Tạp chí văn hóa

Pháp và Việt Nam đã có 50 năm quan hệ ngoại giao và 1 thập kỷ quan hệ đối tác chiến lược. Về văn hóa, sự hợp tác Pháp - Việt liên quan đến nhiều lĩnh vực, như âm nhạc, nhiếp ảnh, tổ chức các sự kiện nghệ thuật …

Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội không chỉ muốn quảng bá văn hóa Pháp đến người dân Việt Nam, nhất là văn hóa đương đại, mà còn muốn giúp Việt Nam tôn cao các giá trị và di sản văn hóa của chính đất nước mình, cũng như khích lệ giới trẻ Pháp đến với đất nước Việt Nam đương đại.

Để hiểu thêm về chiến lược hợp tác văn hóa song phương và những dự án hợp tác ngay tại Việt Nam, trong đó có nhiều dự án mà các địa phương Pháp hỗ trợ đối tác Việt Nam, ngày 08/03/2024, RFI Tiếng Việt đã cuộc phỏng vấn đại sứ Olivier Brochet.   

RFI : Thưa đại sứ Olivier Brochet, ông có thể cho thính giả, độc giả của đài RFI tiếng Việt biết đâu là lĩnh vực văn hóa mà Pháp và Việt Nam hợp tác chặt chẽ nhất và có thể nói là mang tính chiến lược nhất ? 

Đại sứ Olivier Brochet : Kể từ khi hai nước chúng ta thiết lập quan hệ ngoại giao, và đặc biệt là từ 30 năm trở lại đây, từ đầu những năm 1990, khi Pháp dốc sức và là nước phương Tây đầu tiên làm như vậy để đồng hành cùng Việt Nam, hỗ trợ Việt Nam trong quá trình chuyển đổi, chúng tôi vẫn luôn có cùng cách tiếp cận, theo đó không chỉ đơn giản là làm cho văn hóa Pháp được biết đến ở Việt Nam mà còn là thực sự tạo ra những sự hợp tác để giúp Việt Nam làm nổi bật nền văn hóa của chính mình. Đối với chúng tôi, đây là một thách thức thiết yếu trong hợp tác văn hóa.

Tôi xin nêu vài ví dụ. Chúng tôi đang tích cực hợp tác để quảng bá di sản văn hóa Việt Nam. Chẳng hạn, năm ngoái, chúng tôi đã khép lại năm kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao bằng một sự kiện đặc biệt ở Huế. Sự kiện « Hue By Night » đã thu hút hơn 10.000 khán giả và chương trình mới đây đã được phát sóng trên truyền hình Việt Nam. Tôi tin rằng đó là một thời điểm rất quan trọng và mới mẻ trong việc đề cao giá trị di sản văn hóa và năm nay chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức Lễ Hội Ánh Sáng, cũng ở cố đô Huế. Chúng tôi cũng hợp tác trong các lĩnh vực khác. Tôi xin lấy ví dụ về việc quy hoạch vườn quốc gia Cúc Phương.

Đường hướng hợp tác của chúng tôi là nhằm giúp Việt Nam phát triển các sự kiện mới trong lĩnh vực nghệ thuật, ví dụ điển hình là chương trình nhiếp ảnh quốc tế Hà Nội hai năm một lần (Photo Hanoi’23 – Biennale). Sự kiện nhiếp ảnh này diễn ra hồi năm ngoái và chúng tôi cũng đã bắt tay vào hợp tác với các đối tác Việt Nam để chuẩn bị cho sự kiện nhiếp ảnh năm 2025.

Tiếp theo, trong lĩnh vực âm nhạc, tất nhiên là chúng tôi có rất nhiều trao đổi. Tôi xin lưu ý là vào tháng 06 năm 2024 một nhạc trưởng của Pháp sẽ đến Việt Nam. Nhạc trưởng này sẽ chỉ huy Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam tại Hà Nội. Đây sẽ là cơ hội hỗ trợ các nhạc sĩ vốn dĩ đã là những người xuất sắc. Tôi đã có cơ hội nghe họ trình diễn nhiều lần. Họ sẽ đặc biệt tập luyện với các tiết mục âm nhạc Pháp với một nhạc trưởng người Pháp. Đây là một ví dụ điển hình về tinh thần hợp tác của chúng tôi.

RFI : Thưa Đại sứ, đâu là những ưu tiên trong năm 2024 của đại sứ quán Pháp tại Hà Nội về hợp tác văn hóa song phương, và đặc biệt là về phía Pháp ? Theo đại sứ, đâu là nét văn hóa Pháp đặc biệt thu hút người Việt Nam ?

Đại sứ Olivier Brochet : Mục tiêu của chúng tôi rõ ràng cũng là đáp ứng được phần nào sự mong đợi của công chúng Việt Nam vốn rất gắn bó với những sự kiện mà chúng tôi tổ chức trong khuôn khổ hợp tác văn hóa Pháp - Việt. Nhưng đôi khi chúng tôi cũng tạo ra một chút bất ngờ, và đúng ra là nhằm hiện đại hóa hình ảnh mà mọi người có thể có về nền văn hóa Pháp, để họ có những cảm nhận về văn hóa đương đại.

Chính vì thế mà ở Hà Nội, cũng như tại thành phố Hồ Chí Minh và nhiều thành phố khác, có nhiều tác giả, nhà văn được mời đến. Tôi không thể liệt kê hết tất cả, nhưng chẳng hạn, chúng tôi mời một nữ họa sĩ truyện tranh, người đã viết một cuốn sách kể về cuộc đời của mẹ cô. Bà ấy là người đã tham gia kháng chiến trong những năm 1960-1970 tại Việt Nam. Đó là một cuốn truyện tranh rất hay, có thể nói là mang phong cách Pháp-Việt, bởi vì đó là tác phẩm của một họa sĩ truyện tranh người Pháp và một một tác giả người Việt Nam.

Chúng tôi cũng hợp tác về múa đương đại, cả về nhảy Break Dance, đặc biệt với một sự kiện được lên kế hoạch tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 6 tới đây. Tại sao lại là về Break Dance ? Bởi vì đó vừa là một lối thể hiện, biểu đạt thực sự rất hiện đại dành cho giới trẻ, nhưng đó cũng là vì Break Dance sẽ là một môn thi đấu tại Thế Vận Hội Olympic Paris sắp tới. Đó là một số ví dụ về các hoạt động hợp tác.

Tôi xin mời quý thính giả của đài theo dõi các chương trình của chúng tôi trên trang web của Viện Pháp tại Việt Nam. Trên trang đó, hàng ngày, hàng tuần chúng tôi đều đăng tải thông tin về các hoạt động sắp diễn ra.

RFI : Hợp tác cấp địa phương giữa hai nước Pháp và Việt Nam được xem là giữ một vai trò có thể nói là tiên phong trong hợp tác văn hóa song phương ?

Đại sứ Olivier Brochet : Như quý vị biết đấy, mối quan hệ giữa Pháp và Việt Nam rõ ràng là mối quan hệ mang tính định chế, ý tôi là quan hệ giữa hai Nhà nước, và có nhiều điều được thực hiện ở cấp Nhà nước. Thế nhưng ngay từ đầu thì đã có những mối quan hệ gắn kết chặt chẽ với nhau về con người, trước hết dựa trên mong muốn của người dân ở cả hai bên là cùng nhau làm nhiều điều và một cách rất tự nhiên, thoải mái và điều này đã được thể hiện qua việc hợp tác phi tập trung (Hợp tác giữa các địa phương), bởivì từ phía Pháp, có nhiều thành phố, nhiều vùng đã muốn thiết lập các mối quan hệ như vậy với các đối tác Việt Nam. Điều này cũng giúp thường xuyên phối hợp, kết nối cộng đồng người Việt, người gốc Việt ở Pháp tham gia vào các dự án này.

Có đủ loại dự án, nhưng tôi không thể kể hết mọi dự án hợp tác cấp địa phương giữa hai nước chúng ta. Tôi chỉ xin nêu một ví dụ : Cách nay ít lâu ở Huế chẳng hạn, tôi đã thấy những điều mà các thành phố của Pháp như Cergy, Poitiers, Rennes đã hợp tác với Huế, trong nhiều lĩnh vực, như trong lĩnh vực giáo dục, trong lĩnh vực văn hóa, với nhiều dự án chung.

Cũng xin nói rõ là trong những dự án hợp tác cấp địa phương này, thường thì không đơn giản chỉ là về hợp tác trong lĩnh vực văn hóa. Những chương trình hợp tác này mang đến những điều rất cụ thể và rất hữu ích. Tôi xin nêu ví dụ ngay tại Hà Nội về sự hợp tác với vùng Ile-de-France (tức là thủ đô Paris và vùng phụ cận). Quan hệ hợp tác này thì đã có từ rất lâu rồi và có rất nhiều. Và hiện tại thì đang có dự án chung mang tên « Moov’Hanoi ». Đây là dự án để phát triển kế hoạch giao thông bền vững ở Hà Nội, dĩ nhiên là với sự phát triển của các tuyến tàu điện, nhưng tất cả đều phải xoay quanh việc cải thiện giao thông công cộng.

Một ví dụ khác : Cách nay vài ngày, tôi đã đến Quy Nhơn, miền nam Việt Nam. Tôi đã đi tham quan những dự án rất cụ thể do Cơ quan quản lý nước Rhin-Meuse ở miền đông nước Pháp, thực hiện. Đó là những dự án liên quan đến làm sạch nước và là những dự án rất cụ thể. Và tôi cũng đã đến thăm những trường học mà các khu nhà vệ sinh đã được cải tạo lại hoàn toàn nhờ sự hợp tác ở cấp địa phương với nhau, để bảo đảm tiện nghi cho các em và nhân viên của các trường.

RFI : Theo đại sứ, những điểm mạnh nào trong quan hệ Pháp - Việt đã tạo thuận lợi cho hợp tác văn hóa giữa hai nước ? Và những trở ngại ?

Đại sứ Olivier Brochet : Điểm mạnh, dĩ nhiên là ở chỗ giữa hai nước chúng ta đã chia sẻ một giai đoạn lịch sử chung, với những thời điểm bi thảm, nhưng lịch sử đã khiến chúng ta có sự thấu hiểu lẫn nhau về nhiều chủ đề. Tôi đã có thể nhận ra điều đó từ khi tôi nhậm chức ở Việt Nam. Có những cơ sở để chúng ta hiểu nhau hơn và tôi tin rằng đó là một lợi thế.

Lợi thế thứ hai, điểm mạnh thứ hai đối với chúng tôi là tất cả những việc chúng ta đã làm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao. Và đặc biệt là từ 30 năm trở lại đây, chúng ta đã tạo ra được một sự tin tưởng lẫn nhau thực sự, giữa hai dân tộc và giữa giới lãnh đạo của hai nước. Và sự tin tưởng đạt được đã khiến đôi bên có mong muốn chung là thực sự củng cố, tăng cường quan hệ đối tác Pháp - Việt. Đó cũng là ý nghĩa của cuộc trao đổi giữa tổng thống Pháp với tổng bí thư đảng Cộng Sản Việt Nam hồi tháng 10 năm ngoái, theo đó, tổng thống Pháp đã yêu cầu chúng tôi tiến hành hợp tác trong tất cả các lĩnh vực, tất nhiên là trong đó có lĩnh vực văn hóa. Chúng tôi hiện giờ đang ở đúng tâm điểm mong muốn tiếp tục cuộc phiêu lưu đặc biệt trong quan hệ giữa Pháp và Việt Nam.  

cản, tôi tin rằng có rào cản về khoảng cách địa lý. Chắc chắn đây là một khó khăn. Mỗi trao đổi, mỗi dự án hợp tác đều cần có sự quyết tâm của cả đôi bên để có thể tìm ra các phương tiện để phát triển các mối quan hệ. Hiện nay thì đã có các công cụ khác cho phép chúng tôi làm việc với nhau dễ dàng hơn, kể cả từ xa. Chúng ta cần tận dụng điều này.

Tiếp theo là về ngôn ngữ, chắc chắn đó cũng có thể là một rào cản tiềm tàng. Vì thế, tất cả những gì có thể được thực hiện để phát triển việc sử dụng tiếng Pháp ở Việt Nam đều sẽ là hữu ích. Và cũng vì thế mà chúng tôi đã khích lệ giới trẻ Pháp học tiếng Việt.

Xin nói để quý vị biết là về phía chúng tôi, điều đại sứ quán chúng tôi muốn và chúng tôi đang khởi động dự án này, là tái thúc đẩy các nghiên cứu sinh trẻ của Pháp hay các sinh viên Pháp quan tâm hơn đến Việt Nam trong các lĩnh vực văn hóa, lịch sử, kinh tế … từ đó khiến ngày càng có thêm nhiều thanh niên Pháp đến Việt Nam để thực sự hiểu hơn về Việt Nam đương đại.

RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm đại sứ Pháp tại Việt Nam, ông Olivier Brochet, đã tham gia chương trình !

Vào đầu những năm 1990, nhạc phẩm "Một thoáng chim bay" nằm  trong số những ca khúc nhạc ngoại lời Việt thịnh hành trong làng nhạc hải ngoại. Người đầu tiên ghi âm bài hát này trong tiếng Việt là nam ca sĩ Anh Tú. Giai điệu bài hát gốc là một ca khúc tiếng Pháp mang tựa đề "Elle Imagine". Do nhóm Nacash sáng tác và ghi âm, giai điệu này này là thành công lớn nhất của ban nhạc người Pháp.

Sau thành công của hai album đầu tiên với sự hợp tác của nhiều tài năng trẻ như nghệ sĩ dương cầm Sofiane Pamart và ca sĩ Emma Peters (Le coup de soleil), nhóm Bon Entendeur trình làng album phòng thu thứ ba bao gồm 12 bản nhạc mới, trong đó đáng chú ý nhất, có các bản hoà âm tân thời của hai giai điệu nổi tiếng của Nicoletta và Sylvie Vartan.

Tháng 3 hàng năm là tháng mà Francophonie, Cộng đồng Pháp ngữ, tên chính thức là Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ, đặc biệt được nói đến nhiều trên toàn thế giới, với nhiều sự kiện, hoạt động, lễ hội để quảng bá cho tiếng Pháp và sự đa dạng văn hóa của cộng đồng các quốc gia và vùng lãnh thổ có sử dụng tiếng Pháp. Năm 2024, tuần lễ Pháp ngữ được tổ chức từ ngày 16/03 đến 24/03, với tâm điểm là ngày 20/03 - Ngày Quốc tế Pháp ngữ.

Chủ đề chính của Ngày hội Pháp ngữ 2024 là gì ?

Việt Năm cũng không phải một ngoại lệ. Ngày Quốc tế Pháp ngữ mỗi năm được tổ chức xoay quanh một số chủ đề đặc biệt. Ngày 08/03, trả lời phỏng vấn đài RFI Việt ngữ, ông Olivier Brochet, đại sứ CH Pháp tại Việt Nam, cho biết :

« Ngày 20/03 là Ngày Quốc tế Pháp ngữ và đây là một thời điểm quan trọng đối với tất cả các quốc gia thành viên của Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ. Dĩ nhiên là trong đó có Pháp, ngoài ra còn có mọi đối tác châu Âu của chúng tôi, cả châu Mỹ, châu Phi và châu Á, trong đó có Việt Nam. Quý vị cũng biết là Cộng đồng các quốc gia nói tiếng Pháp quy tụ tới hơn 80 quốc gia trên thế giới, bởi vì Francophonie mang những giá trị phổ quát. Francophonie rất biết cách tôn trọng và đã có một cuộc đấu tranh để bảo vệ sự đa dạng về văn hóa và ngôn ngữ. Francophonie tạo thuận lợi cho cuộc đối thoại giữa các nền văn hóa. Cuộc sống của Cộng đồng Pháp ngữ là sức sáng tạo và đó là sức sáng tạo của một thế giới rất lớn và rất khác biệt.

Và chúng ta sẽ thấy bản sắc này của Cộng đồng Pháp ngữ trong các chủ đề riêng được lựa chọn năm nay, nêu bật sự đa dạng và sức sống của cộng đồng Pháp ngữ trên khắp thế giới. Ngoài ra, còn có các chủ đề trích từ các chủ đề của Hội nghị thượng đỉnh tới đây của Cộng đồng Pháp ngữ được tổ chức tại Villers-Cotterêts. Đó là « Tạo dựng, đổi mới và thực hiện bằng tiếng Pháp » (…).

Tôi cũng xin nói thêm, điều đặc biệt cho Ngày Quốc tế Pháp ngữ và tuần lễ Pháp ngữ năm nay là vì Pháp đang chuẩn bị Thế Vận Hội Olympic và Thế Vận Hội dành cho Người khuyết tật Paralympic tại Paris, nên chủ đề đặc biệt được chọn, và cũng là một trong những cuộc thi quốc tế lớn được tổ chức nhân dịp này, là « Trên trên bục vinh quang », về các thành ngữ, lối nói có các từ về thể thao (…)

Ngày hội Pháp ngữ được tổ chức thế nào ?

Lâu đài Villers-Cotterêts mà đại sứ Brochet nói ở trên nằm ở vùng Hauts de France, từ ngày 30/10/2023, đã trở thành Trung tâm tiếng Pháp Quốc tế - Cité internationale de la langue française. Đó chính là nơi vào tháng 08/1539 vua Pháp François I đã ký sắc lệnh bắt buộc sử dụng tiếng Pháp trong các văn bản hành chính thay vì dùng tiếng La-tinh. Trung tâm tiếng Pháp Quốc tế đã được tổng thống Macron khánh thành hôm 30/10/2023, với tham vọng đưa nơi này trở thành cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, giữa những người nói tiếng Pháp và yêu tiếng Pháp bất kể biên giới, cũng là nơi kết nối văn hóa cho tất cả mọi người.

Trở lại với Việt Nam, ngày hội Pháp ngữ là dịp tổ chức nhiều hoạt động quảng bá cho ngôn ngữ và văn hóa của các nước Pháp ngữ. Đại sứ Pháp tại Hà Nội Olivier Brochet giới thiệu khái quát các sự kiện :

« Nhiều nước nói tiếng Pháp có cơ quan đại diện ngoại giao tại Việt Nam, và đương nhiên Việt Nam cũng là thành viên của Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ. Cùng nhau, tất cả chúng tôi hợp tác với Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ và Cơ quan Đại học Pháp ngữ để tổ chức tuần lễ Pháp ngữ. Chúng tôi cũng đặc biệt hợp tác với các khoa tiếng Pháp ở nhiều trường đại học ở Việt Nam. Và tất cả chúng tôi cùng nhau tổ chức liên hoan điện ảnh Pháp ngữ, để một số nước trình chiếu các tác phẩm điện ảnh của họ. Hy vọng sẽ có thật đông khán giả đến xem.

Cũng sẽ có các cuộc tranh luận, dĩ nhiên là liên cơ quan, được tổ chức xung quanh các chủ đề về Cộng đồng Pháp ngữ và do bộ trưởng Ngoại Giao Việt Nam tổ chức.

Và đặc biệt thế giới Pháp ngữ rất sống động, nên sẽ có nhiều sự kiện diễn ra tại các trường tiểu học, trường trung học cơ sở và trung học phổ thông có dạy tiếng Pháp. Trước các bậc phụ huynh, các học sinh sẽ ca hát, nhảy múa, trình bày tác phẩm của chính các cháu bằng và tiếng Pháp.

Tại các trường đại học cũng có nhiều sự kiện được tổ chức, tôi đặc biệt muốn nói đến hai festival lớn được tổ chức tại Khoa Pháp của trường Đại học Quốc gia Hà Nội và Khoa Pháp của Đại học Hà nội, kéo dài nửa ngày với các tiết mục biểu diễn trên sân khấu và các cuộc thi. Kết quả của những cuộc thi này cũng sẽ được công bố ngay vào dịp này.

Tôi biết rằng tôi cũng được Đại học Công nghệ Hà Nội mời khai trương một ban hữu nghị của trường đại học này với Pháp. Điều này cho thấy là ngay cả tại những trường đại học không có khoa tiếng Pháp, việc phát triển quan hệ, không chỉ là quan hệ với đất nước chúng tôi mà còn là các mối quan hệ liên quan đến ngôn ngữ Pháp, cũng được quan tâm ».

Ý nghĩa đối với người dạy và người học tiếng Pháp ?

Trả lời RFI Việt ngữ, Tiến sĩ Đàm Minh Thủy, giảng viên tiếng Pháp - chủ nhiệm Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp thuộc trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN, chia sẻ về ý nghĩa của Ngày hội Pháp ngữ :

« Như quý vị đã biết, Ngày Quốc Tế Pháp ngữ là ngày để kết nối những người nói tiếng Pháp và yêu tiếng Pháp, để tôn vinh tinh thần đoàn kết và sức sống mãnh liệt của cộng đồng Pháp ngữ và thắt chặt thêm tình hữu nghị, cũng như mối quan hệ giữa các quốc gia, các cơ quan, tổ chức sử dụng Pháp ngữ. Và đặc biệt tôi nghĩ rằng đây cũng là cơ hội để quảng bá việc dạy học tiếng Pháp trên thế giới, cũng như tại Việt Nam.  

Đối với khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp của chúng tôi, với lịch sử hơn 60 năm giảng dạy tiếng Pháp và hiện là một trong những cơ sở đào tạo tiếng Pháp có truyền thống và quy mô lớn nhất Việt Nam, cũng như trong khu vực Đông Nam Á, chúng tôi coi sứ mệnh của mình, bên cạnh việc dạy tiếng Pháp, lan tỏa và quảng bá cho việc dạy tiếng Pháp thì cũng là đơn vị cầu nối để liên kết các tổ chức, cũng như các cơ quan có sử dụng tiếng Pháp, đặc biệt là những người yêu và sử dụng tiếng Pháp tại Việt Nam, nhất là ở khu vực miền bắc.

Chính vì vậy, hàng năm chúng tôi tổ chức một ngày hội để chào mừng Ngày quốc tế nói tiếng Pháp, với tên gọi là Ngày hội Những sắc màu văn hóa. Trong ngày lễ này, chúng tôi kết hợp với chi hội tiếng Pháp Hà Nội. Ngày hội Những sắc màu văn hóa 2024 được tổ chức vào Chủ Nhật ngày 17/03 tại Khuôn viên của Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp thuộc trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN. Chương trình của chúng tôi có sự tham gia của các tổ chức quốc tế Pháp ngữ như OIF hay tổ chức Đại học Pháp ngữ AUF, trung tâm tiếng Pháp khu vực châu Á - Thái Bình Dương Préface, các đại sứ quán, các phái đoàn quốc tế có sử dụng tiếng Pháp tại Hà Nội. Và đặc biệt là chúng tôi cũng mời tất cả các trường học ở các cấp có giảng dạy tiếng Pháp ở Hà Nội và các thành phố ở miền bắc, từ tiểu học đến đại học.

Chúng tôi coi đây là hoạt động để góp phần kết nối cộng đồng tiếng Pháp ở Việt Nam, đặc biệt là miền bắc và Hà Nội, cũng là để bản thân giáo viên và sinh viên có sân chơi để giao lưu, chia sẻ, học hỏi và cùng nhau tôn vinh những giá trị tốt đẹp của tiếng Pháp và cộng đồng Pháp ngữ. »

Là một cơ sở đào tạo lớn và có truyền thống về ngôn ngữ Pháp, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN dĩ nhiên cũng là một trong những nơi đi đầu trong việc tổ chức lễ hội quy tụ, kết nối những người học tiếng Pháp đến từ nhiều cơ sở đào tạo và nhiều địa phương. Tiến sĩ, trưởng khoa Đàm Minh Thủy tự hào giới thiệu :

« Mỗi năm chúng tôi có một phiên bản khác nhau, nhưng nhìn chung đều gồm 2 phần chính : phần lễ và phần hội. Trong phần lễ, chúng tôi đón đại diện của các phái đoàn ngoại giao của các trường, cũng như các cơ sở và các doanh nghiệp có sử dụng, giảng dạy tiếng Pháp ở Hà Nội và các địa phương.

Năm nay, chúng tôi vinh dự là đã nhận lời tham dự của đại diện các tổ chức quốc tế như OIF (Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ), AUF (Cơ quan Đại học Pháp ngữ), và đặc biệt là một số đại sứ của các đại sứ quán lớn như là đại sứ quán Pháp, đại sứ quán Bỉ, trưởng đại diện phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam, đồng thời là trưởng nhóm các sứ quán và phái đoàn quốc tế có sử dụng tiếng Pháp ở Hà Nội.

Phần thứ hai là những hoạt động văn hóa ngoài trời. Năm nay chúng tôi cũng có một số nét đặc sắc : Trước hết là không gian ẩm thực, chúng tôi tổ chức cuộc thi giới thiệu những món ăn của các nước trong cộng đồng Pháp ngữ. Học sinh - sinh viên của các đội tham dự chuẩn bị hai món ăn của các quốc gia khác nhau, và sẽ dự thi với nhau, và cùng trải nghiệm để có thể khám phá những nền ẩm thực phong phú trong cộng đồng Pháp ngữ. Tiếp theo là không gian âm nhạc và không gian trò chơi. Chính học sinh - sinh viên của các trường là những người tham gia những không gian này.

Một hoạt động có thể coi là điểm nhấn của chúng tôi năm nay là sự kiện ra mắt bộ truyện tranh webtune. Đây là một sản phẩm truyện tranh số hóa, một dự án chung do Đại sứ quán Pháp và khoa chúng tôi cùng một đơn vị sản xuất truyện tranh chuyên nghiệp tổ chức. Điểm đặc biệt là chính sinh viên của khoa chúng tôi xây dựng dự án, xây dựng ý tưởng về nhân vật và cốt truyện. Bộ truyện tranh này cũng là một công cụ để quảng bá cho việc dạy - học tiếng Pháp, để các bạn trẻ hiểu hơn về những cơ hội mở ra khi học tiếng Pháp. Và đây cũng là một thông điệp mà chúng tôi muốn gửi gắm : le français - une langue, mille portes - Một ngôn ngữ, ngàn cánh cửa, nhưng được viết dưới hình thức một bộ truyện tranh và với cách nhìn của giới trẻ.

Trước đây, đa số là chúng tôi mời các đơn vị đến từ Hà Nội, nhưng từ 4-5 năm trở lại đây thì chúng tôi mở rộng ra. Chúng tôi cũng rất là vui vì đã thu hút và nhận được sự ủng hộ rất lớn của ban giám hiệu các trường, giáo viên và phụ huynh học sinh, ví dụ trường Hoàng Văn Thụ ở Hòa Bình, các trường tiểu học ở Hải Phòng, trường Nguyễn Trãi ở Hải Dương, trường Lê Văn Tụy ở Ninh Bình, tức là các trường đến từ các tỉnh thành khác nhau ở miền bắc của Việt Nam. Đặc biệt là trường tiểu học Đinh Tiên Hoàng ở Hải Phòng sẽ cử hơn 200 học sinh và hơn 100 giáo viên của trường và phụ huynh, tổng cộng là hơn 300 người đến dự sự kiện của chúng tôi. Các trường ở các tỉnh khác thì cũng có thể là 30-50-70 cháu.

Đặc biệt là Học viện cảnh sát nhân dân, hay Học viện ngoại ngữ quân sự. Quý vị cũng biết là sinh viên của các học viện này thường thì học tập trung, ít khi ra ngoài giao lưu, đây là dịp rất là tốt để sinh viên của hai trường này cùng tham dự. Quý vị cứ tưởng tượng là các bạn ấy, trong sắc phục quân sự hay cảnh sát, say sưa hát bằng tiếng Pháp, nhảy cũng rất đẹp. Tiết mục của các bạn ấy sẽ tạo ra điểm nhấn và thu hút khách mời ».

Về phía sinh viên, Hương Thảo, một trong những người tích cực tham gia vào công tác chuẩn bị cho ngày hội Pháp ngữ của Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp, thuộc trường Đại học Ngoại Ngữ - ĐHQGHN, chia sẻ :

« Ngày hội Pháp ngữ là một ngày hội rất quan trọng đối với cộng đồng nói tiếng Pháp nói chung và sinh viên khoa Pháp nói riêng. Thay vì các tiết học trên lớp, các bạn sinh viên như chúng em có cơ hội được trực tiếp trải nghiệm nét đẹp văn hóa của các nước Pháp ngữ, thông qua các hoạt động đa dạng như gian trại, cuộc thi ẩm thực hay không gian âm nhạc. Tất cả đều rực rỡ và mang tính kết nối.

Riêng bản thân em thì em rất chờ đợi ngày này mỗi năm, tại vì em thấy là vào ngày này khoa Pháp trở nên ấm áp, rộn ràng hơn bao giờ hết. Mọi người như được gắn kết hơn, và dấu ấn văn hóa trở nên sâu sắc hơn rất là nhiều. Bản thân em thì ở trong câu lạc bộ âm nhạc Pháp Hippo band của khoa, nên thường niên thì em tham gia vào mảng âm nhạc. Em thấy đây là sân khấu thu hút lượng khách rất lớn và cũng mang vai trò khuấy động không khí, nên bản thân em cảm thất rất vui và tự hào khi được đứng trên sân khấu và hát bằng tiếng Pháp, một ngôn ngữ chỉ cần nghe thôi đã thấy rất quyến rũ và lãng mạn rồi.

Và em hy vọng rằng ngày hội Pháp ngữ có thể lan tỏa, được duy trì và mở rộng thêm nữa để có thêm nhiều người tham gia và cũng để có thể quảng bá thêm về văn hóa Pháp và nâng cao tình yêu của sinh viên chúng em với tiếng Pháp ».

« Học mà chơi, chơi mà học ». Cũng như Hương Thảo, sinh viên Ngọc Hiếu xem đây là một cơ hội tốt : « Ngày hội Pháp ngữ là ngày hội hết sức đặc biệt, không chỉ đối với riêng em mà còn đối với tất cả các bạn học sinh, sinh viên đang học tiếng Pháp, bởi lẽ ngày hội tiếng Pháp giúp chúng em có cơ hội được giao lưu tiếp xúc và trải nghiệm nhiều không gian văn hóa khác nhau từ khắp năm châu trên thế giới, thông qua những không gian như âm nhạc, ẩm thực Pháp ngữ, trò chơi dân gian hay âm nhạc dân tộc. Và ngày hội Pháp ngữ mang tới cho chúng em những cơ hội đặc biệt, giúp chúng em có thể học hỏi, giao lưu, rèn luyện giao tiếp, trao đổi thêm thông tin với các bạn nói tiếng Pháp, từ đó kích thích sự tìm tòi và học hiểu về tiếng Pháp ».

Tiến sĩ Đàm Minh Thủy giải thích thêm về ý nghĩa của việc tham gia Ngày hội Pháp ngữ đối với người học : « Đối với các bạn trẻ, đây là một cơ hội để các bạn thấy cộng đồng Pháp ngữ của chúng ta lớn mạnh thế nào, văn hóa cộng đồng Pháp ngữ rất là phong phú. Và tất cả những hoạt động như thế sẽ thôi thúc, hun đúc thêm tình yêu của các bạn ấy với tiếng Pháp và để các bạn ấy có thêm động lực học tiếng Pháp. Bản thân các bạn học sinh - sinh viên chính là những người tham gia vào quá trình tổ chức tổ chức hoạt động, tổ chức trò chơi, như vậy là các bạn ấy cũng có thể phát triển thêm một mặt về tiếng Pháp và mặt khác là về các kỹ năng mềm, sự sáng tạo của mình ».   

Triển lãm tại bảo tàng nghệ thuật châu Á Cernuschi ở Paris giới thiệu với công chúng ở Pháp những bức họa phụ nữ Việt của các nghệ sĩ thế hệ đầu tiên xuất thân từ Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Các bức vẽ phụ nữ thể hiện những khát khao thay đổi, đánh dấu bước chuyển hiện đại của nghệ thuật Việt Nam : Đông-Tây kết hợp.

Khoảng 10 bức họa về phụ nữ Việt Nam, người thổi sáo, người nấu cơm, người chải tóc, của các danh họa như Mai Thứ và Phan Văn Chánh, hay Bùi Văn Âu,… thấm nhuần chủ nghĩa lãng mạn Pháp thế kỷ 19, được trưng bày tại bảo tàng nghệ thuật châu Á Cernuschi ở Paris (19/12/2023-17/03/2024). Họ là những sinh viên khóa đầu của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, hay Trường Mỹ thuật Gia Định. Dưới nét bút của các nghệ sĩ, những cô gái trong trang phục áo nâu hay áo dài, với dáng vẻ thanh thoát, thể hiện một sự hòa trộn giữa truyền thống và hiện đại.

Các bức tranh được vẽ vào những năm 1930 chủ yếu là tranh lụa và in thạch bản, vốn là những loại chất liệu cần được bảo quản cẩn thận. Do vậy, bảo tàng Cernuschi cho biết không thể trưng bày các bức tranh đó quá 3 tháng mặc dù được đặt trong phòng điều hòa, có hệ thống hút ẩm và ít ánh sáng. Tất cả các tác phẩm tại triển lãm lần này đến từ các bộ sưu tập cá nhân hay từ người thân của họa sĩ tặng cho bảo tàng. Ví dụ như những tác phẩm của Mai Thứ do con gái của họa sĩ là Mai Lan Phương trao tặng, hoặc bức vẽ cô gái đội nón lá quai thao của Bùi Văn Âu đến từ Marcel Schneider, con trai của một quan chức cấp cao Nam Kỳ, hay toàn bộ các tác phẩm của Nguyễn Phan Chánh là quà tặng của Jacques-Paul Dauriac, mà ông nội từng là Giám đốc Bưu chính Đông Dương.

Anne Fort, giám tuyển của triển lãm, chuyên gia về nghệ thuật Việt Nam, nhận định đó là những bức vẽ mà ngày nay được định giá lên đến hàng trăm ngàn euro, nhưng mục đích của bảo tàng là “làm sao đưa các tác phẩm nghệ thuật này đến với đông đảo công chúng” một cách miễn phí.

RFI Tiếng Việt đã phỏng vấn bà Anne Fort, giám tuyển của triển lãm, để hiểu rõ hơn về những lựa chọn của bảo tàng cũng như các tác phẩm của các nghệ sĩ lấy phụ nữ làm chủ thể chính.

***

RFI : Tại sao bảo tàng lại chọn chủ đề về hình ảnh phụ nữ được các họa sĩ những năm 1930 thể hiện ?

Anne Fort : Trên thực tế, đã có một làn gió hiện đại thổi qua Việt Nam trong giai đoạn này, với nhiều tác phẩm được dịch sang tiếng Việt từ cuối thế kỷ 19. Lúc đó, các học giả Việt Nam, thường theo chủ nghĩa hiện đại, muốn tận dụng những kiến thức từ phương Tây, qua Pháp để tìm phương cách hiện đại hóa đất nước, nhằm giành được độc lập. Trong phong trào hiện đại hóa này, phụ nữ có một vị trí đặc biệt. Lúc đó, chúng ta có thể thấy phong trào giải phóng phụ nữ được thể hiện qua các cuốn tiểu thuyết, mang tính cá nhân, hoặc những người phụ nữ tìm kiếm tình yêu cho chính mình.

Điều thú vị ở đây đó là sự hiện đại được thể hiện qua trang phục truyền thống. Trước đó, áo dài thường là dáng rộng, nhưng từ những năm 1930, trang phục này được may sát vào cơ thể phụ nữ, để nêu bật hơn hơn hình dáng và các đường nét. Không ai biết rõ người nào đã tạo ra khuynh hướng này, nhưng nhiều học sinh Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, thuộc thế hệ của Mai Thứ hay Nguyễn Phan Chánh, khẳng định chính họ là những người đã phát minh ra loại áo dài kiểu dáng mới, qua các bức vẽ của họ những năm 1930. Và cũng kể từ đó mà người ta thấy nhiều bức vẽ phụ nữ mặc áo kiểu cách tân.

RFI : Phong cách của các họa sĩ trong giai đoạn này có gì đặc biệt ?

Anne Fort : Các họa sĩ trong giai đoạn này là những người Việt đầu tiên theo học nghệ thuật phong cách châu Âu, tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, hay Trường Mỹ thuật Gia định. Có thể thấy rằng họ đã nhanh chóng tiếp nhận kiến thức mới và tạo ra một phong cách riêng rất Việt Nam. Và thật kỳ lạ, đó là phụ nữ chiếm 80 % các chủ đề được lựa chọn. Các bức vẽ được đóng khung, thay vì là những loại tranh cuộn như trước kia.

Các họa sĩ đã thể hiện được sự pha trộn Đông Tây một cách rõ ràng, đặc biệt là trong tác phẩm của Nguyễn Phan Chánh, được đóng khung kiểu phương Tây nhưng lại là tranh lụa, vốn là nét đặc trưng của hội họa châu Á. Người mẫu là châu Á, nhưng lại có vóc dáng đậm đà, theo phong cách của châu Âu.

RFI : Tại sao phụ nữ lại được lựa chọn làm chủ thể chính trong các bức vẽ ?

Anne Fort : Bởi vì cho đến thời điểm đó, phụ nữ không được phác họa trong những bức vẽ vô danh như vậy ở Việt Nam. Về mặt truyền thống, tại một đất nước chịu ảnh hưởng của tư tưởng Khổng Tử, các bức chân dung thể hiện địa vị xã hội. Người ta có thể thấy các bức chân dung để thờ cúng tổ tiên, hoặc các bức họa đàn ông hay phụ nữ trong tư thế uy nghiêm, vẻ mặt khá nghiêm nghị, thường là thuộc giới quý tộc, quyền quý, hay những bức tranh trong các đền chùa vẽ những vị thần linh… Trong gian triển lãm này, phải nói rằng tất cả các bức vẽ đều thể hiện những người phụ nữ vô danh, với những nét đẹp duyên dáng vốn có. Các họa sĩ có tư tưởng nghệ thuật vị nghệ thuật, nên đơn giản là muốn vẽ về phụ nữ, vẽ về cái đẹp. Đó là một nét hiện đại.

RFI : Thế nào là những phụ nữ vô danh, bà có thể giải thích thêm được không ?

Anne Fort : Mọi người có thể thấy trong các tác phẩm này là ánh mắt của các cô gái đều không hướng về phía người xem. Họ dường như đều chìm đắm trong suy nghĩ của riêng họ, như thể là đang ở trong một thế giới hoàn toàn khác. Điều này cho thấy các họa sĩ Việt chỉ trong vài năm đã hiểu phong cách của các bức họa kiểu phương Tây, tức là những bức vẽ giống như một cánh cửa mở ra một thế giới khác không tồn tại, mà người xem có thể tưởng tượng. Điều này được thể hiện qua khoảng cách của ánh nhìn xa xăm như trong thiền định của mỗi phụ nữ trong tác phẩm của họ.

RFI :Trong một xã hội mang đậm tư tưởng Khổng Tử mà vị trí của phụ nữ không được coi trọng, phải chăng khi chọn vẽ về phụ nữ, các họa sĩ cũng thể hiện một mong muốn gì đó ?

Anne Fort : Có hai lý do giải thích tại sao phụ nữ lại xuất hiện nhiều trong các sáng tác của các họa sĩ giai đoạn này. Thứ nhất là vì Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương lúc đó đã đưa phụ nữ vào làm mẫu trong các tiết học, nên họ có thể tự do khai thác chủ thể này.

Ngoài ra, có khả năng là khi đưa phụ nữ làm chủ thể trong các tác phẩm của mình, các họa sĩ Việt trong giai đoạn này muốn thể hiện khát vọng thay đổi xã hội, cố gắng cởi mở hơn, hướng tới những giá trị bình đẳng hơn và trao cho phụ nữ một vị trí xứng đáng. 

RFI : Dường như triển lãm muốn tạo một điểm nhấn đối với những tác phẩm của Nguyễn Phan Chánh. Vị họa sĩ này có gì đặc biệt ?

Anne Fort : Nguyễn Phan Chánh là họa sĩ chưa từng đến Pháp và chỉ sống ở Việt Nam. Thế nhưng, những năm 1930, các bức tranh của ông được giám đốc của trường mỹ thuật mà ông theo học gửi đến Paris, quảng bá các tác phẩm của các học sinh nhằm tiếp cận thị trường.

Ông đã đạt được rất nhiều thành công. Lần đầu tiên tác phẩm của Nguyễn Phan Chánh được trưng bày ở Pháp là nhân cuộc triển lãm thuộc địa năm 1931, ở Bois de Vincennes, Paris. Có nguồn tin cho biết ông là người đã bán được nhiều tranh nhất tại đó. Nguyễn Phan Chánh nổi tiếng vì đã tạo ra được một sự pha trộn thú vị giữa một phụ nữ tâm hồn Việt, với tông màu nâu trầm. Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh thường muốn truyền tải tính cách khiêm tốn của người dân Việt trong các tác phẩm của mình. Ông thường vẽ cảnh phụ nữ làm việc, nhưng lại không tạo ra một bối cảnh hay bố cục rộng, mà thay vào đó, tạo chiều sâu cho bức tranh, với những hậu cảnh là các đường nét ngang dọc, có phần giống với các bức tranh truyền thống của châu Á.

Sau giai đoạn 1930, Nguyễn Phan Chánh tiếp tục sáng tác tại Việt Nam. Ông đã nắm giữ một vị trí quan trọng một ủy ban nghệ thuật của Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Lúc đó, ông tiếp tục vẽ về phụ nữ dù ít vẽ cận cảnh hơn, những đó vẫn là những người phụ nữ làm việc, người phụ nữ của nhân dân, ví dụ như những bức vẽ các cô gái tiếp nhận ca trực canh gác…

Sau hai vở nhạc kịch Lục Vân Tiên ( 2019 ) và Kiều ( 2022 ), vào ngày 21/04/2024, nghệ sĩ Trúc Tiên, sáng lập viên nhóm Cội Nguồn, sẽ giới thiệu đến khán giả Paris một vở nhạc kịch đàn ca tài tử khác, có tựa đề "Đoạn Tuyệt", do chính cô chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Nhất Linh (1906-1963).

Được Nhất Linh sáng tác vào năm 1934, "Đoạn Tuyệt" nói về thân phận của Loan, một cô gái được theo Tây học nên tư tưởng không muốn bị ràng buộc bởi những giáo điều, hủ tục xưa. Cô và Dũng yêu nhau, nhưng bố mẹ lại ép gả Loan cho Thân, một chàng trai giàu có, nhưng thất học, tầm thường, con của bà Phán Lợi, một người đàn bà khó khăn, đầy những định kiến hẹp hòi. 

Những tháng ngày làm vợ là chuỗi ngày Loan chìm trong ác mộng bởi sự đay nghiệt từ Thân và bà Phán Lợi. Sau khi bị sảy thai và không thể có con được, Loan buộc phải chấp nhận để Thân lấy vợ lẽ. Chưa được yên, Loan vẫn bị Thân hành hạ và trong một lần cãi nhau cô vô tình giết Thân. Loan bị bắt và mẹ Loan cũng qua đời. Không lâu sau cô được tòa cho về, nhưng phải bán nhà để trả nợ cho bà Phán Lợi. Hóa ra bố mẹ Loan năm xưa ép gả cô chỉ vì họ thiếu nợ bà Phán Lợi. Cũng ngay lúc này Dũng tìm gặp lại Loan để nối lại tình xưa.

Vở nhạc kịch đàn ca tài tử "Đoạn Tuyệt" sẽ được trình diễn tại nhà hát Jacques-Higelin, 4 rue Félibien 75006 Paris

Métro Ligne 10 • Mabillon ou Odéon/ Ligne 4 • Odéon

RER Ligne B, C • Saint-Michel Notre-Dame

Đây sẽ là vở kịch song ngữ Việt-Pháp, tức là có phụ đề tiếng Pháp cho các khán giả người Pháp. 

Trong phần tạp chí hôm nay, chúng tôi xin mời quí theo dõi bài phỏng vấn nghệ sĩ Trúc Tiên về vở kịch này:

RFI: Sau các vở nhạc kịch dựa theo các tác phẩm văn học cổ điển như "Lục Vân Tiên" của Nguyễn Đình Chiểu hay Truyện "Kiều" của Nguyễn Du, nay Trúc Tiên chuẩn bị cho một vở nhạc kịch khác dựa theo một tác phẩm văn học thời Tự Lực Văn Đoàn. Vì sao Trúc Tiên chọn “Đoạn Tuyệt” của Nhất Linh?

Trúc Tiên: Nhất Linh viết Đoạn Tuyệt năm 1934, vào thời mà xã hội Việt Nam còn phong kiến, nhưng đã bắt đầu có sự giao lưu văn hóa giữa phương Đông và phương Tây. Cuộc giao lưu văn hóa nào cũng mang lại cho con người nhiều hiểu biết, nhưng cũng gây ra không ít những phức tạp. Trúc Tiên còn nhớ cái thời Tây học đó thường được người ta ví là thời « Mưa Âu gió Mỹ » ;  « Cũ mới tranh nhau », hay « Á Âu xáo trộn ». "Đoạn Tuyệt" của Nhất Linh mang hơi thở của thời đại mới đó. Trong "Đoạn Tuyệt", Nhất Linh phơi bầy sự bất công của xã hội, nêu ra tư tưởng giải phóng phụ nữ.

RFI: Qua vở nhạc kịch này, phải chăng Trúc Tiên cũng muốn gởi gắm một thông điệp về thân phận phụ nữ, ngay cả vào thời bây giờ vẫn còn có những trường hợp như nhân vật chính trong "Đoạn Tuyệt"?

Trúc Tiên: Thưa đúng vậy. Chắc cũng như Trúc Tiên, anh Thanh Phương đã từng nghe bà cố, bà nội, bà ngoại, má… mình kể về  “thân phận làm dâu” thời phong kiến xưa, chuyện mẹ chồng ác nghiệt với nàng dâu, xem con dâu như người ở. Thường mình hay ngẫm chuyện xưa để nhớ chuyện nay.

Trúc tiên đã đọc "Đoạn Tuyệt" hồi bé, nhưng mỗi lần đọc  thì lại ngẫm ra một thông điệp khác nhau. Tuần vừa rồi, Trúc Tiên đọc báo thấy họ kể về thân phận của những người phụ nữ trên thế giới mà buồn, vì hiện tại nhiều phụ nữ vẫn chưa được tự do như mình nghĩ. Trong "Đoạn Tuyệt", Nhất Linh để lại cho người phụ nữ hai chữ "tự do": tự do đi học, tự do chọn một công ăn việc làm, tự do yêu đương, tự do chọn cho mình một tấm chồng, khác với câu ca dao:

"Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào đài cát, hạt ra ruộng cày"

Chúng ta ở đầu thế kỷ 21, còn bao nhiêu phụ nữ nữa trên thế giới chưa đạt được hai chữ tự do đúng nghĩa của nó, phải không anh ?

 

RFI: Với chủ đề đó, Trúc Linh đã chuyển thể tiểu thuyết "Đoạn Tuyệt" thành nhạc kịch đàn ca tài tử. Như vậy là Trúc Tiên vẫn muốn giữ đường hướng mình đã chọn, tức là duy trì bộ môn nghệ thuật này. Nhưng việc chuyển thể có khó khăn lắm không? Trong khi nếu chỉ chuyển thành kịch nói thì có thể dễ hơn? Phần diễn viên đóng các vai chính sẽ bao gồm những ai? Có nghệ sĩ nào từ Việt Nam?

Trúc Tiên: Trúc Tiên dựng nhạc kịch đàn ca tài tử, nên ngoài phần thoại kịch sẽ có phần hát và diễn. Đàn ca tài tử bao gồm những cổ khúc từ nhã nhạc cung đình đến những bài tân nhạc hiện tại. Phần nhạc cổ Trúc Tiên phổ theo nền nhạc đàn ca tài tử miền nam những điệu như nam xuân, xàng xê, kim tiền bản,phụng hoàng,…, để nhắc lại cho các bác, các anh chị nhớ những thể loại nhạc cổ của Việt Nam mình.

Phần tân nhạc thì có những sáng tác của những nhạc sĩ hải ngoại, như anh Ngô Càn Chiếu, anh Đinh Dũng, chị Trang Thanh Trúc, anh Văn Duy Tùng, anh Vũ Hạ.

Phần diễn viên thì tất cả các anh chị diễn viên đều ở Pháp. Riêng 2 anh đàn cổ nhạc thì Trúc Tiên mời từ Việt Nam sang, vì bên này hiếm có người đàn thông thạo những dòng nhạc đàn ca tài tử cổ. Năm nay « gánh hát nhỏ » của Trúc Tiên hân hạnh được anh chị nghệ sĩ cải lương Minh Tâm và Tài Lương đóng chung, góp phần lớn trong vở kịch. Quý khán giả sẽ gặp lại Đình Đại, Linh Quang, Tố Lan, Kim Hoa, Mỹ Dung, Ngọc Phượng, Văn Đệ, những người đã đóng trong các vở nhạc kịch "Lục Vân Tiên" và "Kiều".

Năm nay có thêm Mộng Trang, Đức Tùng, Thu Hồng, nhóm múa Johnny Tuấn…sẽ giúp tụi em trong vở kịch đó. Còn một khách mời nữa rất đặt biệt, mà Trúc Tiên đang cố gắng thuyết phục để mang đến một sự nghạc nhiên thú vị cho quý khán giả Paris.

RFI: Quá trình tập dợt của đoàn kịch diễn ra như thế nào? Do cuộc sống bên Pháp nói chung và ở Paris nói riêng, nên chắc là rất khó tập hợp các diễn viên cùng một lúc để tập dợt với nhau? 

Trúc Tiên: Dạ phải. Cái khó của các anh chị trong nhóm là không chuyên nghiệp, nghĩa là không ai sinh sống bằng nghề đi hát. Ai cũng có công việc riêng, chỉ có thể tập dợt với nhau lúc cuối tuần, nhất là những cuối tuần rãnh rỗi. Cuối tuần thì các anh chi cũng thường bận rộn con cái, có nhiều anh chị cũng đã là ông nội, bà ngoại rồi, cho nên rất là bận. Cái khó khăn của tụi em là tập hợp hết mọi người để tập, tập rất nhiều, tập rất khó, cả năm nay rồi!

RFI: Tổ chức cho một chương trình ca nhạc kịch như vậy không phải đơn giản, chi phí rất tốn kém, nhất là tiền mướn rạp trong Paris rất đắt. Làm sao Trúc Tiên có thể dựng được vở kịch này mà không bị "lỗ". Nhóm của Trúc Tiên được hỗ trợ tài chính nào không?

Trúc Tiên: Không bị lỗ chắc là không có. Lúc nào cũng phải bỏ thêm một chút. Các anh chị nào đã từng tổ chức những chương trình văn hóa ở Paris đều biết việc mướn được một khán phòng vừa có âm thanh, ánh sáng, chổ ngồi tốt, mà vừa túi tiền là một đòi hỏi gần như không thể đạt được.

Vì mong muốn cho quý khán giả có được một khán phòng thoải mái, cho các anh chị em trong nhóm có được một sono ( dàn âm thanh ) tốt, vì công khó bõ ra tập cả năm, mà hát khán giả  không nghe được thì buồn lắm ạ. Nên năm nay Trúc Tiên dồn budget ( ngân sách ) vào salle ( khán phòng ).

Cũng may cho nhóm Cội Nguồn là có một số đông quý khán giả đã từng đi xem những nhạc kịch Đàn Ca Tài Tử "Lục Vân Tiên" và "Kiều" nên tin tưởng và đặt mua vé sớm từ tháng 10 năm ngoái. Ngoài ra có những anh chị đã hỗ trợ thêm tiền cho hội của Trúc Tiên, nhờ vậy Trúc Tiên có tiền để đặt cọc salle và trang trải những chi phí khác.

RFI: Xin cám ơn Trúc Tiên đã dành thời gian cho bài phỏng vấn và xin chúc vở nhạc kịch đàn ca tài tử "Đoạn Tuyệt" gặt hái thành công.

Ba tuần trước khi tổng thống Pháp khánh thành làng Olympic, Ủy ban tổ chức Thế Vận Hội Paris ngày 08/02/2024 đã công bố các huy chương Olympic Mùa Hè 2024. Điểm nhấn đầy ấn tượng : mỗi tấm huy chương, dù là huy chương vàng, bạc hay đồng, đều có một mảnh thép lấy từ chính tháp Eiffel, biểu tượng nổi tiếng nhất của nước Pháp nói chung và Paris nói riêng trên toàn thế giới.

Đoạt huy chương Olympic chắc hẳn là điều bất cứ vận động viên nào cũng mong mỏi có được trong sự nghiệp thi đấu, và điều mà Ủy ban tổ chức Thế Vận Hội Paris muốn là tạo ra tấm huy chương đẹp đẽ nhất, sánh ngang với các tác phẩm nghệ thuật hay những món đồ trang sức, không chỉ biểu trưng cho thể thao mà còn ẩn chứa một phần thực sự của nước Pháp, của Paris. Và không có gì phù hợp hơn một mảnh thép lấy từ chính cấu trúc ban đầu, có từ năm 1889, của tháp Eiffel. Những mảnh thép đó là phần thép nguyên bản được thu hồi từ mỗi lần sửa sang, trùng tu tháp Eiffel và được cất giữ trong một nhà kho bí mật ở ngoại ô Paris. 

Mỗi mảnh thép nặng 18g, được cán dẹt và được tạo hình 6 cạnh, biểu trưng cho hình dáng « đất nước hình lục lăng », tên gọi ẩn dụ của nước Pháp. Mảnh thép biểu tượng này đặt ở chính giữa mặt trước của tấm huy chương Olympic, trên đó là logo Paris-2024, và xung quanh là các đường vân được thiết kế như những tia sáng tỏa ra, tượng trưng cho sự tỏa sáng của nước Pháp và sự tỏa sáng của các vận động viên, nhưng chắc chắn cũng gợi nhắc cho những người yêu Paris nhớ đến « Kinh Đô Ánh Sáng ».

Trên đài RFI Pháp ngữ ngày 08/02, ông Martin Fourcade, chủ tịch Ủy ban Vận động viên của Thế Vận Paris 2024 giải thích : « Nhiệm vụ thực sự của chúng tôi là tạo ra một vật đẹp đẽ khiến ai cũng muốn có, và cũng là một vật có ý nghĩa. Và còn gì có ý nghĩa hơn việc đưa vào đó một mảnh của biểu tượng đẹp nhất của đất nước chúng ta và chắc chắn cũng là một trong những công trình nổi tiếng nhất thế giới ? Chúng tôi biết đoạt được một tấm huy chương Olympic là như thế nào và chúng tôi muốn trao tặng những tấm huy chương đẹp đẽ nhất cho các vận động viên trên toàn thế giới ».

Việc thiết kế huy chương được Ủy ban Thế vận Quốc tế và Ủy ban Tổ chức Thế Vận Hội Paris Mùa Hè 2024 giao cho hãng thiết kế trang sức cao cấp Chaumet nổi tiếng ở Paris, thuộc tập đoàn LVMH, một trong những nhà tài trợ chính cho Olympic năm nay, và được đúc tại xưởng của Monnaie de Paris, cơ quan đúc tiền quốc gia của Pháp.

Hình ảnh tháp Eiffel còn được đưa vào mặt sau của tấm huy chương Olympic. Đây được xem là một thành công đặc biệt của Ủy ban Tổ chức Thế Vận Hội Paris và các nhà thiết kế tài năng của hãng Chaumet, bởi mặt sau tấm huy chương Olympic phải tuân thủ những quy định cực kỳ chặt chẽ của Ủy ban Thế vận Quốc tế. Tấm huy chương Olympic với đường kính 8,5 cm, dày 9,2 mm. Theo quy định từ năm 2004, mặt sau của tất cả các huy chương đều phải có hình nữ thần Hy Lạp Nike, vị thần tượng trưng cho chiến thắng, bay phía trên một sân vận động, và bên trái là đền thờ Parthenon … Hình ảnh tháp Eiffel của Pháp được đặt khéo léo vào góc bên phải của mặt sau tấm huy chương. Vậy là mặt nào của tấm huy chương cũng có biểu tượng tôn vinh Paris và nước Pháp, đất nước ddang dành nhiều tâm sức để tổ chức sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh, với lễ khai mạc ngoài trời, hoành tráng và những màn trình diễn được hứa hẹn là « để đời ».

 

 

Ban công những tòa nhà Haussmann : Nơi lý tưởng để xem lễ khai mạc Olympic

Năm nay là lần đầu tiên trong lịch sử Thế Vận Hội, lễ khai mạc Olympic diễn ra bên ngoài sân vận động, trên dòng sông Seine ở Paris, đoạn sông chảy dài 6 km giữa cầu Austerlitz và cầu Iéna. Để thưởng thức lễ khai mạc Olympic « có một không hai » này, nơi được xem khán đài là « vô giá » chínhlà ban công các căn hộ nằm trên tầng cao các tòa nhà, đặc biệt là những tòa nhà theo phong cách Haussmann, nằm dọc đôi bờ sông Seine.

Vì lẽ đó, nhiều người sống tại những tòa nhà như vậy dự kiến mời bạn bè, người thân đến xem khai mạc Olympic, thậm chí đây là « cơ hội hái ra tiền » nếu chủ căn hộ cho thuê ban công. Trong phóng sự phát trên đài France 2 ngày 13/02/2024, một trong hai người phụ nữ may mắn sở hữu một căn hộ có ban công nhìn ra « sân khấu » lễ khai mạc Thế Vận Hội trên sông Seine, chia sẻ niềm vui : « Chúng tôi có tầm nhìn sân khấu thực sự đẹp và nhìn ra cây cầu kia. Theo dự kiến, chắc chắn là sẽ có nhiều màn trình diễn trong lễ khai mạc Thế Vận Hội. Chắc chắn chúng tôi có chỗ đẹp ».  

Còn cô Marlène Stickel, chủ tịch hiệp hội AgroParisTech Alumi, dù hào hứng nhưng cũng tỏ ra thận trọng : « Đây là một tòa nhà được xây dựng từ năm 1824. Vì thế, các tài liệu mà chúng tôi có là từ thời đó. Các ban công khi đó được xây chỉ để có chỗ cho không quá 2-3 người. Vì thế, ý định của chúng tôi là thay phiên nhau mà đứng xem ở ban công, và nhất là phải biết rõ có bao nhiêu người tham gia để bảo đảm an toàn cho những người có thể sẽ đến xem lễ khai mạc ».

Quả thực, điều mà các nhà quản lý lo ngại và đang tích cực đề xuất kiểm tra tình trạng ban công các tòa nhà, nhất là các tòa nhà đã có từ hàng thế kỷ nay, được xây theo phong cách Haussmann, cũng là một trong những dấu ấn riêng của Paris. Quy hoạch của nam tước Haussmann có từ năm 1853 đến năm 1870, dưới triều hoàng đế Napoléon III, thời Đệ Nhị Đế Chế Pháp. Việc mọi người tụ tập đông đúc và cùng lúc tại ban công những tòa nhà cũ hàng trăm năm tuổi có thể dẫn đến nguy cơ rớt thanh chắn bảo vệ, đổ sập ban công.

Tại Pháp, những vụ sập ban công không phải là hiếm. Theo France 2, trung bình tháng nào cũng có 1 vụ. Tai nạn xảy ra trên tầng cao rất nguy hiểm, thậm chí khiến nạn nhân tử vong nếu rơi từ cao xuống. Vì thế, ông Benjamin Darmouni, đại diện cho Liên hiệp các nghiệp đoàn bất động sản, lưu ý : « Quý vị nên cân nhắc cho những ai thuê nhà và cho họ thuê thế nào. Cần ghi rõ các điều khoản đặc biệt. Chẳng hạn như chỉ được mấy người đứng, ngồi ở ban công để xem khai mạc Olympic … ».

 

 

Tiệm sách cũ dọc bờ sông Seine, di sản sống của Paris, cuối cùng sẽ được song hành với Thế Vận Hội

Một trong các biểu tượng lâu đời khác của Paris là vài trăm quầy sách nhỏ, màu xanh lá cây thẫm, với vẻ vũ kỹ theo năm tháng, nằm dọc 3km bờ sông Seine. Người dân Paris còn gọi đó là « các tiệm sách sông Seine », vốn bày bán đủ thể loại sách cổ, tạp chí, tem thư cổ, quý hiếm, bản đồ, bưu thiếp, áp phích quảng cáo phim ảnh, và vô vàn cuốn sách cũ …

Trông thì mộc mạc, cũ kỹ, nhưng các « tiệm sách sông Seine », với hàng ngàn thùng sách, được coi là « tiệm sách ngoài trời lớn nhất thế giới », và cùng với quần thể dọc bờ sông Seine, từ năm 1991 đã được UNESCO công nhận là Di Sản Thế Giới.

Sau khoảng 400 năm tồn tại và gắn bó với diện mạo Paris, tròn 1 năm trước khi diễn ra Thế Vận Hội Paris 2024, vào tháng 07/2023, các tiệm sách cũ nằm bên bờ sông Seine, đoạn diễn ra lễ khai mạc Olympic Mùa Hè 2024, nhận được tin không vui : để thuận lợi cho việc tổ chức và bảo đảm an toàn cho lễ khai mạc ngoài trời diễn ra hôm 26/07/2024, chính quyền Pháp, thông qua sở Cảnh sát Paris, đã yêu cầu các chủ tiệm tạm thời tháo dỡ các hộp sách (khoảng 570 hộp sách - 59%).

Theo trang web của thành phố Paris, chính quyền sẽ có các biện pháp hỗ trợ chủ hiệu sách, đảm nhận việc tháo dỡ, cải tạo và lắp đặt trở lại các thùng sách, tổ chức một khu làng gồm các tiệm sách cũ trong thời gian diễn ra Thế Vận Hội …

Tuy nhiên, tháo dỡ hiệu sách cũ - « biện pháp đặc biệt cho một sự kiện đặc biệt » - đã vấp phải sự phản đối của các chủ tiệm. Theo họ, là một trong những biểu tượng văn hóa của Paris, những hiệu sách cũ dọc bờ sông Seine phải được đồng hành cùng Thế Vận Hội. Và cuối cùng, ngày 13/02/2024, điện Elysée thông báo chính tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã ra quyết định, theo đó các hiệu sách cũ - « di sản sống » của kinh đô ánh sáng Paris sẽ được giữ nguyên trong thời gian diễn ra Olympic.

Quyết định nói trên đã được giới bán sách cũ hoan nghênh, theo phóng sự dọc bờ sông Seine ngày 20/02/2024 của Valérie Cohen, đài RFI ban Pháp ngữ : 

« Jean-Pierre Mathias, chủ tiệm sách cũ từ hơn 40 năm nay, thích thú đón nhận tin mới : « Đối với chúng tôi, đây là một tin tuyệt vời vì nó thể hiện sự tôn trọng văn hóa bên cạnh tôn vinh Thế Vận Hội. Như vậy là cuối cùng thì giữa văn hóa với Thế Vận Hội không vế nào chèn ép vế nào. Có thể tưởng tượng một Paris không có khu trung tâm tài chính, thương mại, văn phòng La Défense, chứ làm sao lại có thể tưởng tượng được một Paris thiếu vắng những hiệu sách cũ. Paris mà không có tiệm sách cũ dọc bờ sông Seine thì cũng na ná như Venise mà lại thiếu vắng thuyền gondola.

Là người yêu sách, ban đầu là một giáo viên triết học, một chủ tiệm sách khác cũng quan tâm đến những hộp sách màu xanh lá cây thẫm. Theo ông, những hộp sách này sẽ hỏng nếu bị di dời. Ông nói : « Chúng đã cả trăm tuổi rồi. Nếu tháo dỡ thì rồi sẽ phải dùng máy hàn để gắn trở lại, tôi không biết làm cách nào người ta có thể lắp lại chúng. Và tôi rất yêu thích những hộp sách này, với dây xích bằng thép, mà không có hộp nào giống hộp nào cả. (…)

Một người tên là George bám vào chiếc xe tập đi, dáng đi ngập ngừng nhưng ánh mắt tinh nhanh, ông hài lòng vì những người bán sách cũ cuối cùng đã thắng. George chia sẻ : « Đối với tôi, chúng (các hiệu sách cũ) đại diện cho Paris và tôi thấy chúng rất đẹp. »

Tương tự, ông Claude, một khách quen, cũng thở phào nhẹ nhõm. Ông chia sẻ : « Trong thời gian diễn ra Thế Vận Hội, du khách có thể mua các tác phẩm. Họ sẽ cảm nhận thế nào nếu chỉ thấy bờ kè sông Seine trống trải, trong khi có rất nhiều người quan tâm đến việc mua sách, hơn nữa lại là những cuốn sách viết bằng mọi thứ tiếng ».

Chính vì những lẽ đó, khu hiệu sách ngoài trời lớn nhất thế giới sẽ vẫn gắn liền với những lan can dọc bờ sông Seine trong thời gian diễn ra Thế Vận Hội ».

Sinh thời, nữ danh ca Édith Piaf từng ghi âm nhiều bản nhạc Pháp kinh điển. Trong số các giai điệu quen thuộc nhất, có nhạc phẩm "Sous le ciel de Paris" (Dưới bầu trời Paris) của hai tác giả Hubert Giraud và Jean Dréjac. Trong hơn nửa thế kỷ qua, đã có hàng trăm nghệ sĩ ghi âm lại bài hát này. Phiên bản gần đây nhất là của Chimène Badi ghi âm cùng với Joyce Jonathan.

Ở Pháp, nhiều người biết đến Hubert Giraud như người soạn nhạc cho Nicoletta qua các giai điệu nổi tiếng "Mamy Blue" và "Il est mort le soleil" (Nắng đã tắt), nhưng ngược lại, ít ai còn nhớ tác giả Jean Dréjac là ai (1921-2003), cho dù nhiều bài hát do ông viết lời, với thời gian đã trở thành một phần di sản âm nhạc Pháp.

Sinh trưởng tại thành phố Grenoble, Jean Dréjac (tên thật là Jean André Jacques Brun) ban đầu vào nghề ca hát, nhưng sau đó lại chuyển qua sáng tác, do ông say mê cầm bút, đứng ở phía sau hậu trường hơn là biểu diễn truớc công chúng dưới ánh đèn sân khấu.

Tác giả Jean Dréjac thành danh rất sớm. Tuy chưa ngoài 25 tuổi, ông đã thành công nhờ sáng tác nhạc phẩm "Ah! Le petit vin blanc" (Ôi ly rượu vang trắng). Do Lina Margy ghi âm, bài hát này từng lập kỷ lục số bán với hơn một triệu rưỡi bản vào năm 1943 (ông Jean lúc ấy mới 22 tuổi).

Sau hai lần đoạt giải nhất sáng tác nho hai nhạc phẩm "Les quais de Seine" và "La chanson de Paris", sự nghiệp của Jean Dréjac vươn lên một tầm cao mới. Trong số những bài hát Pháp ăn khách trên thị trường quốc tế (do ông đồng sáng tác) có nhạc phẩm "Sous le ciel de Paris", một giai điệu viết chung với Hubert Giraud vào năm 1951, cho bộ phim cùng tên của đạo diễn Julien Duvivier.

Người đầu tiên ghi âm ca khúc này là nam ca sĩ Jean Bretonnière, nhưng sau đó đã có đến cả ngàn phiên bản ghi âm khác nhau. Phiên bản nổi tiếng nhất với giọng ca nam của Yves Montand, còn trong những giọng ca nữ, có hai phiên bản để đời là của danh ca Édith Piaf và Juliette Gréco, gần đây hơn nữa có phần ghi âm của các ca sĩ Patricia Kaas, Zaz, Julien Dassin hay Chimène Badi

Bài hát "Sous le ciel de Paris" (Dưới bầu trời Paris) từng được dịch sang nhiều thứ tiếng kể cả tiếng Anh là "Under Paris skies". Còn trong tiếng Việt bài có ít nhất hai lời khác nhau. Lời đầu tiên là của nhạc sĩ Nguyễn Thảo. Lời thứ nhì là của tác giả Phạm Ngọc Lân, qua phần trình bày của ca sĩ Anh Chi

Ban đầu là một khúc nhạc phim, bài hát này sau đó cũng được diễn lại theo nhiều phong cách khác nhau, từ nhạc nhe, nhạc pop, jazz Latinh, bán cổ điển cho đến nhạc hoà tấu của André Rieu. Jean Dréjac tiếp tục sáng tác trong bốn thập niên liền, hợp tác với nhiều nghệ sĩ tên tuổi như Michel Legrand, Serge Reggiani, Dalida, Mireille Mathieu, Marcel Amont hay Henri Salvador ..... Nhờ tính chuyên nghiệp, quen biết rộng rãi, ông được bổ nhiệm làm phó chủ tịch hiệp hội các tác giả Pháp Sacem, từ năm 1977 đến năm 2002.

Qua đời vì bạo bệnh vào năm 2003, hưởng thọ 82 tuổi, Jean Dréjac đã để lại một di sản âm nhạc quan trọng, hơn 400 bài hát đủ loại trong nửa thế kỷ sự nghiệp. Để vinh danh tác giả này, hiệp hội Sacem đã cho ra mắt tuyển tập 3 CD mang tựa đề "Juke Box Troubadour" bao gồm 76 bài hát quen thuộc nhất do Universal phát hành. Bên cạnh đó, còn có buổi hòa nhạc tại Café de la Danse với Romain Didier, Bertrand Louis hay Benjamin Legrand và cuốn tiểu sử "Le roman de Jean" (Tiểu thuyết của Jean), do con trai của chính tác giả là nhà văn Frédéric Brun chấp bút sáng tác.

Từ những bản viết nháp, được tìm thấy trong các quyển sổ tay cũng như từ những trang nhật ký ghi chép những hồi tưởng kỷ niệm trong gia đình, nhà văn kể lại câu chuyện và cuộc đời của thân phụ là tác giả Jean Dréjac.

Xen kẽ những giai thoại đôi khi hài hước có lúc cảm động, quyển tiểu sử phác họa chân dung của một nghệ sĩ đầy tâm huyết. Jean Dréjac đã đóng góp nhiều trong việc giúp đỡ các đồng nghiệp khi tham gia ban điều hành hiệp hội Sacem trong vòng hơn hai thập niên. Về mặt sáng tác, tác giả Jean Drejac thuộc trường phái lãng mạn, luôn dùng ngôn từ giản dị mà bàng bạc chất thơ, sao cho thật dể hiểu để truyền tải nỗi xúc động, mở rộng chân trời khát vọng nhờ niềm đam mê nóng bỏng.

Bắt đầu từ con số không, nhưng với niềm đam mê điện ảnh mãnh liệt, với tình yêu đích thực dành cho châu Á và với nghị lực phi thường, hai vợ chồng Jean-Marc và Martine Thérouanne đã thành công trong việc biến Liên hoan Quốc tế Điện ảnh Châu Á (FICA) tại thành phố Vesoul, miền đông nước Pháp, trở thành một trong những sự kiện điện ảnh hàng đầu thế giới.

 

Hai người đều mê phim đã gặp nhau ở Thái Lan vào năm 1982. Ý tưởng quảng bá điện ảnh châu Á đã nảy sinh trong đầu họ vào năm 1994. Trả lời RFI tại Liên hoan Vesoul, ông Jean-Marc Thérouanne, tổng đại diện của Liên hoan Vesoul, kể lại:

Tôi có cảm tưởng là thời gian trôi qua quá nhanh, chính tôi cũng ngạc nhiên là liên hoan đã 30 tuổi rồi. Nhưng dường như ngạn ngữ có câu “Khi ta yêu thì ta lúc nào cũng như tuổi 30”. 

Chuyện bắt đầu rất đơn giản: Trước đây tôi là dân Paris, rồi một hôm, ngày 23/08/1982, tôi đã phải lòng một cô gái thành phố Vesoul trên một bãi biển ở Thái Lan trên đảo Koh Samui. Từ đó chúng tôi sống với nhau và chia sẽ niềm đam mê châu Á. Rồi tôi trở thành cư dân của Vesoul, vì một năm sau đó chúng tôi làm lễ thành hôn. 

Thời gian đó, vợ tôi đảm trách câu lạc bộ điện ảnh Vesoul vì từ nhỏ bà đã rất say mê điện ảnh. Tôi cũng vậy, nhưng bà còn say mê châu Á hơn cả tôi. Đến năm 1994, để đánh dấu kỷ niệm 100 năm điện ảnh ra đời, khi họp lại, chúng tôi nói với nhau: Hay là chúng ta tổ chức một liên hoan phim? Với niềm say mê châu Á, chúng tôi đồng ý tổ chức một liên hoan về điện ảnh của các nước từ vùng Cận Á cho đến Viễn Đông.

Khi tiếp xúc với Trung tâm Quốc gia Điện ảnh, tôi đã giới thiệu dự án của chúng tôi với họ, thì họ khuyên là nên lập một hiệp hội chuyên trách về liên hoan, với một cơ cấu của một liên hoan, dựa theo mô hình của các hiệp hội tương tự. Chúng tôi cũng đã tiếp xúc với một hiệp hội mang tên "Carrefour des festivals", quy tụ một số Liên hoan ở Pháp cũng như ở châu Âu và cũng đã được họ cho một số lời khuyên. 

Sau đó, chúng tôi đã kiên nhẫn từng bước chuẩn bị, theo kiểu “kiến tha lâu cũng đầy tổ”. Các mối quan hệ quen biết càng nhiều thì quy mô của festival càng lớn. Tôi nhớ đến lời khuyên của một đạo diễn Iran, Rafi Pitts : “Ông sẽ thấy, khởi đầu rất phức tạp, nhưng mối quan hệ càng rộng thì ông sẽ thấy điện ảnh là một thế giới không lớn lắm đâu, ai cũng biết nhau hết. Tôi vẫn thường nghĩ đến Rafi Pitts, chủ tịch của ban giám khảo quốc tế đầu tiên của Liên hoan Vesoul”.

Liên hoan Quốc tế Điện ảnh Châu Á đầu tiên được tổ chức trong 5 ngày vào tháng 4/1995 với quy mô còn khiêm tốn, chỉ có 12 bộ phim được trình chiếu và 1.500 lượt xem. Việc tổ chức còn rất là “thủ công”, nhưng cỗ máy được khởi động và kể từ đó, cặp vợ chồng Thérouanne dành toàn bộ thời gian rảnh rỗi để khuếch trương Liên hoan Vesoul. Dần dần Liên hoan này giành được một vị trí đáng kể trong làng điện ảnh quốc tế, theo lời ông Jean-Marc Thérouanne: 

“Liên hoan bắt đầu có tầm mức quốc tế sau khi chúng tôi gặp được một tên tuổi lớn trong giới điện ảnh, đó là bà Aruna Vasudev, qua giới thiệu của nhà phê bình nghệ thuật Marc Tessier, người đã ủng hộ chúng tôi ngay từ khi Liên hoan ra đời. Bà Vasudev là người đã sáng lập hiệp hội NETPAC ( Mạng lưới Quảng bá Điện ảnh châu Á ) và từ năm 2003, chúng tôi đã lập ra ban giám khảo NETPAC ở Liên hoan Vesoul. Vợ chồng tôi cũng đã gia nhập hiệp hội này và chính NETPAC đã mở nhiều cánh cửa trong giới điện ảnh châu Á và từ đó Liên hoan bắt đầu có tầm mức quốc tế.”

Đúng là sự kiện này đòi hỏi đầu tư rất nhiều “năng lượng”. Bà Martine Thérouanne, 70 tuổi, giám đốc Liên hoan, cho biết thời gian 6 tháng trước ngày khai mạc, hai vợ chồng bà làm việc "từ 16 đến 18 giờ mỗi ngày.” Ông Jean-Marc Thérouanne, tổng đại diện Liên hoan Vesoul,  ví von: “Nó hơi giống đứa con thứ ba của chúng tôi. Không ngày nào mà châu Á và điện ảnh châu Á không có mặt.” 

Mỗi năm, hai vợ chồng Thérouanne, đều là giám đốc nghệ thuật của Liên hoan Vesoul, cố gắng giới thiệu đến khán giả “mọi khía cạnh của điện ảnh châu Á”, truy tìm những bộ phim “ít được chiếu” ở châu Âu, hoặc những phim được trình chiếu lần đầu tiên ở Pháp, đôi khi là lần đầu tiên trên thế giới.

Và công thức này đã có hiệu quả: Trong 30 năm, Liên hoan Vesoul đã giới thiệu tổng cộng 2.200 bộ phim, mời 950 đạo diễn, chào đón 700.000 khán giả. Theo lời ông Thérouanne, khoảng 60% khán giả của Liên hoan là ở vùng Vesoul, 20 % là từ các tỉnh lân cận, 20% còn lại là từ những vùng khác ở khắp nước Pháp. Có cả một số khán giả đến từ Bỉ và Thụy Sĩ, những nước có cộng đồng nói tiếng Pháp.

Năm nay, Liên hoan Vesoul lần thứ 30 cũng có rất nhiều phim mới. Trên tổng cộng 92 phim được tuyển chọn, có 52 phim được chiếu lần đầu tiên, một số là lần đầu tiên ở Pháp, số khác thì lần đầu tiên ở châu Âu, thậm chí lần đầu tiên trên thế giới. 

Đặc biệt, mỗi năm, Liên hoan Vesoul tại dành một vị trí trang trọng cho nền điện ảnh của một nước châu Á, ví như năm 2018 là điện ảnh Mông Cổ, năm 2017 điện ảnh Sri Lanka, năm 2015 điện ảnh Lào, năm 2014 điện ảnh Việt Nam, năm 2013 điện ảnh Indonesia, năm 2012 điện ảnh Kazakhstan,....

Năm 2014, khi Việt Nam là khách mời danh dự, Liên hoan Vesoul đã giới thiệu nhiều tác phẩm tiêu biểu của nền điện ảnh Việt Nam, như Bao giờ cho đến tháng Mười của Đặng Nhật Minh, Mê Thảo - Thời vang bóng của Việt Linh, Đời Cát của Nguyễn Thanh Vân, Sống trong sợ hãi của Bùi Thạc Chuyên, Bi đừng sợ của Phan Đăng Di hay Chuyện của Pao của đạo diễn Ngô Quang Hải. 

Ông Therouanne nhắc lại những đánh giá của ông về các đạo diễn Việt Nam đã từng gắn bó với Liên hoan Vesoul:

“Về điện ảnh Việt Nam thì tôi luôn nhớ đến tình thân hữu mà đạo diễn Việt Linh dành cho tôi. Bà đã ủng hộ chúng tôi từ năm 2000, đã giúp tôi tìm ra “những viên ngọc quý” của Việt Nam để giới thiệu ở Liên hoan Vesoul. Còn đạo diễn Đặng Nhật Minh thì đã đến Vesoul nhiều lần, lần đầu là với tư cách chủ tịch đầu tiên Ban giám khảo NETPAC và sau đó ông đã trở lại Liên hoan khi chúng tôi tổ chức các hoạt động đánh dấu tình hữu nghị Pháp-Việt vào năm 2014. Ngoài ra còn có Bùi Thạc Chuyên, Phan Đăng Di, những đạo diễn rất có tài năng, mà tôi đặc biệt chú ý, nhất là Bùi Thạc Chuyên với “ Chơi vơi”, một bộ phim mà trong đó ta có thể cảm nhận được cả hơi ẩm và mùi vị, một bộ phim đã gây ấn tượng mạnh cho tôi”

Năm nay, khách mời danh dự của Liên hoan Vesoul chính là điện ảnh Đài Loan. Ông Thérouanne giải thích:

“Để đánh dấu kỷ niệm 30 năm Liên hoan Vesoul, chúng tôi đã chọn chủ đề “Dấn thân”, dấn thân trong thể thao, trong tôn giáo, nói chung là dấn thân dưới đủ mọi hình thức. Và cũng chính là trong khuôn khổ chủ đề đó mà chúng tôi đã chọn Đài Loan là quốc gia khách mời danh dự, do tình hình căng thẳng trong vùng này. Chương trình về Đài Loan, có sự hỗ trợ của Viện thính thị và phim ảnh Đài Loan, giới thiệu toàn cảnh của điện ảnh Đài Loan từ 1962 đến 2023.

Chúng tôi muốn khán giả biết đến những nhà làm phim điện ảnh vào thời mà họ phải luồn lách bộ máy kiểm duyệt dưới thời Tưởng Giới Thạch và sau đó là dưới thời con trai ông là Tưởng Kinh Quốc, rồi trong giai đoạn chuyển sang nền dân chủ với sự xuất hiện của thế hệ Làn sóng mới, với những tác phẩm như phim nhiều tập "In our time", do 4 đạo diễn thực hiện, trong đó nổi tiếng nhất là Dương Đức Xương ( Edward Yang ).

Đến giai đoạn cuối thập niên 1980-1990 đầu thập niên 2000, có những tên tuổi lớn như Hầu Hiếu Hiền, đã từng đến Vesoul năm 2006. Lần này chúng tôi giới thiệu 13 bộ phim của ông. Ngoài ra phải kể đến Thái Minh Lượng, Lý An. Sau thế hệ đó, trong thế kỷ 21, một thế hệ đạo diễn khác đã nổi lên như Dương Mỹ Linh và Laha Mebow, nữ đạo diễn người bản địa đầu tiên của Đài Loan.”

Để đạt được thành tích này, dù với kinh phí eo hẹp, nhiều nhất là tới 250.000 euro trong những năm thuận lợi, hai vợ chồng Thérouanne vẫn luôn làm việc không công và gánh và chịu nhiều trách nhiệm: Ông Jean-Marc Thérouanne phải đích thân đến gõ cửa từng công ty để xin thêm ngân sách hoặc xin hỗ trợ bằng hiện vật: 

“Chúng tôi đã học được mọi thứ về một lĩnh vực mà chúng tôi chưa biết, từ nghệ thuật, hành chính, hoạt động phân phối phim ở Pháp và nước ngoài, tìm kiếm đối tác, quản lý khách mời, truyền thông… Chúng tôi phải biết cách thích nghi liên tục.” 

Với biết bao công sức đó, vào năm 2018, vợ chồng Thérouanne đã được trao “Giải thưởng Điện ảnh Hàn Quốc” tại Liên hoan phim Busan, Hàn Quốc, một sự kiện đôi khi được mệnh danh là “ Liên hoan Cannes của Châu Á”. Sau đó, đến năm 2019, bà Martine Thérouanne được Nhật Hoàng đế Nhật Bản phong lên  hạng tư trong Huân chương Mặt trời mọc, cũng vì những đóng góp của bà trong việc quảng bá điện ảnh châu Á.

Bà Thérouanne tâm sự: “Không chỉ tự hào, chúng tôi có cảm giác mình đã hoàn thành sứ mệnh, đó là chứng minh rằng chúng tôi có thể đưa Vesoul lên bản đồ điện ảnh thế giới”. Những người đồng sáng lập Liên hoan Vesoul cam kết sẽ truyền lại những kinh nghiệm của họ và đào tạo những lãnh đạo mới, để có sự tiếp nối cho sự kiện điện ảnh vừa tròn 30 tuổi này.   

Kết hợp nhạc pop điện tử tân thời với âm nhạc thế giới : đó là sở trường của nhóm Polo & Pan, một bộ đôi chuyên thử nghiệm âm thanh điện tử của Pháp. Cũng như nhóm Ofenbach từng thành công cách đây không lâu với nhạc phẩm « Holidays » của nam danh ca Polnareff, ban nhạc Polo & Pan ăn khách trên thi trường nhờ thực hiện phiên bản hoà âm mới « Le cœur grenadine » (Trái tim ngọt ngào) của nam ca sĩ kiêm tác giả Laurent Voulzy.

Được thành lập cách đây một thập niên, nhóm Polo & Pan gồm hai thành viên : Paul Armand-Delille với nghệ danh « Polocorp » và Alexandre Grynszpan còn được gọi là « Peter Pan ». Cả hai người trước đó đều biểu diễn solo ở Paris, họ gặp nhau vào năm 2012 khi làm việc chung tại hộp đêm Baron, nơi Paul và Alexandre cùng bắt đầu hòa âm trước khi chuyển qua sáng tác và phát hành đĩa nhạc đầu tiên mang tựa de « Rivolta » vào năm 2012. 

Khi mới vào nghề, nhóm này chỉ lấy một phần tên của mỗi thành viên, rồi ghép lại thành danh hiệu Polo & Pan. Trong số những người có ảnh hưởng đến nhóm này, có nhà soạn nhạc cổ điển Pháp Maurice Ravel, tác giả nhạc phim Vladimir Cosma hay các nghệ sĩ thuộc dòng nhạc French Touch như Yusek, Flavien Berger hay nhóm L'Impératrice ...

 4 năm sau ngày ra đời, ban nhạc này thành công với album đầu tiên « Caravelle » phát hành vào mùa xuân năm 2017. Album được nhiều nhà phê bình ở Pháp khen ngợi, nhờ nỗ lực đầu tư thực hiện của nhà sản xuất Raphaël Hamburger (con trai cặp vợ chồng nghệ sĩ quá cố France Gall và Michel Berger). 

Mùa hè năm 2018, sự nghiệp của nhóm thực sự cất cánh, album đầu tay « Caravelle » (phiên bản Deluxe) đạt mức đĩa vàng trên thị trường Pháp và được tái bản vào tháng 7 với một số nhạc phẩm bổ sung, trong đó có bản hoà âm mới của bài « Chasseur d’Ivoire » (Thợ săn ngà voi) của nam ca sĩ Alain Chamfort.

Giai điệu diệu huyền, nhịp đệm con tim

Trên đà thành công, nhóm này phát hành album thứ hai « Cyclorama44 » vào năm 2021. Trích đoạn đầu tiên của album này là nhạc phẩm « Ani Kuni », dựa trên giai diệu « Ani couni chaouani », một bản dân ca của các bộ lạc người Mỹ da đỏ Arapaho ở bang Colorado và Wyoming, Hoa Kỳ. Bài hát này đã đạt được đĩa bạch kim trên thị trường quốc tế, lọt vào Top Ten châu Âu, và nhờ vậy Polo & Pan được mời sang Hoa Kỳ biểu diễn ..... Sau chuyến phiêu lưu ở Hoa Kỳ, nhóm này càng có thêm tâm huyết khi sáng tác chung với nhau. Vào mùa hè năm 2023, Polo & Pan cùng hoà âm lại bài hát « Le coeur grenadine » của Laurent Voulzy.

Tuy là một bản nhạc nhẹ, nhưng « Trái tim ngọt ngào » mang nhiều ảnh hưởng của quần đảo Caribê. Sau âm nhạc thế giới, nhóm Polo & Pan tiếp cận với các âm thanh, nhịp điệu vui tươi đến từ các quần đảo nhiệt đới. Hầu như vào cùng thời điểm, Laurent Voulzy giới thiệu trong khuôn khổ các liên hoan âm nhạc một số tài năng mới đến từ quần đảo Polynesia thuộc Pháp, trong đó có nhóm Vaiteani, chuyên hát trong nhiều thứ tiếng kể cả ngôn ngữ bản địa là tiếng Tahiti, tiếng Anh và tiếng Pháp. Nhóm này đặt lời Tahiti cho nhạc phẩm « Belle Ile en mer » cũng của tác giả Laurent Voulzy.

Tuy không hẹn, nhưng ban nhạc Vaiteani dung hoà kết hợp những nhịp điệu đương đại của nhạc folk-pop với dân ca truyền thống, sử dụng nhiều nhạc cụ bản địa đến từ đảo Ratatonga như sáo gỗ, trống cuộn, mộc cầm ..... Âm nhạc thế giới từng được làm giàu nhờ nhạc zouk của Antilles, nay càng thêm đa dạng phong phú nhờ các làn điệu folk pop của Polynesia thuộc Pháp. Những giai điệu êm ấm diệu huyền, nhịp đệm trên bản đồ con tim.