ព្រឹត្តិការណ៍​កម្ពុជា​ប្រចាំថ្ងៃ

លោក កឹម សុខា ដែលជាប់បំរាមសិទ្ធិធ្វើ​នយោបាយ​៥ឆ្នាំ​ដែលចេញដោយ​តុលាការកំពូល​នឹង​ផុត​នៅពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ២០២២នេះ។ អ្នកឃ្លាំស្ថានការណ៍នយោបាយនៅកម្ពុជាមិនទាន់ហ៊ាន​ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​យ៉ាងណាចំពោះ​វាសនា​របស់លោក កឹម សុខា នៅឡើយ ។ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគ ព្រមានថា ប្រសិនបើ​ប្រធានបក្សជំទាស់មួយនេះ មិនអាចចូលរួមប្រកួតការបោះ​ឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣បានទេ នោះសហភាពអឺរ៉ុប ឬ សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចបណ្ដាប្រទេសលោកសេរី ទំនងជាមិនទទួលស្គាល់ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិនេះឡើយ។

ការិយាល័យច្រកចេញចូលតែ១ តាមពិតទៅត្រូវបានដាក់ឲ្យសាកល្បងនៅតាមតំបន់មួយចំនួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣មកម្ល៉េះ ក្រោមជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីសហភាពអឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែក្រោយៗមក ការបង្កើតយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា បានជួយសម្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាអ្នករកសេវាបានច្រើន បើទោះណាជាការអនុវត្តន៍មិនបានល្អឥតខ្ចោះក៏ដោយ។ តើការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយមានគុណភាព ប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាពយ៉ាងណា ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ឲ្យដំណើរការយន្តការថ្នាក់ក្រោមជាតិមួយនេះ នៅទូទាំងប្រទេស និងកំពុងដំណើរការយន្តការនេះតាមប្រព័ន្ធអនឡាញផងនោះ?

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ គណបក្សភ្លើងទៀន គណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា និងគណបក្សកម្ពុជានិយម​ ពួកគេកំពុងតស៊ូមតិ​ឲ្យមានការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោត និងបរិយាកាសនយោបាយ។ នៅក្នុងចំណោមគណបក្សនយោបាយទាំង៥នេះ គឺមាន៣ ឬ៤គណបក្សបានបង្ហាញពីគោលបំណង នៃការរួបរួម ឬចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងគ្នា។ តើអាចទៅរួចទេ ការរួបរួមរវាងគណបក្សដែលមាននិន្នាប្រជាធិបតេយ្យដូចគ្នា?

កញ្ញា សេងធារី មេធាវីសញ្ជាតិអាមេរិកាំងត្រូវបានតុលាការបញ្ជូន​ទៅឃុំខ្លួន​នៅពន្ធធនាគារ​ខេត្តព្រះសីហនុកាលពី​ថ្ងៃទី​១៥មិថុនា បន្ទាប់ពីមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះដែល​នាងត្រូវបានតុលាការ​សម្រេច​និងបញ្ចូនខ្លួន​​ទៅ​ពន្ធធនាគារព្រៃស​ រាជធានីភ្នំពេញ​។ មន្ត្រីពន្ធធនាគារពន្យល់ថា ចំណាត់ការនោះធ្វើឡើង​ដើម្បីបញ្ចៀស​សកម្មភាពអសន្តិសុខ និងសណ្តាប់ធ្នាប់​ កើតឡើងដោយ​សម្លេង​ប្រឆាំងតវ៉ា ក៏ប៉ុន្តែ​តែមេធាវីការពារក្តីនាង និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ថាជា​ការបំបិតសិទ្ធិសេរីភាពធ្ងន់ធ្ងរ។  ​

នៅចំពោះមុខអង្គសវនាការនៅសប្តាហ៍នេះ លោក កឹម សុខា បានប្រកាសថា លោកលែងមានសម្ព័ន្ធភាពជាមួយលោក សម រង្ស៊ី ទៀតហើយ ពោលតាំងពីលោក សម រង្ស៊ី មានផែនការ​ចូល​ស្រុក​កាលពីឆ្នាំ២០១៩។ ការ​ប្រកាសយ៉ាងដូច្នេះ របស់ប្រធានអតីតបក្សជំទាស់រូបនេះ ​គឺធ្វើឡើង​នៅក្នុងបរិយាកាសមួយ​ដែល​អ្នក​វិភាគហៅថា គ្រាន់តែជាការបំពេញចិត្តអ្នកដែលចង់ឲ្យបក្សប្រឆាំងបែកគ្នា និងជាការដោះបន្ទុកពីការចោទប្រកាន់តែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការបែកគ្នារវាងមេបក្សប្រឆាំងទាំងពីរនេះ ក៏ជាការ​ផ្តល់ឱកាសដល់បក្សកាន់អំណាចផងដែរ ខណៈការបោះឆ្នោតជិតមកដល់។

ហេតុការណ៍ដែលគួរឲ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្ពស់កាលពីថ្ងៃអង្គារ រួមមានការប្តឹងផ្តល់ទៅលើមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង លោក សុន ឆ័យ ពីសំណាក់គណបក្សកាន់អំណាច ការផ្តន្ទាទោសទោសមេដឹកនាំ និងសកម្មជនប្រឆាំងរាប់សិបនាក់ក្នុងនោះមានកញ្ញា សេង ធារី ផងដែរ ឲ្យជាប់ពន្ធនាគារចន្លោះពី៥ឆ្នាំ ដល់៨ឆ្នាំ ត្រូវគេមើលឃើញថាជារូបភាពនយោបាយមួយ ដែលមានភាពតានតឹងជាថ្មី។ ហេតុការណ៍នេះ ធ្វើឲ្យអ្នកវិភាគ និងអ្នកតាមដាននយោបាយកម្ពុជាសម្តែងនូវការព្រួយបារម្ភពីការវិវត្តន៍ស្ថានភាពនយោបាយមួយមិនល្អក្រោយការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ និងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រឆ្នាំ ២០២៣ខាងមុខ។

អ្នកជំនាញផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងបណ្តាអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនបានចាត់ទុកការកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារទៅលើ កញ្ញា សេង ធារី និងអតីតសកម្មជនគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងសិទ្ធិមនុស្សជាង៤០នាក់ផ្សេងទៀតពីចន្លោះ៥ ឆ្នាំ ដល់៨ឆ្នាំរបស់តុលាការក្រុងភ្នំពេញ គឺជារឿងមិនគួរកើតមានឡើយក្នុងប្រទេសដែលតែងតែអះអាងនៅចំពោះមុខក្រសែភ្នែកអន្តរជាតិថា បានគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិបានពេញលេញ។ បណ្តាអង្គការសង្គម និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សបានលើកឡើងថា ការបង្ក្រាបអ្នកប្រឆាំងដ៏ច្រើនលើសលុបនេះ គឺជាការសម្លាប់សំលេងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា ខណៈការរឹតខ្ចៅបន្តឹងអ្នកគោពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមិនឱ្យងើបឡើងតស៊ូបាន កម្ពុជាអាចរងសម្ពាធធ្ងន់ធ្ងរពីប្រទេសលោកសេរី ជាពិសេសទំនាក់ទំនងការទូត។

បញ្ហដដែលៗនៃការជនលិចក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានគេបន្ទោសទៅលើកង្វះប្រព័ន្ធលូធំៗដើម្បី​បង្ហូរទឹក ខណៈបឹងធម្មជាតិសំខាន់ៗដែលជាកន្លែងស្តុកទឹកត្រូវបានលុបចោលក្រោមគម្រោងអភិវឌ្ឍ។ មិនមែនជារឿង​ថ្មីឡើយ​ដែលនៅពេលមានភ្លៀងខ្លាំងម្តងៗធ្វើឲ្យទីក្រុងដែលនៅជាប់មាត់ទន្លេមួយនេះរងការជនលិចរាល់ឆ្នាំ។ នៅចំពោះមុខ​បញ្ហានេះ អ្នកតាមដានលើកឡើងថា ដើម្បីដោះស្រាយរឿងទឹកលិចក្រុងនេះឲ្យបានជោគជ័យគឺទាមទារឲ្យមាន​ឆន្ទៈនយោបាយ​ច្បាស់លាស់។

អ្នកនយោបាយ អ្នកវិភាគ និងអ្នកតាមដានព្រឹត្តការណ៍អន្តរជាតិនៅកម្ពុជាស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការឆ្លើយជំនួសរបបសឹកភូមាចំពោះសំណើ លោក ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាក្នុងតួនាទីជាប្រធានអាស៊ានឲ្យភូមាពិចារណាលុបចោលការប្រហាជីវិតអ្នកប្រឆាំង។ ប៉ុន្តែពួកគេព្រមានថា បើមិនស្ដាប់កម្ពុជាទេ ភូមានឹងកាន់តែឯកោលើឆាកអន្តរជាតិនិងផ្ទៃក្នុងអាស៊ាន។ ហេតុអ្វី?

កំណើនពលរដ្ឋមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ចំនួនការិយាល័យកើនឡើង ក៏ដូចជាទំនិញឡើងថ្លៃ គឺជាហេតុផលដែល ​គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) បានចំណាយថវិកា​លើស​ផែន​ការ​។ តាមផែនការ គ.ជ.បគ្រោងចំណាយតែ៤៣លានដុល្លារ ប៉ុន្តែនៅពេលជាក់ស្តែងគឺចំណាយកើនដល់ខ្ទង់៦០លានដុល្លារ។ ការចំណាយថវិកាជាតិ​កើនឡើង​លើសផែនការគ្រោងទុកខ្ពស់យ៉ាងនេះ ត្រូវបានអ្នកឃ្លាំមើល​អំពើពុករលួយ និងគណនេយ្យភាពសង្គម ចោទសួរពីតម្លាភាពនៃការចាយថវិកាជាតិ ខណៈសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋជាអ្នកបង់ពន្ធ​កំពុងជួបផលវិបាក។