De Ongelooflijke Podcast

Stel je voor: je krijgt een chip van Elon Musk in je hersenen, waardoor je met je gedachten een computermuis of robt kunt besturen.
Klinkt als sciencefiction, maar het gebeurt nu al. Maaike Harmsen sprak met prak met de man die als eerste die chip kreeg geïmplanteerd.

Musk wil met zo'n chip de mens verbeteren, en hij staat daar bepaald niet alleen in. Misschien heb je het nog niet door, maar er woedt op dit moment een strijd om wat een mens eigenlijk is.

Ook AI – kunstmatige intelligentie – speelt daarin een grote rol. Of je het nou gebruikt of niet, de ontwikkelingen gaan razendsnel. En ze zijn fundamenteel.

Een van de oprichters van Anthropic, een van de grootste AI-bedrijven ter wereld, zei onlangs: “Dit zijn niet de koude, berekenende robots die ons beloofd waren. Ik zal eerlijk zijn: we blijven dingen tegenkomen die mysterieus, of zelfs verontrustend zijn.”

Opvallend genoeg zei hij dat terwijl hij naast de paus zat. Want ook paus Leo XIV mengt zich in dit debat. Hij schreef een fascinerende encycliek over AI, menselijke waardigheid en technologie. Maar misschien zijn de reacties daarop nog wel interessanter: daarin botsen drie totaal verschillende mensbeelden op elkaar.

Dat gaan we bespreken met AI-kenner en theoloog Maaike Harmsen. Zij promoveert op de grote filosofische en theologische vragen die nieuwe technologie oproept. Ze leidt ook een bijzonder leven: ze woonde en werkte in Papoea-Nieuw-Guinea en China, en gaf les in Noord-Korea.

David Boogerd spreekt Maaike Harmsen uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack), zoals het essay van Frank Mulder over de belangrijke denker René Girard: Het heerlijke gevoel dat je aan de goede kant staat
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #144 - Het gevaar van AI en hoe het ons nu al beïnvloedt (met Maaike Harmsen en Stefan Paas)
🎧 #292 - De (duistere) denkbeelden achter Big Tech (met Haroon Sheikh en Stefan Paas)
🎧 #206 - Tegeltuinen, Jacques Ellul en de impact van technologie op ons leven (met Frank Mulder en Stefan Paas)

Zijn naam behoeft eigenlijk geen introductie: historicus Maarten van Rossem. Zeven jaar geleden was hij al eens te gast in De Ongelooflijke Podcast, maar sindsdien is de wereld flink veranderd.

In zijn boek De 21e eeuw – die volgens Van Rossem eigenlijk al in 1979 begon – beschrijft hij de afgelopen vijftig jaar als een strijd tussen grote machten. Maar onder die machtspolitiek schuilt vaak iets anders: geloof in de markt, in de natie, in Amerika, China of Europa – en soms ook geloof in gevaarlijke sprookjes.

Tegelijk noemt Van Rossem zichzelf een ongelovig mens. Het leven heeft volgens hem "geen enkele zin". Maar is dat wel zo? Leeft hij ook daadwerkelijk alsof niets betekenis heeft? En kunnen samenlevingen eigenlijk zonder grote verhalen?

Daarnaast vertelt Maarten over een mystieke ervaring die hij ooit had, en vertelt hij spontaan over zijn favoriete kerkgebouwen.

David Boogerd spreekt historicus Maarten van Rossem uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack)
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #3 - Andries Knevel & Maarten van Rossem
🎧 #92 - De verrassende oorsprong van onze Europese waarden met Clemens van den Berg en Beatrice de Graaf
🎧 #209 - Wat is het grote verhaal voor onze tijd? (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas)

Raakt Nederland zijn ziel kwijt? Veel mensen voelen een leegte. In hun eigen leven - heeft het allemaal echt zin? - maar ook in de samenleving: wie zijn wij nog, en wat houdt ons bij elkaar?

Je ziet die vraag terug in discussies over politiek, migratie, identiteit en de toekomst van ons land. Vorige week deelde politicus Pieter Omtzigt in De Ongelooflijke Podcast al zijn zorgen: de bezieling moet terugkeren in ons land. Maar de grote vraag blijft: hoe dan?  

Daarover spreken we met Theoloog der Nederlanden Arnold Huijgen. Zijn jaarthema is diepgaan: wat gebeurt er als mensen of samenlevingen door hun reserves heen raken? En waar vind je dan hoop?

Arnold neemt ons mee in een fascinerend mini-college over de geschiedenis van de ziel: van Plato en Aristoteles tot Freud, hersenwetenschap en AI. Want als wij steeds vaker worden begrepen als brein, data of materie - wat raken we dan kwijt? En kan de christelijke traditie helpen om opnieuw bezieiling te vinden?

David Boogerd spreekt Arnold Huijgen uiteraard samen met vaste gast, theoloog Stefan Paas, voor maar liefst 1200 Ongelooflijke luisteraars op het Opwekkingsfestival in Biddinghuizen.

⛪Kom ook naar Dit is de Bijbel live! 
Dit is de Bijbel bestaat vijf jaar. Op woensdagavond 10 juni nodigen we je uit voor het 'Dit is de Bijbel Event' in de Grote Kerk in Hilversum. Arnold Huijgen, Almatine Leene en Stefan Paas zullen daar - onder leiding van David Boogerd - live praten over Arnold's nieuwe boek Inferno, over de hel. Daarnaast is er muziek en de Grote Dit is de Bijbel-Quiz. Kaarten zijn te boeken via eo.nl/ditisdebijbel.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack)
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #303 - Pieter Omtzigt doet zijn verhaal: over een dystopische tijd, zijn vertrek uit Den Haag en een land zonder ziel
🎧 #164 - Een van de grootste wetenschappelijke mysteries: wat is bewustzijn? (met Jacob Jolij en Stefan Paas)
🎧 #122 - 'God is dood', zei Nietzsche. Heeft hij een punt? (met Denker des Vaderlands Paul van Tongeren en Stefan Paas)

Meer dan een jaar geleden verliet hij de politiek - nu doet hij voor het eerst zijn verhaal, hier in De Ongelooflijke: Pieter Omtzigt.
Hij was ruim 20 jaar Kamerlid en heeft daarin veel gezien en meegemaakt.
Van de befaamde 'Omtzigt, functie elders' tot het blootleggen van het toeslagenschandaal.
Van een kabinet dat hem wilde 'sensibiliseren' tot zijn eigen deelname aan het kabinet-Schoof - met de PVV.
En van de haast messiaanse verwachtingen rond zijn eigen partij NSC tot de burn-out waardoor hij uiteindelijk mede de politiek verliet.
Welke lessen trekt hij uit al die jaren?

En hoe kijkt hij naar de grotere ontwikkelingen in de wereld, in Europa - waar hij als parlementariër onthutsende dingen meemaakte - en natuurlijk in Nederland. Een land dat volgens Omtzigt gebukt gaat onder een spirituele leegte. Waarom denkt hij dat we in een dystopische wereld zijn beland? En waar vinden we rust en bezieling?

David Boogerd spreekt Pieter Omtzigt samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack)
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Ze schreef een opmerkelijk essay in Trouw - een essay dat ze zelf omschrijft als haar coming-out als gelovige. Want ja: na jarenlang zoeken durft schrijver Josha Zwaan dat inmiddels hardop te zeggen.

Zwaan schreef de bestseller Parnassia en heeft een achtergrond als gedragswetenschapper. Gaandeweg haar leven ontdekte ze dat er iets nodig is wat groter is dan zijzelf om overeind te blijven. Iets dat verder gaat dan ratio, zelfhulp of controle.

We praten ook over haar nieuwe roman Wilgenkind, die een indringende vraag stelt over mantelzorg: moet je zorgen voor iemand die niet goed voor jou heeft gezorgd? Josha had een moeizame relatie met haar ouders - maar wat kan er gebeuren als de dood dichtbij komt?

David Boogerd spreekt Josha Zwaan samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de VU Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack), waaronder dit stuk over Hildegard von Bingen dat in de aflevering genoemd werd: De geniaalste vrouw van de middeleeuwen.
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #244 - Lieke Marsman is ongeneeslijk ziek – en kreeg een godservaring die haar atheïsme op z’n kop zette
🎧 #294 - De teleurstelling van de (seculiere) millennial. Doortje Smithuijsen over nihilisme, open relaties en de kerk

Van wie is de staat – de overheid – eigenlijk? Van het volk? Maar wélk volk dan? De boze burger die zich niet gehoord voelt, of de progressieve, activistische voorhoede die de wereld wil redden?

Of is de staat in handen van een technocratische elite, die denkt met beleid, modellen en statistiek ieder probleem weg te organiseren?

Onze gast, Paul Frissen, denkt al decennialang na over deze vragen. Paul is bestuurskundige, filosoof en De Groene Amsterdammer noemde hem onlangs een van de belangrijkste conservatieve denkers van Nederland.

Frissen ziet een elite die is losgezongen van het volk - niet zozeer sociaal-economisch, maar vooral cultureel en moreel. Een elite die volgens hem zogenaamd seculier is - dat woord valt opvallend vaak in zijn boek - maar ondertussen een eigen geloof heeft opgebouwd.

Prikkelende stellingen dus, die hij uitgebreid uitwerkt in zijn boek De neutrale staat.

David Boogerd spreekt Paul Frissen samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de VU Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack).
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #224 - 'Nederland heeft zijn ziel verkocht', straatarts Michelle van Tongerloo over de zorg, de mens en de (Paulus)kerk

Op 4 en 5 mei kijken we meestal terug op hoe het misging in de geschiedenis: hoe kan een land afglijden naar fascisme of nazisme? Maar vandaag draaien we het om: hoe blijft een land - een democratie - juist wél overeind?

Historicus Beatrice de Graaf schreef een fascinerend essay voor De Ongelooflijke over de jaren ’30, met een intrigerende vraag: waarom werd Nederland toen géén fascistische staat, zoals nazi-Duitsland? Hoe bleef de democratie hier overeind - en wat kunnen wij daar vandaag van leren?

Daarnaast kijken we naar misschien wel de interessantste actuele testcase: Hongarije. Viktor Orbán gold jarenlang als hét voorbeeld van hoe een moderne autocratie eruit kan zien - een model dat ook bewonderaars had bij politici als Trump en Wilders. Maar nu verloor hij de verkiezingen. Wat zegt dat?

Stefan Paas heeft Hongaarse contacten en schetst een verrassender beeld: misschien hebben wij Orbán en Hongarije wel te eenzijdig bekeken.

We bespreken dus twee momenten waarop de democratie onder druk stond - bijna een eeuw uit elkaar - en tóch niet viel. Dat leidt tot de centrale vraag: wat beschermt een democratie tegen de verleiding van een politieke verlosser?

Extra actueel, nu in dezelfde week de Raad van Kerken zich uitsprak tegen radicaal-rechts gedachtegoed.

David Boogerd in gesprek met hét Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf (Universiteit Utrecht) en theoloog Stefan Paas (VU Amsterdam en Theologische Universiteit Utrecht).

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen - zoals het essay van Beatrice - via ons online platform (Substack).
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #138 - Was de kerk fout in de Tweede Wereldoorlog? (Ongelooflijke Café met George Harinck en Stefan Paas)
🎧 #279 - Moeten we meer opkomen voor onze (christelijke) cultuur? (live met Beatrice de Graaf en Stefan Paas)
🎧#56 - De ‘heilige alliantie' tussen orthodoxe christenen en radicale populisten met Sander Rietveld en Stefan Paas

🎧 #7 - Gelijkwaardigheid - een 'geloof' onder druk van De Ongelooflijke Geschiedenis

Hij schrijft over de grote thema’s van het leven: ziekte, onrecht, geld - en nu ook vergeving. Telkens met dezelfde vraag: wat kunnen we hierover leren uit die oude verhalen en wijsheden van de Bijbel?

Alain Verheij staat bekend als een eigenzinnig theoloog. Hij is columnist voor Trouw en heeft een bijzondere positie in het literaire landschap. Zijn boeken over de Bijbel schrijft hij bij een seculiere uitgeverij (Atlas Contact), zo ook zijn nieuwe boek: De prijs van vergeving.

Vergeving is een onderwerp waar we als samenleving zichtbaar mee worstelen. In een tijd van gecancelde artiesten, schandalen, #MeToo en excuses voor het slavernijverleden rijst steeds opnieuw de vraag: hoe gaan we om met schuld, schaamte en tweede kansen?

Blijkbaar is vergeven allesbehalve eenvoudig. Volgens Alain is het een van de moeilijkste én mooiste dingen die een mens kan doen. Tegelijkertijd kan vergeving ook gevaarlijk zijn.

David Boogerd spreekt Alain Verheij uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack).
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #95 - Een van de grootste denkers van dit moment: Miroslav Volf, over (religieuze) oorlog en vergeving.
🎧 #123 - Wat doet het verdedigen van moordenaars en zedendelinquenten met je mensbeeld en geloof? (met advocaat Natacha Harlequin)
🎧#250 - (bonus) Hét grote debat: had Augustinus een baard? (Paul van Geest vs. Rik Peels)

🎧 De Bijbel voor losers (Alain Verheij in podcast 'Dit is de Bijbel')
🎧 De zin van ziekte in de Bijbel (Alain Verheij in 'Dit is de Bijbel')

We moeten het echt over AI hebben. Zeker deze week.
Want het was de week waarin Trump in de problemen kwam door een AI-gegenereerd plaatje. De week waarin in Nederland auto's mogen rondrijden die niet bestuurd worden door een mens, maar door kunstmatige intelligentie. En ook op het slagveld was er een primeur: Oekraïne maakte bekend dat het een vijandelijke stelling van de Russen had ingenomen, puur met robots - daar kwam geen enkele grondsoldaat aan te pas.

Allemaal ondenkbaar zonder AI. De impact is dus enorm, en dat zorgt voor grote beloftes én grote vragen.

Luidt AI het einde in van de mens, of gaan we dankzij AI een langer, gezonder en beter leven tegemoet?

Dat is ook een van de vragen die zij stelt in haar boek De Machtscode: Marietje Schaake. Ze onderzoekt dit thema al lang en werkt zelf in het hart van Silicon Valley, waar ze als onderzoeker verbonden is aan Stanford University. Eerder zat ze tien jaar in het Europees Parlement voor D66.

Wat is AI nou eigenlijk? Wat moeten we ermee? En hoe gevaarlijk- of misschien wel geweldig - is het? En hoe houden we de menswaardigheid hoor in dit AI-tijdperk?

David Boogerd spreekt Marietje Schaake uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack), zoals de twee recente stukken over de strijd tussen de Trump regering en Paus Leo XIV
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #292 - De (duistere) denkbeelden achter Big Tech (met Haroon Sheikh en Stefan Paas)
🎧 #144 - Het gevaar van AI en hoe het ons nu al beïnvloedt (met Maaike Harmsen en Stefan Paas)
🎧 #247 - Hoe smartphones, social media en AI ons geestelijk kapot maken (met Jonathan Haidt)
🎧 #184 - Wat is de waarde van de mens? Over Poetin, de Bijbel, Romeinen en olifanten (met Beatrice de Graaf en Stefan Paas)

Ze is als schrijver een sensatie in Frankrijk, waar ze allerlei literaire prijzen won. En dat als Nederlandse, want daar komt ze vandaan. Ook hier kreeg haar boek Mensen van de dag vijf sterren in NRC, dat sprak van een 'droomdebuut'.

Bijzonder dat haar boek zo aanslaat in het door en door seculiere Frankrijk, want haar deels autobiografische roman gaat over een protestantse domineesfamilie. Waarom raakt dat zo'n snaar in onze seculiere tijd?

Misschien omdat het niet alleen gaat over een familie, maar ook over onze cultuur. Ze verbindt thema's als alzheimer, burn-out en geloofstwijfel telkens aan grotere, existentiële vragen. De dementerende opa als metafoor voor een samenleving die vergeet waar ze vandaan komt. De opgebrande vader als beeld van een beschaving die zichzelf heeft uitgeput. De twijfelende zoon als stem van een generatie die zich afvraagt: heeft het allemaal nog wel zin?

En dat maakt haar een fascinerende gast - ook als je het boek niet hebt gelezen. Bovendien houdt ze, als iemand die zelf nooit in Nederland woonde, ons Nederlanders een interessante culturele spiegel voor.

David Boogerd spreekt met Emma Doude van Troostwijk, samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de VU Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht.

📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack)
🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf en Stefan Paas!
📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube
📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram
📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky
📱 Volg Stefan op LinkedIn

Relevante afleveringen:
🎧 #294 - De teleurstelling van de (seculiere) millennial. Doortje Smithuijsen over nihilisme, open relaties en de kerk
🎧 #249 - 'We bevinden ons in een mentale epidemie', stelt psychiater Rogier Hoenders, maar er is een uitweg
🎧 #212 - De impact van 'de dood van God' op onze samenleving en met name jongeren (met Menno de Bree en Stefan Paas)