති පිංගියානි බ්‍රාහ්මණයා ඒ උතුරුසළු පන්සියයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිදුයේය.
එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ලිච්ඡවීන්ට මෙය වදාළසේක.

“ලිච්ඡවීනි, රත්න පසක් පහළවීම ලෝකයෙහි දුර්ලභවේ.

කවර පසක්ද යත්?

“ලිච්ඡවීනි, එම රත්න පස පහළවීම ලෝකයෙහි දුර්ලභවේ. “යි දෙසා වදාළ සේක

පුජ්‍ය අලුත්ගම පඥාසාර හිමි

[1204:- මහා සුපින යනු මහා පුරුෂයන් විසින් දැකිය යුතු බැවින් ද මහත් අර්‍ත්‍ථයන්ට නිමිතිවන බැවින් ද මහත් වූ සිහිනයෝයි.  පාතුරහෙසුං  යනු පහළවූහ, එහි සිහින දකින්නේ ධාතු කැළඹීම් වශයෙන් හෝ කලින් අත්විඳීමක් වශයෙන් හෝ දෙවියන් විසින් ඉදිරිපත් කිරීම වශයෙන් හෝ පෙරනිමිත්තක් වශයෙන්දැයි කරුණු සතරකින් දකියි,
1 එහි පිත ආදීන්ගේ කැළඹීම් ඇතිකරන හේතු යෙදීමෙන් කැළඹුණු ධාතු ඇත්තේ, ධාතු කැළඹීම් ඇත්තේ සිහිනයක් දකියි, දකින්නේද නා නා ආකාර ඇති සිහින දකියි, පර්‍වතයකින් වැටෙන්නේ මෙන් අහසින් යන්නේ මෙන් දරුණු මෘග ඇත් සොරුන් ආදීන් විසින් එහු බඳින්නේ මෙන් වෙයි,
2. කලින් අත්විදීම් වශයෙන් දකින්නේ පෙර අත්විදි අරමුණක් දකියි,
3. දෙවියන්ගේ ඉදිරිපත් කිරීමක් වශයෙන් දකින්නාට දෙවිවරු හිත කැමැත්තෙන් හෝ අහිත කැමැත්තෙන් හෝ වැඩ සඳහා හෝ ඇවැඩ සඳහා හෝ නොයෙක් අරමුණු එළවත්, හෙතෙම ඒ දෙවිවරුන්ගේ අනුභාවයෙන් ඒ අරමුණු දකියි,
4. පෙරනිමිත්තක් වශයෙන් දකින්නේ පින්පවු වශයෙන් උපදිනු කැමැත්තාගේ යහපත් හෝ අයහපතේ පෙරනිමිත්තක් වූ සිහිනයක් දකියි, .බෝසත් මව පුතකු ලැබීමේ නිමිත්ත මෙන් ද කොසොල් රජු සොළොස් සිහිනයන් මෙන් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බෝසත්ව සිටියදී මේ පස් මහ සිහිනයන් මෙන් ද වේ,
එහි ධාතු කැළඹීමෙන් හා කලින් අත්දැකීම් වශයෙන් යම් සිහිනයක් දකියිද එය සත්‍යයක් නොවෙයි, දෙවියන්ගේ ඉදිරිපත් කිරීමක් වශයෙන් යමක් දකියිද එය සත්‍යයක් හෝ බොරුවක් හෝ වෙයි, කිපිණු දෙවියෝ උපායෙන් නසනු කැමැත්තාහු විපරීත කොට දක්වත්, පෙරනිමිති වශයෙන් යමක් දකියි ද එය ඒකාන්ත සත්‍යයක්ම වෙයි, මේ මුල් කරුණු සතරේ එකට එක්වීමේ ප්‍රභේද වශයෙන් ද ස්වප්න භේදය වෙයි,]

මේ සිවුවැදෑරුම් සිහිනය ශෛක්ෂ පෘථග්ජනයෝ ම දකිත්, ප්‍රහීන නොවූ විපල්ලාස ඇති බැවිනි, කිම, මෙය දකින්නේ නිදිගත් පුද්ගලයා දකියිද අවදිවූ පුද්ගලයා දකියිද, නැතහොත් නොනිදන්නේත් අවදිනොවන්නේත් දකියිද, කිම මෙහි ඉදින් දන්නේ දකියි ද එවිට අභිධර්‍මයට විරුද්ධවීමක් වේද? භවංග සිතෙන්ම නිදයි, ඒ රූප නිමිත්තාදී අරමුණ රාගාදියෙන් යුක්ත වූයේ හෝ නොවේ, සිහින දකින්නාට ද මෙබඳු සිත් උපදියි, අවදිවූයේ දකියිද විනය විරෝධයක් ඇතිවෙයි, අවදිවූයේ යමක් දකියිද එය සර්‍වව්‍යවහාරික සිතෙන්ම දකියි, සර්‍වව්‍යවහාරික සිතින් ආපත්තිව්‍යතික්‍රමයක් කළ කල්හි අනාපත්තියක් නම් නැත. (එය ඇවතක්මය) සිහිනයක් දකින්න විසින් ව්‍යතික්‍රමයක් කළ කහි නිසැකයෙන්ම අනාපත්තියක්මය, එසේ නම් නොනිඳත් අවදිනොවන්නේත් දකියිද? නොදකියි, මෙසේ ඇති කල්හි සිහිනයාගේ අභාවයක්ම වෙයිද?, අභාවයක් නොවේ, කුමක් හෙයින්ද? වඳුරු නින්දෙන් මැඬුණේ සිහිනය දකියිද එබැවිනි, “කපිමිද්ධපරෙතො ඛො මහාරාජ සුපිනං පස්සති” (මහරජ වදුරු නින්දෙන් පෙළුණු තැනැත්තේ සිහිනය දකියි) යන මෙකරුණ කියන ලදි.]

මහණෙනි,
අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධිය ලබන්නට පෙරම අභිසම්බුද්‍ධ නොවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මහා ස්වප්න පසක් පහළවූහ.

“කවර පසක්ද යත්?

(1).මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ මහා පෘථිවිය මහත්වූ සයනය වූයේය. හිමවත් පර්‍වත රාජයා කොට්ටය විය. පෙරදිග මුහුදෙහි වම් අත පිහිටියේ විය. අවර දිග මුහුදෙහි දකුණු අත පිහිටියේ විය. දකුණු දිග මුහුදෙහි දෙපා පිහිටියාහුය.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම බුදුබවට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ පළමුවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

(2).“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම තිර්‍ය්‍යා නම් තෘණ ජාතිය හෙවත් (කුශතණ ගසක්) නාභියෙන් පැන නැග අහසට හැපී සිටියේය.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ දෙවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

(3).“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම සුදුවූ, කළු හිස ඇත්තාවූ ප්‍රාණීහු පාවලින් උඩට නැගී දන මඩල දක්වා වසා ගත්තාහුය.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ තුන්වන මහා ස්වප්නය පහළවිය.

(4).“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම නොයෙක් වර්‍ණඇති ලිහිණි සතර දෙනෙක් සතර දිගින් අවුත් පාමුල වැටී සියල්ල සුදු බවට පැමිණියාහුය.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ සතරවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

(5).“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මහත්වූ අශුචි පර්‍වතයක්හුගේ මතුමත්තෙහි අශුචියෙන් නොතැවරෙමින් සක්මන් කරයි.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ පස්වන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

“මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම තිර්‍ය්‍යා නම් තෘණ ජාතිය හෙවත් (කුශතණ ගසක්) නාභියෙන් පැන නැග අහසට හැපී සිටියේය. යන යමකුත් වීද, මහණෙනි, අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන් විසින් ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්‍ගයතෙම බුදුබවට පැමිණ යම්තාක් දෙවි මිනිසුන් හා මනාව ප්‍රකාශ කරණ ලද්දේද. ඔහුගේ අවබෝධය පිණිස මේ දෙවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

(1) “මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මේ මහා පෘථිවිතොමෝ මහත්වූ සයනය වූයේය. හිමවත් පර්‍වත රාජයා කොට්ටය විය. පෙරදිග මුහුදෙහි වම් අත පිහිටියේ විය. අවර දිග මුහුදෙහි දකුණු අත පිහිටියේ විය. දකුණු දිග මුහුදෙහි දෙපා පිහිටියාහුය. යන යමකුත් වීද, මහණෙනි, අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන් විසින් නිරුත්තරවූ සම්‍යක් සම්බෝධිය අවබෝධ කරණ ලදී. ඒ අභිසම්බොධිය සඳහා මේ පළමුවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

[1205:- මේ පස්මහ සිහින ලෞකික පෘතග්ජනයා නොදකියි මහ රජවරු, සක්විති රජවරු අග සව්වෝ, පසේ බුදුවරු සම්මා සම්බුදුවරු නොදකිත්, හුදෙක් සර්‍වඥ බෝසතාණෝම දකිති, අපගේ බෝසතාණෝ කවර කලෙක මේ සිහින දුටුවහුද යත් හෙට බුදුවන්නෙමැයි පක්ෂයේ තුදුස්වකෙහි රාත්‍රිය ගෙවී යන කල්හි දුටහ, තෙළෙස්වකෙහි යයි ද කියත්මැයි, හෙතෙම මේ සිහිනයන් දැක නැඟිට පළක් බැඳ හුන්නේ (මෙසේ) සිතුවේය. “ඉදින් මවිසින් මේ සිහිනයෝ කිඹුල්වත් නුවරෙහිදී දුටුවාහු වෙත්ද පියමහරජුට කියන්නෙමි, ඉදින් මගේ මව ජීවත් වන්නී නම් ඇයට කියන්නෙමි, මෙතැන්හිදී මේවා පිළිගන්නෙක් නැත. මමම පිළිගන්නෙමි”, ඉක්බිති මෙය මේ සිහිනයේ පෙර නිමිත්තය. මෙය මේ සිහිනයේ පෙර නිමිත්තයයි තෙමේම සිහිනයන් පිළිගෙන උරුවෙල් ගමෙහි සුජාතාව විසින් දෙන ලද පායාසය වළඳා බෝමැඬට නැඟ සම්බෝධියට පත්ව පිළිවෙළින් දෙව්රමෙහි වසන්නේ තමන්ගේ මුකුළු බුදු කල්හි (බුදුවීමට නුදුරුව) දුටු පස්මහ සිහිනයන් විස්තර කිරීමට භික්ෂූන් අමතා මේ දම් දෙසුම ඇරඹීය,]

(2). “මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම සුදුවූ, කළු හිස ඇත්තාවූ ප්‍රාණීහු පාවලින් උඩට නැගී දන මඩල දක්වා වසා ගත්තාහුය. යන යමකුත් වීද, මහණෙනි, සුදුවත් හැන්දාවූ බොහෝ ගෘහස්තයෝ තථාගතයන් දිවිහිමියෙන් සරණ ගියාහුය. එය අවබෝධ කිරීම පිණිස මේ තුන්වන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම නොයෙක් වර්‍ණඇති ලිහිණි සතර දෙනෙක් සතර දිගින් අවුත් පාමුල වැටී සියල්ල සුදු බවට පැමිණියාහුය. යන යමකුත් වීද, මහණෙනි, මේ ක්‍ෂත්‍රියයෝය, බ්‍රාහ්මණයෝය. වෛශ්‍ය යෝය, ශුද්‍රයෝයයි වර්‍ණ සතරක් වෙත්. ඔවුහු තථාගතයන් විසින් වදාරණලද ධර්‍ම විනයෙහි ගිහිගෙන් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදිව නිරුත්තරවූ ක්ලේශ විමුක්තිය ප්‍රත්‍යක්‍ෂකරත්. ඔහුගේ අවබෝධ කිරීම පිණිස මේ සතරවන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

“මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම සම්බෝධියට නොපැමිණියාවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මහත්වූ අශුචි පර්‍වතයක්හුගේ මතුමත්තෙහි අශුචියෙන් නොතැවරෙමින් සක්මන් කරයි. යන යමකුත් වීද, මහණෙනි, තථාගතතෙම චීවරය, පිණ්ඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පසය, බෙහෙත් පිරිකරය යන මොවුන්ගේ ලැබීම ඇත්තේ වෙයි. එහිද තථාගතතෙම ගැට නොගැසුනේ, මුසපත් නොවූයේ, නොවැද ගත්තේ, ආදීනව දක්නා ස්වභාව ඇත්තේ, නික්මෙන නුවණ ඇත්තේ වළඳයි. ඔහුගේ අවබෝධය පිණිස මේ පස්වන මහා ස්වප්නය පහළවූයේය.

“මහණෙනි, අර්‍හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට සම්බෝධියෙන් පූර්‍වයෙහිම අභිසම්බුද්‍ධ නොවූ බොධිසත්‍ව වූවහුටම මහා ස්වප්න පසක් පහළවූහ.

පුජ්‍ය විල්ඔය පඥාතිලක හිමි

“මහණෙනි,
නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ කාරනා පහක් නිසා , වර්‍ෂාව ඇති නොවේ.
“කවර පසක්ද යත්?

(1). මහණෙනි, ඉහල ආකාශයෙහි තේජෝ ධාතුව කිපීම නිසා දැඩි තාපය ඇතිවී හටගත්තාවූ වැසි වළාකුලු කැබලි කැබලි වලට වෙන්ව වර්ෂාව ඇති නොකර වියලී යයි.
මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ වර්‍ෂාවට වන පළමුවන අන්තරායය එය වේ.

(2). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
ඉහල ආකාශයෙහි වායෝ ධාතුව කිපෙයි. එයින් උපන්නාවූ හටගත්තාවූ වැසි වළාකුලු ඉවතට ගසා ගෙන යෙත්.
මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ වර්‍ෂාව නැති වීමට හේතු වන දෙවන අන්තරායය එය වේ.

(3). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
රාහු අසුරේන්‍ද්‍රයා අත්ලෙන් ජලය පිළිගෙණ මහමුහුදෙහි දමයි.
මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ වර්‍ෂාවට වන තුන්වන අන්තරායය එය වේ.

(4). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. වස්සවළාහක දෙවියෝ ප්‍රමාදවූවාහු වෙත්.
මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ සතර වන වර්‍ෂාවට වන අන්තරායය වේ.

(5). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මනුෂ්‍යයෝ අධාර්මිකයෝ වෙද්ද,
මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ වර්‍ෂාව නොලැබීමට හේතුවන පස්වන අන්තරායය එය වේ.

“මහණෙනි, නිමිති කියන්නාහු නොදන්නාවූ , නිමිති කියන්නවුන්ගේ ඇසට නොපෙනේන්නාවූ වර්‍ෂාව ඇති නොවන්නට හේතු වන අන්තරාය පහ මේ වේ.

පුජ්‍ය දෙහිපේ චන්දවිමල හිමි

“මහණෙනි,
අඞ්ග පසකින් යුක්තවූ වචනය සුභාසිත වේ.
දුර්භාසිත නම් නොවේ.
නිරවද්‍යද, නුවණැත්තන් විසින් දොස් නොකිය යුත්තීද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි, අඞ්ග පසකින් යුක්තවූ වචනය සුභාසිත නම් වේ.
දුර්භාසිත නම් නොවේ. නිරවද්‍යද,
නුවණැත්තන් විසින් දොස් නොකිය යුත්තීද වේ.

පුජනීය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින්වහන්සේ

“මහණෙනි,
යම් විටෙක සිල්වත්වූ පැවිදි භික්ෂුවක් යම් නිවසකට වඩිත්ද , එහි මිනිස්සු කරුණු පසකින් බොහෝ පින් රැස් කර ගනීත්.

“කවර පසකින්ද යත්?

(1). මහණෙනි, සිය නිවසට වඩින්නාවූ සිල්වත්වූ පැව්ද්දන් දැක මිනිස්සු සිත් පහදවා ගණිති , ශ්‍රද්ධාව සිත්හ ඇති කර ගණිති.
මහණෙනි, එකල්හි මිනිසුන් ස්වර්‍ග සැප පිණිස පවත්නාවූ ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වෙයි.

(2).“මහණෙනි, සිය නිවසට වඩින්නාවූ සිල්වත්වූ පැව්ද්දන් දැක මිනිස්සු මිනිස්සු හුනස්නෙන් නැගිටිති., ගරු කරමින් වඳිති , ආසනය පණවති., මහණෙනි,
එකල්හි ඒ නිවසේ මිනිසුන් උසස් පවුලක් ඇතිවීම පිණිස පවත්නාවූ ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේ.

(3).“මහණෙනි, සිය නිවසට වඩින්නාවූ සිල්වත්වූ පැව්ද්දන් දැක මිනිස්සු මසුරුමල දුරු කරයි.
මහණෙනි, එකල්හි ඒ නිවස වසන මිනිසුන් මහත් පිරිවර ඇතිබැව් පිණිස
පවත්නාවූ ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේ.

(4).“මහණෙනි, සිය නිවසට වඩින්නාවූ සිල්වත්වූ පැව්ද්දන් දැක මිනිස්සු මිනිස්සු තමනට හැකි පරිද්දෙන් ඇති පරිද්දෙන්, දාන සංවිධාන කරයි., මහණෙනි, එකල්හි ඒ කුලය මහත් භෝග සම්පත් ඇතිවීම පිණිස පවත්නාවූ ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේ.

(5). “මහණෙනි, සිය නිවසට වඩින්නාවූ සිල්වත්වූ පැව්ද්දන් දැක මිනිස්සු මිනිස්සු ධර්මය ගැන කරුණු විචාරයි, ප්‍රශ්න කරයි., ධර්‍මය අසයි., මහණෙනි, එකල්හි ඒ නිවැසියෝ මහත් පුඥාව වඩා ගැනීම පිණිස පවත්නාවූ ප්‍රතිපදාවට පිළිපන්නේ වේ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක්හි සිල්වත්වූ ප්‍රව්‍රජිතයෝ ගෙයකට එළඹෙත්ද, එහි මිනිස්සු කරුණු පසකින් බොහෝ පින් රැස් කරත්.

“මහණෙනි, බැහැර කළයුතු මේ ධාතු පසක් වෙත්.1206

[1206:- නිස්සරනීය ධාතුයෝ ” මනෝරථ පුරණිය එය “විසංයුත්ත” (= නිදහස, ගැලවීම, සම්බන්ධ නැතිවීම ලෙසද “ධාතුයෝ” අත්තශුන්‍ය භාවය , ආත්මයක් නැති බව ලෙසද විස්තර කරයි.]

“කවර පසක්ද යත්?

(1) කාමයන්ගේ නිස්සරණය
මහණෙනි, කාම ආරම්මණයන් සිතෙහි නැගෙන විට භික්‍ෂුව1207 ගේ සිත ඒ අරමුණුවල නොඇලේ. ඔහුගේ සිත සංවර බව දැනගත හැක. එසේ කාම අරමුණු නිසා නොසැලෙන සිත නිදහස් එකකි. කාමච්චන්දය ඔහුට යලි පීඩා නොකරයි. ඔහුට සුඛ, දුක්ඛ නිසා වේදනා වින්දනයන් ඇති නොවේ.

නෙක්ඛම්ම සිතුවිලි සිතේ නැගෙනවිට ඔහුගේ සිත එකඟ වේ. තැන්පත් වේ. සමාධිය ලබයි. කාම දරතයන්ගෙන් නිදහස් වේ. කාමයන් සිතට ඇතුල් නොවේ, ඒවා කෙරෙහි නොපහදී, නොපිහිටයි, මිදේ ,(න සෝ තං වේදනං වේදියති.) ඔහුට කාමච්චන්දය නිසා වන සුඛ දරත වේදනා ඇති නොවේ.
මේ පළමුවන නිස්සරණ ධාතුව වේ.

(1).“නෛෂ්ක්‍රම්‍යය සිහිකරන්නාවූ මොහුගේ නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි සිත ඇතුල් නොවේද, නොපහදීද, නොපිහිටාද, නොමිදේද, ඔහුගේ සිත මනාව ගමන් කරන ලද්දේ. මනාව වඩනා ලද්දේ. මනාව නැගී සිටියේ, මනාව මිදුනේ, කාමයන්ගෙන් මනාව වෙන්වූයේ වෙයි.

කාම හේතුවෙන් දුක්වූ පරිඩාහ ඇති ආශ්‍රවයන්ගෙන් ඔහු මිදුනේය. හෙතෙම ඒ වේදනා නොවිදීයි. මෙය කාමයන්ගේ බැහැර කිරීමයයි කියන ලදී.

(2).“මහණෙනි, නැවත අනිකක් කියමි.
ව්‍යාපාද අරමුණක් මුණ ගැසුන විට භික්‍ෂුවගේ සිතට ව්‍යාපාදය ඇතුල් නොවේද, එය කෙරෙහි ඔහු නොපහදී, නොපිහිටයි , මිදේ, ව්‍යාපාදය මෙනෙහි නොකරන්නාවූ ඔහුගේ සිතට ව්‍යාපාදයෙහි ඇතුල් නොවේ, නොපහදී, නොපිහිටයි, නොමිදේ, ඔහුගේ සිත මනාව ගමන් කරන ලද්දේ. මනාව වඩනා ලද්දේ. මනාව නැගී සිටියේ, මනාව මිදුනේ,ව්‍යාපාදයෙන් මනාව වෙන්වේ. ව්‍යාපාද හේතුවෙන් දුක්වූ පරිඩාහ ඇති ආශ්‍රවයන්ගෙන් හෙතෙම මිදුනේය. හෙතෙම ඒ වේදනාව විඳිනු නොලැබේ.
මෙය ව්‍යාපාදය දුරු කිරීමයයි කියන ලදී.

(3). “මහණෙනි, නැවත අනිකක් කියමි.
අවිහිංසාව මෙනෙහි කරන්නාවූ භික්‍ෂුවගේ සිතට විහිංසාව ඇතුල් නොවේ, එහි නොපහදීද, නොපිහිටයි, නොමිදේ, අවිහිංසාව මෙනෙහි කරන්නාවූ මොහුගේ සිතට හිංසාව ඇතුල් නොවේ, එහි නොපහදී, නොපිහිටයි, නොමිදේ, ඔහුගේ සිත මනාව ගමන් කරන ලද්දේ. මනාව වඩනා ලද්දේ. මනාව නැගී සිටියේ, මනාව මිදුනේ, විහිංසාවෙන් මනාව වෙන්වේ. විහිංසාව හේතුකොට ගෙණ දුක්වූ පරිඩාහ ඇති ආශ්‍රවයන්ගෙන් , හෙතෙම මිදුනේ වේ. හෙතෙම ඒ වේදනාව නොවිඳියි.
මෙය විහිංසාව දුරු කිරීමයයි කියන ලදී.

(4) “මහණෙනි, නැවත අනිකක් කියමි.
රූප අරමුණු නිත්‍ය සුඛ ආත්ම ලෙස නොගන්නාවූ භික්‍ෂුවගේ සිත කාමච්චාන්දයේ හෝ ව්‍යාපාදයෙහි නොවදී, නොපහදී, නොපිහිටයි, නොමිදේද, රූපයය යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මෙනෙහි කරන්නාවූ ඔහුගේ සිත අරූපයෙහි ඇතුල් නොවේ, නොපහදීද, නොපිහිටයි, නොමිදේ, ඔහුගේ සිත මනාව ගමන් කරන ලද්දේය. මනාව වඩනා ලද්දේය. මනාව නැගී සිටියේය, මනාව මිදුනේය, රූපයන්ගෙන් මනාව වෙන්වූයේය. රූප හේතුවෙන් වන්නාවූ සියලු දුක්වූ පරිඩාහ ඇති ආශ්‍රවයන්ගෙන් ඔහු මිදුනේය, හෙතෙම ඒ වේදනාව නොවිඳියි.
මෙය රූපයන්ගේ දුරු කිරීමයයි කියන ලදී.

(5) “මහණෙනි, නැවත අනිකක් කියමි.
සත්කාය මෙනෙහි කරන්නාවූ භික්‍ෂුවගේ සිත ස්වකීය කයෙහි නොවදී, නොපහදී, නොපිහිටයි, නොමිදේ, සත්කාය නිරෝධය පිණිස සතිමත් වන මොහුගේ සත්කාය නිරෝධයෙහි සිත ඇතුල් වේ, එහි නොපහදී, නොපිහිටයි, නොමිදේ, ඔහුගේ සිත මනාව ගමන් කරන ලද්දේය. මනාව වඩනා ලද්දේය. මනාව නැගී සිටියේය, මනාව මිදුනේය, සත්කායයෙන් මනාව වෙන්වූයේය. සත්කාය හේතුවෙන් වන්නාවූ දුක්වූ පරිඩාහ ඇති ආශ්‍රවයන්ගෙන් ඔහු මිදුනේය. හෙතෙම ඒ වේදනාව නොවිඳියි..
මෙය සත්කාය දුරු කිරීමයයි කියන ලදී.

ඔහුට කාමයන් පිළිබඳ සතුටක් ආශ්වාදයක් නූපදී.
ව්‍යාපාදයන් පිළිබඳ සතුටද නූපදී.
විහිංසාව පිළිබඳ සතුටද නූපදී.
රූපය පිළිබඳ සතුටද නූපදී.
ස්වකීය කය පිළිබඳ සතුටද නූපදියි.

හෙතෙම කාමය පිළිබඳ සතුට නොඉපදීමෙන්ද, ව්‍යාපාදය පිළිබඳ සතුට නොඉපදීමෙන්ද. විහිංසාව පිළිබඳ සතුට නොඉපදීමෙන්ද. රූපය පිළිබඳ සතුට නොඉපදීමෙන්ද, ස්වකීය කය පිළිබඳ සතුට නොඉපදීමෙන්ද, මහණෙනි, මේ භික්‍ෂුතෙම අනුශය රහිතවූයේ තාෂ්ණාව සින්දේය. සංයෝජනය පෙරළුයේය. මනාකොට මානය සංසිඳවීමෙන් දුක කෙළවර කෙළේය” යි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, බැහැර කළයුතු මේ ධාතු පස වෙත්.

අනෙකුත් ලබ්ධිකයින්, සේම බෞද්ධයන්ද, එකම ථෙරවාද සම්ප්‍රදායේ භික්ෂු ප්‍රජාවන් දෙකක් ඇතැයි සිතයි. ආරණ්‍ය වාසී නොහොත් වනවාසී හාමුදුරුවන් සහ ග්‍රාම වාසී භික්ෂුන් කියා දෙපිරිසක් ඉන්නා බව සිතති. මෙහි ඇත්ත නම් ඉන්නේ එකම භික්ෂුන් කණ්ඩායමක් බවය. ගැමියා නගරයට ගියවිට නාගරිකයෙක් වෙන්නේ නැත. නාගරිකයා ගමට ආවිට ගැමියෙක් වෙන්නේ නැත. භික්ෂුවක් ඉන්නට තෝරා ගන්නා ස්ථානය අනුව දෙකොටසක් නොවේ. මේ සංඝයා ඉන්නා තැන සහ ජීවන පිළිවෙත අනුව දෙආකාරයකට පෙනුනත් මීට වසර 2600 කට පෙර බුදුන් වහන්සේ විසින් නියම කරන ලද විනය නීති රීති අනුගමනය කරන, එම නීති සංශෝධනය කිරීමකින් හෝ වෙනස් කිරීමකින් තොරව පිළිපදින එකම ප්‍රජාවක්ය.

වනවාසී සංඝයා යනු වනාන්තරවල ජීවත් වන භික්ෂුවකි, භික්ෂු අපේක්ෂාවන් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ඔවුහු තමන්ගේ මුළු කාලයම කැප කරයි. පන්සලේ වැඩ ඉන්නා භික්ෂුව ගමේ පන්සලේ ජීවත් වන අතර, ගමේ ජනතාව සම්බන්ධයෙන් භික්ෂුවකගේ සමාජ යුතුකම් ඉටු කරමින්ම, තමාගේ අධ්‍යාත්මික වර්ධනය එනම් ස්වයං දියුණුව සඳහාද කටයුත්ත කරයි.

බුදුන් වහන්සේ සියලුම භික්ෂූන්ට අවම වශයෙන්, මූලික ඉලක්කය සපුරා ගන්නා ලෙස උපදෙස් දුන් අතර, ඒ සඳහා වනවාසී වීම රුක් මුලක විසීම ශුන්‍යගාරයක වීම වාසිදායක බව දේසනා කල සේක. අවම වශයෙන් සෝතාපන්න වීමේ ඉලක්කයවත් සපුරා ගන්නා තෙක් සියලුම භික්ෂූන්ට වනගත වීමටද උපදෙස් දී ඇත. එයට හේතුව වනාන්තරයේ තනිව ජීවත් වනවිට භාවනාව සඳහා තම මුළු කාලයම කැප කළ හැකි බැවිනි. ඉතිරි ගමන එනම් සෝවාන් ඵලයෙන් ඉහලට යන්නට භාවනාවන් , ගමේදී පවා කළ හැකි බවට ඔහු සෑහීමකට පත් වූ පසු ඔහු නැවත ගමේ සංඝයා හා එක්වෙයි. අද ලංකාවේ මේ සිරිත නැති නමුත් බුරුමයේ , ලාඕසයේ, තායිලන්තයේ, බංගලාදේශයේ මේ චාරිත්‍රය අද දක්වා පවතී.

පංචක නිපාතයේ මෙම පරිච්ඡේදයේ, සාමාන්‍යයෙන් තාපසයන් විසින් අනුගමනය කරන පුරුදු කිහිපයක් මෙන්ම බෞද්ධ භික්ෂූන් විසින් අනුගමනය කරන ලද ධුතංග පුරුදු කිහිපයක් සහ සමහරුන් ඒවා කරන්නේ මන්දැයිද විස්තර කෙරේ. එනම් විසුද්ධි මාර්ගයේ දෙවන පරිච්චේදයේ විස්තර කර ඇති ධුතාංග සහ වනවාසී පිළිවෙත්ය..

අවාසනාවකට මෙන්, බොහෝ ගිහි ජනතාව ආරණ්‍ය භික්ෂුවක් පන්සලේ භික්ෂුවට වඩා උසස් යැයි විශ්වාස කරන අතර එම විශ්වාසය මත පදනම්ව ක්‍රියා කරමින් තමාට නරක විපාක ඇතිකරන කර්ම ඇති කර ගනී.

[ධුතංග = ධුත + අංග වේ කෙලෙස් සොල්වාලන හෙයින් ‘ධුත’ සහ අංග යනුවෙන් පැවසෙනුයේ කාරණයයි,
අපිස්බව, සතොස්බව ආදී යම් ගුණයන් කරණකොට කියනලද ප්‍රකාර ඇති ශීලයෙහි පිරිසුදුබව ඇති වේනම්, එම ගුණයන්ගේ සම්පාදනය පිණිස, සිල් සමාදන්වූ යෝගාවචරයා විසින් ධුතාංග සමාදානය කළයුතු වේ. මෙසේ අපිස්බව, සතොස්බව, කෙලෙස් තුනීවීම, කෙලෙසුන්ගෙන් දුරුවීම, කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන්වීම, වීර්යාරම්භය, සුභරතාව (පහසුවෙන් පෝෂණය කළහැකිබව) ආදී ගුණ නමැති ජලයෙන් සෝදාහළ මල ඇති යෝගාවචරයාගේ ශීලයද සුපිරිසුදු වන්නේය; ව්‍රතයෝද සම්පාදිත වන්නාහුය. මෙසේ නිරවද්‍ය වූ ශීලව්‍රත ගුණයෙන් පිරිසුදුවූ සමාචාර ඇතිව, පළමුකොට පිහිටියයුතු (චීවරසන්තුට්ඨි, පිණ්ඩපාත සන්තුට්ඨි, සේනාසනසන්තුට්ඨි යන) ආර්යවංශ ගුණයන්හි පිහිටා භාවනාවෙහි නියැලීම නම් සිවුවෙනි ආර්යවංශ ගුණය පිළිබඳ අධිගමයට සුදුස්සෙක් වන්නේය. එහෙයින් ධුතාංග කථා ආරම්භ කරමු:

භාග්‍යවතුන්වහන්සේ විසින් ලෞකික ආමිෂයන් අත්හළ, කය හෝ ජීවිතය පිළිබඳ අපේක්‍ෂා රහිත, අනුලෝම ප්‍රතිපදාවම පුරනු කැමති, කුලපුතුන්හට ධුතාංගයන් තෙළෙසක් අනුමත කොට ඇත. එනම්: පංසුකූලිකංගය, තෙචීවරිකංගය, පිණ්ඩපාතිකාංගය, සපදානචාරිකංගය, ඒකාසනිකංගය, පත්තපිණ්ඩිකංගය, ඛලුපච්ඡාභත්තිකංගය, අරඤ්ඤිකංගය, රුක්‍ඛමූලිකංගය, අබ්භොකාසිකංගය, සොසානිකාංගය, යථාසන්‍ථතිකාංගය, නෙසජ්ජිකංගයයි යන මේවායි. එහි,
අත්‍ථතො ලක්‍ඛණාදීහි සමාදානවිධානතො
පභෙදතො භෙදතො ච තස්ස තස්සානිසංසතො
කුසලත්තිකතො චෙව ධුතාදීනං විභාගතො
සමාසව්‍යාසතො චාපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො
වචනාර්ත්‍ථ වශයෙන්ද, ලක්‍ෂණාදීන්ගේ වශයෙන්ද, සමාදන් වන ආකාර වශයෙන්ද, පිළිපදනා විධිවශයෙන්ද, ප්‍රභේදවිභාග වශයෙන්ද, භේදය සිදුවන ආකාර වශයෙන්ද, ඒ ඒ ධුතාංගය පිළිබඳ ආනිසංස වශයෙන්ද, කුශලාදී ත්‍රික වශයෙන්ද, ධුතාදිය පිළිබඳ විභාග වශයෙන්ද සමස්ත වශයෙන් හා ප්‍රත්‍යෙක (වෙන්වෙන්) වශයෙන්ද මෙහි විනිශ්චය දතයුතුය.
එහි පළමුකොට වචනාර්ත්‍ථ වශයෙන් විනිශ්චය මෙසේය: වීදි, සොහොන් බිම්, කසලගොඩ ආදී කිසි තැනක පස්වලින් උඩට මතුවී වැටිලෙසින් සිටි හෙයින් පංසුකුල නමි; නොහොත්, පස්මෙන් අවමන්කළයුතු බවට යෙතියි පංසුකූල නමි; මෙලෙසින් ලද අරුත් ඇති පංසුකූලය දැරීමද පංසුකූල නමි; පංසුකූලය දැරීම මොහුගේ ස්වභාවය වෙති’යි පංසුකූලික නමි; පංසුකූලිකයාගේ අංගය පංසුකූලිකංගයයි. අංග යනුවෙන් පැවසෙනුයේ කාරණයයි, එහෙයින් යම් අංගයක් සමාදන්වීමෙන් පංසුකූලික නම් වේද, එම අංගයට මේ අධිවචනයයි දතයුතුය.

[ධූතාංග 13 කි.
1) තිචීවරකාංඟය. 2) පංසුකූලිකාංඟය. 3) පිණ්ඩ පාතිකාංඟය.4) පත්ත පිණ්ඩිකාංඟ⁣ය.5) ඛලු පච්චා බත්තිකාංඟය.
6) සපදානාචාරිකංඟය.7) ඒකාසනිකාංඟය.8) ආරඤ්ඤිකාංගය.9)⁣ සොසානිකාංඟය.10) යථාසන්තතිකාංඟය.11) රුක්ඛ මූලිකංඟය.12) අබ්භෝකිසිකංඟය.13) නේසජ්ජිකාංඟය.
මේවා * චීවර සම්බන්ධ ධුතාංග – 2 කි * පිණ්ඩපාත සම්බන්ධ ධුතාංග – 5 කි* සේනාසන සම්බන්ධ ධුතාංග – 5 කි. * විර්‍ය සම්බන්ධව – 1 කි. සියල්ලම එකතුව 13 කි එනිසා තෙලෙස් ධුතාංග යැයි කියනු ලැබේ.]
මේ සියලු ධුතංග ඒ ඒ ධූතංගය සමාදන්වීම් වශයෙන් කෙලෙස් සොල්වාලන හෙයින් ‘ධුත’යි යන නම් ඇති, භික්‍ෂුවගේ අංග වෙති’යි, කෙලෙස් සොල්වාලන හෙයින්, ‘ධුත’යි යන ව්‍යවහාරයට පත් ඥානය මොහුට අංගවීයයි හෝ ධුතංග නම් වේ. නැතහොත්, ප්‍රතිපක්‍ෂ වූ ක්ලේශයන් කම්පා කරවන හෙයින් ‘ධුත’ නම්ද වේ. ශීලාදී ප්‍රතිපත්තියට අංග වෙති’යි, ධුතංග නම්ද වේ. මෙසේ පළමුකොට වචනාර්ත්‍ථ වශයෙන් මෙහි විනිශ්චය දතයුතුය.

ලක්‍ඛණාදීහි යනු, මේ සියලු ධුතංගයෝ සමාදාන චේතනාව ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාහුය. කියන ලදමැයි, ‘යමෙක් සමාදන් වේද, හේ පුද්ගලයෙකි, යමක් කරණකොට සමාදන් වේද, මේ චිත්ත චෛතසික ධර්මයෝය, යම් සමාදාන චේතනාවක් වේද එය ධුතංගයි, යමක් පිළිකෙව් කෙරේද, එය වස්තුයි’1 සියලු ධුතංගයෝ තෘෂ්ණාවිධ්වංසනය රස හෙවත් කෘත්‍ය කොට ඇත්තාහුය. තෘෂ්ණාරහිත බව ආසන්න ඵලය කොට ඇත්තාහුය. අල්පේච්ඡතාදී ආර්යධර්මයන් ආසන්න කාරණය කොට ඇත්තාහුය. මේ ආකාරයෙන් ලක්‍ෂණාදී වශයෙන් මෙහි විනිශ්චය දතයුතුය.
සමාදාන විධානතො යන ආදී පසෙහි වනාහි: සියලු ධුතංගයන් භාග්‍යවතුන්වහන්සේ ජීවමාන කල්හි උන්වහන්සේ වෙතම සමාදන් විය යුතුය, පිරිනිවි කල්හි මහාශ්‍රාවක කෙනෙකු සමීපයෙහිද, එවන් කෙනෙකු නැති කල්හි, රහත් කෙනෙකු අනාගාමී කෙනෙකු, සකෘදාගාමී කෙනෙකු, සෝතාපන්න කෙනෙකු, ත්‍රිපිටකධරයකු, ද්විපිටකධරයකු, ඒකපිටකධරයකු, ඒක සංගීතිධරයකු, ඒකාගමධරයකු, අට්ඨකථාචාර්යවරයකු, එවන් කෙනෙකුද නැති කල්හි, ධුතංගධරයකු එවන් කෙනෙකුද නැති කල්හි, සෑමළුව හැමද, දණ නමා හිඳගෙන, සම්මාසම්බුදුන් අභිමුඛයෙහි කියන විලාශයෙන් සමාදන් වියයුතුය. තවද තමා විසින්ම සමාදන්වනුද වටී. මෙහිලා සඳගිරි වැසි දෙබෑතෙරුන් අතුරෙන් දෙටුබෑ තෙරුන්ගේ ධුතංග අල්පේච්ඡතාව පිළිබඳව වත කිවයුතුය. මේ සියලු ධුතංගයනට සාධාරණ කථාය.]

AN 05-19-01. පඤ්ච ආරඤ්ඤක සූත්‍රය
AN 05-19-02. පඤ්ච පංසුකූලික චීවර සූත්‍රය
AN 05-19-03. පඤ්ච රුක්ඛමූලික සූත්‍රය
AN 05-19-04. පඤ්ච සොසානික සූත්‍රය
AN 05-19-05. පඤ්චම්භොකාසික සූත්‍රය
AN 05-19-06. පඤ්ච නෙසජ්ජික සූත්‍රය
AN 05-19-07. පඤ්ච යථාසන්ථනික සූත්‍රය
AN 05-19-08. පඤ්ච එකාසනික සූත්‍රය
AN 05-19-09. ඛලුපච්ඡාභත්තික සූත්‍රය
AN 05-19-010. පත්ත පිණ්ඩික සූත්‍රය

[ආරඤ්ඤිකංගයද ‘ගාමන්තසෙනාසනං පටික්‍ඛිපාමි, අරඤ්ඤිකඞ්ගං සමාදියාමි’
(ග්‍රාම සේනාසන පිළිකෙව් කරමි, ආරඤ්ඤිකංගය සමාදන් වෙමි , යන මේ දෙපදයෙන් එකෙකින් සමාදානය සිදුවේ.
එම ආරණ්‍යකයා විසින් ග්‍රාමාන්ත සේනාසනය හැර ආරණ්‍යයෙහි අරුණු නැංවිය යුතුය. උපචාරය සමග ගෙන ගමම ග්‍රාමාන්ත සේනාසන නමි.
ගම නම්, එක්ගෙයක් හෝ බොහෝ ගෙවල් ඇති වැට පවුරුවලින් අවුරනලද හෝ නොලද, මිනිසුන් ඇති හෝ නැති යටත් පිරිසෙයින් සිවු මසකට වැඩි කලක් තවලමක් හෝ වාසය කළ කිසියම් ස්ථානයෙකි.
ග්‍රාමෝපචාර නම්, ඉදින් ඇවුරුණු ගමෙක, අනුරාධපුරයෙහි මෙන් දොරටු එලිපතු දෙකක් වේනම්, ඇතුල් එලිපත සිට මිනිසකු විසිකළ ගල් කැටක් වැටෙන තැන්ය. යම්සේ තරුණ ජනයා තම ශක්තිය දක්වමින් අත දිගහැර ගල්කැට විසිකරත්ද, මෙසේ විසිකළ කැටක් වැටෙන තැනින් ඇතුළතයයි විනයධරයෝද, කපුටන් වැලකීමට ගසනලද කැටක් වැටෙන තැන්යයි සෞත්‍රාන්තිකයෝද එහි ලක්‍ෂණ කියති. නොඇවුරුණු ගමෙක නම්, අන්තිම කෙළවර පිහිටි ගෙහි දොරකඩ සිටි ස්ත්‍රියක් බඳුනෙකින් ඉවත ලන දිය වැටෙන තැන ගෘහෝපචාර නම්වේ. එතැන් සිට යට කී නයින් එක් ලෙඩ්ඩුපාතයක් (කැටක් වැටෙන දුර) ගමයි. දෙවන ලෙඩ්ඩුපාතය ග්‍රාමෝපචාරයයි.

අරණ්‍යය වනාහි විනය නයින් ‘ග්‍රාමයද, ග්‍රාමෝපචාරයද හැර මේ සියල්ල ආරණ්‍යය’ යි කියනලදී. අභිධර්ම නයින්, ‘එලිපත සිට පිටතට නික්මුණු තැන් පටන් සියල්ල ආරණ්‍යය’ යි කියනලදි. මෙහි සෞත්‍රාන්තික නයින් ‘ආරණ්‍ය සේනාසන නම් අවම වශයෙන් දුනු පන්සියයක් දුර වේ’ යන මේ ලක්‍ෂණයි. අවුරනලද ගමෙක නම් එලිපතෙහි සිටද, නොඇසුරුණු ගමෙක නම් ප්‍රථම ලෙඩ්ඩුපාතයෙහි සිටද විහාර ප්‍රාකාරය දක්වා මැන එය නිශ්චය කරගත යුතුය.

ඉදින් විහාරයද නොඇවුරන ලදනම්, එහි පළමුවැනි සෙනස්න හෝ බත්හල හෝ, නිතර රැස්වන තැන හෝ, බෝධි වෘක්‍ෂය හෝ, චෛත්‍යය හෝ, සියල්ලට පෙරටුව පිහිටි සෙනස්නෙහි සිට යමක් දුරින්ම පිහිටියේද එය හිමි කොට ගැනීම කළ යුතුයයි විනය අටුවාවන්හි කියනලදි. මැදුම්සඟි අටුවායෙහි වනාහි විහාරයටද ග්‍රාම උපචාරයට මෙන්ම ගෙන ලෙඩ්ඩුපාතයන් දෙක අතර දුර මිනිය යුතුයයි කියනලදි. මේ මෙහි ප්‍රමාණයි.

ඉදින් අසල ගමක් ඇත්නම්, විහාරයෙහි සිටිනවුන්හට මිනිසුන්ගේ කටහඬ ඇසේනම්, පර්වත, නදී ආදිය නිසා කෙළින්ම යා නොහැකිනම්, එහි යාහැකි ස්වාභාවික මාර්ගයක් ඇත්නම් එයද, ඉදින් නැවෙන් යායුතු නම් එම මාර්ගයෙන් පන්සියයක් දුනු ගත යුතුය. යම් කිසිවකු වනාහි අසල්ගමට අවශ්‍ය මෙකී අංග (කෘත්‍රිමව) ඇති කරනු පිණිස ඒ ඒ තැන ඇති මංපෙත් වැසුවහොත් මේ තෙමේ ධුතංගචෝරයෙක් වේ.

ඉදින් ආරණ්‍යක භික්‍ෂූහුගේ උපාධ්‍යායයන් හෝ ආචාර්යයන් ගිලන් වුවහොත්, වනයෙහි සප්පාය නොලැබෙතොත් ග්‍රාමාන්ත සේනාසනයට ගෙන අවුත් උපස්ථාන කළයුතුය. වේලාසනින් නික්ම ගොස් නියමිත අංග සහිත ස්ථානයෙහිදී අරුණු නැංවිය යුතුය. ඉදින් අරුණු නැගෙන අවස්ථාවෙහිදී ඔවුන්ගේ ආබාධය උත්සන්නවේනම් ඔවුන් කළයුතු කාර්යයම කළයුතුය. එහිදී ධුතංගය පිරිසුදු කරන්නකු නොවිය යුතුය. මේ මෙහි පිළිපදනා විධිය.

ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මෙයද තුන් වැදෑරුම් වේ. එහි උත්කෘෂ්ටයා විසින් සියලු කල්හිම අරණ්‍යයෙහි අරුණු නැංවිය යුතුය. මධ්‍යමයාට වස් සාරමස ග්‍රාමාන්තයෙහි විසීමට අවසර ඇත. මෘදුක තෙමේ හේමන්ත කාලයෙහි විසීමටද අවසර ලබයි.
මේ තිදෙනාටම නියමිත කාලය තුළ අරණ්‍යයෙන් අවුත් ග්‍රාමාන්තයෙහි සිට දහම් අසන විටෙක අරුණු නැංගද ධුතංගය නොබිඳේ. දහම් අසා පෙරළා (අරණ්‍යයට) යන්නවුනටද අතරමඟදී අරුණු නැගියද නොබිඳේ. ඉදින් ධර්මකථිකයා නැගීසිටි පසුද මඳ වේලාවක් වැදහෙව යන්නෙමැ’යි නිදනවිට අරුණු නැංගහොත් හෝ, සිය කැමැත්තෙන් ග්‍රාමාන්තයෙහි (සිටියදී) අරුණු නැගෙන්නට දුනහොත් හෝ ධුතංගය බිඳේ. මේ මෙහි භේදයයි.

ආනිසංස මෙසේය: ආරණ්‍යක භික්‍ෂු තෙමේ අරණ්‍ය සංඥාව මෙනෙහිකරනුයේ නොලද සමාධි ලැබීමටද ලද සමාධි රැකීමටද, සමත් වේ. ශාස්තෲන් වහන්සේද ඔහු කෙරෙහි සතුටු වෙති, කියන ලදුයේ මැයි: ‘එහෙයින් මම අරණ්‍ය විහරණය හේතුකොට නාගිත භික්‍ෂුවහට සතුට වෙමි’1 ප්‍රාන්ත සේනාසනයෙහි සිටින විට ඔහුගේ සිත අසප්පාය රූපාදිය හේතුකොට වික්ක්‍ෂෙපයට නොපැමිණෙයි, පහවූ තැතිගැනීම් ඇත්තේ වෙයි, ජීවිතාශාව හරියි, විවේක සුවරසය විඳියි, පංසුකූලිකභාවය ආදී අංගයනටද, සුදුස්සෙක් වේ.
විසුද්ධි මග්ග.]

වනවාසී භික්ෂු ජීවිතය – පුජ්‍ය දේවාලේගම මේධානන්ද මාහිමි ගේ ලිපිය කියවන්න

“මහණෙනි,
ආරණ්‍යය වාසය තෝරාගෙන ගමෙහි පන්සලෙන් ඉවත්ව වන ආරණ්‍ය වල වසන ශ්‍රමණයන් පස් දෙනෙක් වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

යන පස් දෙනයි.

“මහණෙනි, මේ ආරණ්‍යයෙහි වාසය කරන්නාහු පස් දෙනා වෙත්.

[1178:- මන්දත්තා මොමුහත්තා යනු සමාදන් වීම නොදනියි, ආනිශංසය නොදනියි, තමාගේ මෝඩ බවින් මුළාවට පත්වීමෙන්, නොදන්නා කරුණින්ම ආරණ්‍යකයෙක් වෙයි,]
 
[1179: පාපිච්චෝ ඉච්ච පාපකතෝ ආරන්නිකෝ හෝති : ලාමක පහත් ආසාව යනු, “වන අරණක මා ඉන්නා විට පන්සලේ ඉන්නා භික්ෂුන්ට වඩා මම සිල්වත්ය ගුනවත්ය සිතන දායකයෝ, මට වඩ වඩා ප්‍රත්‍ය පිරිකර පුජා කරත්යැයි” ඇති නීච කැමැත්තය. ඒ නම් “පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො යනු අරණෙහි වසන්නහුට, මෙතෙම ආරණ්‍යකයෙකැයි සිවුපස සත්කාරය කරන්නහුය, මෙතෙම විවේකයෙහි යෙදුණු ලජ්ජි භික්ෂුවකැයි යනාදී ගුණයන්ගෙන් ගරු කරන්නහුයැයි මෙබඳුවූ පවිටු කැමැත්තෙහි සිට ඒ කැමැත්තෙන්ම මැඬුනේ වී ආරණ්‍යකයෙක් වෙයි,]

[1180:- උමතුවීම් වශයෙන් අරණට පිවිස වසන්නේ වනාහි උම්මාදො චිත්තක්ඛෙපා ආරඤ්ඤකො යි නම් වෙයි,]

“මහණෙනි, අරණ්‍යයෙහි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් මද ආසා ඇති නිසාම , හුදෙකලාවට ඇති කැමැත්ත නිසා, කෙලෙස් අඩුකිරීමට පහසු නිසා, සිතේ සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, ආරණ්‍යයෙහි වසන්නා, ඒ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූද, , ශ්‍රෙෂට වූද , ප්‍රධාන වූද , උතුම් වූද , අධිපති වූද ශ්‍රමණයා වේ.

“මහණෙනි, ගව දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද ලබන විට ඒ ගිතෙල් මන්ඩය එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේ,

මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම , අරණ්‍යයෙහි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් මද ආසා ඇති බවම නිසා, හුදෙකලාවේ සතුටට ඇති කැමැත්ත නිසා, කෙලෙස් අඩුකිරීමට පහසු නිසා, සිතේ සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, ආරණ්‍යයෙහි වසන්නා පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.1181

[1181:- ඉදමට්ඨිතං යනු මේ යහපත් වූ පිළිවෙතෙහි අර්‍ත්‍ථය මොහුටනුයි ඉදමට්ඨියි, ඉදමට්ඨින්ගේ ස්වභාවය ඉදමට්ඨිතා නමි, ඒ ඉදමට්ඨියයි, එය නිසාම අන්කිසි ලෝකාමිෂයක් නැතැයි අරුත්ය, මෙහි සෙස්ස ද මෙයින් මත්තෙහි ද පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය.]

[1182:- භික්‍ෂුව සිවුරු පරිභෝග කරන්නේ අලංකාරය පිණිස නොවේ. හුදෙක් විළි වසා ගැනීම පිණිසය. මැසි මදුරුවන්ගෙන් වන හානි වළක්වා ගැනීම පිණිසය. ශීතල හා උෂ්ණයෙන් ආරක්‍ෂා වනු පිණිසය. මෙය ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරන භික්‍ෂුව සිවුපසයම පරිභෝග කිරීමේදී ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරමින්, නුවණින් යථා තත්ත්වය විමසා බලමින්ම ලෝභ, දෝශ, මාන ආදි අකුසල දහම් දුරු කිරීමේ නුවණින් යුතුවම ප්‍රත්‍ය පරිභෝග කරයි. සිවූරට පවා මෙසේ සලකන බික්ෂුවක් ධුතාංග සීලයක් ලෙස සොහොන් බිමින් කසල ගොඩින් අහුලා ගත් රෙදි කඩවල් සෝදා අමුණා පඬු පොවා සිවුරක් සාදාගෙන ඒ පොරවයි.. .

“මහණෙනි, පාංසුකූල චීවර දරන ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනෙක් වෙත්.

“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

. යන පස් දෙනයි.

“මහණෙනි, මේ පංසුකූල දරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි, පංසුකූල දරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් මද ආසා ඇති බවම නිසා, හුදෙකලාවේ සතුටට ඇති කැමැත්ත නිසා, කෙලෙස් අඩුකිරීමට පහසු නිසා, සිතේ සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, පාංසුකූල චීවර දරන්ට ප්‍රිය කරන, ශ්‍රමණයා පංසුකූල දරන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

“මහණෙනි, යම්සේ දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයතෙම එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේද, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම මහණෙනි, පංසුකූල දරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් වනාහි යම් මේ පංසුකූල දරන්නෙක් තෙම අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා ආරණ්‍යයෙහි වසන්නෙක් වේද, මෙතෙම පංසුකූල දරන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

[1183:-රුක්‍ඛ මූලිකංගයද ‘ජන්නං පටික්‍ඛිපාමි, රුක්‍ඛමූලිකඞ්ගං සමාදියාමි’ (සෙවිලි කළ ආවාසය පිළිකෙව් කරමි, රුක්‍ඛ මූලිකඞ්ගය සමාදන් වෙමි) යන මේ පාඨ දෙකින් එකකින් සමාදානය සිදුවේ. ඒ රුක්ඛ මූලිකයා විසින් දේශ සීමාවෙක්හි වූ රුක්ය, ජනයා වැඳුම්පිදුම් කරන රුක්ය, ලහටු ගන්නා රුක්ය, පලගන්නා රුක්ය, වවුලන් වසන රුක්ය, සිදුරු සහිත රුක්ය, විහාරමධ්‍යයෙහි වූ රුක්ය, යන මේවා හැර ප්‍රත්‍යන්තයෙහි පිහිටි රුකක් තෝරාගත යුතුය. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මොහුද ත්‍රිවිධවේ. එහි උත්කෘෂ්ටයා රිසි පරිදි රුකක් තෝරාගත් පසු එය හෙළි පෙහෙළි කොට සකස්කරවා ගැනීමට නොලබයි, පයින් කොළ රොඩු ඉවත්කොට විසිය යුතුය. මධ්‍යමයා පැමිණි කෙනකු ලවාම එතැන හෙළිපෙහෙළි කරවා ගැනීමට සුදුසු වේ, මෘදුකයා විසින් විහාරයෙහි වසන සාමණේරයන් කැඳවා පිරිසුදු කරවා, බිම සමකරවා ප්‍රාකාරයකින් වටකරවා දොරක් යොදවාගෙන විසිය යුතුය. ජූජා උත්සව දිනයන්හි රුක්ඛ මූලිකයා විසින් එහි නොහිඳ මුවහවූ වෙන ස්ථානයෙක්හි හිඳිය යුතුය.
මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය සෙවිලිකළ ගෙයක වාසය කළ කෙණෙහිම බිඳේ. සෙවිලි කළ ගෙයක් තුළ දැන දැන අරුණු නැංවූ කෙණෙහියයි අංගුත්තර භාණකයෝ කියති. මේ මෙහි භේදයයි.
ආනිසංස මෙසේය: ‘රුක්ඛමූල සේනාසනය නිසා පැවිදි බව පවතී’  යයි කී හෙයින් නිස්සයට අනුරූප වූ ප්‍රතිපත්ති ඇතිබවය, ‘අගයෙන් අඩුවූද, සුලබවූද ඒවා නිරවද්‍ය වේ’ යයි භාග්‍යවතුන්වහන්සේ විසින් පසස්නා ලද ප්‍රත්‍යය වීමය, නිරන්තරයෙන් ගස්කොලන් වෙනස්වන අයුරු දැකීමෙන් අනිත්‍ය සංඥාව උපදින බවය, සේනාසන කෙරෙහි මසුරුකම (ගිජු බව) හා නව කම්හි ඇලීමක් නැති බවය, අල්පේච්ඡතාදී ගුණයන් හා සමග සැසදෙන පැවතුම් ඇති බවය යන මේය.]

“මහණෙනි,
රුක්මුල්හි වාසය කරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනෙක් වෙත්.

“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි, මේ රුක්මුල්හි වාසය කරන්නාහු ශ්‍රමයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි,
රුක්මුල්හි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා රුක්මුල්හි වසන්නෙක් වේද, මෙතෙම රුක්මුල්හි වසන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

“මහණෙනි,
අමු සොහොනෙහි වාසය කරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ
පස් දෙනෙක් වෙත්.

“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

යන පස් දෙනයි.

“මහණෙනි, මේ සොහොනෙහි වාසය කරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි, සොහොනෙහි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා සොහොනෙහි වසන්නෙක් වේද, මෙතෙම සොහොනෙහි වසන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

“මහණෙනි, යම්සේ දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේද, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම මහණෙනි, සොහොනෙහි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා සොහොනෙහි වසන්නෙක් වේද, මෙතෙම සොහොනෙහි වසන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූද , ශ්‍රෙෂට වූද , ප්‍රධාන වූද , උතුම් වූද , අධිපති වූද ශ්‍රමනයා වේ.

[1184:- ඒ සෝසානිකයා විසින්, මිනිසුන් ගමක් පිහිටුවා ‘මේ සොහොනය’යි වෙන්කළ පමණින් එය සොහොනැයි ගෙන නොවිසිය යුතුය. මළ සිරුරක් දවා නැතිනම් එය සොහොනක් නම් නොවේ. දවනලද තැන් පටන්, ඉදින් දොළොස් හවුරුද්දක් හැර දමන ලදුයේ නමුදු එය සොහොනක්ම වේ.
එහි වෙසෙන්නහු විසින් සක්මන්මලු මණ්ඩප ආදිය තනවා, ඇඳ පුටු ආදිය පනවා, කෑම් බීම් එළවාගෙන දහම් දෙසමින් නොවිසිය යුතුය. මේ වනාහි ගරුක වූ ධූතංගයකි. එහෙයින් උපන් උවදුරු නසනු පිණිස ගණදෙටු තෙරුන්හට හෝ රජු විසින් පත්කොට ඇති නිලධාරීන්හට දන්වා ප්‍රමාදයෙන් තොරව විසිය යුතුය. සක්මන් කරමින් ඔබ මොබ යනවිට අඩනෙතින් සොහොන බල බලා සක්මන් කළයුතුය.
සොහොනට යන කල්හිද මහමග බැස නොගොස් අප්‍රකට අතුරු මඟෙකින් යා යුතුය. දහවල්හි මං සලකුණු නිශ්චය කළයුතුය, මෙසේ රැයෙහිදී එම සලකුණු ඔහුට බිය උපදවන්නේ නොවේ. මෙසේ රැයෙහිදී අමනුෂ්‍යයන් හඬ හඬා ඇවිදිතත් ඔවුනට කිසිවකින් නොගැසිය යුතුය. එක් දිනයකුදු සොහොනට නොගොස් සිටිනු නොවටනේය. මැදියම සොහොනෙහි ගෙවා අළුයම පෙරළා යනු වටීයයි අංගුත්තර භාණකයෝ කියති. අමනුෂ්‍යයනට ප්‍රිය වූ තල, පිටි, උඳුබත්, මත්ස්‍ය මාංස, කිරි, තෙල්, සකුරු ආදී කැවිලි පෙවිලි නොගත යුතුය, කුල ගෙවලට නොපිවිසිය යුතුය, යන මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.

ප්‍රභේද වශයෙන් මොහුද ත්‍රිවිධ වේ. එහි උත්කෘෂ්ටයා විසින් නිරතුරු දැවීම්, නිරතුරු මළ සිරුරු දැමීම්, නිරතුරු හැඬීම් වැලපීම් ඇති තැනෙකම විසිය යුතුය. මධ්‍යමයාහට මේ තුනෙන් එකක් හෝ ඇති තැනක් සුදුසු වේ. මෘදුකයාහට කියනලද නයින් සොහොන් ලකුණු පමණක් ඇති තැනක් වුවද සෑහේ.
මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය නොසොහොන් තැනෙක විසීමෙන් බිඳේ. සොහොනට නොගොස් සිටි දවස්හියයි අංගුත්තර භාණකයෝ කියති. මේ මෙහි ප්‍රභේද වේ.
ආනිසංස වනාහි මෙසේයි: මරණය පිළිබඳ සිහිය ලැබෙන බවය, අප්‍රමාද විහරණ ඇතිබවය, අසුභ නිමිති පිළිබඳ අවබෝධය ලැබෙන බවය, කාමරාගය පහවීමය, නිරතුරුව කයෙහි ස්වභාවය දක්නට ලැබීමය, සංවේග බහුල බවය, ආරෝග්‍යමද ආදිය පහවන බවය, බිය බියකරු දෙය ඉවසිය හැකි බවය, අන්‍යයන්ගේ ගෞරව සම්මානයට භාජනවන බවය, අල්පේච්ඡතාදියට අනුරූප පැවතුම් ඇති බවය යන මේයි.]

[1185:- අම්භෝකාසික යනු එළිමහනේ ජීවත්වන්නායි. වහලක් හෝ බිත්ති ඇති තැනක නොව එළිමහනේ ජීවත්වන්නා ලෙස ගැනේ.]

“මහණෙනි,
එළි මහනේ වාසය කරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනෙක් වෙත්.

“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි, මේ එළි මහනේ වාසය කරන්නාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි, එළි මහනේ වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් එළිමහණෙහි විසීමේ අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටිය ම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා එළිමහණෙහි වසන්නා , එළිමහණෙහි වසන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූද , ශ්‍රෙෂට වූද , ප්‍රධාන වූද , උතුම් වූද , අධිපති වූද ශ්රමණයා වේ .

“මහණෙනි, යම්සේ දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයම එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේ.

මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම එළිමහනේ අභ්‍යවකාශයෙහි වාසය කරන්නාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් යමෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා එළිමහණෙහි වසන්නේද , ඔහු එළිමහණෙහි වසන්නාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ., ශ්‍රෙෂට වේ., ප්‍රධාන වේ., උතුම් වේ. අධිපති වූවෙක්ද වේ.

[1186:- එම අබ්හොකාසිකයා විසින් වනාහි දහම් ඇසීම පිණිස හෝ පොහෝ කිරීම පිණිස හෝ උපෝසථාගාරයට පිවිසීම වටනේය. එසේ පිවිසි කල වැසි වසී නම් වසිද්දී නොනික්ම වැසි නැවතුණු පසු යායුතුය, බොජුන්හලට හෝ ගිනිහලට පිවිස වත් පිළිවෙත් කිරීමට හෝ, බොජුන්හලෙහි වැඩිමහලු භික්‍ෂූන් බතින් පිළිවිසීමට හෝ, දහම් කියවාදෙන්නහු විසින් හෝ කියවාගන්නහු විසින් සෙවිලි කළ ගෙයක් තුළට පිවිසීම වටී. පිටත නොපිළිවෙළට තබනලද ඇඳ පුටු ආදියක් ඇතුළත තැබවීම පිණිස ගෙයක් තුළට පිවිසීමටද වටී. ඉදින් මග බැස යනවිට වැඩිමහලු භික්‍ෂූන්ගේ පිරිකර ගන්නා ලද නම්, වැසි වසිනවිට අතරමග පිහිටි ශාලාවකට පිවිසීම වටී. ඉදින් කිසිවක් ගෙන නැත්නම්, ශාලාවෙහි සිටිමි’යි යුහුගමනින් නොයායුතුය, පියවි ගමනින් ගොස් පිවිස වැසි නවතින තෙක් සිට යායුතුය. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි. රුක්ඛ මූලිකයා හටද මෙම නයයි.

[1187:-නෙසජ්ජිකඞ්ගය :- නිසජ්ජා නම් සයනය (නිදාගැනීම) හැරැ පියා හිඳැගෙනැම කල් යැවීමය. නිසජ්ජාව , නොනිදා භාවනාවේ යෙදීම යමෙකුගේ ස්වභාවය වේ ද හෙතෙම නෙසජ්ජික ය. නෙසජ්ජිකයාගේ අඞ්ගය නෙසජ්ජිකඞ්ගය යි.]

“මහණෙනි,
නෙසජ්ජික ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනෙක් වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

නෙසජ්ජිකවූවෙක් වේ. යන පස් දෙනායි.
“මහණෙනි, මේ නෙසජ්ජිකවූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.

“මහණෙනි,
නෙසජ්ජිකවූවාහු මේ පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා නෙසජ්ජිකවේද, මෙතෙම නෙසජ්ජිකවූවාහු පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ. ශ්‍රෙෂට වේ., ප්‍රධාන වේ., උතුම් වේ., අධිපති වේ.

“මහණෙනි,
එලදෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද ලැබේ. ඒ සියල්ලෙන්ම ගිතෙල් මණ්ඩයම අග්‍රයයි කියනු ලැබේ, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම නෙසජ්ජිකවූවාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් යමෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා නෙසජ්ජික වේද, මෙතෙම නෙසජ්ජික පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ., ශ්‍රෙෂට වේ., ප්‍රධාන වේ., උතුම් වේ., අධිපති වේ..

[න තාව සුපිතුං හෝති රත්තිං නක්ඛත්තමාලිනී,
පටිජග්ගිතුමේවේසා රත්ති හෝති විජානතා,
තරු මල් මාලාවලින් බැබලෙන මේ සුන්දර රාත්‍රියෙ තවමත් නිදාගන්ට කාලයක් නෑ.
ජීවිතේ සැබෑ තත්වය දකින උදවියට නොනිදා භාවනා කිරීමටයි මේ රාත්‍රිය සුදුසු”
-සේලිස්සරියත්ථේරගාථා”

 නේසජ්ජික යතිවරයා විසින් රාත්‍රියෙහි තුන් යමින් එක් යමක් නැගිට සක්මන් කළයුතුය. ඉරියව් අතුරින් වැදහෙවීම පමණක් නොවටී. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මොහුද, ත්‍රිවිධ වේ. එහි උත්කෘෂ්ටයාහට පිටි ඇඳි සහිත අසුන් හෝ, පිළීයෙන් කළ අකවටු (දෙදණ හා ඉඟටිය වටා ඔතා ගෙන හිඳීම) හෝ ආයොගපට්ට නම් එල්ලී හිදිනු සඳහා යොදාගනු ලබන පටි හෝ යෝග්‍ය නොවේ. මධ්‍යමයාහට මේ තුනෙන් එකක් පමණක් යෝග්‍ය වේ. මෘදුකයාහට වනාහි පිටි ඇඳිද, පිළියෙන් කළ අකවටුද, එල්ලී හිදින පටිද, මෙට්ටද පසඟින් යුත් පුටුද, සතඟින් යුත් පුටුද යෝග්‍ය වේ. පසඟපුටු නම් පිටි ඇන්දක් සහිත පාසතරක් ඇති පුටුය. සතඟපුටු නම් පිටි ඇන්දක් හා දෑල ඇඳි සහිත පුටුය. එම සතඟපුටුව පිඨාභය තෙරුන් උදෙසා කළාහුය. තෙරණුවෝ අනාගාමීව පිරිනිවියහ.
වැද හෙවීම කළ පමණින් මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය බිඳේ. මේ මෙහි භේදයයි.

ආනිසංස මෙසේය:
‘වැදහෙවීමේ සුවය, ඇලයෙන් ඇලයට වැද හෙවීමේ සුවය, නිදි සුවය, යන මෙහි යෙදී වාසය කරයි.’
1 යනුවෙන් කියනලද සිත් බැමි නසන බවය,
සියලු කමටහන්වලට අනුකූල වනබවය,
පහන් දනවන ඉරියව් ඇතිබවය,
වීර්යාරම්භයට අනුකූල වනබවය,
සම්‍යක්ප්‍රතිපත්ති වැඩෙනබවය යන මේයි.

[1188:- යථාසත්‍ථතිකඞ්ගය :- යථාසත්‍ථත නම් ‘මෙය ඔබ වහන්සේ වෙනුවට පත් වුණේය’යි පළමුකොට නියම කරන ලද සේනාසනය යි. එහි වාසය ද යථාසත්‍ථය. යථාසත්‍ථ වාසය යමෙකුගේ ශීලය වේද හෙතෙම යථාසත්‍ථකිය. ඔහුගේ අඞ්ගය යථාසත්‍ථතිකඞ්ගය යි.]

“මහණෙනි, මේ යථාසන්ථනික ශ්‍රමනයෝ පස් දෙනෙක් වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

. යන පස් දෙනයි.
“මහණෙනි, මේ යථාසන්ථනික ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි, යථාසන්ථනික පස් දෙනාගෙන් යමෙක් අල්පෙච්ඡ බව නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා යථාසන්ථනික වූ ශ්‍රමණයා යථා සන්ථනික වූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ, ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ, උතුම් වේ, අධිපති වේ.

“මහණෙනි,
යම්සේ දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයතෙම එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේ, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම මහණෙනි, යථාසන්ථනික පස් දෙනාගෙන් යමේක් අල්පෙච්ඡ බව නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා යථාසන්ථනික වූවේද, ඔහු යථාසන්ථනික පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ, ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ, උතුම් වේ, අධිපති වේ.

[යථාසන්‍ථතිකංගයද: ‘සේනාසනලොලුප්පං පටික්‍ඛිපාමි, යථාසන්‍ථතිකඞ්ගං සමාදියාමි’ (සෙනසුන් කෙරෙහි ලොල් බව පිළිකෙව් කරමි, යථාසන්‍ථතිකංගය සමාදන් වෙමි) යන මේ දෙපාඨයෙන් එකකින් සමාදන් වීම සිද්ධ වේ.
එම යථාසන්‍ථතිකයා විසින් තමාහට යම් සෙනසුනක් ‘මෙය ඔබට පැවරේය’යි පමුණුවන ලද නම් එයින්ම තෘප්ත වියයුතුය. අනෙකකු නොනැගිටවිය යුතුය. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මොහුද ත්‍රිවිධ වේ. එහි උත්කෘෂ්ට තෙමේ තමාහට පැමිණි සේනාසනය දුරද? ඉතා ළඟද? අමනුෂ්‍ය සර්ප ආදීන්ගෙන් උපද්‍රව ඇත්ද? උණුසුම්ද? සිහිල්දැ’යි විමසන්නට නොහැකි වේ, මධ්‍යම තෙමේ විමසන්නට හැකිවේ, එහෙත් ගොස් බලන්නට නොහැකි වේ. මෘදුක තෙමේ තමාට නොරිසි නම් අනෙකක් ගන්නට හැකිවේ.
මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය සෙනසුන් කෙරෙහි ලොල්බවක් උපන් කෙණෙහිම බිඳේ. මේ මෙහි භේදයයි.
ආනිසංස මෙසේයි: ‘යමක් ලැබිණි නම්, එයින් සතුටු වියයුතුය’ යන අවවාදය පිළිපදනා බවය,
සබ්‍රම්සරුන් කෙරෙහි හිත කැමති බවය,
හීනය ප්‍රණීතය යන විකල්පය අත් හැරීමය,
වාද විවාදයෙන් වැලකීමය,
අතීච්ඡතාවට දොර වැසීමය,
අල්පේච්ඡතාදියට අනුකුල පැවතුම් ඇතිබවය යන මේයි.]

[5. එකාසනිකඞ්ගය – එක ආසනයෙක් ම හිඳැ වැළදීම ඒකාසනය වේ. ඒකාසනය යමෙකුගේ සීලය ද හෙතෙම ඒකාසනිකය. ඒකාසනිකයාගේ අඞ්ගය  එකා සනිකඞ්ගය  යි.

“මහණෙනි,
මේ ඒකාශනික වූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි, මේ ඒකාශනික වූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.

[ඒකාසනිකංගයද, ‘නානාසනභොජනං පටික්‍ඛිපාමි, එකාසනිකඞ්ගං සමාදියාමි’ (නොයෙක් වර හිඳ අනුභව කිරීම පිළිකෙව් කරමි, ඒකාසනිකංගය සමාදන් වෙමි) යන මේ පාඨ දෙකින් එකකින් සමාදානය සිදුවේ.
එම ඒකාසනික භික්‍ෂුව විසින් ආසන ශාලාවෙහි හිඳගන්නාවිට ථෙරාසනයෙහි නොහිඳ, මේ අසුන මට ලැබෙන්නේයයි සලකා යෝග්‍ය වූ අසුනෙක හිඳගත යුතුය. ඉදින් ඔහුගේ අහර කිස නොනිමී තිබියදී ආචාර්යවරයා හෝ උපාධ්‍යායවරයා පැමිණියහොත්, නැගිට වත් පිළිපදිනු වටී. ත්‍රිපිටකධර චූලාභය තෙරණුවෝ ‘අසුන හෝ භෝජනය හෝ රකින්නේය, එහෙයින් අඩහල බොජුන් ඇති මේ තෙමේ වත් පිළිපදීවා, බොජුන් නොබුදීවා’යි කීහ. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මෙයද ත්‍රිවිධ වේ. එහි උත්කෘෂ්ටයා මඳවූ හෝ බොහෝවූ හෝ යම් බොජුනකට අත තැබුවේ නම් එය හැර අන්කිසිවක් නොපිළිගන්නේය, ඉදින් මිනිසුන් ‘තෙරුන් කිසිවක් නොවැළදූහ’යි ගිතෙල් ආදිය ගෙන එතොත් බෙහෙත් වශයෙන් පිළිගනු වටී, අහර වශයෙන් නොවටී. මධ්‍යමයා යම්තාක් පාත්‍රයෙහි බත් ඉතිරිව තිබේනම්, ඒතාක් එයට සෑහෙන තරම් සූප ආදී අන් අහරක් පිළිගන්නේය. මේ තෙමේ ‘භෝජනපරියන්තික’ නම්වේ. මෘදුක තෙමේ යම්තාක් හිඳ වැළඳූ අසුනෙන් නොනැගිටියේද ඒතාක් වැළදීම කරන්නේය. මේ තෙමේ ‘උදපරියන්තික’ නම්වේ. පාත්‍රය ධෝවනය කරන තෙක් අනුභව කරන හෙයිනි, නැතහොත් ‘ආසනපරියන්තික’ නම්වේ. යම්තාක් අසුනෙන් නොනැගිටියේද ඒතාක් අනුභව කරන හෙයිනි.
මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය නැවත හිඳ වැලඳූ කෙණෙහි බිඳේ, මේ මෙහි බිඳීමයි.
 ආනිසංස මෙසේය: නිරෝගබවය, මඳපීඩා ඇති බවය, සැහැල්ලු ඉරියවු ඇති බවය, සිරුරු බල ඇති බවය, පහසු විහරණ ඇතිබවය, ඉතිරි නොවූ ප්‍රත්‍යය ඇති හෙයින් ඇවැත් සිදුවීමට ඇති ඉඩ මඳබවය, රස තෘෂ්ණා දුරුවීමය, අල්පේච්ඡතාදී ගුණයනට අනුලොම් වූ යැපීම් ඇති බවය යන මේය.
ඒකාසන භෝජනයෙහි ඇලුණ යතිවරයා ආහාර හේතුවෙන් ඇතිවන රෝගයෙන් නොපෙළේ, රසයෙහි ගිජු නොවූයේ ස්වකීය කාර්යයෙන් නොපිරිහෙයි.
මෙසේ සුඛවිහරණයට හේතු වූ, පිරිසිදු සල්ලේඛ ගුණයෙහි ඇලුණවුන් විසින් සෙවුනාලද, ඒකාසන භෝජනයෙහි පිරිසුදු සිත් ඇති යති තෙමේ ඇලුම් කරන්නේය.]

“මහණෙනි,
ඒකාශනික වූවාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් යමෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා ඒකාශනික වූවේද, මෙතෙම ඒකාශනික වූවාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ, ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ, උතුම් වේ, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

“මහණෙනි,
එලදෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද ලැබේ. මේ සියල්ලෙන්ම ගිතෙල් මණ්ඩය අග්‍රයයි කියනු ලැබේ, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම ඒකාශනික වූවාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් යම් ඒකාශනික වූවෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා ඒකාශනික වේද, මෙතෙම ඒකාශනික වූවාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ, ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ, උතුම් වේ, අධිපති වේ.

[ඛලු පච්ඡා භත්තිකඞ්ගය – ඛලු යනු ප්‍ර‍තිෂෙධාර්‍ථයෙහි නිපාතයෙකි. පච්ඡාභත්ත නම් පවාරණ වීමෙන් පසු ලැබෙන බතයි හෙවත් භෝජනය යි. ඒ භෝජනය වැළඳීමද මෙහි පච්ඡාභත්ත ශබ්දයෙන් ම කියනු ලැබේ. පච්ඡා භතතය හෙවත් පවාරණ වීමෙන් පසු වැළඳීම යමෙකුගේ ශීලය වේද හෙතෙම පච්ඡා භත්තිකය එබඳු ස්වභාවය නැත්තේ ඛලු පච්ඡාභත්තිකය. පවාරණ වීමෙන් පසු ලැබෙන භෝජනය වැළඳීම සමාදන් වීම් වශයෙන් හැර පියූ භික්‍ෂුව මෙහි ඛලුපච්ඡාභත්තිකය යි කියන ලදැයි දත යුතු යි.
මේ සඳහා අටුවායෙහි දැක්වුණේ අන්‍ය ක්‍ර‍මයෙකි.
ඒ මෙසේ යි :- ඛලු යනු පක්‍ෂි විශේෂයකි. ඒ පක්‍ෂියා මුඛයෙන් ගත් ඵලය ඉදින් බිම වැටී ගියේ නම් අන්‍ය ඵලයකුදු නොකන්නේ ය. එසේම යම් භික්‍ෂුවක් පවාරණ වීමෙන් පසු ලැබෙන භෝජනය නො වළඳන්නේද? හෙතෙම ඛලුපච්ඡාභත්තිකය යි කියනු ලැබේ යනු යි.

“මහණෙනි,
මේ ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.“
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි, මේ ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවාවූ ශ්‍රමණයෝ පස් දෙනා වෙත්.

“මහණෙනි, ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් යමෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවෙක් වේද, මෙතෙම ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍රවූවෙක්ද, ශ්‍රෙෂට වූවෙක්ද, ප්‍රධාන වූවෙක්ද, උතුම් වූවෙක්ද, අධිපති වූවෙක්ද වේ.

“මහණෙනි, එල දෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයතෙම එහි අග්‍රයයි කියනු ලැබේ,

මහණෙනි,
මෙපරිද්දෙන්ම මේ පස් දෙනාගෙන් වනාහි යමෙක් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවේද, මෙතෙම ඛලුපච්ඡාබත්තික වූවාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ. , ශ්‍රෙෂට වේ., ප්‍රධාන වේ., උතුම් වේ., අධිපති වේ..

[ඒ ඛලුපච්ඡාභත්තිකයා විසින් වනාහි බොජුන් පවරාගැනීමෙන් පසු නැවත කැප කරවාගෙන වැළදීම නොකළයුතුය. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මෙයද, තුන්ආකාර වේ. එහි උත්කෘෂ්ට තෙමේ පළමු පිඬෙහි පවාරණයක් නැති හෙයින්, එය වළදමින් සිටියදී වෙනත් අහරක් පිළිකෙව් කළහොත් පවාරණය සිදුවන හෙයින් පළමුවන පිඬ වළඳා ඉක්බිති (පළමුව කැප කරවාගත් අහරෙහි වුවද) දෙවන පිඬ අනුභව නොකරයි. මධ්‍යම තෙමේ මෙසේම වෙනත් අහරක් පිළිකෙව් කෙරෙමින් නමුදු පළමුව පවරාගත් බොජුනෙහි දෙවන පිඬ අනුභව කරයි. මෘදුක තෙමේ අසුනෙන් නොනැඟිට සිටිතාක් පිඬු අනුභව කරයි.
බොජුන් පවාරණය කිරීමෙන් පසු වෙනත් අහරක් කැපකරවාගෙන වැළඳූ කෙණෙහි මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය බිඳේ. මේ මෙහි භේදයයි.
ආනිසංස මෙසේය: අමතර බොජුන් වැළදීමේදී සිදුවිය හැකි ඇවැත් දුරුවීමය, කෑදරකමින් දුරුවීමය, පසුව කැප කරවාගෙන වළදනු පිණිස ළඟ තබාගත් ආමිෂයක් නැතිබවය යළි අහර සෙවීමක් නැති බවය, අල්පේච්ඡතාදී ගුණයනට අනුකුල පැවතුම් ඇති බවය යන මේය.
පරියෙසනාය ඛෙදං න යාති න කරොති සන්නිධිං ධීරො
ඔදරිකත්තං පජහති ඛලුපච්ඡාභත්තිකො යොගී.
තස්මා සුගතප්පසත්‍ථං සන්තොසගුණාදිවුද්ධිසඤ්ජනනං
දොසෙ විධුනිතුකාමො භජෙය්‍ය යොගී ධුතඞ්ගමිදං”
බුද්ධිමත් වූ ඛලුපච්ඡාභත්තික යෝගී තෙමේ (නැවත) ආහාර සෙවීමේ ආයාසයට නොපැමිණේ, අහර රැස්කොට ළඟ තබා ගැනීමද නොකරයි, අහරෙහි ගිජුකම් අත්හරියි.
එහෙයින් බුදුන් විසින් පසස්නාලද සතොස් ගුණාදියෙහි වැඩීම ඇතිකරවන මේ ධුතංගය කෙලෙස් දොෂයන් පලවාහරිනු කැමැති රෝගී තෙමේ භජනය කරන්නේය.]

[පත්ත පිණ්ඩකඞ්ගය – පත්තපිණ්ඩ නම් දෙවනවර පිරිනමන භෝජන ප්‍ර‍තික්‍ෂෙප කොටැ එකම පාත්‍රයෙහි ලබාගත් පිණ්ඩය පමණක් වැලදීමයි. ඒ පත්තපිණ්ඩය හෙවත් එක ම පාත්‍රයෙහි පිඬු ගැන්ම – වැළඳීම යමෙකුගේ සීලය වේ ද හෙතෙම පත්තපිණ්ඩිකය. පත්තපිණ්ඩිකයාගේ අඞ්ගය  පත්ත පිණ්ඩිකඞ්ගය යි.
පත්තපිණ්ඩිකංගයද, ‘දුතියකභාජනං පටික්‍ඛිපාමි, පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගං සමාදියාමි’ (දෙවන බඳුනක් පිළිකෙව් කරමි, පත්තපිණ්ඩිකංගය සමාදන් වෙමි.) යන මේ පාඨ දෙකින් එකකින් සමාදානය සිදුවේ

“මහණෙනි,
පත්තපිණ්ඩික වූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි, මේ පත්තපිණ්ඩික වූවාහු පස් දෙනෙක් වෙත්.

“මහණෙනි, පත්තපිණ්ඩික වූවාවූ මේ පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා පත්තපිණ්ඩික වූවෙක් වේද, මෙතෙම පත්තපිණ්ඩික වූවාවූ පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ., ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ., උතුම් වේ., අධිපති වේ.

“මහණෙනි,
එලදෙනගෙන් කිරිද, කිරෙන් දී ද, දී වලින් වෙඬරුද. වෙඬරුවෙන් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද සෑදෙන්නේය. ගිතෙල් මණ්ඩය ඒ සියල්ලෙන් අග්‍රයයි කියනු ලැබේ, මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම පත්තපිණ්ඩික පස් දෙනාගෙන් අල්පෙච්ඡ බවම නිසා, සන්තුෂ්ටියම නිසා, සැහැල්ලු බවම නිසා, උතුම් විවේකයම නිසා, මෙයම අර්ත්‍ථ කොට ඇති බවම නිසා පත්ත පිණ්ඩික වූ ශ්‍රමණයා , පත්තපිණ්ඩික පස් දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර වේ , ශ්‍රෙෂට වේ, ප්‍රධාන වේ, උතුම් වේ, අධිපති වේ.

[එම පත්තපිණ්ඩිකයා විසින් වනාහි හුළුකැන් (කැඳ) බොනවිට භාජනයෙක තබා අවුළුපත් ලදහොත් අවුළුපත් හෝ පළමුකොට බිදිය යුතුය, හුළුකැන් හෝ පළමුකොට පිය යුතුය, ඉදින් එම අවුළුපත් හුළුකැන්හි ලූවහොත් පිලීමසුන් සහිත අවුළු ආදිය ලූ විට හුළුකැන් පිළිකුල් වේ. පිළිකුල් නොවන සේ කොට අනුභව කරනු වටී. එහෙයින් එබඳු වූ අවුළුපත් ගැන සලකා මෙසේ කියනලදි, ‘මී සකුරු ආදී යම් කිසිවක් පිළිකුල් නොවේනම් එය හුළුකැන්හි ලිය යුතුය, පිළිගන්නාවිටද සුදුසු පමණට පිළිගත යුතුය. අතින් ගෙන කෑයුතු අමුරිකිලි පවා එසේ නොකොට පාත්‍රයෙහිම බැහිය යුතුය. දෙවන බඳුනක් පිළිකෙව් කරනලද හෙයින් කොළපතක් තරම් වූද අන් බඳුනක් පරිභෝග කරනු නොවටී’ යනුවෙනි. මේ මෙහි පිළිපදනා විධියි.
ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි මොහුද ත්‍රිවිධ වේ. එහි උත්කෘෂ්ටයා විසින් උක්දඬු සැපීමේදී හැර, රොඩු පවා ඉවත දැමීම නොවටී. බත්පිඬු, මත්ස්‍යමාංස, කැවුම් ආදිය පවා අතින් කඩා කෑම නොවටී, මධ්‍යමයා විසින් එක් අතෙකින් කඩා කෑම වටී, මේ තෙමේ හත්‍ථයෝගී’ නමි. මෘදුක තෙමේ ‘පත්තයෝගී’ නමි, ඔහු විසින් පාත්‍රය තුළ බැහිය හැකි සියලුම දෑ අතින් හෝ දතින් කඩා කෑම වටී.
මේ තිදෙනාගේම ධුතංගය දෙවන බඳුනක් ඉවසූ කෙණෙහිම බිදේ. මේ මෙහි භේදයයි.
ආනිසංස මෙසේයි: නොයෙක් රසයන් කෙරෙහි ඇති තෘෂ්ණාව දුරුවීමය, ආහාරයෙහි ගිජු බව දුරලීමය, ආහාරයෙහි ප්‍රයෝජනය පමණක් දන්නාබවය, තලි තැටි ආදී බඳුන් පරිහරණයෙන් ඇතිවන ගැහැට නැති බවය, නොවිසුරුණු බොජුන් ඇතිබවය, අල්පේච්ඡතාදී ගුණයනට අනුලෝම පැවතුම් ඇතිබවය යන මේය.

නානාභාජනවිකෙඛපං – භිත්‍වා ඔක්‍ඛිත්තලොචනො
ඛණන්තෙවිය මූලානි රසතණ්හාය සුබ්බතො,
සරූපං විය සන්තුට්ඨිං ධාරයන්තො සුමානසො
පරිභුඤ්ජෙය්‍ය ආහාරං කො අඤ්ඤො පත්තපිණ්ඩිකා“.
නොයෙක් බඳුන් පරිහරණයෙහි ඇති ගැහැට දුර හැර පහතට නැඹුරු ඇස් ඇතිව රස තෘෂ්ණාවෙහි මුල් උදුරන සෙයින් මනාව්‍රත ඇතිව, මූර්තිමත් සන්තුෂ්ටිය දරමින් මෙන් සොඳුරු සිත් ඇතිව ආහාර අනුභව කරනුයේ පත්තපිණ්ඩිකයා හැර අන් කවරෙක්ද?]

‘‘අද්ධමිදං, භික්ඛවෙ, ලාභානං යදිදං ආරඤ්ඤිකත්තං (අරඤ්ඤකත්තං (සබ්බත්ථ)) …පෙ…. පිණ්ඩ පාතිකත්තං… පංසුකූලි කත්තං … තෙ චීවරිකත්තං… ධම්මකථිකත්තං… විනයධරත්තං (විනයධරකත්තං (ස්‍යා. කං. පී. ක.)) … බාහුසච්චං… ථාවරෙය්‍යං … ආකප්පසම්පදා… පරිවාරසම්පදා… මහාපරිවාරතා… කොලපුත්ති… වණ්ණපොක්ඛරතා… කල්‍යාණ වාක්කරණතා… අප්පිච්ඡතා… අප්පාබාධතා’’ති.

AN 01-17-01 ආරඤ්ඤකත්ත සූත්‍රය.

“මහණෙනි, වනවාසි භාවය,
“මෙය ලාභයන් අතුරෙන් මෙය ඒකාන්ත ලාභයකි.’

[අද්ධමිදං යනාදියෙහි අද්ධං යන මෙය ඒකාන්ත යන්නට නමෙකි. ලාභයනගෙන් මෙය ඒකාන්තය, ලාභයන්ගෙන් මෙය නිශ්චිතයයි කියනලද්දෙවෙයි යදිදං ආරඤ්ඤකත්තං යනු යම් මේ ආරණ්‍යක භාවය ලාභයන්ට ඒකාන්තය. අවශ්‍යභාවිතයකි. ආරණ්‍යකයා විසින් ලාභ නොලැබීමට නොහැකියයි මෙය කියනලද්දේවෙයි. ආරණ්‍යක භික්‍ෂුව වනාහි තමන්ගේ අරණ්‍ය වාසයට සුදුස්සක් කරමැයි පවක් නම් නොකරයි. මේ භික්‍ෂුව ආරණ්‍යවාසියෙකැයි ඔහුට හටගත් ගෞරවය ඇති මහජනයා සිවුපසයෙන් පූජා කරයි. ‘මහණෙනි, යම් මේ ආරණ්‍යක භාවයක් වේද? මෙය ලාභයන්ට ඒකාන්ත’යයි එහෙයින් කියනලදී.

AN 01-17-02 පිණ්ඩපාති සූත්‍රය

“මහණෙනි, පිණ්ඩපාතික භාවය ,
“ ලාභයන් අතුරෙන් මෙය ඒකාන්ත ලාභයකි.’

“උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය ධම්මං සුචරිතං චරේ,ධම්මචාරී සුඛං සේති අස්මිං ලෝකේ පරම්හි ච..,ධම්මං චරේ සුචරිතං න නං දුච්චරිතං චරේ, ධම්මචාරී සුඛං සේති අස්මිං ලෝකේ පරම්හි ච.”
(ධම්මපද ලෝකවග්ග)
තේරුම :- “පිඬු සිඟා යෑම හැර ප්‍ර‍ණීත භෝජන සොයමින් පිණ්ඩපාත වත අමතක නොකළ යුතු ය. නො මනා ලෙස ආහාර සෙවීම හැර පිඬු සිඟා ගැනීම වූ සුචරිතයෙහි හැසිරිය යුතු ය. එසේ ධර්මයෙහි හැසිරෙන පැවිද්දා මෙලොව පරලොව දෙක්හි ම සුව සේ වෙසෙන්නේ ය.”
“පිණ්ඩියාලෝපසන්තුට්ඨෝ අපරායත්තජීවිකෝ,
පහීණාහාරලෝලුප්පෝ හෝති චාතුද්දිසෝ යති.
“විනෝදයති කෝසජ්ජං ආජීවස්ස විසුජ්ඣති,
තස්මාහි නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය භික්ඛාචරිය සුමේධසෝ.”
තේරුම:
“පිණ්ඩපාත භෝජනයෙන් සතුටු වන්නා වූ අනුන් අයත් නොවන දිවි පෙවෙතක් ඇත්තා වූ ආහාර තණ්හාව දුරු කළා වූ පැවිදි තෙමේ කා කෙරෙහිවත් බැඳීමක් නැති බැවින් පැකිළීමක් නැති ව සතර දිශාවෙහි හැසිරෙන්නේ වේ. පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත් වන පැවිද්දා හට අලස බව ද දුරු වේ. ආජීවය ද පිරිසිදු වේ. එබැවින් නුවණැත්තේ, පිණ්ඩපාතික වත පහත් කොට නො සිතන්නේ ය.” LINK]

AN 01-17-03 පාන්සුකූලික සූත්‍රය

“මහණෙනි, පංසුකූලික භාවය,
“මෙය ලාභයන් අතුරෙන් මෙය ඒකාන්ත ලාභයකි.’

[බුදුන්වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටියුගයේ වස්ත්‍ර චීවර රෙදි පිලි සුලබ නොවීය. තිබුනත් එදා ඉතා අධික මිලෙන් යුක්තවිය. මේ පාසුකුලික චීවරය ගැන මෙසේ සඳහන් කිරීම ඒ කාලය ගැන සලකා තේරුම් කර ගත යුතුය. මේ ධුතාන්ග වෘතයක් ලෙස සමාදන්වීම අද කරන්නට බැරි දෙයකි.

තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් දෙව්දත් තෙරණුවන් ඉල්ලා සිටි වර පහෙන් එකක්‌ වූයේ භික්‍ෂුන් වහන්සේලා දිවි ඇති තෙක්‌ පාංශුකූල සිව්රු දැරිය යුතුය යන්නයි. එය ඉතා හොඳයෑයි දේශනා කළ බුදු පියාණෝ එය නීතියක්‌ ලෙසට පිළිගන්නට නොහැකියෑයි දෙව්දත් තෙරණුවන්ට දන්වා සිටියහ. එම ඉල්ලීම බැහැර හැරීම ඉතා සුදුසු යෑයි වැටහෙන්නේ එදාට වඩා අද සමාජයටය. අද වෙළෙඳ පොළෙහි විවිධ වටිනාකම් ඇති දේශීය හා විදේශීය වශයෙන් නිෂ්පාදිත සිවුරු වර්ග කොපමණ ඇතත් පාංශුකූල සිවුරක්‌ නම් සොයාගත නොහැක. එමෙන්ම පන්සලකද නැත. සමරහවිට ආරණ්‍ය දෙක තුනක ඇත. පාංශුකූල රෙද්දක්‌ සොයා ගැනීමද උගහටය. අද පාංශුකූලයක්‌ පන්සලකට ලැබෙන්නේද නැත. ලැබෙන්නේ මතක වස්‌ත්‍ර පූජාවන්ය. මතක වස්‌ත්‍රය පාංශුකූලය ලෙස සලකන බොහෝ බෞද්ධයන්ගෙන් අප රට පිරී ඉතිරී පවතී. නමුත් පාංශුකූලය යනු මතක වස්‌ත්‍රය නොවන බව වටහා ගත යුතුය. මතක වස්‌ත්‍රය පුදන්නේ කෙනෙකු මියගිය පසු හෝ ජීවත් වන විට සිදු කරන පූජාවක්‌ ලෙස එම පුද්ගලයාගේ අවසාන කටයුතු කරන සොහොන් පළේදී හෝ නිවසේ දීය. කෙනෙකු ජීවත්ව සිටින විට සිදු කරන මතක වස්‌ත්‍ර පූජාව ඔහුට කැමති තැනකදී සඟරුවනට පිදිය හැක. ඒ සියල්ල මතක වස්‌ත්‍ර මිස පාංශුකූල නොවනු ඇත. එයට හොඳ නිදසුනකි මතක බණ හා මතක දන. මේ සියල්ල පටලවා ගත් බෞද්ධ පිරිස්‌ මතක වස්‌ත්‍රය පාංශුකූලය ලෙස සලකත්. මතක වස්‌ත්‍රය පූජාකරන ගාථාවෙන්ද පවසනුයේ “ඉමං මතක වත්තං” යනුවෙනි. මතක වස්‌ත්‍රය හා පාංශුකූලය අතර කිසිම සබඳතාවක්‌ නොමැත.

පාංශු යන්නෙහි සිංහල තේරුම වන්නේ පාංශු යනු පස්‌ යන්නයි. කුල යනු පිළිකුල් යන්නයි. එබැවින් පස්‌වලට දිරායන පිළිකුල් වූ රෙදිකඩ පාංශුකූල රෙද්ද ලෙස සලකන අතර සමහර තැනකදී මෙහි වෙනත් අර්ථයක්‌ද ලබාදී ඇත. පාංශු පස්‌ – කුල – මුදුන සොහොන් බිම් ආදී තැන්වල මළමිනී ඔතා දමා මුඳුන් වී තිබෙන රෙදි කැබැල්ල යන අරුත ගෙනදෙයි. කෙසේ වෙතත් පිළිකුල්වී පසට දිරායන රෙදිකඩ පාංශුකූල රෙද්ද ලෙස හැඳින්වීම අර්ථාන්විතය. එමෙන්ම නිවැරදිය. මෙලෙස පිළිකුල් කොට අහකට දමා දිරායන පාංශුකූල වස්‌ත්‍ර 23 ක්‌ චීවර හෙවත් සිවුරු මැසීමට සුදුසු බව විශුද්ධි මාර්ගය නම් ධර්ම ග්‍රන්ථයේ සඳහන්ව ඇත. නමුත් මෙම පාංශුකූල වස්‌ත්‍ර 23 න් එකකින්වත් මැසූ සිවුරු ලොවෙහි සිටින භික්‍ෂුන් වහන්සේලා විසින් අඳිනවාද යන්න අපි නොදනිමු මේ ගැන විස්තරයක් විසුද්ධි මග්ග යෙහි මෙසේ දැක්වේ…..

පංසුකූලිකඞ්ගය සමාදන්වන්නහු විසින් “ගහපතිදාන චීවරං පටික්ඛිපාමි. පංසුකූලිකඞ්ගං සමාදියාමි” යන මේ වාක්‍ය දෙකින් අභිමත වාක්‍යයක් කියා සමාදන් විය යුතු. “ගෘහපතීන් විසින් දෙන සිව්රු හැරැපියමි පංසුකූලිකඞ්ගය සමාදන් වෙමි” යනු එහි අර්‍ථ යි.
පංසුකූලිකඞ්ග විධානය :-
පංසුකූලිකඞ්ගය සමාදන්වූවහු විසින් සෝසානිකය, පාපණිකය, රථියචොලය, සඞ්කාරචෝලය, සොත්‍ථිය, නහානචෝලය, තිත්‍ථචෝලය, ගතපච්චාගතය, අග්ගිදඩඨය, ගෝඛායිතය, උපචිකාඛායිතය, උන්‍දුරඛායිතය, අන්තචජින්නය, දසාච්ඡිනනය, ධජාහටය, ථූපචීවරය, සමණචීවරය, ආභිසෙකිකය, ඉද්ධිමයය, පන්ථිකය, වාතාහටය, දෙවදත්තිය, සාමුද්දිය යන මේ තෙවිසි වැදෑරුම් වස්ත්‍ර‍ අතුරෙන් යම්කිසි වස්ත්‍ර‍යක් ලබාගෙන කැබැලි කොට ඉරා අබල තැන් හැරැ සබල වූ කැබලි සෝදා සිවුර සාදා ගෙනැ පරණ ගෘහපති චීවරය හැරැ දමා පරිභෝග කළ යුතු යි.]

AN 01-17-04 තෙචීවරිකත්ත සූත්‍රය

“මහණෙනි,
තෙචීවරික භාවය,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පැවිද්දන් ගේ පරිභෝගය පිණිස සිවුරු නවයක් අනුදැන වදාරා තිබේ. “අනුජානාමි භික්ඛවෙ නිචීවරං දිග – ණං සංඝාමිං
එකචචියං උත්තරාසංඝං, එකවචියං අන්තරාවාසකං”
මහණෙනි, මම දෙපටක් ඇති සඟල සිවුරුද එක් පටක් ඇති උතුරු සඟළ සිවුරුද, එක් පටක් ඇති අඳනා සිවුරුද අනුදනිමි” යනුවෙන් වදාළහ. මෙය වරදවා වටහාගත් භික්ෂූන් වහන්සේලා එක් තුන් සිවුරකින්ම ආරාමවෙහිද නවතුන් සිවුරකින් ගමෙහිද,අනෙක් තුන් සිවුරකින් නෑමෙහිද යෙදීමෙන් ඔවුන්ගේ අල්පේච්ඡ බව ඉක්මවා ගොස් සංකීර්ණත්වය පැමිණියේය. එහෙයින් අතිරේක සිවුරු දැරීම අනුමත නොකළහ. එයින් සංඝාටි උත්තරාසංග, අන්තරවාසක යන තුන ප්‍ර‍ධාන ය. අන්තරවාසක යනු අඳනය ය. උත්තරාසංග යනු උඩුකය වසනු පිණිස පොරෝනා සිවුර ය. සංඝාටි යනු විහාරයෙන් පිටත යන කල්හි ශරීරය හොඳින් වසාගනු පිණිස පාවිච්චි කරන සිවුර ය. දැනට අඳනය – තනි පට සිවුර – දෙපර සිවුරය” යි ව්‍යවහාර කරන්නේ මේ තුනටය.]

AN 01-17-05 ධම්ම කථිකත්ත සූත්‍රය

“මහණෙනි, ධර්ම කථික භාවය ,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

[ කලින් ඇති චතුක්ක නිපාතයේම 14 වන පුග්ගල වග්ගයේ ධර්ම කථික සුත්‍රයේ ද අන් තැන් කිහිපයකම ධර්ම කථික භාවය යනු කෙබඳු ගති ඇති භික්ෂුවක් දැයි සඳහන් වේ.ධර්ම සන්නිවේදකයෙකු සතු විය යුතු චරිත ලක්ෂණ ලෙස.
ප්‍රියශීලි අයෙකු වීම, ගරු සම්භාවනාවට සුදුස්සෙකු වීම, ව්‍යක්ත අයෙකු වීම, නො ඉක්ම විය යුතු වදන් ඇත්තෙකු වීම, ගැඹුරු කථා ඇත්තෙකු වීම,භාෂා, ව්‍යවහාර ජනකාන්ත වීම, ශ්‍රාවකයා වෙත අනුකම්පා සහගත වීම, ස්ව මතය නොව බුද්ධ මතය ප්‍රකාශ කිරීම, ප්‍රත්‍ය ලාභය පිණිස නොව ධර්ම ඥානය පිණිස ධර්මය දේශනා කිරීම සහ හාස්‍ය උපදවන චරිතයක් නොවීම හඳුන්වා ඇත. ගිහියන්ගෙන් සිව්පසය ලබන භික්ෂුව විසින් ගිහියාට කළයුතු ප්‍රධානතම උපකාරය වන්නේ ධර්ම දානයෙන් ඔවුනට පිහිට වීම බව පෙන්වා දී ඇත.]

AN 01-17-06 විනය ධරත්ත සූත්‍රය

“මහණෙනි, විනය ධර භාවය,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

[ සමාජයක් යනු විවිධ වූ විෂම වූ පුද්ගලයන්ගේ එකතුවකි. සංඝ සමාජය ද එබඳුය. සංඝයා උදෙසා විනය ශික්‍ෂාපද පනවන්නට සිදු වූයේද ඒ විවිධත්වය නිසාම හටගත් අර්බුද හේතුවෙනි. වරින් වර විද්‍යාමාන වූ ශ්‍රමණ සාරුප්‍යයට අගෝචර සිදුවීම් පදනම් කර ගනිමින් පැනැවුණ විනය ශික්‍ෂාපද ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යාම නිසා ඒවා ගණනින් 227 ක් වී තිබේ.

විනය ශික්‍ෂාපද විමර්ශනය කරන විට අපට දක්නට ලැබෙන විශේෂ ලක්‍ෂණය නම්, ඉන් 225 ක්ම ආගම වජ්ජ හෙවත් ආගමික සම්ප්‍රදායට පටහැනි වූ වැරදි වාරණය කිරීමට පනවා ඇති බවය. ව්‍යවහාර නීතිය අනුව වැරදි සංඛ්‍යාවට ගැනෙන්නේ. මනුෂ්‍ය ඝාතනය හා අදත්තා දානය සම්බන්ධ ශික්‍ෂාපද පමණි. මේ නිසාම විනය ශික්‍ෂා කඩ කරන්නවුන්ට නියම වන්නේද ආගමික දඬුවම්ය. රාජ නීතිය යටතේ දඬුවම් ලබන්නකු ඒ දඬුවමට අනිවාර්යයෙන්ම යටත් විය යුතු වුවත්, ආගම වජ්ජ වරදක් නිසා ආගමික දඬුවම් ලබන්නකුට එසේ අනිවාර්ය යටත් වීමක් ඇති නොවේ. දඬුවමට මුහුණ දිය යුත්තේද සිය කැමැත්තෙන් පමණි. උදාහරණයක් වශයෙන්, ව්‍යවහාර නීතිය යටතේ වරදක් සඳහා බන්ධනාගාරයට නියම වූවකු අධිකරණ ක්‍රියා මාර්ගයකින් නිදොස්ව නිදහස් වුවොත් මිස ඒ දඬුවමින් මිදිය හැකි නොවේ. එහෙත් කවර තරාතිරමේ හෝ විනය ශික්‍ෂා පදයක් කඩ කළ භික්‍ෂුවකට ලැබෙන දඬුවම විඳීමට හෝ එසේ නොවිද සසුනින් බැහැර වීමට අයිතියක් මෙන්ම නිදහසක්ද තිබේ. එයින් ආධ්‍යාත්මික හානියක් මිස කවර ආකාරයේ හෝ සමාජ හානියක් ඔහුට සිදු වන්නේද නැත. බොහෝ භික්‍ෂූන් විනය විරෝධීව හැසිරෙන්නේ මේ පුද්ගල ස්වාධීනතාව අවියක් කර ගැනීමෙනි. ඒ අනුව විනය ශික්‍ෂාපද යනු අවබෝධයෙන් ස්වේච්ඡාවෙන් හා උදාර අරමුණින් යුතුව ආරක්‍ෂා කරගත යුතු ඒවා මිස බලහත්කාරයෙන්, ද¾ඩුවමින්, අකැමැත්තෙන් ආරක්‍ෂා කරවිය හැකි ඒවා නොවන බව වටහා ගත යුතුය. ඒවා භික්‍ෂු භික්‍ෂුණීන්ට පමණක් ම සීමිත ශික්‍ෂා මාර්ගයක් පමණි. විනය ශික්‍ෂා පදවල ස්වභාවය හා අන්තර්ගතය විමසීමෙන් මේ බව වඩාත් පැහැදිලිවේ. විනය ශික්‍ෂාපද පනවා ඇත්තේ අරමුණු කීපයක් සපුරා ගැනීම සදහාය. විනය ශික්‍ෂාපදවල අන්තර් ගත වන්නේ ඒ සඳහා පාදක වන කාරණා වන්ය. මෙහි පහත දැක්වෙන්නේ ඒ අරමුණුයි.

1. භික්‍ෂු සමූහයාගේ යහපත් පැවැත්ම සඳහා
2. භික්‍ෂු සමූහයාගේ හිත සුව සඳහා
3. භික්‍ෂු සමූහයා අතර සිටින නොහික්මුණු අවිනීත පුද්ගලයන්ට නිග්‍රහ කොට, ඔවුන් හික්මවා ගැනීම සඳහා
4. සුපේශල භික්‍ෂූන්ගේ ඵාසු විහරණය සඳහා
5. මෙලොව දී ඇතිවන ආශ්‍රවයන්ගෙන් ආරක්‍ෂා වීම සඳහා
6. පරලොව දී ඇති විය හැකි ආශ්‍රවයන්ගෙන් දුරුවීම සඳහා
7. නොපැහැදුනවුන් ගේ පැහැදීම ඇති කිරීම සඳහා
8. පැහැදුනවුන්ගේ පැහැදීම වැඩි දියුණු කරලීම සඳහා
9. නිර්මල වූ ධර්මය බොහෝ කාලයක් පැවතීම සඳහා
10. භික්‍ෂූන්ගේ කාය වාග් සංවරය ඇති කර ගැනීමට උපකාර වීම සඳහා

ශික්‍ෂාපද අනු ශික්‍ෂා පද ආදී වශයෙන් හා පාරාජිකා සංසාදිසේස, අනියත, නිසගි පචිති හා පචිති පාටි දේශනීය අධිකරණ සමථ, සේඛියා යන කාණ්ඩ වශයෙන් වූ 227 ක් වන ශික්‍ෂාපදයන්හි අන්තර්ගත වන්නේ මෙකී අභිප්‍රායයන් සපුරා ගැනීමට ඉවහල් වන ව්‍යවස්ථාවන්ය. විනය පිටකයේ දක්නට නොලැබෙන, එහෙත් භික්‍ෂූන්ගේ ආයති සංවරයට ඉවහල් වන විනය නිර්දේශ සමූහයක් අට්ඨකතාවලින් ඉදිරිපත් වේ. “ පාලි මුන්පාක විනය” නමින් හඳුන්වන්නේ ඒවාය. මේ හැම ප්‍රඥප්තියක්ම විනය නිර්දේශ හැටියට ථේරවාදිහු පිළිගනිති.
කතරගම කිරි වෙහෙර රාජ මහා විහාරාධිපති
රුහුණු මාගම් පත්තුවේ ප්‍රධාන සංඝනායක මහෝපාධ්‍යාය
ඌව – වෙල්ලස්ස විශ්ව විද්‍යාලයේ කුලපති
ආචාර්ය අලුත්වැව සෝරත නා හිමි].]

AN 01-17-07 බහුසච්ච සූත්‍රය

“මහණෙනි, බහුශ්‍රැත භාවය,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

“බහුශ්‍රැත” බව යන්නට සාමාන්‍ය සිංහල තේරුම බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව යන්න යි. මෙහි ඇසූ “ යන්නෙන් අසා ඇති බවත් ,පිරූ යන්නෙන් මතක තබා ගෙන ඇති බවත් කියැවේ. මේ අනුව බොහෝ දේ අසා මතක තබාගෙන ඇති තැනැත්තා සමාජ ව්‍යවහාරයේ අයුරින් බහුශ්‍රැතයෙකු වේ. එසේ නමුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ ආකාරයට බහුශ්‍රැත බව යනු ඊට වඩා බොහෝ උසස් දෙයකි. ධර්මය බොහෝ සේ අසා මතක තබා ගත් පමණින් ම ඔහු බහුශ්‍රැතයෙකු නොවේ. අංගුත්තර නිකාය පඨම නාථකරණ සූත්‍රය ආදි සූත්‍ර දේශනාවන් හි බහුශ්‍රැතභාවය හඳුන්වා දී ඇති ආකාරය විමසා බැලීම මෙහි දී වැදගත් වේ.
“ යෙ තෙ ධම්මා ආදි කල්‍යාණා,
මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසාන කල්‍යාණා
සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කේවල පරිපුණ්ණං
පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති.
තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්ස්‍රතා හොන්ති,
ධතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා
දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා “
මුල යහපත් වූ මැද යහපත් වූ අවසානයද යහපත් වූ අර්ථ සහිත ව්‍යඤ්ජන සහිත මුළුමනින්ම නිවන් මග පෙන්වා දෙන යම් ධර්මයක්වේ ද? ඒ ධර්මය මැනවින් අසා (සුතා) මතක තබාගෙන (ධතා) නැවත නැවතත් වචනයෙන් පුරුදුකොට (වචසා පරිචිතා) ඉතා හොඳින් නුවණින් විමසා බලා (වනසානුපෙක්ඛිතා) දෘෂ්ටිමය වශයෙන් නිවැරදි වැටහීමකට පැමිණියේ වෙයි”
අසා මතක තබා ගැනීම පමණක් බහුශ්‍රැත බව නොවේ. මතක තබා ගත් දෙය නැති වී නො යන ලෙස නැවත නැවත පුරුදු කොට නුවණින් විමසා බැලිය යුතු ය. නුවණින් විමසීමෙන් ඔහු දෘෂ්ටිමය වශයෙන් නිවැරැදි වැටහීමක් ලැබ තිබිය යුතුය..

මෙහි කියැවෙන නුවණින් විමසා බැලීමත් දෘෂ්ටිමය වැටහීමත් යන කරුණු දෙක ඉතා වැදගත් වේ.මෙ කල ධර්මය අසන බොහෝ දෙනෙකුගෙන් මතක තබා ගන්නේ ඇතැම් විට ඉතා ටික දෙනෙකි. විලාසිතාවක් ලෙස ධර්මය ඇසූවත් මතක තබාගැනීමට උනන්දු නොවන අය ද වේ. අංගුත්තර නිකායට අයත් සුස්සුස්සති සූත්‍රයේ දී, ධර්මය ඇසීමේදි ඉතා හොඳින් අසන්න (සූස්සූස්සති) කන් යොමාගෙන අසන්න (සෝකං ඕදහති) අවබෝධය පිණිස සිත පිහිටුවා ගන්න (අඤ්ඤාය චිත්තං උපට්ඨඵති) අර්ථවත් දේ ගන්න (අත්ථං ගන්හාති) අර්ථවත් නැති දේ අත හරින්න (අනත්ථං රිඤ්වති) යනුවෙන් බුදු පියාණන් වහ්නසේ පෙන්වා වදාළහ. ධර්මය ඇසීමට ද පූර්ව සූදානම තිබිය යුතුය. එසේම මේ සූත්‍රයේ සඳහන් වන ආකාරය ධර්මය ඇසීමේ යම් අරමුණක් (නිවන් අවබෝධය) තිබිය යුතුය. එවැනි උතුම් අරමුණක් ඉටු කර ගැනීම පිණිස ධර්මය අසන තැනැත්තා ඉතා හොඳින් එම ධර්මය මතක තබා ගනි.
ඇතැම් දෙනෙකු නුවණින් විමසා බැලීමට නොව දහම් දැනුම වැඩිකර ගැනීමට උත්සාහ කරයි. පංච උපාදානස්කන්ධය ගැන අසා ඇතත්. කොතැනක හටගන්නා කෙසේ හටගන්නා දෙයක් දැයි ඇතැම් විට නොසිතයි. දොළොස් ආයතන, අටළොස් ධාතු ආදි අවබෝධයට අදාළ වන ධර්ම කරුණු පිළිබඳ දැනුමක් ඇතත්, ජීවිතයට ගලපා ගනිමින්, ආර්ය සත්‍යයන්ට ගලපා ගනිමින් විමසා බැලීමක් නැත. ඒවා හුදු දැනුමක් පමණි.

දෘෂ්ටිය වැටහීමකට පැමිණිය හැක්කේ ද ධර්මය විමසා බැලීමෙන් පමණි. විමසීමෙන් තොරව ඒ වැටහීමට පැමිණිය නො හැකිය. “ දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා” යන වැටහීම ධර්මය අවබෝධ වීමක් නොවේ. මෙය බහුශ්‍රැතභාවයේ ඉහළම තැනයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ නිවන් අවබෝධය පිණිස මේ අයුරින් නිවන් මාර්ගය වැඩිය යුතුයි යන නිවැරැදි වැටහීමක් ලබා ගැනීමයි.මේ වැටහීම ලබාගත් තැනැත්තාට ඉවසීමෙන් යුතුව ක්‍රමයෙන් නිවන් මග ප්‍රගුණ කළ හැකිය. කල්‍යාණ මිත්‍ර ආශ්‍රය, ධර්ම සාකච්ඡාව පැවැත්වීම, ධර්මය ඇසීම ආදියෙන් සිහිය වීර්ය දියුණු කර ගැනීමට උදව් ලැබේ. ස්කන්ධ, ධාතු, ආයතන වශයෙන්, අනිත්‍ය දර්ශනය ඇති කර ගන්නේ කෙසේ දැයි නිවැරැදි වැටහීමක් ඔහුට ඇත.

බහුශ්‍රැත භාවයට අයත් මේ සියලු අංග සම්පූර්ණ කර ගැනීමට උනන්දුවීම ඉතා වැදගත් වේ. ඒ වැදගත් කම පෙන්වා දෙන සූත්‍ර දේශනා දෙකක් අංගුත්තර නිකායේ ඇතුළත් වේ. චතුක්ක නිපාතයට අයත් “සෝතානුධත” සූත්‍රයේ දී මේ බහුශ්‍රැත බවෙහි ආනිසංස හතරක් පෙන්වා දේ. මේ සූත්‍ර දේශනාවට අනුව මරණින් පසු දිව්‍ය ලෝකයකදී හෝ ධර්මය අවබෝධය පිණිස මේ බහුශ්‍රැතභාවය ඇත කර ගැනීම ඉතා වැදගත්වේ.
අංගුත්තර නිකාය දසක නිපාතයට අයත් “ මිගසාලා” සූත්‍රයෙහි ද මේ බහුශ්‍රැතභාවයේ වටිනාකම පිළිබඳව කියැවේ. එම සූත්‍ර දේශනාව ට අනුව,මෙලොව ජීවත් වන එක් පුද්ගලයෙකුගේ සීලයෙහිද අඩුපාඩු කම් ඇත. සමාධිය ප්‍රඥාව පිළිබඳවද ඇති සැටියෙන් දන්නා නුවණක් නැත. සීලයෙහි අඩුපාඩු සකස් කර ගෙන සමාධි ප්‍රඥා දියුණු කර ගැනීම පිළිබඳ ව අසා දැන ගැනීමක් හෝ බහුශ්‍රැතභාවයක් හෝ දෘෂ්ටිමය වශයෙන් වටහා ගැනීමක් හෝ නැත. ඔහු මරණින් පසු පිරිහෙන පුද්ගලයෙක් බවට පත් වේ. විශේෂගාමී පුද්ගලයෙකු නොවේ.
මෙලොව ජීවත්වන තවත් පුද්ගලයෙකුද සීලයෙහි අඩු පාඩුකම සහිත වේ. නමුත් සමාධිය ප්‍රඥාව පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දන්නා නුවණක් ඇත. ඔහුගේ සීලයෙහි අඩු පාඩු සකස් කරගෙන සමාධි ප්‍රඥා දියුණු කර ගැනීම පිළිබඳ ව අසා දැනගෙන ඇත. බහුශ්‍රැතභාවයෙන් යුක්තය. දෘෂ්ටිමය වශයෙන් වටහා ගැනීමක් ඇත. ඔහු මරණින් පසු නො පිරිහෙන පුද්ගලයෙකි. විශේෂගාමී වේ. ඒ පුද්ගලයාගේ නුවණින් විමසීම බාහිර කිසිවෙකුට නො පෙනේ. නමුත් ඒ විමසා බැලීම හේතුකොට ගෙන ඔහු දහම් සැඩ පහරට ඇතුල් වන බව (මාර්ගඵලයන්ට පත් වන බව) එම දේශනයෙහි සඳහන් වේ.
මේ අනුව බාහිරින් දක්නට ලැබෙන සීලයෙහි ඇති දුර්වලතා අනුව පුද්ගලයන් ප්‍රමාණ කළ නොහැකි බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළහ. කෙනෙකු කොපමණ සිල්වත් වුවත් නුවණින් විමසා බැලීමක් නැති නම් ඔහු ප්‍රමාදී පුද්ගලයෙකි. නමුත් සීලයෙහි යම් දුර්වලතා ඇතත් නුවණින් විමසා බැලීම ඔහුගේ දියුණුවට හේතුවේ. එසේ නමුත් මේ කරුණ වැරැදි ලෙස තේරුම් නො ගත යුතුය. මෙයින් දුස්සීල වීමට හෝ සීලය අවතක්සේරුවට ලක් කිරිමට හේතුවක් නොවේ. බුදුපියාණන් වහන්සේ මේ සූත්‍ර දේශනාව දේශනා කොට වදාළේ සීලය පමණක් මුල් කරගෙන පුද්ගලයන් ප්‍රමාණ කිරීම වැරැදි බව පෙන්වා දීමට යි. ඒ නිසා අපි හැකිතාක් දුරට සිල්වත් ජිවිත ගත කරමින් ධර්මය නුවණින් විමසා බැලීමට උනන්දු විය යුතුය. එය අපගේ දෙලොව දියුණුව සලසා දෙයි.
ලිව්වේ. මීගලෑව කුඩා කත්නොරුව
මුදියන්නෑගම-නිබ්බුතාරාම ආරණ්‍යයේ
පොතුහැර විපස්සි හිමි]

AN 01-17-08 සථාවරෙය්‍ය සූත්‍රය

“මහණෙනි, ස්ථවිර භාවය,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

[ස්ථාවරෙය්‍යං යනු බොහෝකල් පැවිදිව සිටීමෙන් තහවුරුබවට පත්බවයි. උපසම්පදා වී අවුරුදු (වස්) 10ක් සම්පූර්ණ නම් ස්ථවීර යන නම භාවිත කරයි.උපසම්පදාවෙන් අවුරුදු (වස්) 20ක් සම්පූර්ණ නම් මහා ස්ථවීර යන නම භාවිත කරයි]..

AN 01-17-09 ආකප්ප සම්පදා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
යහපත් ආකල්ප සම්පත්තිය
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’ ,

AN 01-17-10 පරිවාර සම්පදා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
(යහපත්) පිරිවර ඇති බව, “ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

AN 01-17-11 මහා පරිවාරතා සූත්‍රය

“මහණෙනි, මහත් පිරිවර ඇති බව,
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

AN 01-17-12 කොලපුත්තියතා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
කුලපුත්‍ර භාවය “ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

AN 01-17-13 වණ්ණ පොක්ඛරතා සූත්‍රය

“මහණෙනි, වර්ණ (ශරීර) සෞන්දර්‍ය්‍යයෙන් සමන්විත භාවයක් වේද.
“ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

AN 01-17-14 කල්‍යාණ වාක්කරණතා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
(යහපත්) වචන ඇති බව “ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

AN 05-20-08 සුභාසිත වාචා සුත්‍රය :
මහණෙනි, කරුණු පසෙකින් සමන්වාගත වචනය සුභාෂිතය වෙයි. දුර්භාෂිත නො වෙයි, අනවද්‍ය ද වෙයි, නුවණැතියන් විසින් නො ගැරැහිය යුතු ද වෙයි. කවර පසෙකින් යත්:
කාලභාෂිතද (නිසි කල්හි කියනලදුයේ) වෙයි.
සත්‍යභාෂිත ද වෙයි.
ශලක්ෂණභාෂිත ද (සිළුටු වචන) වෙයි.
අර්‍තථසංහිත භාෂිත ද වෙයි.
මෙත් සිතින් (කියන) භාෂිත ද වෙයි.

AN 01-17-15 අප්පිච්ඡතා සූත්‍රය

“මහණෙනි, අල්පෙච්ඡ භාවය, “ ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයකි.’

අප්පිච්ඡතා යනු නොයෙක් දෙයට ආශා නො කරන බව ය. සන්තුට්ඨිතා යනු යහපත් වූ හෝ අයහපත් වූ හෝ මද වූ හෝ තමාට ඇති දෙයින් සතුටු වන බව ය, මේ දෙක එකට බැඳී පවත්නා ගුණ දෙකකි. යමකුට අප්පිච්ඡතා ගුණය ඇත්තේ නම් ඔහුට සන්තුට්ඨිතා ගුණය ද ඇත්තේ ය. මේ ගුණ දෙක්හි පිහිටි පැවිද්දන් හට අත්‍රිච්ඡතා මහිච්ඡතා පාපිච්ඡතා යන දුර්ගුණ තුන ද ඇති නොවේ. ඒ දුර්ගුණ තුන ගැන ද පැවිද්දන් දැන සිටිය යුතු ය. විද්‍යමාන ගුණ සඟවන බව ද, පිළිගැනීමෙහි පමණ දන්නා බවද අප්පිච්ඡතා නම් වේ. එයින් සමන්විත වූ පුද්ගලයා තමන් කෙරෙහි විද්‍යමාන වූ ගුණය සඟවනු කැමති බැවින් සැදැහැ ඇතියේ සැදැහැ ඇතියයි ජනයා දැනගනීවායි නො කැමති වෙයි. සිල් ඇත්තේ, විවේක ඇත්තේ, බහුශ්‍රැත වූයේ, ප්‍රඥාවන්ත වූයේ පටන්ගන්නා ලද වීර්යය ඇත්තේ, සමාධි සම්පන්න වූයේ, ප්‍රඥාවත් වූයේ, ක්‍ෂීණාශ්‍ර වූයේ, මා ක්‍ෂීණාශ්‍රවයෙකැයි ජනයා දැනගනීවායි නො කැමති වේ. මජ්ඣන්තික ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙනි.

මජ්ඣන්තික තෙරුන් වහන්සේ මහා රහතන් වහන්සේ නමකි. එහෙත් උන්වහන්සේගේ පා සිවුරු පාදයක් (කහවනුවෙන් හතරෙන් එකක්) පමණ අගී. උන්වහන්සේ අශෝක රජුගේ විහාර පූජා දිනයෙහි සංඝ ස්ථවිර වූහ. උන්වහන්සේගේ රූක්‍ෂභාවය දැක මිනිස්සු ස්වාමීනි, මදක් බැහැර වුව මැනවැයි කීහ. රහතන් වහන්සේ මා වැනි රහත් කෙනෙකු රජුට සංග්‍රහ නො කරන කල්හි අන් කවරෙක් පිහිට වන්නේදැයි, පොළවෙහි කිමිද සංඝස්ථවිරයන්ට පුදන ලද පිණ්ඩය ගනිමින්ම නැගුනු සේක. මෙසේ මහ රහතන් වහන්සේ නමක් වූයේ ම ‘මේ රහත් කෙනෙකැ’යි මිනිසුන් දැනගන්නවාට නො කැමති විය. මෙසේ අල්පේච්ඡ භික්‍ෂුව නූපන් ලාභය උපදවයි. උපන් ලාභය තහවුරු කරයි. දායකයන්ගේ සිත ආරාධනය කරයි. හෙතෙම යම් විධියකින් තමාගේ අල්පේච්ඡ භාවයෙන් මදක් ගනී ද ඒ ඒ පරිද්දෙන් ඔහුගේ වතෙහි පැහැදුණු මිනිස්සු බොහෝකොට දෙන්නාහුය.

මීට වෙනස් වූ ද සතර වැදෑරුම් අල්පේච්ඡයක් වෙයි.
ප්‍රත්‍ය අල්පේච්ඡය,
ධුතංග අල්පේච්ඡය,
පරියත්ති අල්පේච්ඡය,
අධිගම අල්පේච්ඡය යනුවෙනි.

ඔවුන් අතරෙන් සිවුපසයෙහි අල්පේච්ඡ වූයේ ප්‍රත්‍ය අල්පේච්ඡයයි. ඔහු දායකයාගේ කැමැත්ත, ශක්තිය දනී. දාන වස්තුවේ ප්‍රමාණය දනී. තමාගේ තරාතිරම ශක්තිය දනී. ඉදින් දාන වස්තුව බොහෝ වේද? දායකයා මදක් දෙනු කැමති වේද, දායකයාගේ වශයෙන් ස්වල්පයක් ගනී. දාන වස්තුව ස්වල්ප වූයේ දායකයා බොහෝ දෙනු කැමති වේද, තමාගේ ශක්තිය දැන ප්‍රමාණයෙන් ගනී. දාන වස්තුවත් බොහෝ වේද, දායකයා බොහෝ දෙනු කැමතිත් වේද, එකල තමාගේ ශක්තිය ගැන ප්‍රමාණයෙන් ගන්නේ ය.
දුවඟ පිළිවෙත් තමා සන්තකව ඇති බැව් නො දන්වනු කැමැත්තේ, ප්‍රචාරය නො කරනු කැමැත්තේ ධුතංග අල්පේච්ඡයයි. එය ප්‍රකෘති කිරීම පිණිස මේ වස්තූහු වෙති. සෝසානික මහා කුමාර ස්ථවිරයෝ අවුරුදු හැටක් සුසාන භූමියෙහි විසීය. වෙනත් එකම භික්‍ෂුවක් වත් එය නො දත්තේය.
සුසානෙ සට්ඨි වස්සානි – අබ්බොකිණ්ණං වසාමහං
දුතියො මං නජානෙය – අහො සොසානිකුත්තමො.

මම හැමවසක් සොහොනෙහි විසුවෙමි. වෙනත් කෙනෙකු හා සම්බන්ධ නොවී විසූවෙමි. දෙවැන්නෙක් මා පිළිබඳව නො දන්නේය. සෝසානික ධුතංගයාගේ උතුම් බව පුදුම සහගතය.

සෑගිරි පර්වතයෙහි සහෝදරවරු දෙනමක් විසූහ. බාල තැනැත්තා උපස්ථායකයා විසින් එවන ලද උක්දඬු කීපයක් ගෙන වැඩිමහල්ලා වෙත ගියේය. ස්වාමීනි, පරිභෝග කළ මැනවැයි ඉල්ලීය. තෙරුන්ගේද දන් වළඳා අවසන මුව සෝදන වෙලාව විය. හෙතෙම කම් නැතැයි කීය. ඇයිද ස්වාමීනි, ඒකසනිකංග වූයේදැයි විමසීය. ඇවැත්නි, උක්දඬු ගෙනෙව කීය. පනස්වසක් ආරක්‍ෂා කළ ඒකාසනිකංගය සඟවා උක්දඬු පරිභෝග කොට මුව සෝදා දමා නැවත ඒකාසනිකංග ධුතංගය අධිෂ්ඨාන කළේය.

යමෙක් වනාහි සාකෙතකතිස්ස තෙරුන් මෙන් බහුශ්‍රැත භාවය දන්වන්නට නො කැමැති වීම මේ පර්යාප්ති අල්පේච්ඡතාවයයි. ස්ථවිරයන් වහන්සේ වනාහි, උදෙසීම් පිළිවිසීම් ආදිය නො කරන්නේ මොහොතක් (වෙලාවක්) නැතැයි කියයි. එහිදී මරණ ඇසිල්ල ලබන්නෙහිදැයි සමහරු චෝදනා කළහ. එසේ චෝදනා කරන ලද සඟ පිරිස අත්හැර කිහිරිවැල මුහුදු විහාරයට වැඩියහ. එහිදී වස් කාලය තුළ ස්ථවිර නවක මජ්ඣිම භික්‍ෂූන්ට උපකාරව සිට මහා පවාරණ පොහෝ දිනයෙහි ධර්ම කථාවෙන් මුළු ජනපදය (තම බහුශ්‍රැත) බවින් එකලු කොට ගියේය.
යමෙක් වනාහී සෝවාන් ආදි මාර්ගඵල ලබාත්, නය දන්වන්නට අකැමැති වේද, එය අධිගම අල්පේච්ඡභාවය වේ. කුලපුත්‍රයන් තුන්දෙනා මෙන් ද, ඝටීකාර කුඹල්කරු මෙන් ද වේ.

ආයුෂ්මත් පුණ්ණ තෙරුන් වහන්සේ වනාහි අත්‍රිච්ඡතාව (අධික ආශා ඇති බව) පාපිච්ඡතාව (පව් කිරීමට ආශාව) මහිච්ඡතාව (බොහෝ දේ අවශ්‍ය බව) යන සියල්ල හැර හැම අයුරකින්ම ඉච්ඡාවන් දුරුකොට තෘෂ්ණාරහිත වූ පිරිසිදු වූ අපිස් බවින් සමන්විත වූයේ අල්පේච්ඡ නම් වේ. භික්‍ෂූන්ට ද ඇවැත්නි, අත්‍රිච්ඡතා (ආශාධික වූයේ) පාපිච්ඡතා (පාපී බවට යොමුවූයේ) මහිච්ඡතා (බොහෝ දේ අවශ්‍ය වූයේ) යන මේ සියලු ධර්මයන් පහකළ යුතුයයි ඒ ධර්මයන්හි ආදීනව දක්වා මෙබඳු වූ අපිස් බවම සමාදන්ව පැවැතිය යුතුයයි අල්පේච්ඡ කථාව වදාළේය. “අත්තනාව අප්පිච්ඡො අප්පිඤ්ච කථංච භික්ඛුනං කත්‍ථා” යනු එහෙයින් කියන ලදී]

“මහණෙනි,
නිරෝගි භාවය, මෙය ලාභයන් අතුරෙන් ඒකාන්ත ලාභයයි”

[අප්පබාධතා යනු නීරෝගී සම්පත්තියයි. නීරෝගී භික්‍ෂුව තමන්ගේ ශරීරයෙහි යහපත්බවින් වාස (විදර්‍ශනා) ධුරයන්ද ග්‍රන්ථධුරයන්ද සම්පූර්‍ණ කරන්නෙක් වෙයි. එහෙත් මේ ධර්ම විනයේ නීරෝගිබව, ආරෝග්‍ය සම්පත්තිය මේ කුණු ශරීර කුඩුවේ යහපත් ස්භාවය ලෙස ගතහොත් ඔබ ඇස් නැත්තෙක් ලෙස ගැනෙන බව ඉහලින් එක් කොට ඇති දේසනාවෙන් මනා ලෙස විස්තර කර ඇත.]

SN 01-01-07-01. නාම (නාමද්ධභවන) සූත්‍රය
SN 01-01-07-02. චිතත සූත්‍රය
SN 01-01-07-03. තණ්හා සූත්‍රය
SN 01-01-07-04. සංයෝජන සූත්‍රය
SN 01-01-07-05. බන්‍ධන සූත්‍රය
SN 01-01-07-06. අබිභාහත / මචිචුනබිභාහත සූත්‍රය
SN 01-01-07-07. උඩිඩ්ත/ තණ්හාඋඩිඩ්ත සූත්‍රය
SN 01-01-07-08. පිහිත / මචිචුපිහිත සූත්‍රය
SN 01-01-07-09. ඉචඡා/ ඉචඡාබද්ධ සූත්‍රය
SN 01-01-07-10. ලොක/ ජස්සුලොක සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි එක් රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු එක් දෙවියෙක් බබලන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක හිඳ මේ ගාථාව කීය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

 [නාමං සබ්බං අන්‍වභවි නාමය සියල්ල අභිභවනය කරයි, පහර දෙයි, යට කරයි. ඕපපාතික ලෙස හෝ කෘත්‍රිම නාමයෙන් මිදුණු සත්ත්වයකු හෝ සංස්කාරයක් හෝ නැත. යම් ගසක් හෝ ගලක් මේ නමැයි (මේ නම් වෙතැයි) නොදනිත් ද “නමක් නොමැති” යන්න ම එහි නම වේ.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වනාහි රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු එක් දෙවියෙක් බබලන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, මේ ගාථාව කීය.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

සබ්බෙව වසමන්‍වගු යම් කෙනෙකු සිතේ වසඟයට යත් ද එය ඒවායෙහි ම අනවශේෂයෙන් ග්‍රහණය කිරීම ය.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වනාහි රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු එක් දෙවියෙක් බබලන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, මේ ගාථාව කීය.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වනාහි රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු එක් දෙවියෙක් බබලන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

සිවු වැන්නේ – කිංසු සංයොජනො කුමන සංයෝජන ද? කුමන බන්ධන ද? විචාරණං ‘චරණ’ පාද ය. බහු වචනයෙහි ලා ඒක වචනය කරන ලදි. විතක්කස්ස විචාරණං විතර්කය එහි පාද ය.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල වනාහි එක්තරා දෙවියක් රෑ පළමු දසපැය ඉක්ම ගිය කල්හි බබලන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල වනාහි එක්තරා දෙවියෙක් රෑ පළමු දසපැය ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ සියලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යමි තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය. එක්පසෙක සිටි ඒ දෙවිතෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි මේ ගාථාව කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

කෙනස්සුබ්භාහතො ‘කෙන සු අබ්භාහතො’ (කුමකින් ලුහුබඳන ලද ද?) ‘සු’ නිපාත මාත්‍රයකි. ඉච්ඡාධූමායිතො තෘෂ්ණාවෙන් ගිනි ගෙන ඇත්තේ ය.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල වනාහි එක්තරා දෙවියෙක් රෑ පළමු දසපැය ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යමි තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය. එක්පසෙක සිටි ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි මේ ගාථාව කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

මෙහි – තණ්හාය උඩ්ඩිතො තෘෂ්ණාවෙන් එල්ලා ඇත. (බැඳ දමා ඇත.) චක්ෂුව (ඇස) තෘෂ්ණා රැහැනින් ගොතා රූප නමැති නාග දත්තයෙහි (කොක්කෙහි) එල්ලා තබන ලදි. කණ ආදිය ශබ්දාදිය යන ආකාරයට ලෝකය තෘෂ්ණාවෙන් එල්ලන ලද්දේය. මච්චුනා පිහිතො සත්ත්වයෝ, අනන්තර (පූර්ව) ආත්ම භාවයෙහි කරන ලද කර්මය ආසන්න එක් චිත්තාන්තරයක් බලවත් මාරාන්තික වේදනාව නිසා පර්වතයකින් මෙන් වැසුණු බව නිසා අවබෝධ කර නො ගනිත් යි මච්චුනා පිහිතො ලොකො (ලෝකය මරහු විසින් වසන ලද්දේ ය) යයි කියන ලදි

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල එක්තරා දෙවියෙක් රෑ පළමු දස පැය ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

-මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එක්තරා දෙවියෙක් රෑ පළමු දසපැය ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

-මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල වනාහි එක්තරා දේවතාවෙක් රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යමි තැනෙකද එතැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත් පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

– කිස්මිං ලොකො සමුප්පන්නො කුමක් හටගත් කල්හි ලෝකය උපන්නේ දැයි කියයි. ඡස්සු ආධ්‍යාත්මික ආයතන සය උපන් කල්හි ‘උපන්නේ ය’ යි කියනු ලැබේ. 
ඡස්සු කුබ්බති ඒ හයේ ම සන්‍ථවං (එක් ව වාසය කිරීම) (කුබ්බති =) කරයි. උපාදාය ඒ හය ම දැඩි ව අල්ලා ගෙන පැමිණ ප්‍රතීත්‍ය ව පවතී. විහඤ්ඤති ඒ සයෙහි ම නැසෙයි. පෙළෙයි. මෙසේ ආධ්‍යාත්මික ආයතන වශයෙන් මේ ප්‍රශ්නය පැමිණියේ ය. ආධ්‍යාත්මික බාහිර වශයෙන් ගැනීම වටී. ආධ්‍යාත්මික ආයතන සයෙහි උපන් කල්හි මෙය ‘උප්පන්න’ නම් වේ. බාහිර ආයතනවල සන්‍ථවය (එක් ව සිටීම) කරයි. ආධ්‍යාත්මික ආයතන හය පාදක කොට ගෙන බාහිර ආයතන සයේ පෙළයි යනුයි.]

SN 01-02-02-01. චන්‍දිමස සූත්‍රය
SN 01-02-02-02. වෙණ්හු සූත්‍රය
SN 01-02-02-03. දීගලට්ඨි සූත්‍රය
SN 01-02-02-04. නන්දන සුත්තං
SN 01-02-02-05. චන්‍දන සූත්‍රය
SN 01-02-02-06. සුදත්ත සූත්‍රය
SN 01-02-02-07. සුබ්‍රහ්ම සූත්‍රය
SN 01-02-02-08. කකුධ සූත්‍රය
SN 01-02-02-09. උත්තර සූත්‍රය
SN 01-02-02-10. අනාථපිණ්ඩික සුත්‍රය

SN 01-02-02-01. චන්‍දිමස සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි චන්‍දිම දේවපුත්‍රයා රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තාහු සියලු ජේතවනය සිය දේහ ප්‍රභාවෙන් බබුළුවමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය.
එක්පසෙක සිටි ඒ චන්‍දිම දේවපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි මේ ගාථාව කීයේය:

(එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
මෙසේ වදාළ සේක.)

[කච්ඡෙ ව කිස්සෙහි* මෙන්, කිස්ස – කඳුවල “කිස්ස” හා ගංගා “කිස්ස” ද වේ. එකොදි නිපකා ඒකාග්‍රතාවයට පත් සිතින් හා ප්‍රඥා නිපුණත්වයෙන් යුක්ත වූ; සතා සිහි ඇති; කියන ලද්දේ මෙය යි: යම් කෙනෙක් ධ්‍යාන ලැබ එකඟ වූ සිතින් යුතු ව, ප්‍රඥානිපුණත්වය ඇති ව හා සිහියෙන් යුතු ව වසන්නේ ද ඔවුහු (අමකසෙ = අ+මකසෙ) මදුරුවන් නැති කඳු කිස්සක හෝ නදීකිස්සක හෝ මුවන් මෙන් සුවයට යන්නෝ ද පාරං නිවනට; අම්බුජො මත්ස්‍යයා, රණඤ්ජහා කෙළෙස් දුරලන, යම් කෙනෙක් දැහැන් ලැබ අප්‍රමාදී වූවෝ කෙළෙස් දුර ලත් ද ඔවුහු නූල් දැල බිඳ (යන) මත්ස්‍යයන් මෙන් නිවනට යන්නාහු ය යි කියන ලදි.]

SN 01-02-02-02. වෙණ්හු සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වනාහි රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු වෙණ්හු දේවපුත්‍රයා බබළන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුලු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිට මේ ගාථාව කීය.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

 [ වෙණ්හු ඒ දේව පුත්‍රයාගේ නම යි. 
පයිරු පාසියා ආශ්‍රයට; අනුසික්‍ඛරෙ හික්මෙත්; 
සත්‍ථිපදෙ අනුශාසන පදයෙහි; 
කාලෙ තෙ අප්පමජ්ජන්තා සුදුසු කල්හි ඔවුහු අප්‍රමාද ව කරන්නාහු.

SN 01-02-02-03. දීගලට්ඨි සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වසන සේක. එසමයෙහි දීඝලට්ඨි නම් දිව්‍යපුත්‍රයා රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන ශරීර පැහැ ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනකද වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය. එක් පසෙක සිටි දීඝලට්ඨි දිව්‍යපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

[ – දීඝලට්ඨි දෙව්ලොව සියල්ලෝ සම ප්‍රමාණ ව ගවු තුනක්ම උස් වුවෝ වෙත්, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ඔහුගේ දිගු සිරුර හේතුවෙන් මෙ බඳු නමක් විය, හේ පින් කර දෙව් ලොව උපන්නේ වුව ද ඒ නමින්ම හැඳින්විණි.]

SN 01-02-02-04. නන්දන සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වසන සේක. එසමයෙහි නන්‍දන නම් දිව්‍යපුත්‍රයා රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත . පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක් පසෙක සිට ගාථායෙන් (මෙසේ)කීය:

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

[ගොතම භාග්‍යවතුන් වහන්සේයැයි ගෝත්‍රයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරයි. අනාවටං තථාගතයන් වහන්සේගේ සර්වඥතා ඥානය විහිදුවද්දී ගසකට හෝ පර්වතයකට හෝ ආවරණය කරලීමට (වළකා ලීමට) සමතෙක් නම් නැත. ධර්ම නැති නිසා යේ කිසි කොටසක් සඟවා නැත. වසා නැති හෙයින් ‘අනාවටං’ යි කීය. මෙසේ තථාගතයන් වහන්සේට ස්තුති කොට දෙව්ලොව දී සකසන ලද ප්‍රශ්නය විමසන්නේ ‘කථං විධං’ ආදිය කීය. එහි දුක්‍ඛමතිච්ච ඉරීයති දුක ඉක්මවා වාසය කරයි. සීලවා ලෞකික ලෝකෝත්තර ශීලයෙන් යුක්ත ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ; ප්‍රඥා ආදිය ද මිශ්‍රක යයි දත යුතු; පූජයන්ති සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කරත්.]

SN 01-02-02-05. චන්‍දන සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වසන සේක. එසමයෙහි චන්‍දන නම් දිව්‍යපුත්‍රයා රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය කල්හි බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක් පසෙක සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

[අප්පතිට්ඨෙ අනාලම්බෙ පහතින් ප්‍රතිෂ්ටාවක් (පදනමක්, පිහිටක්) නැති; ඉහළ එල්ලීමක් නැති, සුසමාහිතො අර්පණාවෙන් හා උපචාරයෙනුත් මැනවින් සමාධිගත වූ පහිතත්තො යැවූ (මෙහෙය වූ) සිත් ඇත්තේ. නන්‍දිරාග පරික්‍ඛීණො ප්‍රහීණ කළ නන්දිරාග ඇත්තේ, ‘නන්‍දිරාග’ නම් කර්මාභිසංස්කාර තුනය.]

මෙසේ මේ ගාථාවෙන් කාම සංඥා ගැනීමෙන් පඤ්ච ඕරම්භාගිය සංයෝජනත්, රූප සංයෝජන ගැනීමෙන් පඤ්ච උද්ධම්භාගිය සංයෝජනත් නන්‍දිරාගයෙන් කර්මාභිසංස්කාර තුනත් ගන්නා ලදි. මෙසේ යමෙකුගේ දස සංයෝජනත් කර්මාභිසංස්කාර තුනත් ප්‍රහීණ වී ද සො ගම්භීරෙ (හේ ගැඹුරු) මහා සැඬ පහරෙහි නසීදති (නො ගිලෙයි). කාම සංඥාවෙන් කාම භවය හෝ රූපසංයෝජනයෙන් රූපභවය හෝ ගන්නා ලදි. ඒවා ගැනීමෙන් අරූප භවය ගන්නා ලද්දේම ය. නන්දිරාගයෙන් කර්මාභිසංස්කාර තුන ගන්නා ලදැයි මෙසේ යමෙකුට භවත්‍රයෙහි සංස්කාර තුන නොමැත්තේද හේ සැඬ පහරෙහි නො ගිලෙතියි පෙන්වයි. ]

SN 01-02-02-06. සුදත්ත සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි සුදත්ත නම් දිව්‍යපුත්‍රයා රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක සිට ගාථායෙන් මෙසේ කීය:

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

SN 01-02-02-07. සුබ්‍රහ්ම සූත්‍රය

පුජ්‍ය තලාවේ සුමනරතන හිමිකල සුත්‍ර විවරණය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි සුබ්‍රහ්ම නම් දෙව්පුත් තෙම රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක සිටියේය.

එක් පසෙක සිටි සුබ්‍රහ්ම දෙව්පුත්රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථායෙකින් මෙසේ කීය:

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගාථායෙකින්ම මෙසේ කීය:

සත් වැන්නේ – සුබ්‍රහ්මා ඒ දේවපුත්‍රයා අප්සරාවන් දහසකින් පිරිවරන ලද්දේ නදුනුයනේ ක්‍රීඩා පිණිස ගොස් පරසතු රුක මුල පනවන ලද අසුනේ හිඳ ගත්තේ ය. පන්සියයක් දෙව්දූවරු ඔහු පිරිවරා සිටියාහු ය. පන්සියයක් රුකට නැඟී සිටියාහු ය.
දේවතාවන්ගේ සිත් (කැමති) පරිදි යොදුන් සියයක් වුව ද වෘක්ෂය නැමී අතට එන්නේ නම් කුමන කරුණක් නිසා ඔවුහු ගසට නැග්ගෝ ද? ක්‍රීඩාවෙහි යෙදුණු නිසා ය. නැග මධුර ස්වරයෙන් ගය ගයා මුල් පහත හෙලත් ඒවා ගෙන අන්‍යයෝ ‘එකතො වණ්ටිකමාලා’ (එක පැත්තට නැටි සිටින සේ ගෙතු මල් මාලා) ආදී වශයෙන් ගොතත්.
ඉක්බිති ගසට නැග්ගාහු උපච්ඡේදක කර්ම වශයෙන් එක් වන ම කාල ක්‍රියා කොට අවීචියෙහි උපන්නාහු මහ දුක් අනුභව කරති.
ක්බිති කාලය ගත වත් ම දේවපුත්‍රයා මේ අයගේ ශබ්දයකුත් නෑසේ. මල් වැටෙන්නේ ද නැත. කොහි ගියාහු දැයි ආවර්ජනය කරන්නේ නිරයෙහි උපන් බව දැක, ප්‍රියවස්තුක ශෝකයෙන් ඉද්දෙන්නේ (පෙළෙන්නේ) (මෙසේ) සිතී ය. “ඔවුහු යථාකර්ම වශයෙන් ගියහ. මගේ ආයු සංස්කාරය කොපමණ කලකින් ද?” හේ “සත් වැනි දවසෙහි මා ද අවශේෂ පන්සියයක් දෙනා සමඟ කාලක්‍රියා කොට එහි ම ඉපදිය යුතු වන්නේ යයි” දැක අධිකතර ශෝකයෙන් පෙළුනේ ය. හේ මාගේ මේ ශෝකය නිවීමට සදෙව් ලොව තථාගතයන් වහන්සේ හැර වෙනත් සමර්ථ වවෙක් නම් නැතැයි සිතා ශාස්තෲන් වහන්සේගේ සමීපයට ගොස් නිච්චං උත්‍රසතං යන ගාථාව පැවසී.
එහි ඉදං තමාගේ සිත දක්වයි. දෙවන පදය මුල් පදයට ම සමානාර්ථවාචී ය. නිච්චං පදයෙහි ‘දෙව් ලොව උපන් කාලයේ පටන්’ යයි අර්ථය නො ගත යුත්තේ ය. “නිච්චං” යන්න ශෝකය උපන් කාලයේ පටන් යි දත යුතු ය. අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසු (නූපන් දුක ගැන) මෙයින් සත් දිනක් අවසානයේ යම් දුකක් උපදී ද, ඒවා කෙරෙහි; අථො උප්පතිතෙසු ච භාග්‍යවතුන් වහන්ස, නිරයෙහි උපන් පන්සියයක් අප්සරාවන්ගේ යම් (දුක් රැසක්) දක්නා ලද ද ඒවා පිළිබඳ වත් මෙසේ උපන් නූපන් දුක් පිළිබඳවත් නිරන්තරයෙන් තැති ගත් මගේ සිත අභ්‍යන්තරයෙහි දැවෙන්නාක් මෙන් වෙමි යි දක්වයි.
නාඤ්ඤත්‍ර බොජ්ඣඞ්ගා තපසා බොජ්ඣංග භාවනාව හා තපෝගුණය ද වෙනතක මුදා (අත හැර) සුවයක් නො දක්නෙමි යන අර්ථ යි. සබ්බනිස්සග්ගා නිර්වාණයෙන්: මෙහි බොජ්ඣංග භාවනාව ප්‍රථමයෙන් ගන්නා ලද්දේ හා ඉන්ද්‍රිය සංවරය පසු ව (ගන්නා ලද්දේ) වුව ද, අර්ථ වශයෙන් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ම පළමු ව දත යුත්තේ ය. ඉන්ද්‍රිය සංවරය ගත් කල්හි ම චතුපාරිශුද්ධි ශීලය ගන්නා ලද්දේ වෙයි. එම පිහිටි භික්ෂුව ඇසුරක් නොමැත්තේ ධුතංග සංඛ්‍යාත තපෝ ගුණය සමාදන් ව අරණට පිවිස කමටහන් වඩන්නේ විපස්සනාව සමග බොජ්ඣංග වඩයි. ඔහුගේ ආර්ය මාර්ගය යම් නිවනක් අරමුණු කොට උපදී ද එය ‘සබ්බනිස්සග්ගො’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්‍ය සතර වශයෙන් දේශනාව අවසන් කළ සේක.
දේවපුත්‍රයා දේශනාව අවසානයේ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේ ය.

SN 01-02-02-08. කකුධ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සාකේත නුවර සමීපයෙහි අඳුන්වන නම් මුවවනයෙහි වැඩවෙසන සේක. එකල්හි වනාහි කකුධ නම් දෙව්පුත් තෙම රෑ පෙරයම ඉක්ම ගිය පසු බබළන්නාවූ ශරීර පැහැ ඇත්තේ සියලු අඳුන්වන බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය.

එක්පසෙක සිටි කකුධ දෙව්පුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් “ශුමණය, සතුටුවෙහිදැ?” යි ඇසීය.
“ඇවැත්නි, කුමක් ලැබීමෙන්දැ?”යි (භාග්‍යවත්හු ඇසූහ.)
“එසේනම් ශ්‍රමණය, ශෝක කෙරෙහිදැ?”යි (දෙව්පුත් ඇසීය.)
“ඇවැත්නි, ශෝකවන්නට කුමක් දිරාගියේදැ?”යි (භාග්‍යවත්හු ඇසූහ.)
“එසේනම් ශ්‍රමණය, සතුටුත් නොවෙහිද? ශෝකිත් නොවෙහිදැ?”යි (දෙව්පුත් ඇසී.)
“ඇවැත්නි, එසේය” යි (භාගයවතුන් වහන්සේ වදාළහ.)

“මහණ, කිම, ඔබ නිදුක්ද? කිම, ඇල්මෙක් නොවේද?
කිම, හුදෙකලාව ඉන්නා ඔබ කලකිරීමට නොපැමිනේද?”
(දෙව්පුත් ඇසීය.)

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)
“යක්‍ෂය, මම ඒකාන්‍තයෙන් නිදුක්වෙමි.
එසේම ඇල්මෙක්ද මට නැත. එතෙකුදු වුව කලකිරීමද මා නොමැඩලයි.”

“මහණ, ඔබ කෙසේ නම් නිදුක්වහුද?
ඇල්ම කෙසේ නම් නැත්තෝද?
කලකිරුම හුදෙකලාවූ ඔබ කෙසේ නම් නොමැඩලාද?”
(දෙව්පුත් ඇසීය.)

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)
“සසර දුකෙහි පිහිටියා හට තණ්හාව ඒකාන්‍තයෙන් වෙයි.
උපන් තණ්හා ඇත්තහුට ඒකාන්‍තයෙන් දුක් ඇතිවෙයි.
මම්වූ කලී තණ්හා නැති, එහෙයිම දුක්ද නැති භික්‍ෂුවක් වෙමි.
ඇවැත්නි මෙය මෙසේ දැනගන්න.”

“පව් දුරලූ, පිරිනිවනින් නිවුණු, තණ්හාව නැති, දුක් නැති,
ලොල් ඇල්ම ඉක්මවූ, භික්‍ෂුවරයකු බොහෝ කලකින් දුටිමි” යි
දෙව්පුත් කීය.

[කකුධො දෙවපුත්තො මොහු වූ කලී කෝළ නගරයේ මහා මුගලන් තෙරුන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයාගේ පුත්‍රයා වූයේ, තරුණ කල්හිා ම තෙරුන් සමීපයෙහි වසමින් දැහැන් උපදවා කාල ක්‍රියා කොට බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේ ය. එහි ද ඔහු කකුධ බ්‍රහ්ම නමින්ම හඳුනති. නන්‍දසි සතුටු වන්නෙහි ද? කිං ලද්ධා තුෂ්ටිය නම් මනාප වූ කිසිවක් ලැබ ඇති වේ. එහෙයින් මෙසේ කී ය. කිං ජියිත්‍ථ (දිරා ගියේ ද) මනාප වූ සිවුරු ආදි කිසිවක් දිරා ගියේ වේ ද හේ ශෝක කරයි. එහෙයින් එසේ කී ය. අරති නාභිකීරති උකටලී බව මැඩ පවත්වනුයේ නැද්ද? අඝජාතස්ස දුක හටගත්තහුට, සසර දුකෙහි සිටියහුට යන අර්ථය යි. නන්‍දිජාතස්ස හටගත් තණ්හාව ඇතියහුට, අඝං මේ ආකාරවූවන්ට සසර දුක පැමිණියේ ම වේ. “දුක්‍ඛී සුඛං පත්‍ථයති” (දුකට පත්වූයේ සුවය පතයි) යි කියන ලදි. මෙසේ දුක හටගන්නහුට නන්‍දි (තෘෂ්ණාව) වේ. විපරිණාමයෙන් දුක පැමිණියේ ම යි තෘෂ්ණාව හටගන්නහුට දුක වේ.]

SN 01-02-02-09. උත්තර සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි උත්තර නම් දෙව්පුත් තෙම රෑ පෙරයම ඉක්මගිය පසු බබළන ශරීර ශෝභා ඇත්තේ සියලු වේළුවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක සිටියේය. එක් පසෙක සිටි උත්තර දෙව්පුත් තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි මේ ගාථාව කීය.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.)

SN 01-02-02-10. අනාථපිණ්ඩික සූත්‍රය

අතිපුජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි වනාහි රෑ පෙරයම ඉක්මගිය පසු අනේපිඬු දෙව්පුත් බබළන ශරීර වර්‍ණ ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක උන්නේය. එක් පසෙක සිටි අනේපිඬු දෙව්පුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි මේ ගාථා කීය.

අනේපිඬු දෙව්පුත් තෙම මෙසේ කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ පැදකුණු කොට එහිම නොපෙනී ගියේය.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ රැය ඇවෑමෙන් භික්‍ෂූන් ඇමතූසේක.
“මහණෙනි, මේ රෑ එක්තරා දිව්‍ය පුත්‍රයෙක් රැය බොහෝ ගතවූ පසු බබළන ශරීර පුභා ඇත්තේ මුළු ජේතවනය බබුළුවා මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ, මා වැඳ, එකත්පසෙක සිටියේය. එක් පසෙක සිටියේම ඔහු මා සමීපයෙහි,

“ඎෂි සමූහයා විසින් නිතර සේවනය කරනලද ධර්‍ම රාජයන් වහන්සේ විසින් විසුම්ගත් මේ ජේතවනය මට ප්‍රීති උපදවන්නේය.

“කර්‍මයද, ප්‍රඥාවද, සමාධියද, උතුම්වූ සිල්වත් ජීවිතයද යන මෙයින් සත්ත්‍වයෝ ශුද්‍ධ වෙති. ගෝත්‍රයෙන් හෝ ධනයෙන් හෝ ශුද්‍ධවීමෙක් නැත.

“එබැවින් නුවණැති, තමාගේ දියුණුව දක්නා පුරුෂයා ධර්‍මය නුවණින් විමසා බැලියයුතු. මෙසේ එහිලා ඔහු පිරිසිදුවේ.

“ප්‍රඥායෙනුත්, ශීලයෙනුත්, කෙලෙස් සංසිඳුවීමෙනුත්, සැරියුත් තෙරණුවෝම ශ්‍රාවකයන් අතුරෙහි වැඩිහිටියෝය. පරතෙර පත් (නිවන් ලත්) භික්‍ෂුන් අතුරෙන් මේ සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේම උතුම්යයි කීය.

මහණෙනි,
ඒ දෙව්පුත් මෙසේ කියා මා වැඳ පැදකුණු කොට එහිම නොපෙනී ගියේය.”

මෙසේ වදාළවිට ආයුෂ්මත් ආනත්‍ද ස්ථවිරයන් මෙසේ කීය
“ස්වාමීණි, ඒකාන්කයෙන් ඔහු අනේපිඬු දෙව්පුකු විය යුතුය.
අනේපිඬු ගෘහපති තෙමේ ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි වෙසෙසින් පැහැදුණෙක් විය, එබැවිනි” යි කීයේය.

“ආනන්‍දය, මැනවි, මැනවි.
ඔබගේ බුද්ධිය ශේස්ටය ඔබ සිතු ලෙසම. ආනන්‍දය, ඒ ආවේ දෙව්පුත් අනාථපිණ්ඩිකමය” යි (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.)

– අනඳ තෙරුන්ගේ අනුමාන බුද්ධියේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කිරීම් වස් අඤ්ඤතරො යි කී ය