Tạp chí văn hóa

Cuốn sách Kẻ trộm nghệ thuật (The Art Thief: A True Story of Love, Crime, and a Dangerous Obsession) khám phá cuộc đời tên trộm kỳ lạ nhất trong lịch sử tội phạm nghệ thuật. Hơn 200 vụ trộm, Stéphane Breitwieser cùng bạn gái trót lọt đánh cắp bộ sưu tập trị giá gần 2 tỷ đô la chỉ để ngắm. Qua lời kể của nhà báo Michael Finkel, độc giả đắm chìm trong thế giới của những kỳ tích phạm tội, tình yêu cay đắng, sự ám ảnh khó tin.

Động cơ của tên trộm khét tiếng

Các tạp chí hàng đầu như New York Times, Wall Street Journal bình chọn tác phẩm này là cuốn sách của năm 2023. Michael Finkel dẫn dắt đưa độc giả ngược dòng thời gian của nhân vật chính Stéphane Breitwieser từ lúc nhỏ tới hiện tại (52 tuổi tại thời điểm xuất bản sách). Mặc dù thuộc thể loại phi tiểu thuyết, cuốn sách như truyện trinh thám hồi hộp, gay cấn nhờ tiết tấu nhanh và khai thác tâm lý nhân vật đa chiều.

Kẻ trộm nghệ thuật kể về cuộc đời thực của Stéphane Breitwieser, người Pháp trầm lặng và say mê nghệ thuật điên cuồng. Hắn ưa thích đặc biệt nghệ thuật Phục Hưng (Renaissance) và Baroque từ nhỏ. Cha mẹ ly hôn để lại vết sẹo trong tâm hồn đứa trẻ yêu nghệ thuật vì bố của Stéphane được quyền sở hữu hết các tác phẩm trong nhà. Hắn chuyển sang sống với mẹ trong căn hộ tằn tiện, khác hẳn căn nhà rộng rãi với bộ sưu tập đồ cổ lúc cha mẹ còn hạnh phúc.

Cú sốc tâm lý tuổi vị thành niên đã nung nấu động cơ một đứa trẻ mang tâm trạng bất mãn và hụt hẫng. Hắn khát khao xây dựng bộ sưu tập nghệ thuật cho riêng mình như viện bảo tàng thu nhỏ. Stéphane đồng hành cùng bạn gái Anne-Catherine thực hiện hàng loạt vụ trộm táo tợn trong các bảo tàng vừa và nhỏ trên khắp Châu Âu. Giá trị tài sản tác phẩm nghệ thuật hắn đánh cắp trong giai đoạn 1995 tới 2001 ước tính gần 2 tỷ đô la. Đáng ngạc nhiên là Stéphane không bán, mà lưu giữ chúng tại phòng ngủ áp mái vì tình yêu nghệ thuật điên rồ.

Tác giả cân bằng được không khí hành động, hồi hộp đột nhập các viện bảo tàng và mổ xẻ được tâm lý chi phối nhân vật. Hắn say mê với cái đẹp hiện hữu, mắc chứng ái kỷ (yêu bản thân quá mức) và cơn nghiện (ăn cắp) khó thể từ bỏ. Tổng quan nửa đầu cuốn sách, phi vụ của Stéphane và bạn gái có thể ví von như cặp bài trùng Bonnie và Clyde, cặp đôi cướp táo tợn người Mỹ nổi danh từ thời kỳ Đại suy thoái (1932-1934).

Bí kíp thành công của bộ đôi  “Bonnie và Clyde”

Xuyên suốt cuốn sách, người đọc thâm nhập vào hàng trăm phi vụ trộm của cặp tình nhân trong các viện bảo tàng. Đâu là bí mật sau chuỗi dài thành công của Stéphane và Anne ?

Chiến lược của hắn và bạn gái nhắm vào các bảo tàng địa phương quy mô nhỏ và vừa, an ninh kém như Gruyeres Castle, Thụy Sỹ (1995). Khá thú vị, họ chọn thời điểm ban ngày để trà trộn vào đám đông du khách. Stéphane chỉ lấy tranh, bỏ lại khung và những tác phẩm có kích thước nhỏ gọn, không bị gắn hệ thống báo động. Hắn thường giấu tranh dưới áo khoác hay túi hộp trong khi bạn gái đảm nhiệm vai trò quan sát, báo hiệu nếu ai đó tiếp cận. Hắn khôn ngoan chọn những bảo tàng không kiểm soát lối ra, không an ninh, do vậy tên trộm láu cá dễ dàng tẩu thoát như khách thăm quan.

“Bộ đôi Bonnie và Clyde” của Pháp đã tung hoàng ngang dọc khắp bảo tàng tại khối Schengen như Đức, Áo, Bỉ, Thụy Sỹ, Hà Lan và Đan Mạch từ năm 1995 tới 2001. Đáng chú ý, Stéphane kiếm sống nhờ công việc bồi bàn tại Thụy Sỹ trong khi vẫn ở tại Pháp. Công việc có thu nhập khiêm tốn, bù lại lịch làm việc linh hoạt, di chuyển dễ dàng. Do vậy, việc đi lại xuyên biên giới của hắn không gây nghi ngờ cho cảnh sát biên giới. Chuỗi ngày thành công chính thức khép lại vào tháng 11 năm 2001 khi bộ đôi bị tóm gọn tại bảo tàng Richard Wagner ở Thụy Sỹ. Không như các phi vụ trước thực hiện trong ngày, Stéphane quay trở lại bảo tàng sau hai ngày, do vậy an ninh và nhân viên bảo tàng phát hiện, báo cảnh sát.

Mổ xẻ tâm lý “ái kỷ”

Dưới ngòi bút của Michael, nghệ thuật như một chiếc ô rộng lớn, che chắn cho tuổi thơ dữ dội của Stéphane. Hắn cô đơn, lạc lõng trong thế giới người trưởng thành cho nên nghệ thuật chính là bạn đồng hành về tinh thần. Tác giả mổ xẻ khá kỹ tâm lý nhân vật cho rằng Stéphane am hiểu nghệ thuật sâu sắc hơn cả các viện bảo tàng ! Chứng bệnh “ái kỷ” thúc đẩy suy nghĩ có quyền lấy những gì hắn thích và trở thành người hùng sau những vụ trộm. Thú vị hơn, sự đồng hành của bạn gái lâu năm lại là chất xúc tác mạnh cho bệnh ái kỷ. Hắn cho rằng mình tài năng và được bạn gái công nhận, trợ giúp tối đa. Sự ám ảnh nghệ thuật của Stéphane trở thành cơn nghiện khó cưỡng, với cấp độ rủi ro tăng cao dần. Hắn đạt được cảm xúc thăng hoa và nhẹ nhõm sau mỗi vụ trộm.

Tuy nhiên, Stéphane không thể ngờ rằng điểm tựa tinh thần vào bạn gái chính là “gót chân Achilles”. Sau vụ bắt giữ năm 2001, họ đối mặt thực tế khắc nghiệt do bị truy tố, liên đới gia đình, sụp đổ ảo mộng. Michael lột tả sự tổn thương tột độ trong con người Stéphane khi Anne chia tay, giũ bỏ mọi trách nhiệm liên đới trong các vụ trộm của bộ đôi. Trong khoảng thời gian ngắn, hắn đánh mất tất cả : sự tự do, bạn gái, bộ sưu tập quý giá, danh tính kẻ sưu tập cổ vật. Theo cuốn sách, Stéphane còn không hề được biết vụ phá thai do Anne và mẹ hắn tiến hành một cách kín đáo. Ở góc độ nào đó, hắn vẫn là một đứa trẻ đầy mơ mộng, thiếu sự chăm sóc, dễ dàng bị người thân qua mặt.

Bi kịch cuộc đời kẻ ám ảnh nghệ thuật

Cuốn sách dần khép lại với cảm xúc hỗn độn về thế giới sụp đổ của Stéphane. Hương vị cay đắng, chua xót khi Anne bỏ rơi hắn, đặt dấu chấm hết cho thế giới ảo vọng bao bọc trong niềm vui chiến thắng, bảo tàng nghệ thuật và người tình. Hắn không thể chấp nhận thực tế rằng Anne có quyền lựa chọn tương lai khác mà không có hắn ! Đau đớn hơn, bảo tàng cá nhân dày công sưu tập đã chính thức “vô chủ” vì mẹ của Stéphane phi tang toàn bộ chiến tích nhằm cứu con mình khỏi bị truy tố. Sự mâu thuẫn, giằng xé tâm lý giữa hai mẹ con lên tới đỉnh điểm do động cơ khác biệt. Đây là bài học đắt giá về nuông chiều con cái, buông lỏng quản lý dẫn đến kết cục đáng thương của số phận con người.

Sau khi ra tù, Stéphane có cơ hội gột rửa vết nhơ với nhiều lời đề nghị xuất bản sách hay bước sang truyền thông về thời trai trẻ “khét tiếng”. Tuy nhiên, sự ám ảnh nghệ thuật và bệnh ăn cắp lại hủy hoại giấc mơ làm lại cuộc đời. Năm 2011, cảnh sát khám xét nhà Stéphane, phát hiện thêm 30 tác phẩm nghệ thuật ăn cắp. Hắn tiếp tục kết án tù vào năm 2013 như vòng xoáy không thể dừng lại.

Cuốn sách có những hạt sạn nhỏ như thời gian không khớp giữa những bộ phim tội phạm nổi tiếng Hollywood tương tự với những vụ trộm Stéphane tiến hành. Michael Finkel đã pha trộn tài tình giữa một cuốn hồi ký, tiểu sử, bi kịch, tâm lý tội phạm và bài học giáo dục sâu sắc chỉ trong 240 trang sách.

(Theo Wikipedia, Guardian, New York Times, GQ)

Michael Finkel, The Art Thief: A True Story of Love, Crime, and a Dangerous Obsession (Kẻ trộm nghệ thuật: Câu chuyện chân thực về tình yêu, tội phạm và sự ám ảnh nguy hiểm), NXB Knopf Publishing Group, 27/06/2023, 240 trang.

Làm thế nào để thu hút khách tham quan đến một di tích lịch sử, “giữ chân” họ trước một kiệt tác nghệ thuật từ những thế kỷ trước ? Làm thế nào để những sự kiện lịch sử đọng lại trong tâm trí khán giả ? Từ nhiều năm gần đây, kỹ thuật số trở thành công cụ không thể thiếu giúp các bảo tàng, di tích tại Pháp thay đổi cách tham quan và từng bước “dân chủ hóa” văn hóa, đặc biệt là từ đại dịch Covid-19.

Mối quan hệ giữa giới trẻ và bảo tàng đã thay đổi từ gần 20 năm qua nhờ cách mạng kỹ thuật số. Nhưng hiện nay, quá trình chuyển đổi số các bảo tàng không còn là một lựa chọn mà là điều thiết yếu. Song song với những chuyến tham quan có hướng dẫn viên, bị khống chế thời gian, công chúng hoàn toàn có thể tự do khám phá bảo tàng, các tác phẩm, theo nhịp độ riêng nhờ “hướng dẫn viên ảo”.

Sống trong lịch sử nhờ công nghệ

Thiết bị nhỏ như băng cát-sét hoặc máy tính bảng được cung cấp kèm với tai nghe đưa người xem trở lại thời xưa với những âm thanh, tiếng ngựa, lời thoại. Đây là loại hình tham quan trải nghiệm (visite immersive), hướng dẫn dưới dạng ứng dụng. Người xem sẽ nhấn theo số được ghi cạnh một bức tranh hoặc một gian trừng bày. Hiện đại hơn sẽ là những bộ cảm biến trong phòng sẽ tự động đưa khách tham quan đến lời giới thiệu cần thiết. Lời giới thiệu thường khoảng một phút để khách tham quan không bị mất tập trung.

Đọc thêmĐắm chìm trong "Đêm đầy sao" của Van Gogh nhờ công nghệ số

Loại hình thứ hai là trải nghiệm ảo và tương tác (expériences virtuelles et interactives), “thật hơn” và hấp dẫn hơn. Các địa điểm du lịch đã thấy được hiệu quả của loại hình trải nghiệm này, rất thành công trong trò chơi thoát hiểm (Escape Game) và muốn áp dụng để đổi mới bản thân. Đây là nhận định của Antoine Hubart, phụ trách thương mại của công ty John Doe. Immersive Game, trụ sở tại Lille, khi trả lời RFI Tiếng Việt tại Hội chợ Du lịch Quốc tế Paris ngày 12/03/2026.

“Họ muốn cung cấp những trải nghiệm mới cho những đối tượng hoàn toàn khác, những mục tiêu mà ban đầu họ không thể tiếp cận. Ví dụ, giới trẻ quan tâm nhiều hơn đến việc xem truyền hình hoặc sử dụng điện thoại, họ không hẳn thấy cần phải đến bảo tàng, thăm lâu đài, hoặc là đi bộ đường dài.

Công ty chúng tôi cung cấp trò chơi, những trò chơi ít nhiều mang tính văn hóa, tùy thuộc vào địa điểm. Ví dụ, trong một lâu đài tập trung vào lịch sử Pháp, vào một vị vua cụ thể, chúng tôi sẽ tạo ra một trò chơi dựa trên vị vua đó, sử dụng các sự kiện lịch sử có thật, để khuyến khích giới trẻ đến chơi trò chơi đồng thời khám phá lịch sử của địa điểm, lịch sử của lâu đài. Chúng tôi cũng làm điều này trong hang động, trong hầm mỏ, trong bảo tàng. Kinh nghiệm này đã được chúng tôi làm với Bảo tàng xe bọc thép, liên quan đến vũ khí chiến tranh”.

Hình thức tham quan trải nghiệm và thực tế ảo mang đến cho công chúng một môi trường hoành tráng, tạo cho trải nghiệm sâu sắc hơn, phong phú hơn và đã định hình lại kiểu tham quan bảo tàng, theo nhận định trong một bài viết của Solveig Tiby trên trang les-enovateurs ngày 20/09/2024.

Công nghệ kết nối bảo tàng với thanh niên

Năm 2025 đánh dấu năm kỷ lục về số lượng khách tham quan các bảo tàng và 100 di tích và khu vườn thuộc Trung tâm Di tích Quốc gia (CMN). Bảo tàng Louvre tại Paris tiếp tục phá vỡ kỷ lục số lượt khách tham quan (hơn 9 triệu lượt), theo tạp chí Le Quotidien de l’Art ngày 05/01/2026. Trong số này, tỷ lệ người trẻ dưới 26 tuổi tăng từ 41% lên 44%. Đây là xu hướng được tiếp nối từ những năm trước, giới trẻ quan tâm đến bảo tàng nhiều hơn nhờ mạng xã hội, muốn trải nghiệm từ trực tuyến đến xem thật.

“Đó là một kiểu tham quan có hướng dẫn, ở bảo tàng chẳng hạn. Chúng tôi sẽ biến chuyến tham quan đó vui nhộn hơn nhờ điện thoại di động, biến khám phá thành một trải nghiệm theo cách khác, độc đáo hơn một chút, với những thông tin mà ban đầu chưa có. Khi tiến dần trong bảo tàng, điện thoại sẽ hướng dẫn chúng ta dừng lại ở một điểm cụ thể. Ứng dụng tải trước sẽ kể cho chúng ta một chút về lịch sử hoặc một vài giai thoại thú vị và đưa ra cả câu đố. Phải giải được câu đố đó để chuyển sang điểm tiếp theo. Lúc đó, điện thoại sẽ nói “Giờ thì bạn có thể đi tiếp” và tiếp tục từng điểm một. Sau khi tham quan xong, tất cả thông tin vẫn còn trên điện thoại. Khách tham quan có thể lưu lại hoặc nếu muốn tìm hiểu thêm, họ sẽ liên lạc với bảo tàng vì bảo tàng có tài liệu riêng”.

Điện thoại, vật bất ly thân của giới trẻ, trở thành “hướng dẫn viên” và khi “vừa học vừa chơi”, họ sẽ cảm nhận, tiếp thu dễ dàng hơn, theo giải thích của Antoine Hubart :

“Khách tham quan không cần thiết bị gì hết. Thiết bị sẽ được điều chỉnh tùy thuộc vào địa điểm. Dĩ nhiên nếu đi vào hang động, chúng tôi sẽ cung cấp mũ bảo hiểm để bảo đảm an toàn. Tùy thuộc vào địa điểm và mức độ an toàn, sẽ luôn có một số thiết bị tối thiểu. Nhưng nhìn chung, các trò chơi của chúng tôi được thiết kế dựa trên chính khung cảnh đó. Đa số trường hợp, khách tham quan chỉ cần điện thoại di động vì trò chơi được tải trước trên điện thoại, và họ có thể tiến được nhờ điện thoại. Hoặc một số trò chơi thì cần một cuốn sổ tay để giúp giải câu đố, khám phá mọi thứ để đi tiếp và đơn giản là vui chơi”.

Đắm chìm trong dòng chảy nghệ thuật nhờ công nghệ kỹ thuật số

Một ví dụ khác giải thích cho thành công của công nghệ kỹ thuật số trong hành trình đưa nghệ thuật, lịch sử đến với đông đảo công chúng là Trung tâm Nghệ thuật số Ateliers des Lumières tại Paris (thành lập năm 2018). Chủ trương của công ty chủ quản Culturespace (có 12 địa điểm trên thế giới) là giới thiệu các trào lưu nghệ thuật hoặc những nghệ sĩ nổi tiếng trong lịch sử nghệ thuật nhờ công nghệ AMIEX (Art, Musique Immersive Experience). Cùng một tác phẩm, khách tham quan sẽ có những góc nhìn khác nhau từ những vị trí khác nhau trong phòng triển lãm nhờ 140 máy chiếu chiếu lên tường và nền nhà.

Ông Michael Couzigou, giám đốc Atelier des Lumières, giải thích với RFI tiếng Việt trong buổi khai mạc triển lãm Van Gogh, Đêm đầy sao (Van Gogh, La Nuit étoilée) ngày 22/02/2019 :

“Ý tưởng của chúng tôi là kết hợp sự sáng tạo bằng hình ảnh, được thực hiện từ ảnh chụp các tác phẩm nghệ thuật, sau đó được số hóa, đi kèm với âm nhạc - được chọn lọc cho phù hợp hoặc được soạn riêng cho triển lãm - để tạo cảm xúc cho người xem và khiến họ đắm chìm trong dòng chảy nghệ thuật của triển lãm đó. Đây là một phương pháp khác lạ mà chúng ta không thể thấy được trong những bảo tàng truyền thống. Thêm vào đó, nhiệm vụ của Culturespace là cố gắng tiếp cận được với đông đảo công chúng nhất. Có nghĩa là chúng tôi muốn họ đến xem với cả gia đình, với con cháu để giúp các em khám phá nghệ thuật theo cách mới, có thể hiện đại hơn, năng động hơn”.

Một ví dụ khác là chương trình AURA Invalides dưới mái vòm điện Invalides (Dôme des Invalides), nơi đặt quan tài của Napoléon, kéo dài 50 phút vào buổi tối, sau khi đóng cửa với công chúng. Trải nghiệm đa phương tiện sống động kết hợp  ánh sáng, nhạc giao hưởng và video mapping (kết hợp giữa công nghệ 3D và công nghệ làm phim) để tạo nên những hiệu ứng về hình ảnh, ánh sáng, âm thanh, kích thích tất cả các giác quan của người xem.

Kỹ thuật số đã thay đổi sâu sắc sự tiếp cận, sản xuất và việc phổ biến văn hoá. Nó có thể giúp một tác phẩm được phổ biến ngoài biên giới địa lý. Một số nền tảng trực tuyến, như Google Art & Culture, Europeana, Gallica..., tham gia phổ biến văn hóa, cho phép công chúng được truy cập miễn phí vào nhiều tác phẩm. Hình thức này được thúc đẩy mạnh trong giai đoạn đại dịch Covid-19 khi cả thế giới bị phong tỏa, mọi hoạt động lưu thông gần như đình trệ. Nhiều bảo tàng đã tổ chức các triển lãm “ảo”, mở rộng thư viện “trực tuyến” để đưa lịch sử, nghệ thuật đến công chúng.

Đọc thêmCovid-19 : Tham quan trực tuyến các bảo tàng

Kỹ thuật số đã khiến bảo tàng, văn hóa có thể tiếp cận được ở mọi lúc, mọi nơi. Khách tham quan có thể trải nghiệm theo cách riêng, nhịp độ riêng, không cần phải chờ hoặc chen chúc trong các phòng triển lãm mà vẫn có thể chiêm ngưỡng được tác phẩm. Điểm trừ duy nhất là không thể được tận mắt thấy tác phẩm.

Trong hành trình đa dạng hóa kỹ thuật số các dịch vụ, rất nhiều doanh nghiệp chuyên ngành đồng hành cùng các bảo tàng, ví dụ John Doe, công ty có 5 chi nhánh tại Pháp (Lille, Strasbourg, Lyon, Bordeaux, Nantes), theo giải thích của Antoine Hubart :

“Chúng tôi đang thảo luận với rất nhiều bên liên quan. Hiện tại, chúng tôi đang thiết kế một trò chơi, tôi không được phép tiết lộ tên. Ngoài ra, còn có bốn lâu đài ở Pháp, (thiết kế trò chơi trong hai tàu hỏa, một nhà máy, hai hầm mỏ và ba hang động cũng quan tâm. Chúng tôi có khoảng 10 đến 15 dự án. Và tất cả chỉ mới là cách đây vài tháng kể từ khi chúng tôi thực sự bắt đầu chủ động tìm kiếm các địa điểm du lịch, thay vì chờ họ liên hệ với chúng tôi. Thời gian để thực hiện mỗi dự án có thể từ ba tháng (ngắn nhất) nếu cần gấp và không quá phức tạp, đến một năm, chi tiết hơn, được làm cẩn thận hơn”.

Đọc thêmLouvre ra mắt 480.000 tác phẩm trên trang web mới

Tuy nhiên, theo Christian Sermet, không phải bất kỳ bảo tàng hay di tích nào cũng có thể triển khai trải nghiệm ảo và tương tác vì chi phí tương đối tốn kém. Ngoài ra, màn hình cũng có thể khiến khách tham quan bị sao nhãng, nhất là thanh niên. Họ có xu hướng nhìn vào màn hình nhiều hơn là tác phẩm và như vậy khó có thể cảm nhận trọn vẹn triển lãm hoặc tác phẩm.

Trong năm 2026, Roch Voisine trở lại dưới ánh đèn sân khấu với chuyến lưu diễn ban đầu tại Canada rồi sau đó trên khắp nước Pháp, nơi anh vẫn có nhiều người hâm mộ trung thành. Đợt lưu diễn này cũng đánh dấu 40 năm sự nghiệp ghi âm của nam danh ca người Canada, album phòng thu đầu tiên của anh mang tựa đề "Sweet songs" từng được phát hành vào năm 1986. 

Sinh trưởng tai bang Nouveau Brunswick, miền duyên hải phía đông Canada, Roch Voisine ban đầu nuôi mộng trở thành vận động viên (hockey) chuyên nghiệp, nhưng sau khi bi chấn thương, anh buộc phải chuyển hướng sang ngành truyền hình, rồi sáng tác âm nhạc. 

Đối với những người hâm mộ Roch Voisine, đây là cơ hội để gặp lại nghệ sĩ người Canada. Tên tuổi của anh luôn được gắn liền với bản nhạc kinh điển "Hélène" phát hành vào năm 1989. Đây là ca khúc chủ đạo trich từ album phòng thu thứ ba của anh. Trong tiếng Việt, bản nhạc này từng được tác giả Khúc Lan đặt lời thành "Hélène (Khi em rời xa)". Bài này còn có một lời thứ nhì là "Tình theo gió bay" qua phần ghi âm của Khánh Dung.

Quả thật, Roch Voisine đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ thính giả với ca khúc nổi tiếng này. Nhưng đằng sau thành công vượt bậc ấy cũng có phần nào một chút thất vọng, như anh từng chia sẻ với báo chí Pháp. Theo Roch Voisine, vào năm 1989, bài hát "Hélène" đã đưa tên tuổi của anh lên đỉnh cao và kể từ đó đã thay đổi nhiều thứ đối với ca sĩ trẻ tuổi. Gần bốn thập niên sau, chỉ cần vài nốt nhạc dạo đầu bằng tiếng đàn ghi ta, cũng đủ để khơi gợi lại nhiều kỷ niệm cho giới hâm mộ.

Tuy nhiên, bài hát này lại có tác động bất ngờ mà chỉ có người trong cuộc mới nhin thấy. Thành công rực rỡ của bài hát che khuất phần còn lại sau này trong sự nghiệp của Roch Voisine. Mặc dù đã phát hành 22 album và thu âm hơn 250 bài hát trong 4 thập niên qua, nhưng Roch Voisine thường bị đánh giá thấp, như thể suốt đời, anh chỉ được biết đến nhờ một bài hát duy nhất.

Với  thời gian, Roch Voisine dường như đã chấp nhận cách nhìn hơi đơn giản này. Dẫu sao, anh cũng may mắn khi có ít nhất một bài hát thành công vượt bực trên thị trường quốc tế. Anh dành nhiều thời gian hơn để trao dồi sáng tác, khám phá những khía cạnh khác trong nghề biểu diễn, đặc biệt ngày trở lại dưới ánh đèn sân khấu trong năm 2026 cũng là dip để Roch Voisine tôn vinh tác giả Gordon Lightfoot, một trong những thần tượng của anh.

Trong thời kỳ huy hoàng sự nghiệp (vào giữa những năm 1990) tên tuổi của Roch Voisine lẫ y lừng không thua gì Patrick Bruel hay Florent Pagny.Tuy nhiên, nghệ sĩ người Canada chưa bao giờ để cho bản thân minh bị cuốn vào vòng xoáy của thành công.

Sau các buổi biểu diễn ở khắp nơi, Roch Voisine cho biết anh chỉ muốn trở về nguyên quán, tìm lại căn nhà nhỏ bên bờ hồ. Anh thích một cuộc sống bình thường. Sự ổn định trong đời sống tựa như một tấm lá chắn bảo vệ anh trước sức cám dỗ của tiền tài, danh vọng.

Khi mới vào nghề, Roch Voisine đã có một lối suy nghĩ chín chắn trưởng thành, khác xa với hình ảnh của những ngôi sao nhạc trẻ thành công quá nhanh, bị đẩy quá sớm vào ánh hào quang danh vọng. Ngay cả giờ đây, trong thời gian ở Canada, anh thích sống ở vùng nông thôn, xa lánh chốn thành thi ồn ào huyên náo. 

Với chuyến lưu diễn trong năm 2026, Roch Voisine muốn kết nối lại với khán giả của mình, đền đáp tình cảm ưu ái của người hâm mộ. Vòng lưu diễn Canada và sau đó đến nước Pháp là dịp để cho các fan nghe lại nhạc phẩm "Hélène" cũng như nhiều bài hát khác của anh. Càng rong ruổi trên những chặng đường lưu diễn, nay đây mai đó, Roch Voisine lai càng khao khát tìm lại căn nhà bên dòng nước, nhìn mặt hồ lúc hoàng hôn, chốn bình an trong tâm hồn.

Trong khuôn khổ các hoạt động của Thư viện Quốc gia Pháp BnF (Thư viện François Mitterrand), chương trình hội thảo "Pháp-Việt Nam: Cánh cửa giao thoa văn hóa" đã được khởi xướng từ năm 2017 nhằm giới thiệu các nghiên cứu mới về giao lưu văn hóa giữa Pháp và Việt Nam, với nhiều chủ đề đa dạng, đặc biệt là liên quan đến lịch sử văn hóa và khoa học nhân văn, khoa học xã hội.  

Các phiên hội thảo, nay là dưới hình thức trực tuyến qua nền tảng Zoom, được tổ chức vào một ngày thứ Năm mỗi tháng. Trong niên khóa 2025-2026, các buổi hội thảo đã đề cập đến những chủ đề rất đa dạng, như "Lịch sử của các nhân viên người Việt Nam và Đông Dương tại Thư viện Quốc gia Pháp qua các tài liệu lưu trữ (1942-1965)", "Sự phát triển của văn hóa phản kháng thực dân công khai ở Sài Gòn thông qua báo chí độc lập (1900-1930)" hay "Các vấn đề và thách thức của cộng đồng Pháp ngữ tại Việt Nam"... 

Chương trình "Pháp - Việt Nam: Cánh cửa giao thoa văn hóa" niên khóa 2025-2026 đã khép lại vào ngày 21/05/2026, với cuộc hội thảo về chủ đề “Từ điển nhập môn để hiểu về Việt Nam: Một cách tiếp cận văn hóa xã hội” với diễn giả là ông Yves Duchère, một chuyên gia về Đông Nam Á và về Việt Nam, hiện làm việc tại Đại học Trung văn Hồng Kông (Chinese University of Hong Kong), Thâm Quyến, Trung Quốc. Chương trình hội thảo sẽ được mở lại vào tháng 11/2026 cho đến tháng 5/2027.

Người khởi xướng và thực hiện chương trình này từ năm 2017 chính là tiến sĩ Nguyễn Giáng Hương, hiện đang phụ trách kho sách Đông Dương tại Thư viện Quốc gia Pháp. Đến niên khóa 2025-2026, cô mời nhà sử học François Guillemot, Viện Khảo cổ học Phương Đông (IAO), đồng tham gia tổ chức.

Trả lời RFI Việt ngữ ngày 26/05/2026 tại Thư viện Quốc gia Pháp, cô Nguyễn Giáng Hương cho biết:

"Chương trình hội thảo "Pháp - Việt Nam: Cánh cửa giao thoa văn hóa" trong thời gian đầu là nằm trong chương trình hợp tác quốc tế giữa Thư viện Quốc gia Việt Nam, Thư viện Quốc gia Pháp và trường Đại học Sư phạm Cao cấp - ENS Paris. Trong những năm đầu, chương trình này được tổ chức ngay tại trường ENS, với hình thức là mời một diễn giả tham gia thuyết trình mỗi tháng một lần và chương trình kéo dài từ tháng 10 đến tháng 5 hoặc tháng 6.

Lý do đầu tiên mà chúng tôi có ý tưởng làm chương trình séminaire (hội thảo) này là khi mà chúng tôi bắt đầu triển khai dự án số hóa kho sách Đông Dương. Vì vậy tên gọi của chuỗi hội thảo này bắt đầu bằng France - Việt Nam. Cổng thông tin của Thư viện Quốc gia Việt Nam và Thư viện Quốc gia Pháp cũng bắt đầu bằng chữ France - Việt Nam.

Trong những buổi đầu tiên, nhất là chương trình của năm đầu, chúng tôi tập trung vào các mảng khác nhau về kho sách Đông Dương, nhằm tạo được hiệu ứng về về truyền thông, cũng như gây sự chú ý cho cộng đồng khoa học. Sau đó chương trình được tiếp nối bằng các bài thuyết trình khác và ngày càng được mở rộng, đầu tiên là chương trình được sự quan tâm của cộng đồng nghiên cứu quốc tế, sau đó có những tác giả hay những nhà nghiên cứu cũng tự đề xuất những ý tưởng cũng như những bài thuyết trình mới. Chúng tôi cố gắng duy trì cho đến ngày hôm nay. Kết quả vượt qua cả sự mong đợi là chương trình đã được sự đón nhận rất rộng rãi của các học giả cũng như những người quan tâm về giao lưu văn hóa Việt - Pháp.

Chương trình của chúng tôi luôn duy trì một lượng khán thính giả nhất định. Từ khủng hoảng Covid, chúng tôi đã mở rộng chương trình theo hình thức trực tuyến online, thì cũng có một điều hay là mình có thể đón nhận được các thính giả từ nước ngoài, ở Việt Nam, ở Mỹ, hay ở các nước khác của châu Âu.

Thứ hai là chúng tôi cũng cố gắng mời các diễn giả ở những nước khác nhau và từ nhiều lĩnh vực khác nhau về khoa học xã hội và nhân văn, qua đó giúp chúng tôi có những góc nhìn khác nhau của các tác giả. Có thể là về cùng một lĩnh vực nhưng góc nhìn của một diễn giả ở châu Á sẽ khác với một diễn giả ở Pháp hay một diễn giả ở Mỹ. Chương trình này đã tạo nên một diễn đàn để các nhà nghiên cứu có thể đối thoại với nhau và chúng tôi cũng rất là cởi mở khi có những người không phải trong ngành nhưng quan tâm, hoặc thậm chí những nhân chứng có thể tham gia và có thể kể câu chuyện của riêng mình."

Theo lời Nguyễn Giáng Hương, những bài thuyết trình trong khuôn khổ chương trình hội thảo "Pháp -Việt Nam: Cánh cửa giao thoa văn hóa" hiện đã được đưa lên một trang web để mọi người có tham khảo dễ dàng:

"Thời gian trước thì tôi có xin một số diễn giả cho dùng lại hoặc là công bố bài thuyết trình của họ. Tôi cũng đã lập ra một website riêng của chương trình này, cũng có tên là "France Vietnam: Le portail entre les cultures", (Pháp - Việt Nam: Cánh cửa giao thoa văn hóa). Dĩ nhiên hiện nay nó vẫn ở dạng như một blog còn hơi thô sơ.

Dự định trong tương lai thì có thể sẽ tuyển lựa những bài hay nhất để chúng ta làm một công trình. Thực ra là trước đây, trong một số năm chúng tôi có điều kiện về mặt tài chính cũng như nhân lực để làm hội thảo tổng kết lại một năm thuyết trình. Từ những hội thảo đó thì chúng tôi cũng đã ra được hai ấn bản đúc kết lại những bài thuyết trình của các các diễn giả trong năm."

Thư viện số Pháp-Việt : 2.000 tài liệu đặc sắc làm cầu nối giữa di sản Pháp-Việt

Thư viện Quốc gia Pháp còn có một thư viện số song ngữ Pháp-Việt, quy tụ những tài liệu phản ánh những tương tác văn hóa, lịch sử, thuộc địa và khoa học giữa hai nước từ thế kỷ 17 đến năm 1954. Ra đời từ sự hợp tác giữa Thư viện Quốc gia Pháp và Thư viện Quốc gia Việt Nam (nay có sự tham gia của Trung tâm Hợp tác Quốc tế Nghiên cứu Nông nghiệp vì Phát triển - CIRAD), thư viện này là một phần của bộ sưu tập Di sản Chung, minh chứng cho mối quan hệ giữa Pháp và thế giới qua nhiều thế kỷ.

Thư viện số Pháp-Việt đóng vai trò là cầu nối giữa di sản Pháp và Việt Nam, quy tụ hơn 2.000 tài liệu đặc sắc, tất cả đều có thể được truy cập toàn bộ. Thư viện bao gồm một bộ sưu tập đa dạng các tài liệu in ấn, bản thảo, bản đồ, tranh vẽ và ảnh chụp, được lấy từ các bộ sưu tập của Pháp và Việt Nam. Ngoài ra, khoảng hai mươi văn bản gốc do các chuyên gia, nhà nghiên cứu và người phụ trách bảo tàng người Pháp và Việt Nam giúp người đọc hiểu biết hiểu biết sâu sắc hơn nội dung và bối cảnh của các tài liệu đó.

Đối với Nguyễn Giáng Hương, thư viện số Pháp-Việt có vai trò rất quan trọng giúp hiểu được toàn cảnh về xã hội, đời sống văn hóa, nghệ thuật và tri thức của Việt Nam thời kỳ Đông Dương:

"Thư viện quốc gia tức là thư viện lưu trữ tất cả những di sản của một quốc gia, nhưng thực ra Thư viện Quốc gia Pháp còn lưu trữ những di sản của nhân loại, trong đó lịch sử của Việt Nam cũng nằm trong dòng chảy của nhân loại. Cụ thể, trong trường hợp Việt Nam với Pháp thì lịch sử chung đã có từ nhiều thế kỷ nay. Vì vậy mà cuốn sách đầu tiên có thể đánh dấu sự tồn tại của tiếng Việt ở thư viện này có lẽ là quyển từ điển Việt - Bồ - La.

Cuốn từ điển này từ thế kỷ thứ 16 đã được coi như là cuốn sách đầu tiên. Sau đó Thư viện Quốc gia Pháp cũng thu nhận qua nhiều nguồn khác nhau những sách không chỉ là song ngữ mà có cả sách bằng tiếng Việt, thậm chí là bằng chữ Hán, chữ Nôm của một số nhà viễn du Pháp ngày xưa khi trở về họ mang lại một số văn bản mà họ có được và họ tặng lại cho thư viện.

Nói chung có rất nhiều tổ chức nghiên cứu về Việt Nam cho sách và sau đấy thì số lượng sách về Việt Nam mà bằng tiếng Việt tới ngày càng nhiều, nhất là kể từ năm 1922, khi có luật về nộp lưu chiểu ở Đông Dương. Thế là hiện nay, kho sách Đông Dương bằng tiếng Việt là có trên 12.000 ấn bản. Đó là  tính riêng về sách thôi. Còn số lượng về báo chí thì cũng độ khoảng vài chục ngàn đầu báo. Chúng ta phải biết mỗi đầu báo là có thể là có nhiều số báo. Số lượng báo rất nhiều. Ấy là chưa kể các bưu ảnh và tất cả nhiều nhiều loại khác nữa. Thậm chí ngày nay, những tư liệu về âm thanh, về hình ảnh liên quan đến Việt Nam cũng có ở Thư viện Quốc gia Pháp. Tức là liên quan đến Việt Nam hoặc  Đông Dương thì mình có những tư liệu bằng tiếng Việt, bằng tiếng Pháp và bằng những ngôn ngữ khác nữa. Nó có vai trò rất quan trọng trong việc nghiên cứu và tìm hiểu Việt Nam nói chung và mối quan hệ Việt - Pháp nói riêng.

Kho sách, đặc biệt là kho sách Đông Dương, mang lại cho chúng ta một cái nhìn toàn cảnh về xã hội Việt Nam ở thời kỳ Đông Dương, về đời sống văn hóa, nghệ thuật và tri thức của Việt Nam thời kỳ đó. Đấy là một mảng sách vô cùng quan trọng."

Mắt nhắm hờ (Eyes wide shut) là bộ phim cuối cùng của nhà làm phim vĩ đại người Anh, Stanley Kubrick. Tại thời điểm ra mắt (năm 1999), Kubrick đột ngột qua đời khiến cho bộ phim có nhiều tranh luận và câu hỏi bỏ ngỏ. Sau hơn một phần tư thế kỷ, giới hâm mộ đào xới lại tác phẩm vì có nhiều trùng hợp, liên quan tới hồ sơ tỷ phú ấu dâm người Mỹ Epstein.

Bề nổi tảng băng

Bộ phim phản ánh mối quan hệ vợ chồng bấp bênh trước cám dỗ tình dục. Tài tử Tom Cruise và Nicole Kidman hóa thân vào cặp vợ chồng thượng lưu Bill và Anna sinh sống tại New York. Họ có cuộc sống hoàn hảo đến mức ghen tỵ : chồng là bác sỹ và họ có cô con gái xinh đẹp 7 tuổi.

Mọi chuyện thay đổi 180 độ sau khi họ tham dự tiệc Giáng sinh tại dinh thự tỷ phú Victor Ziegler. Những biến cố tại bữa tiệc cộng thêm hơi men, Anna tiết lộ cô từng suýt có mối quan hệ với sỹ quan Hải quân trong một kỳ nghỉ. Ám ảnh bởi câu chuyện vợ kể, Bill dấn thân vào hành trình khám phá bản ngã. Anh gặp gỡ gái điếm trên đường về nhà, vô tình gặp lại Nick, người bạn học trường Y tại quán bar nhỏ. Vị bác sỹ lạc vào thế giới ăn chơi của giới siêu giàu nhờ mật khẩu Nick cung cấp. Bill tận mắt chứng kiện bữa tiệc truy hoan tập thể khi tất cả quan khách đều đeo mặt nạ. Tuy nhiên, Bill bị trục xuất khỏi bữa tiệc do bị lộ danh tính, đồng thời, anh gặp nhiều rắc rối bí ẩn và mối đe dọa. Bill tìm về gia đình, tìm cách đối thoại với Anna để hàn gắn tình cảm.

Đan xen giấc mơ và thực tại

Trường đoạn ấn tượng và gây sốc nhất phim là bác sỹ Bill chứng kiến bữa tiệc truy hoan hoành tráng theo nghi thức tôn giáo. Hãng Warner Bros phải sử dụng kỹ thuật CGI để làm mờ cảnh nóng nhằm đạt kiểm duyệt R. Giáo chủ giấu mặt trong tông màu đỏ điều khiển nghi thức giữa các cô gái khỏa thân vòng tròn như vật tế thần, sau đó, tỏa đi khắp nơi phục vụ khách trong phòng riêng.

Tiệc truy hoan không phải một sự kiện đơn lập, mà là giấc mơ tái hiện buổi tiệc Giáng sinh tại nhà riêng Ziegler nơi Bill chưa nắm được “thâm cung bí sử”. Nhân vật bí ẩn, gái điếm Mandy, không ngẫu nhiên chọn Bill để “mua vui”, mà thực chất cảm ơn anh cứu sống (dưới tên khác Amanda). Khi Bill bị lột mặt nạ và đối mặt với sự trừng phạt, cô gái bí ẩn ra tay can thiệp “Hãy để anh ta đi, tôi sẽ chuộc tội.” Vị giáo chủ nói “Không có gì thay đổi số phận cô ta nữa”, ám chỉ cái chết tất yếu với nhân vật. Nói cách khác, Mandy phải chết để bảo vệ danh tính cho tỷ phú Ziegler và các khách cấp cao.

Đạo diễn Stanley sử dụng lời thoại ẩn ý và tâm lý tương đồng giữa hai bối cảnh trên. Giáo chủ chính là hiện thân của tỷ phú quyền lực Ziegler, cô gái cứu mạng Bill chính là Amanda. Trước khi rời khỏi bữa tiệc bí ẩn, vị giáo chủ đe dọa Bill “Nếu anh kể với bất cứ ai những gì nhìn thấy, anh và gia đình anh sẽ có kết cục bi thảm!” Lời nhắn nhủ này khớp logic với đối thoại Ziegler và Bill sau vụ tai nạn phòng tắm “Chuyện này chỉ có hai chúng ta biết.” Cuộc đối thoại trực diện sau đó giữa Bill và Ziegler xác nhận giả thuyết trên. Mặc dù, tỷ phú Ziegler chối bỏ liên quan tới cái chết Mandy nhưng Bill vẫn tin rằng cô bị sát hại.

Phần chìm tảng băng

Ngụp lặn sâu dưới bề nổi truyện phim, đạo diễn phơi bày mảng tối xã hội thượng lưu, nơi bị đồng tiền chi phối sâu sắc. Thông qua trang phục, bối cảnh quay, màu sắc sử dụng đặc tả thông điệp đó: "Đỏ" tượng trưng tình dục, "Xanh" cho tiền bạc, "Tím" pha trộn cả hai.

Qua lăng kính nhân vật chính, bác sỹ chuyên khám bệnh cho giới siêu giàu, khán giả bị ngợp bởi cách tiêu xài hoang phí. Bill sẵn sàng vung tiền cho gái bán hoa mặc dù không qua đêm, trả giá siêu hời thuê trang phục hay thuê tài xế taxi. Tiền bạc dư dả có phải là nguyên nhân sự đổ vỡ hôn nhân và tha hóa đạo đức ? Bill đang chới với giữa làn ranh giới đó, còn tỷ phú Ziegler thì sao ? Hắn là hình mẫu điển hình của giới tài phiệt ăn chơi trác táng. Mở đầu phim, Ziegler sánh đôi với vợ tại tiệc Giáng sinh, chào hỏi vợ chồng Bill niềm nở. Sau đó, lớp mặt nạ Ziegler bị bóc trần khi xảy ra tai nạn giường chiếu với người mẫu khỏa thân tại phòng riêng.

Tuyến nhân vật phụ được xây dựng khá cuốn hút, điển hình Nick Nightgale, tay chơi piano bạn học của Bill. Khi Bill nói “Giờ bạn tôi trở thành nghệ sỹ piano” và Nick hóm hỉnh đáp lại “Bạn bè thường gọi tôi vậy.” Khán giả lập tức hiểu ngay rằng anh ta không phải tay chơi piano bình thường. Liên quan tới cả hai bữa tiệc giới siêu giàu, Nick gợi ý cấp mật khẩu cho Bill tới bữa tiệc truy hoan. Đạo diễn ngầm ám chỉ Nick là một “Tú ông” lịch lãm, chuyên cung cấp gái gọi cho các tỷ phú. Hai cô gái trẻ quấn quýt không rời Bill chính là gái điếm mua vui cho quan khách, họ xuất hiện rất nhanh sau khi Nick được gọi. Ngoài ra, nhân vật bí ẩn khác trên ban công, nhận ra sự xuất hiện của Bill, dẫn dắt cô gái khác để hẹn hò riêng. Phải chăng đây là người liên quan tới “Tú ông” Nick ?

Thuyết âm mưu với tựa đề “Mắt nhắm hờ”

Dưới lớp mặt nạ, khán giả không thể đoán chính xác danh tính nhân vật bí ẩn tại bữa tiệc truy hoan. Đây vừa thủ pháp nghệ thuật của Kubrick, vừa là trò chơi phán đoán sự tương đồng tính cách, logic tâm lý dành cho khán giả.

Lạc giữa hai thế giới sáng và tối, nhân vật chính chịu va đập dữ dội giữa đạo đức, ham muốn và sự thật phũ phàng của thế giới thượng lưu. Cách Ziegler đáp trả lạnh lùng Bill về cái chết người mẫu Mandy trên mặt báo: “Cô ta chỉ là gái điếm, chết vì phê ma túy”. Phải chăng số phận con người quá rẻ mạt, đặc biệt những người mẫu nhập cư để làm nô lệ tình dục cho các tỷ phú. Ziegler cũng cảnh báo Bill sẽ không bao giờ biết được danh phận những quan khách đeo mặt nạ tại bữa tiệc. Vì họ có quyền lực tối thượng hay tiềm lực tài chính khủng khiếp ?

Thông điệp này làm dấy lên thuyết âm mưu rằng đạo diễn Kubrick ám chỉ tỷ phú ấu dâm Epstein, người đã chết trong tù năm 2019 mang theo vô vàn bí mật. Trên thực tế, đạo diễn chuyển thể rất trung thành tiểu thuyết Câu chuyện Giấc mơ (Rhapsody: A Dream Novel, tựa đề tiếng Đức Traumnovelle) của nhà văn Áo Arthur Schnitzler, phát hành năm 1926. Ông chỉ thay đổi bối cảnh Vienna sang New York cho phù hợp thời đại. Thú vị hơn, tổng thời gian quay phim lên tới 400 ngày, lập kỷ lục Guiness, mang đậm phong cách tỷ mẩn của Kubrick.

Dưới góc nhìn bình dị hơn, Bill bị sốc khi ông chủ tiệm thuê đồ sẵn sàng kiếm tiền trên thân xác con gái ruột. “Chúng tôi đã đạt được thỏa thuận.” Đó là cách chủ tiệm thuê đồ nói về hai gã đàn ông sàm sỡ con gái ông đêm trước. Kết thúc phim, Kubrick khiến khán giả cảm giác bất an trước hình ảnh con gái Bill đi theo hai gã đàn ông lạ mặt. Liệu vòng xoáy buôn người và những thế lực ngầm có thể bị đánh bại ?

Hình ảnh cô đọng nhất của Mắt Nhắm Hờ có lẽ là bàn billard màu đỏ nơi diễn ra cuộc đối thoại nảy lửa giữa Bill và Ziegler. Nhân vật tỷ phú sử dụng tình dục như một trò chơi kiểm soát quyền lực, xây dựng tài sản và mạng lưới thân cận. Xuyên suốt hành trình phim, nhân vật Bill cuối cùng nhận ra được  rằng mình chỉ là một trong số vô vàn quả bóng trên bàn billard phục vụ lợi ích của giới tài phiệt. Cái giỏi của Kubrick không đưa ra câu trả lời, mà đặt ra nhiều câu hỏi hóc búa cho người xem.

(Theo Telegraph, Variety, Wikipedia)

Tại Galerie Bao, chuyên về nghệ thuật đương đại Việt Nam, ở Paris, nghệ sĩ Hà My Nguyễn vừa kết thúc triển lãm cá nhân đầu tiên của cô tại thủ đô Pháp ( 12/03 đến 02/05 ) với tiêu đề “Thịt Ươm Lá, Nhựa Tươm Mầm” ( "Chair et Feuille, Sève et Graine" ), giới thiệu những tác phẩm bằng chất liệu gốm.

Trước đó, vào tháng 10/2025, tại Asia Now, triển lãm nghệ thuật đương đại châu Á ở Paris, cũng Galerie Bao đã tổ chức một triển lãm riêng cho nghệ sĩ Hà My Nguyễn với tiêu đề này. Nhờ những cuộc triển lãm đó mà tên tuổi của Hà My được biết đến nhiều hơn trong giới nghệ thuật Paris, nơi vẫn được xem là thủ đô của văn hóa thế giới, không dễ gì chen chân vào.

Sinh năm 1991, Hà My Nguyễn ban đầu theo học nghề sơn mài truyền thống tại Đại học Nghệ thuật Huế, nơi cô phát triển thực hành nghệ thuật trước khi theo chồng sang định cư ở Paris vào năm 2018. Nay làm việc chủ yếu với chất liệu gốm sứ, bức vẽ và sắp đặt, thực hành nghệ thuật của Hà My hình dung ra những hình thức tồn tại trong không gian chuyển tiếp giữa con người, thực vật và trí tưởng tượng. 

Trước các cuộc triển lãm do Galerie Bao tổ chức, Hà My Nguyễn cũng đã có mặt tại nhiều triển lãm khác ở Pháp, như ở Paris năm 2024, Roubaix năm 2023 và Paris năm 2022, 

Nhân dịp Hà My Nguyễn tham gia một cuộc triển lãm nhóm với tiêu đề " O DES ORIGINES" tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại Tignous, ở thị trấn Montreuil, ngoại ô Paris ( 07/05 đến 18/07/2026 ), RFI đã đến xưởng làm việc của Hà My và thực hiện cuộc phỏng vấn sau đây:

RFI: Hôm nay, RFI Việt ngữ rất vui mừng được tiếp chuyện với Hà My Nguyễn tại xưởng làm việc của nghệ sĩ ở Paris. Đầu tiên, chúng ta trở ngược lại thời gian từ khi Hà My bắt đầu theo học Đại học Nghệ Thuật Huế và theo chuyên ngành về sơn mài. Động lực nào đã thúc đẩy Hà My theo môn sơn mài này?

Hà My Nguyễn: Dạ, thực ra lúc đầu, trước khi em vào Đại học Nghệ thuật Huế, từ năm thứ 3, mình bắt đầu chọn các chuyên ngành mình muốn theo học. Khoa của em gọi là khoa chuyên về mỹ thuật ứng dụng. Hồi nhỏ, hay là sau này, hay ngay cả bây giờ, em luôn luôn muốn làm cái gì đó thiên về tay chân hơn, chạm tới chất liệu nhiều hơn. Hoàn toàn em đi theo một quá trình gần như gắn với lịch sử gia đình, như ông ngoại em thì làm thợ rèn, ba em thì làm thợ mộc. Rồi sau này em thích vẽ các kiểu, rồi em chọn học nghệ thuật, em vào trường và chọn sơn mài. Đơn giản như vậy.

Sau khi bắt đầu năm thứ ba ở trường Đại học Nghệ thuật Huế, em có cơ hội tiếp xúc với một vài anh chị em nghệ sĩ ở Huế, từ đó em thấy đời sống của nghệ sĩ rất là thú vị, làm sáng tác rất là thú vị, thì em bắt đầu làm một vài tác phẩm nghệ thuật. Từ đó cho đến năm 2015 khi em tốt nghiệp, rồi sau đó đến 2017, em vẫn chưa làm được nhiều, nhưng đã có triển lãm một vài nơi ở Huế, Hà Nội, ở một số nước Đông Nam Á như Thái Lan hoặc Indonesia.

Bắt đầu từ năm 2017 thì em tự định hình cho mình đây là một con đường mình phải đi, đó là sáng tác, theo đuổi con đường làm nghệ thuật và mình sẽ làm nghệ sĩ.

RFI: Con đường đó là nghệ thuật đương đại. Nhưng vì sao từ khởi đầu là sơn mài, bây giờ chúng tôi thấy Hà My chuyển hẳn sang chất liệu gớm. Vì sao có sự thay đổi này?

Hà My Nguyễn: Đối với em chất liệu thực ra chỉ là một phương tiện để diễn giải nghệ thuật của mình. Lần đầu tiên em tiếp xúc với gốm là vào năm 2017, trong một chương trình nhiệm trú sáng tác nghệ thuật tại Heritage Space ở Hà Nội, em làm một loạt tác phẩm bằng gốm. Từ sau chương trình đó, em thấy chất liệu gốm rất là thú vị, có nhiều thách thức đối với em và em muốn khám phá chất liệu này nhiều hơn. Em thích chất liệu này vì nó có thể diễn tả về mặt cảm xúc nhiều hơn, trong quá trình làm việc. 

RFI: Sử dụng chất liệu gốm sứ, như Hà My nói, là một thách đố đối với một người nghệ sĩ. Thứ nhất, gốm thì cần phải nung cho vừa đúng độ chín, theo đúng ý mình muốn. Thứ hai là tìm đúng chất liệu sao cho phù hợp với ý đồ nghệ thuật của mình. Vậy thì ở bên Pháp này Hà My tìm như thế nào  và sử dụng các chất liệu như thế nào?

Hà My Nguyễn: Thưa anh, thực ra làm gốm thì em toàn tự học hết. Em không đi học một trường nào cả. May mắn là ở đây mình ra cửa hàng mua chất liệu thì thông tin rất là đầy đủ. Ví dụ các thông tin về loại đất nào, loại men nào, nung ở nhiệt độ nào, có ghi hết trên tất cả các chất liệu. Việc của mình là mua về, mình sẽ thử nghiệm nung đúng ở nhiệt độ đó, mình sẽ thử nghiệm để cho ra cái màu nào. Mình phải thử nghiệm một vài lần, nhiều lần, có nhiều sai sót thì mới ra được một sản phẩm cuối cùng tốt đẹp. Bằng việc kết hợp xem thông tin ở các cửa hàng, học trên các nền tảng xã hội như YouTube, rồi em follow nhiều người làm gốm, rồi bằng sách vở, em tự mày mò làm thôi ạ.

RFI: Chắc là công việc này rất là căng thẳng? Tại vì làm một tác phẩm xong chúng ta nung nó lên thì không biết khi nào là vừa đúng, có thể là mình lấy ra sớm quá, hoặc là lấy ra trễ quá. Tâm trạng của Hà My lúc đó như thế nào?

Hà My Nguyễn: Dạ thật ra làm gốm do em tự học nên một lần mình làm là rất thách thức, vì mình sẽ không thấy kết quả ngay lập tức trong quá trình làm việc. Không giống như vẽ một bức tranh, mình cho màu nào lên một bức tranh là mình thấy ngay kết quả, hoặc là gần như mình mường tượng ra được.

Nhưng gốm thì khác, gốm thì bắt buộc mình phải trải qua rất nhiều quá trình làm việc, để mình chắc chắn ở nhiệt độ đó, ở cái form ( hình dạng ) đó và ở độ dày đó là sẽ ra màu như vậy, cùng độ men như vậy. Em có rất nhiều cảm xúc khác nhau, lẫn lộn, mỗi khi em nung lò thì rất là hồi hộp, sợ, rồi rất là stress, vì nhiều khi mình bê một  tác phẩm gốm chưa nung thì rất là dễ vỡ. Khi nung xong rồi mà lỡ nó bị nứt một cái thì không biết phải dán nó như thế nào! Nhiều khi để có một cái tác phẩm hoàn thành thì đã có nhiều, nhiều, nhiều lần stress và nhiều lần đau khổ!

RFI: Những tác phẩm gốm của Hà My đã được triển lãm tại Galerie Bao. Chúng tôi thấy là các tác phẩm của Hà My thì có rất nhiều sự kết hợp giữa cơ thể con người với những thực vật, cây, cỏ, hoa, lá. Vì sao có sự kết hợp giữa hai yếu tố đó?

Hà My Nguyễn: Dạ thực ra cái series mà em làm hoặc chủ đề mà em làm xuyên suốt từ vài năm nay bắt nguồn từ việc em sinh sống và làm việc ở Pháp, có con. Vào thời điểm em bắt đầu có con thì em cảm giác trong cơ thể mình có nhiều sự thay đổi về mặt tâm lý, về mặt sinh lý và bối cảnh lúc đấy mình là người nước ngoài sinh sống ở Pháp. Lúc nào em cũng có cảm giác giống như một người lạ. Em chỉ kết hợp tất cả mọi thứ diễn ra xung quanh đời sống hiện tại của em thôi, đưa vào điêu khắc hoặc bức vẽ của em.

Em muốn những bức tượng của em sẽ có những form hơi mang tính trừu tượng một tí. Có thể mọi người sẽ thấy đó như một phần cơ thể người và nó sẽ mọc ra một vài chi tiết gần gũi với những chi tiết ở trong thiên nhiên như cây, cỏ, lá. Giữa thực vật và con người có những chi tiết rất là gần giống nhau. Thì em thích ở điểm đó. Nhưng những tác phẩm em làm ra thì em định hướng nó giống như một cái vật thể lai. Em không định hình nó giống như một con người, em không copy lại thiên nhiên, em không copy một cái hoa, một cái lá rõ ràng, nó luôn là một mix giữa hai cái đó.

Tất cả mọi thứ em làm từ cách đây tầm 5 năm, từ thời em mang thai, sinh con, tất cả các form luôn gần như đầy đặn và thường sẽ có một vết cắt rất là nữ tính, nhưng mà vết cắt đó xuất phát từ bên trong và từ cái vết cắt đó nó sẽ luôn hiện hữu và sẽ xuất hiện ra vài thứ khác như hạt, lá hoặc những gai nhọn.

RFI: Từ Việt Nam sang định cư ở Pháp từ năm 2018. Như vậy thì thời gian đầu, ngoài việc phải thích ứng với đời sống bên Pháp, Hà My có những "va chạm" như thế nào đến với nền văn hóa của Pháp, với các ngành nghệ thuật của Pháp?

Hà My Nguyễn: Đối với em thì tất nhiên có một cái sốc văn hóa. Trong giai đoạn từ thời điểm năm 2018 cho đến cuối 2019 khi có dịch Covid, em phải đối mặt với rất nhiều thứ. Thứ nhất là về ngôn ngữ, về văn hóa và về việc làm mẹ. Đó là em chưa nói tới việc mình sẽ phải quay lại làm nghệ thuật như thế nào. Vì em nghĩ thách thức là rất lớn đối với một người nghệ sĩ nữ muốn làm mẹ, họ cần phải có những sự cố gắng khác, gấp đôi hơn, mà nhiều khi không phải ai cũng nhìn thấy.

Nhưng em nghĩ bây giờ thì giai đoạn đó trải qua rồi, em đã thích nghi được với đời sống ở Pháp hơn. Mà em đang ở Paris, nghệ thuật ở đây thì em có thể nói gần như ở trung tâm của thế giới. Mình có cơ hội được nhìn thấy tất cả mọi thứ nghệ thuật đẹp đẻ nhất, hay ho nhất. Đó là một cơ hội rất to lớn đối với mình. Mình nhìn xung quanh, mình tự nhìn lại mình và mình tự tìm cách để phát triển. Em nghĩ có cơ hội nhiều hơn là thách thức.

RFI: Như Hà My nói, Paris đúng là thủ đô của nghệ thuật thế giới, quy tụ rất nhiều tài năng không chỉ của Pháp mà của thế giới, chen chân vào đây không phải đơn giản. Vừa rồi Galerie Bao, một gallery chuyên về giới thiệu nghệ thuật đương đại châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, đã dành một không gian cho Hà My thực hiện một cuộc triển lãm cá nhân. Đó là cơ may thật sự đối với Hà My?

Hà My Nguyễn: Đúng là em rất là may mắn được gặp ( Lê Thiên ) Bảo, người sáng lập Galerie Bao và làm việc với cô ấy. Làm nghệ sĩ ở Paris và kiếm cho mình được một gallery tốt để đại diện cho mình, làm triển lãm cho mình thực ra không dễ dàng và thực ra không phải nghệ sĩ nào cũng có gallery đại diện. Cũng may mắn là em biết Bảo trước đó ở Việt Nam. Bây giờ Bảo ở Paris và sinh sống, làm việc ở Pháp. Lúc đầu em kết nối lại với cô ấy, biết con đường định hướng của ấy là về nghệ thuật, thì em rất vui vì được làm việc và kết hợp với Bảo, bây giờ giống như một người bạn, có thể trò chuyện và tư vấn cho nhau về mặt nghệ thuật và hỗ trợ nhau trong về mọi mặt, có thể là đời sống hoặc nghệ thuật. Em rất là biết ơn Bảo và Galerie Bao là người đại diện cho em và giúp đỡ em, để em tiếp tục công việc làm nghệ sĩ và đưa tác phẩm của em ra công chúng, cho mọi người thấy nhiều hơn.

Trước khi Galerie Bao xuất hiện thì em cũng có làm một vài triển lãm ở Pháp, nhưng chỉ  là triển lãm nhóm. Bước vào thị trường nghệ thuật ở Pháp thì rất nhiêu khê, không dễ dàng, tại vì không ai biết đến mình. Em nghĩ kết hợp với Galerie Bao, một gallery hỗ trợ rất nhiều cho nghệ sĩ Việt Nam, thì mình sẽ đi về một nơi gần giống như về nguồn, nơi mình thuộc về, kết hợp với nhau thì mình sẽ mạnh hơn.

Kết quả thì em cũng thấy là sau khi làm việc với Bảo ở triển lãm Asian Now và sau một triển lãm cá nhân ở gallery của cô ấy, thì có những feedback ( phản hồi ) rất tốt và mọi người đã chú ý nhiều hơn và biết đến em nhiều hơn. Ngay cả những bạn bè ở Pháp trước đây không biết em làm nghệ thuật như thế nào  thì họ bắt đầu để ý đến tác phẩm của em và họ theo dõi nhiều hơn.

RFI: Sống ở Paris, thủ đô nghệ thuật thế giới, có những tác động nào đối với con đường nghệ thuật của Hà Mỹ hay không? Bởi vì có thể có những sự giao thoa, những sự tìm hiểu về văn hóa ở Paris?

Hà My Nguyễn: Dạ, tất nhiên là có, vì ở Paris, trung tâm nghệ thuật của thế giới, gần như cuối tuần nào em cũng phải đi xem một vài triển lãm. Rồi tuần nào cũng có một opening ( khai mạc một sự kiện văn hóa) và rất nhiều bảo tàng. Ngay cả về nghệ thuật thị giác nói riêng, nghệ thuật đương đại nói chung, ngay cả về âm nhạc hay về phim ảnh, tất cả giống như một nguồn sống rất dồi dào. Nhiều khi mình phải lựa chọn cân bằng giữa việc học hỏi, đi xem và làm việc, để không bị "bội thực". Mình xem người ta, rồi mình xem lại mình đang làm gì, để mình cố gắng hơn.

Nhưng cái em thấy quan trọng nhất ở trong thực hành nghệ thuật của em, đó là khi tiếp xúc với rất nhiều nghệ thuật châu Âu hay phương Tây, thì mình thấy nên tập trung vào nghệ thuật gọi là "bản địa" của mình, về nguồn gốc của mình, mình đến từ đâu, mình là con người Việt Nam thì mình sẽ tập trung vào những cái làm nên con người mình. Cái mà em thấy "đắt giá" trong việc thực hành nghệ thuật, đó là độc bản, là unique, thì em sẽ không phải chạy theo xu hướng, thị hiếu nghệ thuật nói chung, nhưng mà em chỉ nhìn để em biết và để em tìm lại những cái thứ mình có, những câu chuyện riêng của mình, khai thác những câu chuyện riêng của mình và đưa ra giới thiệu cho công chúng biết đây là nghệ thuật của tôi và câu chuyện của tôi.

Nhưng về mặt thị giác, hay các mặt khác, mình sẽ phải học hỏi về technique ( kỹ thuật ) hay trình bày, làm một chương trình, làm một triển lãm, thì tất nhiên mình sẽ phải học hỏi rất nhiều trong thế giới nghệ thuật hiện tại ở đây. Tại vì nghệ thuật của họ hay những gallery, những trung tâm nghệ thuật đã làm việc lâu đời và họ có nhiều thứ đáng để mình học hỏi.

Hoa muguet theo phiên âm Hán-Việt là hoa linh lan, gọi nôm na là hoa huệ chuông. Mỗi nhánh cây thường trỗ nhiều nụ hoa trắng hình quả chuông, có mùi hương thơm ngát. Hoa muguet thường xuất hiện vào Ngày Quốc tế Lao động. Nhưng ngoài việc cùng diễn ra vào ngày 1 tháng Năm, truyền thống tặng hoa muguet và ngày Lễ Lao động thật ra ít có liên quan với nhau.

Theo Hiệp hội các nhà làm vườn ở Pháp (Société Nationale des Horticulteurs de France), truyền thống tặng hoa muguet vào mùa xuân bắt nguồn từ thời xa xưa, còn ngày lễ Lao Động chỉ có từ khoảng một thế kỷ nay. Trong huyền thoại Hy Lạp, thần dương quang Apollon đã tạo ra một thảm hoa muguet trên mặt đất để cho những đứa con gái của vị thần là 9 nàng thơ không dẫm lên sỏi đá, khi đi chân trần. Trong văn hóa cổ đại Hy Lạp, có truyền thống hái hoa thơm kết thành vòng xâu chuỗi, vào mùa xuân để tôn vinh Flora, vị thần của muôn loài hoa.

Còn tại Pháp, truyền thống tặng hoa muguet tháng 5 có từ thời Phục Hưng, dưới thời vua Charles IX. Giai thoại kể rằng vào năm 1560, vua Charles IX cùng với thái hậu Catherine de Medicis, đã ghé thăm vùng Dauphiné. Hiệp sĩ Louis de Girard de Maisonforte đã hái nhiều nhánh muguet trong khu vườn của lâu đài Saint Paul-Trois Châteaux để tặng cho nhà vua, lúc ấy mới được 10 tuổi. Vua Charles IX rất thích mùi hoa muguet, nên khi trở về kinh thành, nhà vua mới ban lệnh tặng nhánh hoa muguet cho tất cả các phu nhân, quý bà trong triều đình. Hình thức tặng muguet không rườm rà về mặt nghi lễ, nhanh chóng trở thành một tục lệ phổ biến trong dân gian : tặng hoa muguet để chúc cho nhau trăm điều may mắn, vạn sự tốt lành.

Thời kỳ Cách Mạng Pháp, mọi biểu tượng hay truyền thống gắn liền với hoàng gia, vương triều đều bị dẹp bỏ. Kịch tác gia Philippe-François Nazaire với bút danh « Fabre d'Églantine » đề nghị dùng hoa tầm xuân (églantine) một loài hoa hồng dại có trái đỏ, để thay thế cho hoa huệ chuông (muguet), mà ông cho là một biểu tượng của thời vua chúa. Việc tặng hoa tầm xuân diễn ra vào ngày 26 tháng Tư theo lịch Cộng hòa, thay vì ngày 1 tháng Năm như trước kia.

Mãi đến đầu thế kỷ XX, truyền thống tặng hoa muguet mới được phục hồi vào ngày 1 tháng Năm. Các nghệ sĩ dùng một nhánh muguet thay thế cho hoa trà mi để cài trên ve áo khoác. Trong thời hậu chiến, các hiệu thời trang Pháp, đặc biệt là Chistian Dior, thường tặng hoa muguet cho toàn bộ đoàn thợ may, cũng như cho tất cả các khách hàng của công ty.

Có lẽ cũng vì truyền thống tặng muguet này rơi vào cùng một ngày với Lễ Lao Động, chính thức trở thành một ngày nghỉ có trả lương tại Pháp từ năm 1946, tức cách đây 80 năm, cho nên nhiều người vẫn thường gắn liền biểu tượng của hoa muguet với ngày Lễ Lao Động tại Pháp.

Trong nhiều thập niên qua, nhà nước Pháp cho phép các cá nhân cũng như các đoàn thể, hiệp hội được tự do bán hoa muguet trên đường phố, ở chốn công cộng. Tuy nhiên, người dân có thể bán các loại muguet được trồng ở ngoài vườn hoặc đi hái trong rừng, chứ không phải là hoa muguet mua từ các tiệm hoa hay từ các nhà trồng trọt, chủ yếu cũng vì mua hàng rồi bán lại là một hình thức kinh doanh cần phải khai báo. 

Theo kênh truyền hình France 24, nhân ngày 1 tháng Năm, các nhà trồng hoa ở Pháp sản xuất khoảng 60 triệu nhánh muguet. Ngoài ngày lễ này, các nhà sản xuất trồng thêm muguet chủ yếu để chiết xuất hương liệu, cũng như để làm thảo dược. Vào những ngày đầu xuân đẹp trời, nhiều gia đình ở Pháp thường rủ nhau vào rừng đi hái tỏi gấu (ail des ours), hoa thủy tiên (jonquille) hay hoa huệ chuông (muguet). Về phần mình, cô Angelina cho biết cô thường mua hoa muguet làm quà tặng cho gia đình :

« Theo truyền thống, người ta thường tặng cho nhau những nhánh hoa muguet (hoa huệ chuông) vào ngày 1 tháng 5. Đây cũng là một ngày lễ khá quan trọng ở Pháp, trong gia đình tôi, do mọi người đều được nghỉ lễ, nên đây cũng là dịp để cho gia đình quây quần bên nhau. Mỗi lần có djp gặp nhau, tôi vẫn thường mua hoa muguet để tặng cho mẹ tôi ».

Hoa muguet dễ trồng, nhưng xét đơn thuần về mặt kinh doanh, hoa lại không dễ bán. Ông Yves Etancelin, chủ cửa hàng bán hoa ở thành phố Beauvais, vùng Picardie cho biết vì sao :

« Hoa muguet khó giữ được lâu nên các chủ tiệm hoa phải biết cách xử lý nhanh. Do thời hạn kinh doanh rất ngắn, cho nên các nhà trồng hoa giao hoa đến các cửa hàng càng muộn càng tốt. Thường thì các tiệm hoa có thể trữ hoa muguet trong khoảng một tuần, nhưng đó là các nhánh hoa có giữ nguyên gốc, trồng ở trong chậu. Như vậy mới dễ quản lý hơn nhiều. Nếu là cành hoa tươi, chỉ có nhánh nhưng không còn gốc, thì đó là một sản phẩm rất dễ bị hư hỏng, nhánh muguet chỉ có thể giữ trong nước tối đa là hai ngày. Theo tôi nghĩ, 95% những người bán hoa sẽ đồng ý rằng đây là ngày lễ nhọc công, vất vả đối với người bán hoa vì muguet khó giữ được lâu, nếu không bán được trong ngày thì phải đành vứt đi, chưa kể đến chuyện chất lượng sản phẩm còn phụ thuộc khá nhiều vào khí hậu thời tiết ».

Về phần mình, cô Mélanie Mourisset là một nhà trồng hoa ở vùng Nouvelle Aquitaine. Công ty gia đình cô mỗi năm sản xuất khoảng 500.000 nhánh hoa muguet chủ yếu để kinh doanh nhân ngày lễ 1 tháng 5. Cô cho biết những rủi ro của ngành trồng muguet :

« Bất kỳ nhà sản xuất nào trong ngành trồng rau quả hay hoa tươi đều phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, nhưng những nhà trồng hoa muguet lại càng dễ bị thời tiết ảnh hưởng mạnh hơn nữa. Riêng với vụ thu hoạch nhân ngày 1 tháng 5, tốt nhất là tính toán cách trồng muguet sao cho các nhánh ra hoa vào đúng dịp lễ, vì nếu nở rộ quá sớm hoặc quá muộn, nhà trồng hoa có nguy cơ bị thất thu, hái rất nhiều hoa mà vẫn không bán được.

Chúng tôi cố gắng hái hoa ở độ « tối ưu » , nghĩa là trên cùng một nhánh không có nhiều hoa đã nở rộ mà cũng không có quá nhiều nụ xanh non, để đảm bảo là chùm hoa sẽ nở đúng vào dịp lễ. Sau khi hái xong, hoa muguet được vận chuyển đến phòng có điều hòa nhiệt độ . Điều quan trọng đầu tiên là hoa được cho vào xô nước có pha chất bảo quản, rồi cất vào trong phòng có đủ độ mát lạnh. Chỉ vài hôm trước ngày 1 tháng 5, hoa muguet mới được lấy ra khỏi phòng, rồi được sắp xếp bằng tay, ngắn hay dài, lớn hay nhỏ. Chỉ có những nhánh hoa tốt nhất mới được cho vào hộp cách nhiệt để vận chuyển đến các tiệm hoa. Những năm bội thu chính là thời kỳ hoa muguet nở ngay vào đúng mùa lễ, không quá sớm mà cũng chẳng quá muộn ».

Theo ông Farell Legendre, trưởng ban điều hành nghiệp đoàn các chủ tiệm hoa ở Pháp, với thời gian biểu tượng hoa muguet đã đi vào đời sống thường ngày, trở thành một phần của văn hóa Pháp từ lúc nào không hay :

« Trong một thời gian dài, biểu tượng của ngày 1 tháng 5 là hoa tầm xuân. Dưới thời Cách Mạng Pháp, hoa églantine được dùng để thay thế cho hoa muguet. Mãi đến đầu thế kỷ XX, truyền thống tặng hoa muguet mới được khôi phục tại Pháp. Theo truyền thống, khi tặng hoa muguet, ta nên tặng một chùm nhỏ với ba nhánh hoa cột lại, thay vì chỉ tặng một nhánh duy nhất. Và trên mỗi nhánh muguet, lý tưởng nhất là nên có 13 bông hoa trắng hình quả chuông : số 13 ở đây lại được cho là số hên, có thể đem lại nhiều may mắn cho người nhận. Vì vậy, nhiều người tiêu dùng ở Pháp vẫn thường tặng cho nhau một chùm ba nhánh. Nếu muốn giữ lâu hơn một chút, nên tặng hoa muguet trồng ở trong chậu. Nhưng dù có tin thuật số học hay không, tặng hoa muguet là một cách để chúc cho nhau được nhiều hạnh phúc và may mắn ».

Không phải vô cớ mà Liên hoan Quốc tế Điện ảnh Châu Á 2026 tại thành phố Vesoul của Pháp ( 27/01-03/02/2026 ) đã chọn đạo diễn Trung Quốc Vương Binh ( Wang Bing ) làm chủ tịch ban giám khảo quốc tế: Nhà làm phim độc lập này, hiện sống ở Paris, được giới phê bình quốc tế đánh giá là “đạo diễn phim tài liệu xuất sắc nhất hiện nay”.

Chính là để vinh danh toàn bộ sự nghiệp của Vương Binh mà vào đêm khai mạc 27/01, Liên hoan Vesoul đã trao cho ông giải “Cyclo vàng danh dự”. Trước đó, các phim của Vương Binh đã từng được chọn đi tranh giải tại những liên hoan phim lớn như Cannes (2023), Locarno (2024) và Venise (2024).

Là một người rất thích các tác phẩm sử thi, ông bắt đầu nổi tiếng vào năm 2003 với bộ phim dài 9 tiếng đồng hồ "Thiết Tây Khu", trước khi ra mắt bộ phim truyện đầu tay "Giáp Biên Câu" (2010) và phim tài liệu "Thanh Xuân”, được trình chiếu tại Liên hoan phim Cannes năm 2023.

Trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ tại Liên hoan Vesoul ngày 28/01/2026, đạo diễn Vương Binh cho biết: 

“Tôi bắt đầu làm phim vào năm 1999. Cũng như những sinh viên khác, sau khi học xong ở Học viện Điện ảnh Bắc Kinh, tôi bắt đầu làm phim riêng. Nhưng do ở Trung Quốc có rất nhiều vấn đề, tôi muốn làm những bộ phim độc lập, không muốn tiếp tục làm kiểu phim được sản xuất dưới hệ thống chính quyền Trung Quốc. Vì vậy, trong hoàn cảnh đó, tôi chỉ có thể chọn làm phim tài liệu, dễ làm hơn, trong khi làm phim truyện, nhất là phim dài, cần phải có rất nhiều nguồn lực và ở Trung Quốc thì làm phim truyện bị kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Đối với chúng tôi, bắt đầu sự nghiệp bằng cách làm phim truyện không phải là lựa chọn phù hợp.”

Các tác phẩm của Vương Binh luôn tập trung vào những người bị gạt sang bên lề trong quá trình phát triển kinh tế thần tốc của Trung Quốc: những công nhân nhà máy, những trẻ em phải sống tự lập, thậm chí ông đề cập đến cả những nạn nhân bị lãng quên của các trại lao cải thời Mao Trạch Đông. Đạo diễn Vương Binh giải thích cho sự lựa chọn đó: 

 “Tôi không nghĩ những chủ đề này đặc biệt nhạy cảm, bởi vì tôi cảm thấy đây là một số vấn đề nổi bật nhất nảy sinh từ những thay đổi mà đất nước này đã trải qua trong những thập kỷ gần đây. Có thể nói rằng, sau những câu chuyện này còn có những vấn đề khác. Về thời kỳ Mao Trạch Đông, đây là một mảng lịch sử của một xã hội ở Trung Quốc đã tồn tại hơn 30 năm. Cho dù được đánh giá như thế nào, mảng lịch sử này vẫn hiện hữu, và chúng ta cần có những tác phẩm để phản ánh nó. Do đó, bộ phim này, trong bối cảnh lịch sử điện ảnh, cho phép chúng ta thấy được giai đoạn này của xã hội.”

Vương Binh thật ra đã tận dụng một trường sáng tác tương đối tự do vào thời gian Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào những năm 2000 để nắm bắt làn sóng làm phim độc lập, được hỗ trợ bởi sự ra đời của công nghệ số và phần mềm dựng phim miễn phí, không bị nhà nước kiểm soát.

Trả lời phỏng vấn AFP ngày 03/02/2026, ngày bế mạc Liên hoan Vesoul, Vương Binh thổ lộ: "Tôi không biết thời gian nới lỏng về chính trị sẽ kéo dài bao lâu. Tôi cảm thấy mình phải nắm bắt khoảnh khắc lịch sử này. Vì vậy, tôi đã quay phim rất nhiều, về những chủ đề đặc biệt nhạy cảm đòi hỏi rất nhiều thời gian." Chính trong giai đoạn này, ông bắt đầu nghiên cứu về trại lao cải Gia Băng Ngân ở vùng tây bắc Trung Quốc, nơi hàng nghìn tù nhân đã chết vì đói vào đầu những năm 1960. Thành quả của nghiên cứu là "Tử linh hồn" (2018), một bộ phim tài liệu dài hơn tám tiếng, trong đó các nhân chứng kể lại sự sống sót của họ trong trại tập trung thông qua những cảnh quay dài, tĩnh lặng. 

Vương Binh cho biết đây là một phần của dự án lớn hơn có thể kéo dài gần 50 giờ, và ông tự nhận mình "may mắn" khi đã thuyết phục được khoảng một trăm người sống sót, "nạn nhân của sự đàn áp cực độ," để làm chứng. Những người này sống rải rác khắp Trung Quốc. 

Tuy nhiên, Vương Binh vẫn chưa dám đụng đến một chủ đề "đại cấm kỵ" ở Trung Quốc, đó là cuộc đàn áp đẩm máu phong trào biểu tình đòi dân chủ ở Thiên An Môn, Bắc Kinh tháng 06/1989:

"Ngày 4/6/1989 chắc chắn là một sự kiện lịch sử rất quan trọng, một sự kiện lớn được biết đến trên toàn thế giới. Sự kiện này đã có tác động đáng kể đến Trung Quốc và giới lãnh đạo của nước này. Tuy nhiên, phim của tôi chủ yếu nói về những thay đổi ở Trung Quốc trong những năm 2000, thậm chí còn cấp bách hơn. Những sự kiện thực tế đã xảy ra cũng rất, rất quan trọng. Từ bộ phim đầu tiên cho đến tất cả các bộ phim tôi đã làm kể từ đó, không bộ phim nào có thể được phát hành. Điều này là do một số vấn đề xã hội ở Trung Quốc vào giai đoạn lịch sử này. Tuy nhiên, đối với cá nhân tôi, điều quan trọng hơn là tôi có thể hoàn thành những bộ phim mình muốn làm. Chúng có được phát hành hay không, điều đó không quan trọng lắm đối với tôi."

Sau khi Tập Cận Bình lên nắm quyền vào cuối năm 2012, thời kỳ tự do và sáng tạo tương đối kết thúc và Vương Binh đã không đặt chân về nước kể từ năm 2021 và kể từ nay sống ở Paris.

Chính trong thời gian Vương Binh định cư ở nước ngoài đã ra đời “Thanh Xuân”, một bộ phim tài liệu hợp tác Pháp-Luxembourg-Hà Lan-Trung Quốc do ông đạo diễn và phát hành năm 2023. Bộ phim gồm 3 tập, nói về cuộc sống của một nhóm công nhân dệt may trẻ tuổi ở Trực Lệ ( Zhili ), một thị trấn thuộc quận Vô Tích của Hồ Châu, nằm cách Thượng Hải 150 km. Hàng năm, những người trẻ tuổi rời bỏ làng quê của họ để di cư đến thị trấn công nghiệp này. Họ làm việc không ngừng nghỉ với hy vọng một ngày nào đó sẽ có con, mua nhà hoặc bắt đầu công việc kinh doanh riêng. Tình bạn và tình yêu hình thành và tan vỡ theo sự thay đổi của các mùa. Sự phân tán về địa lý, sự bất ổn về tài chính và áp lực kinh tế và gia đình làm xói mòn sự ngây thơ và tuổi trẻ của họ.

Trả lời phỏng vấn của trang mạng chuyên về điểm phim Tsounami ngày 05/04/2025 nhân dịp tập 2 và tập 3 của bộ phim “Thanh Xuân” ra mắt công chúng Pháp, Vương Binh cho biết: “Trong "Thanh Xuân", tôi theo dõi cuộc sống thường nhật của các cá nhân. Các câu chuyện khá rời rạc và khán giả không dễ dàng nhận ra sự khác biệt lớn giữa các phần. Nhưng đối với tôi, góc nhìn giữa phần một và phần hai không giống nhau: trong phần một, tôi quay phim về các cá nhân, đời sống tình cảm, cuộc sống thường nhật của họ, tất cả được kết hợp với một khía cạnh cảm xúc sâu sắc; trong phần hai, tôi cố gắng dành nhiều không gian hơn cho các vấn đề và điều kiện xã hội, cách thức hoạt động và những khó khăn họ phải đối mặt… Đối với tôi, có sự khác biệt về góc nhìn, ngay cả khi hai bộ phim có điểm tương đồng về hình thức, đó là ghi lại cuộc sống thường nhật.” 

Vương Binh giải thích thêm: “Tôi đã từng có một dự án quay phim trong một nhà máy rất lớn và đã bắt đầu tìm kiếm địa điểm. Nhưng mọi chuyện phức tạp hơn. Ở Trung Quốc có các công ty đủ mọi quy mô, từ các xưởng nhỏ đến các nhà máy lớn. Việc quay phim bên trong những nhà máy đó và theo dõi cuộc sống của công nhân sẽ bị hạn chế hơn, bởi vì họ không có được sự tự do như chúng ta thấy trong phim. Mọi thứ bị giám sát chặt chẽ hơn, quản lý nghiêm ngặt hơn. Khi tôi đến Trực Lệ vào năm 2014 và khám phá một thành phố rộng lớn được tạo nên từ những xưởng sản xuất rất mở, nơi ta có thể đi lại dễ dàng, tôi nghĩ đó là nơi phù hợp với mình hơn nhiều.”

Tuy những đề tài ông đề cập có thể bị coi là có nội dung chống chế độ, Vương Binh vẫn khẳng định ông "không làm chính trị", mà "làm nghệ thuật", dù tác phẩm của ông không được phổ biến rộng rãi ở đất nước mình. Ông nhìn nhận với AFP: "Tôi biết có những người xem phim của tôi. Họ vượt qua bức tường lửa Internet để xem. Nhưng so với dân số Trung Quốc, con số đó còn rất ít". Vương Binh còn ghi nhận là, khác với ông, "trong toàn bộ lịch sử điện ảnh Trung Quốc, chưa từng có một đạo diễn nào mà tất cả các bộ phim đều được thực hiện theo ý muốn của riêng mình, chưa ai được quay đúng những bộ phim mà mình muốn".

Và nếu Vương Binh sống ở Paris ngày nay không phải vì ông không sợ chính phủ Trung Quốc: mà là vì ông phớt lờ chế độ đó. Ông giải thích: "Nếu mình nghĩ về nó mỗi ngày, đó là lúc nó kiểm soát mình. Vài thế kỷ nữa, mọi người vẫn có thể xem phim của tôi để hiểu những gì đã xảy ra. Nhưng sẽ không ai còn nghe những gì chính phủ nói nữa." 

Sống ở thủ đô Pháp, Vương Binh nhận được nhiều sự hỗ trợ của ngành điện ảnh cho những dự án sắp tới:

"Thực ra Pháp hỗ trợ các đạo diễn trên toàn thế giới, không chỉ riêng tôi. Vì vậy, từ khi làm bộ phim đầu tiên, tôi đã nhận được rất nhiều lời đề nghị và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng của Pháp và toàn ngành điện ảnh. Do đó, trong quá trình làm phim, một đội ngũ ổn định    đã được hình thành. Một mặt, do công việc gần đây của tôi, tôi có thời gian tham dự liên hoan phim này. Mặt khác, tôi cảm thấy rằng vì có rất nhiều người ủng hộ phim của tôi, tôi cũng cần phải hỗ trợ những người khác."

Tọa lạc ở trung tâm Paris, Jardin des Plantes (Vườn Bách Thảo) là một trong những không gian xanh lâu đời nhất ở thủ đô Pháp. Ra đời cách đây đúng bốn thế kỷ, Vườn Bách Thảo không chỉ đơn thuần là một công viên dành cho khách thưởng ngoạn mà còn thu hút các nhà nghiên cứu động thực vật vì trong khuôn viên Jardin des Plantes, còn có vườn thú và viện Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên, nơi cất giữ nhiều bộ sưu tập có giá trị.

Ngược dòng thời gian, năm 1626, nhà quý tộc người Pháp Guy de la Brosse lúc bấy giờ là bác sĩ của nhà vua đã viết một lá thư thỉnh cầu vua Louis XIII cho phép thành lập một không gian dành riêng cho ngành thực vật học. Khu vườn này không chỉ để dạo chơi, mà còn để trồng các loài thảo dược, nơi các y sĩ, dược sĩ có thể tìm thấy nhiều loại cỏ thuốc. Chính thức được khánh thành vào năm 1635, không gian này ban đầu được gọi là « Le Jardin du Roi » (Vườn của Nhà vua) và bác sĩ Guy de la Brosse trở thành người quản lý đầu tiên vào đầu thế kỷ XVII, rồi mãi đến sau thời kỳ Cách mạng Pháp, không gian này vào năm 1793 mới đổi tên  thành « Jardin des Plantes » (Vườn Bách Thảo).

Nhân dịp kỷ niệm 400 năm ngày thành lập, Vườn Bách Thảo từ đây cho đến trung tuần tháng 06/2026 sẽ trồng thêm 70.000 gốc hoa, hầu tạo ra nhiều bức tranh muôn màu tự nhiên và mở cửa đón tiếp khách tham quan miễn phí. Chương trình trồng hoa này sẽ diễn ra trong hai đợt : Từ đây cho đến đầu tháng Năm chủ yếu trồng các loài hoa mùa xuân như tulip, thủy tiên, phong quỳ hay hoa anh túc. Mục tiêu là tạo ra những thảm hoa muôn sắc đẹp tựa như tranh vẽ, trải dài trên bốn khu vực dọc theo các hàng cây và những luống hồng được trồng trong vườn.

Đợt thứ hai từ tháng Năm đến giữa tháng Sáu, chủ yếu trồng 25.000 gốc hoa sống lâu, cùng với nhiều loại cây ăn trái và các giống thảo mộc từng được dùng làm cây thuốc trong hàng trăm năm qua. Mục tiêu là để truyền đạt kiến thức cho các lớp học sinh, làm nổi rõ mối quan hệ mật thiết giữa con người và thiên nhiên.

Riêng với những ai thích chụp ảnh đăng mạng Instagram, quý vị nên đi vào buổi sáng, vì hiện giờ, Vườn Bách Thảo thu hút đông đảo khách tham quan đến đây để chiêm ngưỡng gốc hoa anh đào Nhật Bản Shirotae, thuộc vào hàng cổ thụ với tán lá thật lớn, gốc cây đang nở rộ với muôn chùm hoa trắng muốt, bên cạnh đó có nhiều gốc anh đào cerasus serulata lại trổ nhiều nhánh hoa đào sắc hồng tươi thắm.

Trong giai đoạn mới được thành lập, Vườn Bách Thảo chủ yếu là một vườn trồng cây làm thuốc. Mãi đến đầu thế kỷ XVIII, dưới thời vua Louis XIV (1638-17115), ban điều hành mới cho xây dựng nhà kính có hệ thống sưởi ấm đầu tiên, nhằm nuôi những gốc cây cà phê đến từ Trung Mỹ được tặng cho vua Louis XIV, một món quà được xem là quý hiếm vào thời bấy giờ.

Trả lời phỏng vấn ban tiếng Pháp RFI, bà Noëlle Parisi, trưởng ban điều hành các nhà kính lớn cho biết vai trò của khu vườn Jardin des Plantes :

« Thông qua cách thiết kế dàn dựng, Vườn Bách thảo phản ánh vị thế và sự hùng mạnh của một nhà nước, cũng như khả năng và nguồn lực của vương triều Pháp vào đầu thế kỷ XVIII. Hầu hết các cường quốc châu Âu thời bấy giờ đều tăng gấp đôi các chuyến thám hiểm tại những vùng đất xa xôi, đem các giống cây nhiệt đới về để nghiên cứu trưng bày, nhưng đồng thời để chứng minh sức mạnh của một vương quốc trên đà chinh phục các thuộc địa mới.

Cũng cần hiểu rằng, vào thời xưa các phương tiện giao thông vẫn chưa phát triển như bây giờ : khách tham quan có thể nhìn tận mắt những loài thực vật phổ biến ở Nam Mỹ hay châu Phi như cây cà phê, cây cọ, quả dứa mà lúc đó vẫn là những giống loài "quý hiếm" đối với dân châu Âu, lần đầu tiên họ mới được nhìn thấy trong nhà kính Vườn Bách Thảo ».

Ngoài việc trồng các giống cây nhiệt đới, Vườn Bách Thảo Jardin des Plantes còn được xem như một mắt xích trong cỗ máy kinh tế của nước Pháp vào đầu thế kỷ XVIII. Việc gia tăng các tuyến giao thương hàng hải đẩy mạnh đà phát triển kinh tế, sau khi thu thập các giống cây nhiệt đới, nước Pháp có thể tái du nhập việc trồng cây vào các thuộc địa, chẳng hạn như cây cao su, cà phê hay vani.

Ông Bruno David, người từng điều hành từ năm 2015 đến năm 2023 Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia trong khuôn viên Vườn Bách thảo cho biết :

« Năm 1635, khi Hồng y Richelieu, cho thành lập Jardin du Roi (nay là Jardin des Plantes) theo sắc lệnh của nhà vua Louis XIII, chủ yếu tạo một vườn thảo dược, nhằm mục đích dùng cây thuốc, để trị bệnh cho hoàng gia. Một thế kỷ sau đó, Vườn Bách Thảo được dùng để ươm mầm, nuôi trồng các giống cây có thể được khai thác tại các vùng thuộc địa. Đến thời kỳ Cách mạng Pháp (1789), khu vườn mở rộng Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Tự nhiên, rồi thành lập thêm một vườn thú vào năm 1794, nhằm đón nhận các loài động vật được nuôi trong vườn thú hoàng gia ở cung điện Versailles. Lúc sinh tiền, vua Louis XV từng nuôi một con tê giác, nguyên là món quà tặng cho nhà vua. Con tê giác này sau đó đã được nhồi bông và hiện vẫn còn được trưng bày tại Đại sảnh Tiến hóa (Grande Galerie de l'Évolution)».

Cũng theo ông Bruno David, nhiều vì vua khác tại Pháp cũng đã nhận những món quà tương tự. Vào năm 1826, nhà nước Ai Cập đã tặng cho Vua Charles X một con hươu cao cổ (tên là Zarafa). Đây là lần đầu tiên, một con thú hoang cỡ lớn được chở bằng tàu thủy từ Cairo đến cảng Marseille. Sau đó, con hươu được dẫn đi bằng đường bộ, từ miền nam nước Pháp lên thủ đô Paris ở phía bắc, đoàn người dẫn hươu được cảnh sát cưỡi ngựa hộ tống, thu hút sự tò mò cả nhiều khách qua đường. Cả đoàn đi bộ gần 900 cây số trong vòng 41 ngày, một sự kiện được giới báo chí thời bấy giờ quan tâm rất nhiều.

Trước những biến động của lịch sử. Vườn Bách Thảo cũng đã trải qua bao thăng trầm. Vào thời Đệ nhị Thế chiến, mọi hệ thống sưởi ấm bị cắt giảm để tiết kiệm năng lượng trong thời chiến, trong khi nước Pháp đang trải qua một mùa đông khắc nghiệt cuối năm 1944, nên hầu như mọi cây cối trong nhà kính đều đã chết, ngoại trừ một cây cọ vùng Bermuda. 80 năm sau, cây cọ này vẫn còn được trưng bày trong nhà kính của Jardin des Plantes. Thời hậu chiến, việc trồng cây nhiệt đới đã nhanh chóng được phục hồi, qua việc duy trì các nhà kính có hệ thống sưởi ấm và tưới nước thường xuyên. Trong khuôn viên Jardin des Plantes, nhiều cây cối ở ngoài trời đều được tưới nước bằng máy, trong khi các giống cây nhiệt đới lại được tưới bằng tay.

Là người có nhiệm vụ giám sát công việc này, chuyên gia Denis Larpin cho biết vì sao :

« Chúng tôi tưới nước bằng tay vì đó là phương pháp đáng tin cậy và an toàn nhất. Các thợ làm vườn ở đây đều biết rõ nhu cầu của từng nhóm cây được trồng trong nhà kính : cây cần được tưới vào lúc nào, tưới ít hay nhiều là còn tùy theo từng giống. Theo tôi nghĩ, phương pháp thích hợp nhất là điều chỉnh lượng nước tưới với nhiệt độ bên ngoài, và chỉ tưới nhiều khi thật sự có nhu cầu. Nhà kính có chiều cao hơn 15 mét, nhưng vẫn chưa đủ với một số loài cây nhiệt đới. Các loại dây leo có thể phát triển rất nhanh, đôi khi chỉ cần vài ngày, dây leo đã mọc đầy thân cây. Đôi khi thợ làm vườn, phải tỉa bớt các ngọn cây, vì sự phát triển nhanh của chúng có thể làm nứt vỡ trần nhà bằng kính. Trong các nhà kính, có rất nhiều loài cây nhiệt đới được trồng bên cạnh nhau, khách tham quan rất thích thú vì họ có cảm tưởng đi lạc vào một khu rừng rậm hoang dã miền nhiệt đới ».

Được thành lập cách đây bốn thế kỷ, Jardin des Plantes ở Paris là một cột mốc lịch sử, đánh dấu các ứng dụng thực vật học vào ngành y khoa và có từ trước thời khai sinh khái niệm bảo tồn đa dạng sinh học. Ban đầu được hình thành để trị bệnh cho vua Louis XIII, khu vườn này sau đó đã được chuyển đổi thành một viện bảo tàng quốc gia, nơi lưu trữ các bộ sưu tập động thực vật quý giá. Ngày nay, không gian này giống như một « ốc đảo » bình yên giữa chốn đô thị náo nhiệt, nơi lui tới của các nhà nghiên cứu khoa học, nơi hẹn hò của những người yêu thảo mộc và cây xanh, dưới bầu trời an lành, một khung cảnh đẹp như tranh.

Diễn ra hàng năm từ 20 năm qua tại Paris, triển lãm Art Capital là một trong những sự kiện quan trọng của giới nghệ thuật đương đại Pháp và quốc tế. Năm nay, Art Capital đã được tổ chức từ ngày 13 đến 15/02/2026 tại Grand Palais ( Cung điện lớn ), quy tụ hơn 3.000 nghệ sĩ nhằm tôn vinh sự sáng tạo trong mọi hình thức đa dạng, từ hội họa, điêu khắc, đến nhiếp ảnh, sắp đặt, tạo nên mối liên kết giữa truyền thống và sự sáng tạo đương đại.

Được chính các nghệ sĩ tổ chức, Art Capital dành ưu tiên cho sự tương tác gần gũi, khách tham quan có thể trò chuyện thoải mái với các nghệ sĩ, khám phá nguồn cảm hứng của họ, tìm hiểu quá trình sáng tạo của họ.

Triển lãm được chia thành bốn khu chính Salon des indépendants ( nghệ sĩ độc lập ), Salon des artistes français ( nghệ sĩ Pháp ), Salon Dessin & Peinture à l’Eau ( Tranh màu nước ) và đặc biệt là Salon des Comparaisons ( quy tụ các nhóm nghệ sĩ cùng khuynh hướng ). Năm nay, Salon des Comparaisons có 36 nhóm. Các nghệ sĩ do chính mỗi trưởng nhóm tuyển chọn và mời tham gia, như trường hợp của họa sĩ Nguyễn Kim Chi, một nghệ sĩ người Việt theo trường phái chủ nghĩa biểu hiện ( expressionisme ) mà tác phẩm được triển lãm rất nhiều tại Pháp hiện nay. 

Bức tranh mà Kim Chi cho trưng bày tại Art Capital năm nay mang tên “A la table ovale”. Trả lời RFI, họa sĩ Kim Chi giải thích:  

“Tác phẩm trưng bày ở đây có tên là “Ở Bàn Ovale”, gồm một nhóm người, đa phần là nu ( khỏa thân ). Ý của mình muốn nói là cảnh đó có thể ở bất cứ đâu: Từ gia đình đến xã hội hoặc bất cứ quốc gia nào thì con người ta là bình đẳng. Trong tác phẩm của mình có khoảng sáu bảy người đang trò chuyện với nhau. Tác phẩm của mình bao giờ cũng mang một hướng mở. Họ trò chuyện về cuộc sống của họ. Họ chất vấn hay hoài nghi, lo âu, tất cả được thể hiện trong hành vi, trạng thái của nhân vật trong tác phẩm. Khi đến trước tác phẩm, người xem cảm thấy chính họ trong tác phẩm.” 

Nguyên là giảng viên Khoa Mỹ thuật Đại học Đồng Tháp, Kim Chi đã sang Pháp định cư từ năm 2012, hiện sống tại vùng Normandie. Kim Chi điểm lại con đường nghệ thuật của cô:

“Con đường nghệ thuật mình bắt đầu từ rất sớm. Từ năm 11 tuổi, mình đã được gia đình, nhà trường đưa vào trường nghệ thuật dành cho trẻ em.Sau đó thì cơ duyên đưa mình tới Đại học Mỹ thuật, rồi trở thành giảng viên Đại học Đồng Tháp, chuyên ngành mỹ thuật. 

Con đường của mình gắn liền từ rất lâu và cứ sáng tác thôi. Mình tới Pháp khoảng năm 2012 và bắt đầu con đường nghệ thuật từ lúc đó. Ngay lúc đầu vừa tới Pháp thì có một sự giao thoa mới về văn hóa, cho nên sáng tác của mình lúc đầu mang xu hướng chủ nghĩa ấn tượng giống như Claude Monet chẳng hạn.

Đó là sự giao thoa thôi. Mình muốn tìm hiểu cái gì mới hơn, nhưng cuối cùng mình vẫn quay trở lại con đường chủ nghĩa biểu hiện. Mình muốn thể hiện nội tâm của mình, có nghĩa là thể hiện những gì người khác không thể hiện được. Mình có thể bày tỏ cảm xúc đó qua nhân vật được trình bày trên tác phẩm.”

Kim Chi hiện sống ở vùng Normandie, tức là vùng không quá xa Paris, nên thủ đô của văn hóa thế giới ảnh hưởng rất nhiều đến nghệ thuật của nữ họa sĩ: 

“Tác động rất lớn, tại vì Paris là một nơi rất rộng lớn về giao thoa văn hóa khắp nơi trên thế giới. Được trưng bày tác phẩm của mình ở một nơi như thế này là một điều rất là may mắn. Một số họa sĩ Việt Nam cũng như các họa sĩ ở đây nói mình chọn con đường nghệ thuật này là khó khăn. Chẳng hạn khó có ai mà treo một tác phẩm buồn trong nhà của mình, trừ những nhà sưu tập lớn. Đa phần người ta thích, nhưng người ta lại chưa dám mua để treo. Nói chung cũng tùy sở thích của mỗi người, mình không biết được.

Để nổi tiếng, có tài cũng chưa đủ, mà còn phải có duyên. Đầu tiên là mình vẽ cho mình trước, mình thể hiện những gì mình muốn nói, rồi sau đó để cho những khán giả nhìn tác phẩm, tiếp cận với mình thông qua tác phẩm. May mắn là tranh của mình được trưng bày, được người ta thưởng lãm và có những bình luận rất tích cực. 

Con đường mới khám phá thì rất là nhiều, quá rộng lớn, còn mình là một họa sĩ thì mình giống như một hạt cát nhỏ trong một môi trường nghệ thuật vô cùng rộng lớn ở đây. Khó khăn là ở Pháp có quá nhiều họa sĩ, rất, rất nhiều họa sĩ. Khó khăn lớn nhất đó là tìm ra con đường của chính mình và phải đi đúng hướng. Cho tới lúc này mình đã tìm được con đường đi của mình và đang đi đúng hướng. Bằng chứng là mình đang ở Art Capital. 

Đây là lần thứ tư mình triển lãm ở Art Capital. Bên cạnh đó, có những salon khác đã mời mình triển lãm, ví dụ như Figuration critique vừa rồi ở Bastille và Biennale 109  ở Bastille. Những salon khác thì mời mình làm “họa sĩ danh dự” cho salon của họ và một số gallery.”

Năm 2025, họa sĩ Kim Chi đã có dịp trở lại Việt Nam và lần đầu tiên đã có một cuộc triển lãm ở Việt Nam mang tên “Gió”, chủ yếu cũng xoay quanh chủ đề về thân phận con người. Vì sao đó vẫn là chủ đề bao trùm các tác phẩm của cô, Kim Chi giải thích: 

“Lần đầu tiên trở về triển lãm ở Việt Nam, mình chọn chủ đề là Gió. Gió của mình có đa nghĩa: gió ở trong lòng, gió quê hương và gió của những cái mà mình gọi là những mảnh đời. Triển lãm lúc đó là đa phần là gam tối. Gió có nghĩa là ngày trở về, tìm lại những ký ức tuổi thơ ở quê hương của mình. Trong những tác phẩm tối đó, ai cũng nói là tối rất buồn, nhưng thực sự đó là ấn tượng từ hồi trẻ thơ của mình, sống ở một vùng ngoại ô nghèo. Đa phần người ta dùng đèn dầu để thắp sáng, thì ánh sáng đó phản chiếu bóng của cha mẹ mình, người thân của mình, người đi làm đồng về, hay những người ở ngoài chợ. Cái bóng của họ buồn bã, xiêu vẹo, như của những người nghèo chẳng hạn. Ấn tượng đối với mình nó sâu sắc từ lúc đó cho tới bây giờ.

Kỷ niệm lớn nhất đối với mình đó là mỗi lần đạp xe đi học, tới trường cấp ba ở trung tâm thị xã Cầu Lãnh. Trong thời gian đó, đi học về thì mình vẽ. Tự mình thích thì mình vẽ thôi. Kỷ niệm tiếp theo khó mà quên, đó là mình hay đi dạo trên bờ đê. Ông ngoại của mình là cũng là một nông dân. Khi ông ngoại xách cây đèn dầu, đi phía sau mình thấy cái bóng của ông phản chiếu. Những hình ảnh đó luôn ở trong trong tâm trí của mình và nó được thể hiện trên tác phẩm. Cho nên trong các tác phẩm của mình luôn có những nhóm người đi ngược sáng.   

Ngày về quê của mình năm vừa rồi có triển lãm tại Bảo Tàng Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh với 65 tác phẩm mang chủ đề "Gió" và thể hiện những thân phận con người nghèo như vậy. 

Thật ra ý đồ là nhằm biểu hiện về chiều sâu, thứ nhất là chiều sâu về tâm hồn, chiều sâu phản ánh cuộc sống. Cho nên đa phần là màu tối. Cái gu của mình là thích sự tương phản mạnh, sự mạnh mẽ trong tác phẩm”.

Năm 2015, Kim Chi đã thành lập Hội Mỹ thuật La Seine et le Mekong (Sông Seine và sông Mekong), như là một nhịp cầu văn hóa, tạo điều kiện để các nghệ sĩ Việt Nam sang Pháp và các nghệ sĩ Pháp đến với Việt Nam, giúp họa sĩ có cơ hội khám phá nền văn hóa của mỗi nước. Nhưng kể từ đại dịch Covid-19, Hội tạm ngưng hoạt động. Họa sĩ Kim Chi cho biết: 

“Hội La Seine Mekong của mình là một chiếc cầu nối giao lưu văn hóa giữa hai nước Pháp Việt. Nhưng trước tiên là mình cần rất nhiều sự tài trợ. Mình được sự tài trợ của Département de la Seine - Maritime và một thành phố lân cận. Đã có 4 édition ( Triển lãm Giao lưu văn hóa nghệ thuật ) được thực hiện. Edition thứ năm thì bị gián đoạn do Covid, tới hôm nay thì vẫn chưa redémarrer ( khởi động lại ) được. Hi vọng là Hội sẽ sớm tổ chức lại hoạt động. Họa sĩ thì đã sẵn sàng nhưng trước tiên phải tìm nhà tài trợ. Và thứ hai là hiện giờ con gái mình còn nhỏ, cho nên vẫn chưa thực hiện được lúc này. 

Việt Nam rất sẵn sàng và ở Pháp cũng vậy. Nói chung là giữa hai bên mình có những bình luận, những ý kiến rất là tích cực và luôn muốn thúc đẩy Hội phát triển càng ngày càng mạnh hơn nữa.” 

Sống xa quê hương từ nhiều năm nay, Kim Chi cho biết cô vẫn cố duy trì vốn tiếng Việt và mối liên hệ với quê hương : 

“Thứ nhất là mình thích nghe nhạc Việt Nam để mình giữ ( tiếng Việt ), vì mình không có nhiều cơ hội để nói tiếng Việt ở đây. Nghe nhạc Việt Nam, xem hài kịch Việt Nam để mình nhớ lại những từ vựng tiếng Việt.Thứ hai là cứ hai năm mình về Việt Nam một lần để giữ mối liên lạc với bạn bè. Tại vì đi đâu cũng vậy, đi khắp nơi trên thế giới, mình vẫn là người Việt Nam.”