Decide for Impact podcast

Vandaag het gesprek met Jeroen Doensen.

Jeroen is Econoom op ontdekkingsreis in de wereld van morgen. Hoe gaan we een duurzame liefdevolle economie creëren die het met iedereen goed voor heeft. Waar waarde het uitgangspunt is en waar we verder denken dan onze neus lang is.

Hij pleit voor een echte economie gebaseerd op waarde waar er volop ruimte is voor de commons. De commons is dat wat van ons allemaal is en zijn in de vergetelheid geraakt, naast de markt en de overheid kunnen we zaken ook zelf regelen.

Dat vertaald zich in bijvoorbeeld coöperaties, samenwerkingsverbanden en burgerinitiatieven, mooie voorbeelden zijn Wikipedia, de buurtmoestuin en Linux.

Hij is actief bij Economy for the Common Good, een grassroot organisatie die zich inzet voor een nieuwe economie en waar een methodiek is ontwikkeld voor non financial reporting, verslag uitbrengen over zaken die echt belangrijk zijn.

Laten we beginnen…

In gesprek met Jeroen leerde ik:

Economie gaat over de het huishoudboekje en het bevorderen van de levenskunst

Geld maken met geld was volgens de filosofen geen economie.

Economy for the common good staat voor een systeemverandering. Een economie die uitgaat van het algemeen belang en in balans moet zijn met de omgeving, en de leveranciers, je werknemers, de klanten en de aarde.

In het Westen profiteren we van de ellende die we op de wereld aanrichten. Dat is onze welvaart.

Een economie bouwen op basis van liefde en overvloed.

TINA - There is no alternative

TAPAS - there are plenty of solutions

Het is wenselijker dat de Zuidas failliet gaat, dan dat we in een oorlog belanden.

Bedrijven als Bosch die ook een Steward ownership hebben kiezen er voor om producten te maken die zo lang mogelijk mee gaan. Duurzaam.

Deze bedrijven hebben meer te dienen dan alleen de aandeelhouders.

Het bedrijf dat helpt bij promotie en invoeren van Steward Ownership is We Are Stewards

Zo lang banken geld mogen scheppen, gaat er niet veel veranderen in de verduurzaming. (Klaas van Egmond)

De uitgangspunten van het financieel systeem veranderen

Door allemaal lid te worden van een energie coöperatie draaien we privatisering van die markt weer terug.

Alternatievenmunten - de Utrechtse Euro of de United.

Wat is het bestaansrecht van de landelijke overheid?

Breng bijvoorbeeld in beeld hoe het zit met de mensenrechten in jouw supply chain zonder enig oordeel of ambitie.

Er is een overlap met B-corp. Bij Economy of the common good kun je ook minpunten krijgen. Dus verzaak je op een onderdeel dan kun je geen goede score meer krijgen.

De planetaire plundering is de voeding van onze economie.

Certificatie door met peer reviews te werken.

Vertrouwen schaalbaar maken geleerd bij CommonEasy

De nieuwe manier van samenwerking zal minder hiërarchisch zijn, meer samen en meer op basis van gelijkwaardigheid.

Met partijen als CommonEasy kunnen we de gehele verzekeringsbranche overbodig maken, door elkaar te helpen.

Meer over Jeroen Doensen:

https://www.linkedin.com/in/jeroend/

https://loketjeroen.nl/

Andere bronnen:

Economy of the common good

Seats2meet.com

IDG HUB Achterhoek meetup

Linda Commandeur

Christian Felber

Er is leven na de groei - Paul Schenderling

Millionairs onder de guillotine -

Sander en de brug #boekencast afl 76 - Sander Schimmelpenninck

Less is more - Jason Hickel

The economy of arrival - Katherine Trebeck

Hayek en Milton Friedman

Meent Wikipedia

linux - Ubuntu

Steward Ownership - Stop de winstmaximalisatie met rentmeesters – Gijsbert Koren

Land van Ons - coöperatie

Klaas van Egmond - econoom

The car is hijacking our freedom #autokorrektur – Katja Diehl

B-corp

Het bedrijf was nooit ik alleen – Anne Pleun van Eijsden - Paper / on the rocks

De reismarkt van binnenuit veranderen – Elske Doets

Christian Felber - Ware winst

Video van het gesprek met Jeroen Doensen

https://youtu.be/IZYxs0WsBd0

Kijk hier https://youtu.be/IZYxs0WsBd0

Sander is bekend als hoofdredacteur van de Quote en programma's als Sander en de kloof. Bijzonder is dat hij zelf een familie heeft met geld, en dat de erfenis een belangrijke rol speelt in zijn leven, daarnaast verdient hij ongeveer € 400k per jaar, en toch dit soort zaken aankaart in zijn programma's, columns en in dit boek.

Het boek leest snel weg, met ruim 100 pagina’s. Je leest het op een rustige zondag uit. Hij behandelt vijf grote problemen in de Nederlandse samenleving en bespreekt oplossingen voor deze problemen. De oplossingen klinken logisch, maar ik heb te weinig economische kennis om ze goed te kunnen beoordelen. Daarom heb ik een reactie gevraagd van Willem Schramade, waarvan we eerder een boek bespraken. Zie voor zijn reactie onderaan deze pagina.

Het boek kent vijf voorstellen, een proloog en een epiloog

Proloog - De noodzaak van een nieuw sociaal contract

VOORSTEL 1 - Belast winst uit vermogen en erfenissen net zo zwaar als inkomen uit werk

VOORSTEL 2 - Hervorm het onderwijs 

VOORSTEL 3 - Belast pensioen eerlijk

VOORSTEL 4 - Geef iedereen een jubelton

VOORSTEL 5 - Voer een maatschappelijke diensttijd in voor iedereen

Epiloog - Tijd om weer groot te denken

Proloog - De noodzaak van een nieuw sociaal contract

In deze inleiding legt Sander uit wat er nu misgaat en waarom deze voorstellen zo belangrijk zijn. Zoals de verzwakking van het collectief, geen grote samenhangende hervorming vanuit de politiek en de kansongelijkheid die daardoor ontstaan is. Sander heeft het regelmatig over de tekorten op de arbeidsmarkt en de afnemende sociale cohesie in zijn columns en op social media. Volgens Sander hebben de knoppen teveel richting de haves gestaan in de afgelopen 40 jaar, maar dit kunnen we ook weer terugdraaien. Nederland heeft op dit moment last van inflatie, personeelstekorten en een energie- en stikstofcrisis. Deze vijf voorstellen moeten Nederland eerlijker en breder welvarend maken.

Sander stelt dat het neoliberale kapitalisme een mislukking is gebleken. De beloftes van marktwerking zijn niet uitgekomen en hebben vooral sociale en ecologische ongelijkheid opgeleverd in de wereld. Toch blijft hij een aanhanger van het kapitalisme en de meritocratie met een zo grote mogelijke kansengelijkheid aan de start en een vrije markt, en meritocratie in balans door een sterk collectief. 

VOORSTEL 1 - Belast winst uit vermogen en erfenissen net zo zwaar als inkomen uit werk

Het voorstel is een logische versimpeling van ons oneerlijke belastingstelsel.

Dit is het voorstel dat het meeste inkomen voor de staat oplevert en daarmee ruimte creëert voor zijn kansengelijkheid voorstellen.

In allerlei onderzoeken komt Nederland als meest ongelijkwaardig wat betreft vermogen naar voren. Dit heeft voor een groot deel te maken met belasting op arbeid die hoog is ten opzichte van belasting op kapitaalinkomen (vermogen en erfenissen).

Toeslagen die de overheid verstrekt zouden dit moeten compenseren voor de lage inkomens, maar zo stelt Sander daarmee verhoog je de afhankelijkheid van de overheid bij deze groep.

Om onduidelijke redenen is erfbelasting de meest gehate belasting van Nederland ook al krijgen de meeste mensen hier niet mee te maken. 

Het voorstel is om al het inkomen hetzelfde te behandelen en dus belasting uit vermogen of erfenissen in box 1 te laten vallen en daardoor even hoog te maken als inkomen uit arbeid.

Bijzondere uitspraak: “Werk is de enige universeel aangewezen route voor sociale stijging.”

1914-1980 periode van vooruitgang en democratisering, economische groei en groeiende gelijkheid tussen burgers. 

Zo is de winst op de verkoop van je eigen woning ook inkomen. Dus wordt de waarde van de eigen woning bij verkoop (na aftrek hypotheken) belast tegen een belastingdruk van 30 procent. Dit levert 13 miljard per jaar op.

Een verhoging van de belastingen op nalatenschap en schenkingen naar 30 procent levert nog eens 4,8 miljard op. 

VOORSTEL 2 - Hervorm het onderwijs 

Schrap artikel 23 van de grondwet, stel het schooladvies uit en geef ieder kind een warme lunch.

Artikel 23 gaat over onderwijsvrijheid, en stelt de indoctrinatie van ouders boven de vrijheid van kinderen. Artikel 23 maakt op dit moment de school van FvD, en religieus geïnspireerde scholen mogelijk. De scholen op een bijzondere grondslag is de belangrijkste oorzaak van segregatie (scheiding). Dat wil je voorkomen. Kinderen moeten juist in contact komen met alle lagen van de bevolking.

Sander neemt het advies van de onderwijsraad over om leerlingen later te selecteren en om een middenschool te creëren. Dit geeft ruimte voor meer ontwikkeling en een betere keuze.

Veel kinderen krijgen slecht of te weinig eten. Dit beïnvloed de prestaties. Door een gezonden warme lunch te introduceren op scholen, krijgen kinderen ten minste een gezonden voeding iedere dag, en het geeft meer samenhang en inclusie. Samen eten verbindt.

Kosten van zo’n lunch 1,7 miljard. 

VOORSTEL 3 - Belast pensioen eerlijk

Het tweede voorstel dat inkomen voor de staat oplevert om kansengelijkheid mee te realiseren. Van oppotten naar investeren. 

In Nederland wordt vermogensopbouw gesubsidieerd, via het eigen huis en via het pensioen.

De hypotheekrente aftrek wordt afgebouwd maar kosten de staat in 2020 nog 9,5 miljard. Aan de andere kant bestaat 47 procent van het Nederlandse vermogen uit pensioenen. Pensioen geldt als vermogen terwijl het logischer is om te zien als uitgesteld loon waarover nog geen inkomstenbelasting is betaald en waarover je niet vrij kunt beschikking.

Het pensioen zorgt voor meer ongelijkheid. Mensen die veel verdienen hebben een hoger pensioen en ze worden ouder.

De hypotheekrenteaftrek heeft ervoor gezorgd dat we vooral geld in stenen steken . Daarnaast zijn de huizenprijzen gestegen omdat mensen met de netto waarde gingen rekenen. Daarnaast wordt je aangemoedigd om maximaal geld in je pensioen te stoppen.

Voorstel van Sander is om die belasting voor het pensioen direct te doen en niet uit te stellen. Het stuk over de verplichte tweede pijler begrijp ik niet goed, met de wortel en de stok. Daar heeft hij het over een motie van wantrouwen tegenover de burger en een alinea later heeft hij het over zelfstandigen die geen tweede (of derde) pijler opbouwen. Hij wil het loskoppelen en vooral de zelfstandigen beter informeren of verplichten in plaats van subsidiëren.

Door lagere pensioenen worden mensen gestimuleerd om langer te werken. Tezamen gaat dit over een fiscaal voordeel van 16,4 miljard.

VOORSTEL 4 - Geef iedereen een jubelton

Het idee is dat iedere vijfentwintigjarige een startkapitaal krijgt. De koppeling met voorstel 5 is logisch.

Nu krijgen jonge mensen met rijke ouders een voorsprong door een erfenis. 

Privatisering en marktdenken hebben de overheidsdiensten uitgehold. Het onderwijs en de zorg bijvoorbeeld zou helemaal geen markt moeten zijn. Het ongeremde kapitalisme hebben voor concentratie van vermogen gezorgd bij een kleine groep mensen. 

In het Westen zitten wat betreft vermogensongelijkheid weer op het niveau van 100 jaar geleden. De overheid moet weer meer waarde-scheppend en ondernemend worden.

Het startkapitaal voor iedereen (25 jarige leeftijd) creëert meer vermogensgelijkheid. Wel stelt Sander enkele voorwaarden voor, zoals het mag alleen gebruikt worden voor de aankoop van je huis, starten van een bedrijf, of een belegging in een staatsfonds. Daarnaast kunnen er ook nog voorwaarden voor uitsluiting zijn, zoals bijvoorbeeld recente immigranten.

Een startkapitaal van € 100.000 voor iedere 25-jarige kost jaarlijks ongeveer 21,9 miljard.

VOORSTEL 5 - Voer een maatschappelijke diensttijd in voor iedereen

De maatschappelijke diensttijd zorgt voor inclusie in de maatschappij, het brengt mensen van alle lagen bij elkaar. Op je achttiende werk je een jaar met verschillende mensen samen. Jongeren werken dan voor de maatschappij, zoals defensie, zorg, infrastructuur, natuur of openbaar bestuur.  Hiermee ontwikkel je het collectief. Mensen ontwikkelen begrip voor elkaars situatie.

“De Nederlandse jeugd smeekt er bijna om gedisciplineerd te worden.” - dit ervaar ik niet.

Een maatschappelijk diensttijd springt ook in op de vraag van jongeren naar zingeving, inspiratie en zelfontwikkeling. Ik twijfel over deze stelling van Sander, ik zie wel veel jongeren die een betere toekomst willen. Een planeet die leefbaar is. Daarom mis ook ecologische voorstellen in dit boek.

Dit hoofdstuk lijkt het minst doordacht. Ook welke kosten dit voorstel met zich meebrengt.

Epiloog - Tijd om weer groot te denken

Werken loont te weinig, waardoor het land vastloopt, stelt Sander. Volgens mij zijn er grotere problemen waardoor het land vastloopt. Denk aan het milieu, educatie, zorg, de overheid.

Grote plannen kunnen de weg naar een eerlijkere wereld op gang krijgen en een gemeenschappelijk doel nastreven. Met de manier waarop Sander deze voorstellen neerzet vraag ik me af hoe gemeenschappelijk dit doel kan worden.

Nadat alle inkomens voor de staat zijn opgeteld en kosten uit deze voorstellen er zijn afgetrokken blijft er nog 12,5 miljard over (wat ik betwijfel). Daarmee kan de belastingdruk in de laagste schijf verder worden verlaagt, waardoor werken nog meer loont sluit Sander af. Het FD heeft dit nagerekend en komt uit op € 60 per maand voor de mensen met een laag inkomen.

Opvallende lessen uit het boek voor mij:

Dat belasting op een erfenis zo wordt gehaat door alle lagen van de bevolking. Wanneer je het echt uitrekent krijgt het grootste deel van de bevolking er nooit mee te maken. Terwijl ze er wel de voordelen van zouden kunnen ontvangen.

Mensen stemmen op basis van hun gewenste portemonnee en niet hun daadwerkelijke portemonnee. (zei Sander in het interview met Tom van der Lubbe voor De Ondernemer)

Dat, door erfenissen, pensioen en de netto waarde van je woning bij verkoop te zien als ink

Vandaag het gesprek met Anne Pleun van Eijsden.

Met een achtergrond in Internationaal Recht en Geschiedenis (specialisatie in revoluties en social movements), is Anne Pleun geen standaard ondernemer. Toch startte zij in 2015 Paper / in the Rocks om de papierindustrie te verduurzamen. Al van kinds af aan is ze fel gekant tegen het argument 'zo doen wij dat nou eenmaal'.

Als ondernemer wil ze laten zien dat een onderneming juist kan, en zou moeten, bijdragen aan een gezonde en inclusieve wereld. Paper / on the Rocks is om die reden al sinds de oprichting een gecertificeerde B Corporation. 

Laten we beginnen…

In gesprek met Anne leerde ik:

Haar doel was altijd om een diverse papierindustrie te creëren

Eén alternatief gaat niet de heilige graal zijn om een hele industrie te veranderen.

Een meer lokale papierindustrie creëren.

Paper on the rocks doet ook veel onderzoek en ontwikkeling voor papieralternatieven.

Door de groei van het product met het product van de notitieboeken met logo's kunnen ze nu investeren in meer alternatieven. Om zo de druk op onze bossen, water en energie af te bouwen.

De grote schaal van de papierconglomeraten kan nu niet meer. Om dit te veranderen moeten we het samen doen.

Op school leer je een Eurocentrische manier van kijken naar de geschiedenis. De wereldgeschiedenis is veel breder. Je blik breder maken dan je gewend bent, is verhelderend.

De grafische papiermarkt is wel wat gekrompen door digitalisering, maar de kartonmarkt groeit enorm hard.

Er komt steeds meer druk op de houtproductie.

Er is plek voor iedereen om verbetering te brengen.

Papierproductie op basis van afvalstromen.

Je hoeft niet altijd te streven naar een enorme groei en een eindeloze groei. Eindeloze groei kan niet.

In de schaal van de industrie zit een probleem.

Groeien tot een bepaalde hoogte.

Waarom hebben we bedrijven? Waar blijft dat geld?

Met veel innovatie lijkt het alsof een bedrijf dat heeft gedaan, maar de oorsprong ligt vaak bij de overheid.

Er mag een limiet komen op hoeveel geld mag er worden onttrokken uit de markt en gaan naar een individu.

De personen geschiedenis en de holistische geschiedenis. Kijken naar de geschiedenis waarin we personen op een voetstuk zetten of een bredere benadering.

Ze was er bijna niet meer.

Het bedrijf was nooit ik alleen.

Het bedrijf ging ook door zonder mij.

De frictie tussen een individu die er maar even is, en de grote verandering die je in de wereld wil brengen.

Het kan dat je een organisatie hebt waar jij als oprichter naast staat, en toevallig in de stoel van bestuurder bent gaan zitten.

Een bescheidenheid naar het leven toe is heel comfortabel als je het toelaat.

Ze is activistisch geworden over dat ze haar (privé)leven wil leven.

Jouw leven op historische wereldschaal is enorm kort.

Een mooie ontwikkeling, dat er in het ik een wij zit.

De structuren en de verwachtingen over ondernemerschap zijn gebaseerd op oude verhalen, waar we de waarde van persoonlijk succes, eindeloze groei en veel geld verdienen uit moeten halen.

We hebben als ondernemer behoeften hebben aan eerlijke en bredere verhalen.

Wat als het verhalen zouden zijn over de waarde die een organisatie toevoegt aan de samenleving en het lostrekken van een persoon die het heeft gedaan. Daardoor verlagen we ook de druk o de ondernemer.

Dat je best ondernemer kunt zijn zonder de personificatie van je bedrijf te zijn.

Beter om succesverhalen te formuleren gebaseerd op de organisatie.

Het zou mooi zijn dat het leven van de organisatie langer is dan van de oprichter.

Meer over Anne Pleun van Eijsden:

https://www.linkedin.com/in/annepleunvaneijsden/

https://paperontherocks.com/

Andere bronnen:

Met olifantsgras CO2 uit de lucht en duurzamere producten maken – Jan-Govert van Gilst

Drukkerij Kempers in Aalten

Verne Harnish - Scaling Up #boekencast afl 19

Pieter van Osch - Scaleup Impact

Er is leven na de groei - Paul Schenderling

Marianne Mazucato Mission Economy #boekencast afl 29

Building people-centered and purpose-driven companies – Sebastian Klein

Stop de winstmaximalisatie met rentmeesters – Gijsbert Koren

Verhaal van Patagonia

Video van het gesprek met Anne Pleun van Eijsden

https://youtu.be/negE6K6Sdtc

Kijk hier https://youtu.be/negE6K6Sdtc

Eindelijk gaan we dit boek bespreken. Het dertigste boek van Jan Rotmans in een carrière van 34 jaar.

Jan Rotmans is hoogleraar transitiekunde en duurzaamheid aan de Erasmus universiteit. Zijn laatste drie boeken verkochten goed, In het oog van de orkaan, Verandering van tijdperk en Omwentelingen. Hij had zelf het gevoel altijd de tijd ver vooruit te zijn en twijfelde regelmatig aan zijn eigen inzichten. Sinds een paar jaar heeft hij het gevoel midden in de tijd te zitten waar hij al jaren onderzoek naar doet en over publiceert.

Dit boek lijkt een beetje op The best of times, the worst of times. Een verhaal met waar we nu staan door jaren de signalen over de toestand van de natuur te negeren, worden we eindelijk wakker. Er is geen ontkennen meer aan. Ondanks alle tegenslagen en weerstand die Jan heeft ervaren in de afgelopen decennia blijft hij een optimist. Hij ziet de uitweg door de transities waar we inzitten en voor staan. Met een visie over hoe Nederland er over 100 jaar uitziet en de reis naar binnen.

Het boek kent 7 hoofdstukken en een inleiding:

De onrust in onszelf en in de wereld

Transitielenzen: anders kijken

Crisis als kans

Ambtenaren kunnen het verschil maken

Hoe overleef je als bedrijf de volgende crisis

Palet van transities: uitdagingen en oplossingen

Nederland in 2121

Persoonlijke transitie: de reis naar binnen

De onrust in onszelf en in de wereld

Een blik op de chaos waar we voor staan. De onzekerheid maakt ons onrustig. We verliezen de stabiele omgeving en ook het gevoel dat we zelf weten wat de volgende stap is. Toch is er een goede ontwikkeling met iedere crisis neem je nieuwe mensen mee en langzaam maar zeker kom je bij het kantelpunt waarin we samen de goede kant op gaan. Het belangrijkste wat we nu te doen hebben in deze tussentijd is de chaos omarmen.

Transitielenzen: anders kijken

In dit deel legt Jan uit hoe de tijdsverschil werkt van Duurzaam systeem, naar de voorontwikkelingsfase, via de kantelperiode maar de doorontwikkelingsfase en dit verloopt niet gelijkmatig maar grillig. De overgang van het oude systeem naar het nieuwe systeem via de lastige tussentijd.

Daarnaast noemt hij de schaallens (micro, meso, en macroniveau) en de sturingslens die helpt bij het navigeren en doelzoekend in de tijd van chaos.

Crisis als kans

In dit hoofdstuk bespreekt Jan veel elementen die een relatie hebben met het Anglo Amerikaans denken en organiseren in plaats van het Oosterse of Rijnlandse. De drang naar oneindige economische groei die veel problemen veroorzaakt. 

Hoe we omgaan met de natuur. Het effect op de populatie, dieren en ecologie door de producten die we produceren, de delving van miljoenen jaren oude grondstoffen die niet terugkomen en het afval dat we veroorzaken.

Ulrich Beck (p64) - grote risico’s negeren en kleine risico’s willen beheersen. Rumsfeld matrix (p65) over de onzekerheden. Zwarte zwanen van Taleb.

Ambtenaren kunnen het verschil maken

De overheid moet zich opnieuw uitvinden, maar ze hebben de sleutel tot succes in handen. Ze kunnen de juiste projecten ondersteunen en stimuleren. ZE kunnen de juiste kaders creëren waarin we werken naar de mooist mogelijk wereld en vooral werken aan de lange termijn. De ambtenaar kan de aanjager van de verandering zijn. Er zijn veel mooie lokale en regionale experimenten. Hier kun je over blijven praten tot er niets meer gebeurd of de experimenten ondersteunen.

Hoe overleef je als bedrijf de volgende crisis

In dit hoofdstuk leer je over het verschil tussen de hyperkaptialistische bedrijven als AirBNB, Uber, Amazon die maar een ding belangrijk vinden en dat is de waarde voor de aandeelhouder. En aan de andere kant, kleinere wendbare bedrijven met veerkracht omdat ze voor de mensen zorgen en buffers hebben. Niet direct op de publieke middelen terugvallen wanneer het even tegenzit. Omdat de winst niet naar de aandeelhouders gaat, maar in het bedrijf blijft. Bijzonder is dat de bedrijven met een positieve impact  een hogere omzet realiseren en sneller groeien.

Hij geeft een idee hoe je de transitie in je bedrijf kunt starten door klein te beginnen met een transitieteam die wil en kan veranderen. Dat je dit team in het begin tijd en ruimte geeft.

Palet van transities: uitdagingen en oplossingen

De kern van het boek voor mij

De tien transities die Jan hier noemt in Omarm de chaos:

Energietransitie

Grondstoffentransitie

Circulaire transitie

Landbouw/voedseltransitie

Ruimtelijke transitie

Financiële transitie

Onderwijstransitie

Zorgtransitie

Sociale transitie

Democratische transitie

En ze staan in volgorde van de fase waarin ze zich bevinden. We hebben ze verder niet besproken of hier uitgewerkt. Het is veel interessanter om ze zelf te lezen.

Nederland in 2121

Een beeld van Nederland hoe we samen leven met het water. In plaats van het water tegen te houden met de dijken (er is geen houden aan) werken en wonen we op het water. Met duidelijke behoeftes verdeeld over de verschillende gebieden in Nederland. Ruimte ook voor vergroening van de steden.

Persoonlijke transitie: de reis naar binnen

Voor mij het belangrijkste hoofdstuk uit het boek. Dit hangt samen met de Inner Developement Goals (IDGs) waar ik zelf nu aan werk.

Hoe zorg je ervoor dat je deze transities overleeft en beleeft. Welke transities moet je zelf doorleven om de chaos en onzekerheid te kunnen toelaten.

Opvallende lessen uit het boek voor mij:

De diepste crisis is een morele crisis

De drie transitielenzen gaan over anders kijken

In transitie is het beter om doelzoekend dan doelgericht te zijn.

Iedere crisis brengt je dichter bij het kantelpunt. Dus wees blij dat er een crisis is.

Chronos, is de lineaire tijd en kairos, is de tijd voor reflectie en verdieping.

De overheid heeft de sleutel tot het succes in handen.

Stuurgroepen zijn de dood in de pot van experimenten.

Lokale overheid neemt snellere stappen op sommige onderwerpen en zet daarmee de centrale overheid onder druk,

In de toekomst een veel kleinere rol voor de provinciale en landelijke overheid, meer voor regionaal en Europees.

Dat we in de toekomst veel meer samen met het water gaan leven, met de helft van Nederland van nu onder water.

De belangrijkste transitie die nodig is voor de tien transities die Jan noemt, is onze eigen transitie.

Waar heb je de grootste impact?

Begin met je innerlijke kompas

Case studies van Ikea, Rabobank, ABP, Shell en KLM

Bronnen die we genoemd hebben

Omarm de chaos in je eigen leven – Mischa Verheijden

The best of times the worst of times #boekencast afl 67

Drift instituut

Post op LinkedIn From Polycrisis to Permacrisis

De tussentijd - Patronen #boekencast afl 36

Ulrich Beck

Rumsfeld matrix There are unknown unknowns (uitleg Wikipedia)

De Zwarte Zwaan - Nassim Nicholas Taleb

Ondernemen in transitie: bedrijfstransities als innovatief model voor duurzaam ondernemen. D. Loorbach, R. Lijnis-Huffenreuter en J. Rotmans

Peter Sloterdijk (Duitse filosoof) boek Du must dein leben ändern

Serie interviews Trouw door Roek Lips - De onrust in de wereld weerspiegelt onze eigen onrust

Boek Jeroen Smit (p281) - Het grote gevecht en het eenzame gelijk van Polman

Inner Development Goals

A punch in the gut and a hopeful vision for the future – Paul Behrens

The best of times the worst of times #boekencast afl 67

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Omarm de chaos. Een boek die je meeneemt in de transities waar we in zitten en die nodig zijn. De chaos die nodig is voor de volgende stap.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/Q3GanPHhK8I

https://youtu.be/Q3GanPHhK8I

In deze aflevering hebben we het over het boek Omarm de chaos. Een goed geschreven en onderbouwd boek.

Video van interview met Jan Rotmans voor de Erasmus Universiteit

https://youtu.be/WN6DiXwJjJ4

Vandaag het gesprek met Paul Schenderling.

Paul is econoom, schrijver en spreker. Hij adviseert en schrijft over sociale en ecologische vraagstukken vanuit een economische invalshoek. In 2022 schreef hij namens 15 deskundigen uit 11 verschillende politieke partijen het boek 'Er is leven na de groei'. Nu steeds meer wetenschappers stoppen met groei bepleiten, is dit het eerste boek in Nederland dat concreet laat zien hoe dit kan.

Laten we beginnen…

In gesprek met Paul leerde ik:

Paul is bewust economie gaan studeren door de dingen die hij als tiener ontdekte over de producten die we hier consumeren.

Hij schreef in zijn jeugd een brief naar Appelsientje over de misstanden in de plantages.

Hoe is het mogelijk dat het gebeurt, dat we er zo weinig van weten en zo weinig tegen doen?

We worden op zoveel fronten geconfronteerd met misstanden dat het teveel wordt om te dragen en geen handelingsperspectief voelt. Het proces van globalisering heeft daar sterk aan bijgedragen.

60 jaar geleden waren de meeste productieketens nog binnen Nederland of West-Europa. Dat betekende dat voor misstanden met nationale wetgeving iets aan doen.

Sinds de jaren 80 zijn bijna alle productie verplaatst en is daarmee buiten ons zicht geraakt. Het heeft misstanden onzichtbaar gemaakt en door de verspreiding van productie verveelvoudigd en we kunnen er nu weinig aan doen.

We hebben daarmee gezamenlijk gekozen voor een systeem waarin het onmogelijk is om te handelen naar onze primaire gevoelens.

De wetgevers hebben de mondiale vrij handelsverdragen en daarmee die globalisering vorm gegeven. Daarmee hebben ze grote bedrijven heel veel ruimte gegeven voor de race naar de bodem.

Vandaag kunnen we veel misstanden wegnemen met wetgeving, maar waar we niet voor kiezen. Met een zwak politiek systeem treden we niet tegen de misstanden op.

Economie is geen waarden vrije wetenschap.

De belangen die je bevordert zijn vooral van de sterken en de machtigen.

De werkenden in het mondiale zuiden zijn nauwelijks beter geworden van globalisering

Volgens economen zou iedereen er op vooruit gaan, maar als je kijkt naar de werkelijkheid is dit niet waar.

Mensen als Pinker proberen alle vooruitgang van de afgelopen 150 jaar te koppelen aan liberalisme en economische groei. Terwijl de echte achterliggende oorzaak goedkope (fossiele) brandstof is.

We zijn over het hoogtepunt van de fossiele brandstoffen wat betreft productiecapaciteit van de winning van goedkope energie, terwijl het vrijwel onmogelijk is om die productiecapaciteit te vervangen door hernieuwbare energie (de volgend mythe).

De uitdaging is dat we moeten gaan praten over wat het is om genoeg te hebben voor iedereen, in plaats van streven naar overvloed.

We kunnen de scherpe randen van het kapitalisme afvijlen door middel van goede wetgeving.

Een ecologische correctie op het kapitalisme aanbrengen door goede wetgeving.

Voorstel van een forse belastingverschuiving van arbeid naar consumptie. Waardoor we omschakelen naar een energiearme vorm van productie en consumptie.

Consumptie van goederen terugdringen met belastingen.

Het huidige paradigma van groene groei werkt niet.

Het is noodzakelijk om de consumptiegroei te beperken, op een eerlijke manier.

Deze inzichten delen met politieke partijen, ministeries, ondernemers, en educatie. De steun van ondernemers is belangrijk hierin.

De belasting verschuiven naar de meest vervuilende vormen van consumptie.

Groene verdienmodellen worden lonend in dit systeem.

Doordat we veel verspilling uit de ketens gaan halen, kunnen we op termijn de werktijd verkorten.

De voorstellen uit het boek zorgen voor een verlenging van de levensduur van producten.

De EU gaat in 2023 een materialen paspoort voor alle producten invoeren, waardoor je kunt zien hoeveel materiaal er is gebruikt voor het product.

Het voorstel in het boek zorgt er ook voor dat modulair opbouwen en leveren van modules wordt gestimuleerd.

Met een belasting op consumptie, jaag je niet de eigen goede bedrijven over de grens, waardoor je goed met deze wetgeving in Nederland kunt starten.

Spullen hebben de grootste impact, dus minder spullen kopen en spullen kopen die een lange levensduur hebben en te repareren zijn.

De mythes van groei doorbreken dat ze veel materialen kosten en deze grondstoffen zijn eindig. De aarde is eindig.

Een gezonde scepsis gebruiken tegen nieuwe technologische oplossingen en groene groei.

Er is voldoende ruimte om met veel minder energie en minder materialen gelukkiger te worden met elkaar. Daarvoor moeten we creatiever worden met die energie en materialen.

Meer dan een bepaald minimum heb je niet nodig (dak boven je hoofd, voldoende eten). Boven dat minimum worden sociale contacten en een bijdrage leveren die er toe doet, belangrijker.

Veel behoeftes zijn gecreëerd door marketing. We worden verleid om dingen te doen en kopen waar we niet echt gelukkig van worden.

Met sufficiency-driven business, richt je als bedrijf op genoeg voor je klant.

Binnen Berenschot is er geen enkel bezwaar om het over post groei te hebben.

De verschuiving die in onze economie nodig is, gaat van kwantiteit naar kwaliteit, specifiek een verschuiving van consumptiegroei naar groei van kwaliteit van leven.

Meer over Paul Schenderling:

https://www.linkedin.com/in/paulschenderling/

Genoegomteleven.nl

berenschot.nl/onze-adviseurs/paul-schenderling

Postgroei.nl

justenough.nl

Boek:

Er is leven na de groei

Andere bronnen:

Miljardairs onder de guillotine - Sjors Roeters

Steven Pinker - TED Is the world getting better or worse? A look at the numbers (Ik zei Dan Pink in het gesprek maar bedoelde Pinker)

Jason Hickle - Less is more

Towards a sufficiency-driven business model: Experiences and opportunities (TU Delft artikel)

Video van het gesprek met Paul Schenderling

https://youtu.be/jeJqxSMX_00

Kijk hier https://youtu.be/jeJqxSMX_00

De ondertitel van het boek van Thijs Launspach is, Mentaal gezond in een gestoorde wereld.

Thijs is psycholoog en dat verklaart zijn voorliefde voor dit onderwerp en ook de voorstellen in het laatste deel van het boek. Hij schrijft columns en geeft les aan The School of Life. Zijn vorige boek was Fokking druk, waarvan er meer dan 35.000 stuks werden verkocht.

Het is een toegankelijk boek, dat lekker weg leest, met veel persoonlijke ervaringen.

Het boek bestaat uit drie delen:

Waar we onszelf zijn kwijtgeraakt

Hoe we onszelf weer terugvinden

Hoe we het systeem veranderen

Wat is mentale gezondheid? Het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Niemand is altijd volledig mentaal gezond is de conclusie van Thijs.

Het is oké om niet altijd oké te zijn.

Jezelf als mens overeind houden, binnen de kaders van het leven en met de mensen om je heen.

Deel 1: Waar we onszelf zijn kwijtgeraakt

1 Het onhaalbare ideaal

Jezelf vergelijken met anderen op specifieke onderdelen maakt het ingewikkeld om gelukkig te zijn over het geheel. Er is altijd wel iemand rijker, fitter, sneller, succesvoller, knapper, sterker.

Mooi van Mo Gawdat (geluksonderzoeker voorheen Google) Geluk = ervaringen - verwachtingen. Zijn je verwachtingen groot dan is de kans groot dat je weinig geluk ervaart. Mooie ervaringen met lage verwachtingen geven al snel een gelukkig gevoel.

Het helpt door van binnen naar buiten te leven.  Door je eigen intenties en normen helder te hebben kijk je minder naar de verwachtingen van anderen.

Focus houden op alle dingen waarin je al wel genoeg bent maakt gelukkig.

Bijzonder is dat Thijs in het boek negatief schrijft over het Anglo Amerikaanse denken, maar door het boek heen veel voorbeelden gebruikt van Amerikaanse auteurs. Terwijl je ook naar Europese, Griekse en Oosterse bronnen kunt kijken. Er worden er een paar genoemd maar daar mist juist diepgang om het echt te begrijpen.

2 Happyisme

Het gevoel dat geluk maakbaar is, dus als je niet gelukkig bent dat je dan faalt en niet hard genoeg werkt. Mede veroorzaakt door de hele zelfpulp en coaches die vooral geld willen verdienen aan het ongeluk van anderen en het geloof dat je dit kunt veranderen, het liefst met standaard programma’s en in grote groepen.

Uit onderzoek van Sonja Lyubomirsky blijkt dat 50% van ons geluksgevoel erfelijk bepaald is, 10% door de levensomstandigheden (baan, relatie, middelen) en 40% door activiteiten, gewoontes en bewuste acties. Op die 40% heb je dus direct invloed.

Geluk is veel meer een bijproduct van een betekenisvol bestaan, je wordt gelukkiger van andere helpen, dan proberen je eigen geluk te verbeteren.

3 Fokking moe

We ervaren steeds meer chronische stress. We zjin altijd aan en altrijd bereikbaar. Tegelijk is er veel afleiding in het werk door social media en e-mail.

Eenvoudig middel om je stress te laten zakken is wandelen, zoveel mogelijk in de natuur. Dan daalt je stressniveau binnen 30 minuten. Goed voor jezelf zorgen zoals bewegen, slaap en voeding, helpt hoe je stress ervaart.

4 Vergif voor je hoofd

Dit hoofdstuk gaat vooral over ons gebruik van de sociale media, of hoe deze tools en bedrijven, ons als gebruikers misbruiken om meer advertenties te tonen en meer tijd op het platform te spenderen, ten koste van het echte leven, ontmoetingen, gesprekken en lezen bijvoorbeeld. Wij zijn het verdienmodel voor deze bedrijven, ons welzijn is hieraan ondergeschikt.

Met de berichten die getoond worden in de sociale media - wordt daaarbovenop ons geluksgevoel en zelfbewustzijn ook nog eens ondermijnd. Door alleen maar de mooiste beelden van andere te zien, hierdoor krijgen we steeds meer het gevoel dat dit de norm is en dat je niet ongelukkig mag zijn.

Social media zorgt voor meer isolement en minder levensplezier.

Bijzonder in dit hoofdstuk is dat Thijs afgeeft op de social media en ideeen geeft om dit minderen, deelt hij zijn column o.a. op Instagram. Dit doet hij voor meer bereik, terwijl hij er zelf verder geen gebruik van maakt vanwege het verslavende en verstorende karater van het platform.

Oplossingen die Thijs noemt om de invloed van deze bedrijven en software te verminderen zijn:

de apps van je telefoon verwijderen,

meldingen uitschakelen,

beeldscherm in grijstinten (minder aantrekkelijk).

5 Verbinding verbroken

Eenzaamheid is het verschil tussen het sociaal contact dat je hebt en dat je zou willen hebben. Soms zijn mensen alleen, maar niet eenzaam.

De contactloze samenleving waarin mensen vooral leven in de digitale wereld zorgt voor een afname van fysieke ontmoetingen en gesprekken.

Ergens bijhoren, echt contact houden met enkele mensen ipv likes van berichten van vele mensen. Het gaat niet om de kwantiteit, maar om de kwaliteit. Ga naar plekken waar je mensen ontmoet, spreek af met vrienden.

Deel 2: Hoe we onszelf terugvinden

6 Weten wie je bent

Hier een uitgebreide uitleg over het Big Five model:

Extraversie vs introversie

Openheid vs geslotenheid

Neuroticisme vs emotionele stabiliteit

Consciëntieusheid vs onzorgvuldigheid

Altruïsme versus eigen belang

Suggestie van Thijs is om dit model voor jezelf in te vullen zodat je een beeld krijgt. Tom en ik hebben beide niet zulke goede ervaringen met dit soort modellen, de uitkomst varieert maar wordt vaak strikt gebruikt. Daarnaast krijg je een soort waarde mee van het model. Wie wil er nu introvert, gesloten, neurotisch, onzorgvuldig zijn en/of handelen vanuit eigen belang?

7 Voor jezelf zorgen

De belangrijkste elementen bij het voor jezelf zorgen zijn:

Slaap (goede nachtrust, vast ritme, donker, koel)

Bewegen (beweeg waar het kan, zoek een buddy of team, stel lage doelen) - hardlopen vind ik heerlijk.

Eten (water, minder suiker, minder bewerkt)

Ontspannen (focus op hier en nu, doe een dutje, ruim op)

Spelen (meer spel in ons leven integreren) - Homo Ludens.

Gemoedstoestand veranderen - eerst lichaam en dankbaar zijn voor wat je hebt. Allemaal bekende opties, maar de uitdaging ligt juist in het dagelijks doen. Gewoontes ontwikkelen voor een goede mentale gezondheid, ondanks alle drukte die je voelt.

8 Op jezelf vertrouwen 

In dit deel wordt het Griekse filosofie, het stoicisme genoemd met Seneca, Marcus Aurelius en Epictetus. Jammer dat dit meer uitleg mist. Net als het budisme, een oude en betrouwbare manier om op jezelf te vertrouwen. Er valt veel meer over te vertellen. Wat je van de boeken van deze schrijvers leert is dat dit onderwerp van alle tijden is. We ervaren nu stress maar dat deden ze ook 300 jaar vChr bij het ontstaan van het stoicisme.

Interessant onderdeel voor mij is het op waarde schatten van je emoties. Het is beter voor je gemoedstoestand om je emoties te onderzoeken, in plaats van ze weg te drukken.

9 Doen wat je kunt

Hoe we ons voelen wordt voor een deel bepaalt door ons gevoel of we iets bijdragen, of wat we doen zin heeft. Thijs noemt hier bullshit jobs, van David Graeber. De banen die mensen zelf als zinloos ervaren. Het boek 4000 weken dat we eerder bespraken laat zien dat ons leven en de impact die hebben beperkt is. Wat kun je wel doen in dit tijd?

In dit hoofdstuk stips Thijs Ikigai aan. Het Oosterse model dat inzicht geeft in hoe je meer zin geeft aan je leven door te werken aan de juiste dingen.

10 Verbinding herstellen

Zoek mensen om je heen, een groep mensen waar je je bij thuis voelt. Mensen die je een gevoel van waarde geven. Door lid te zijn van een gemeenschap heb je een doel om te leven.

Een onderdeel dat veel meer aandacht vraagt in een wereld waarin mensen steeds meer het gevoel hebben dat ze het zelf moeten doen, dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor wat ze bereiken.

Deel 3: Hoe we het systeem veranderen

11 Een politiek van weerbaarheid

In dit hoofdstuk laat Thijs zin wat de rol van de overheid is om de burgers weerbaarder te maken, met vooral aandacht voor gezond leven en werken.

12 Veerkracht leer je op school

In dit hoofdstuk deelt Thijs het idee dat we psychologie in het onderwijs moeten invoeren. Het vak weerbaarheid bestaat nog niet volgens hem. Daar is ruimte voor verbetering volgens Thijs.

De trainingen van rots en water wordt ondertussen op steeds meer basisscholen gegeven. Hier gaan de trainers aan de slag met de weerbaarheid van kinderen.

13 Werken voor de toekomst

In dit hoofdstuk wordt kort gekeken naar de werkomstandigheden. We kunnen hier leren van scandinavische landen, zoals rustmomenten, ouderschapsverlof, vakantie.

Wat kunnen bedrijven veranderen voor meer welzijn van de medewerkers? Dit begint vooral bij aandacht voor de mens. Persoonlijke aandacht en ontwikkeling. Wanneer je mensen ontwikkeld zodat ze autonoom kunnen werken, krijg je gelukkige medewerkers. Dit is ook nog eens goed voor het economisch resultaat.

In dit deel had Thijs ook een lans kunnen breken voor een andere economie. Hoe we ons voelen, ons geluk, onze gezondheid, wat we verdienen, heeft voor het overgrote deel te maken met waar onze wieg stond.

Wat als de overheid die omstandigheden verbeterd, met goede scholing, gratis kinderopvang, betaalbare gezondheidszorg, betaalbare woningen en een goed minimum loon? Dit zijn allemaal elementen die voor mensen aan de onder kant van de maatschappij voor veel stress zorgen. Die stress kunnen wegnemen met een andere politieke koers, weg van de marktwerking en de gedachte dat we zelf verantwoordelijk zijn voor ons geluk.

Opvallende lessen uit het boek voor mij:

Vooral veel bekende lessen voor mij;

De hoeveelheid stress die we ervaren lijkt enorm, terwijl het van alle tijden is. De gemiddelde Nederlander behoort tot de 1% rijkste mensen van de wereld, waardoor de stress voor basisbehoeften ontbreekt.

De methoden uit de Griekse en Oosterse wijsheid werken nog steeds in deze t

Vandaag het gesprek met Jan van der Spoel.

Jan werkt meer dan 30 jaar in corporate communicatie als Creative Director en Concept Designer en heeft geleerd dat alles wat te maken heeft met leiderschap en hoe we samenwerken, op de een of andere manier, terug te voeren is op vertrouwen.

Hij heeft zich verdiept in bestaande wetenschappelijke modellen en concepten over vertrouwen en heeft het Grip on Trust Model ontworpen dat je helpt om de juiste vragen te stellen en de dynamiek van vertrouwen in de meeste relaties te begrijpen.

Jan is gedreven om bij te dragen aan betere relaties en een gelukkiger leven.

Dit gesprek nam ik op met co-host Simone Beerepoot.

Laten we beginnen…

In gesprek met Jan leerde ik:

Vertrouwen is de smeerolie van de maatschappij

Als er geen vertrouwen is dan heb je regels, afspraken en controleurs nodig.

Karakter, intentie, respect en eerlijkheid bepalen het vertrouwen in de ander.

Als iemand in een machtspositie terecht komt dan veranderd zijn gedrag. Zijn empathisch vermogen en moreel kompas veranderd.

Als we moe worden of alcohol op hebben dan werkt ons brein op instinct of intuïtie.

Als we zo doorgaan, gaan we naar een samenleving zonder vertrouwen.

Het ambacht van vertrouwen - de huisstijl en communicatie - is overgenomen door likes, en clicks en manipulatie.

Naat het bruto nationaal product (bnp) wil Jan het bruto nationaal vertrouwen (bnv) ontwikkelen. Wat doet het met het vertrouwen van de stakeholders.

Vertrouwen is onzichtbaar en veranderd voortdurend. Met het model van Jan kun je het telkens zichtbaar maken. (Universal principles of Trust)

Patronen van vertrouwen bewust en meetbaar maken in de maatschappij.

Vier verschillende fases in de loopbaan: first time managers, mid career managers, CEO's en vrouwen.

60% van de first time managers valt uit binnen 18 maanden.

Vrouwen verlaten nu meer dan ooit de topfunctie. Voor iedere vrouw die wordt aangenomen, verlaten er twee diezelfde rol.

Meer over Jan van der Spoel:

https://www.linkedin.com/in/janvanderspoel/

Gripontrust.com

Andere bronnen:

Universal Principles of Trust - Jan van der Spoel (PDF)

Dacher Keltner - The Power Paradox

Ricardo Semler - Het weekend van zeven dagen en Semco stijl.

Co-host Simone Beerepoot:

https://www.linkedin.com/in/simone-beerepoot/

nomadsofchange.com

Video van het gesprek met Jan van der Spoel

https://youtu.be/y3Y8deBlvWU

Kijk hier https://youtu.be/y3Y8deBlvWU

Vandaag het gesprek met Daniëlle Hirsch.

Danielle is Milieu- en ontwikkelingseconoom. Ze verhuisde op 20-jarige leeftijd naar de sloppenwijken van Mexico, waar ze aan den lijve ondervond hoe onze economische realiteit heel anders is dan de theorie van de universiteit.

In de jaren 90 werkte Danielle als internationaal consultant voor lokale overheden in landen als Chili, de Centraal-Aziatische republieken en Bangladesh, maar ook voor VN en Wereldbank en Nederlandse provincies.

Ze is Directeur van milieu- en mensenrechtenorganisatie Both ENDS, lid van de ABN Amro Sustainability Advisory Board, Fellow van het Donela Meadows Sustainability Institute en maakt deel uit van de Nederlandse delegatie naar de Europese Groene Partij.

Laten we beginnen…

In gesprek met Daniëlle leerde ik:

Het mondiale zuiden is meer dan het zuidelijk halfrond, het gaat om de landen die te kampen hebben met de afhankelijkheid die gecreëerd is tijdens de kolonialisatie.

Ze kijken naar alle landen die in de mondiale economie aan het kortste eind trekken omdat we nog steeds 500 oude regels die we destijds hebben opgelegd en daar hebben veel mensen last van.

Ze ondersteunen milieuorganisaties in dat mondiale zuiden.

Ze kijken ook naar het nu en naar het later.

De rijkdom van Nederland is afhankelijk van de handelsrelatie met veel landen in de wereld.

Both ENDS ziet een economie die niet meer zo ongelijk is, waarin je handel drijft met als doel om welzijn te bevorderen.

Als je overal ter wereld welzijn bevordert dat wij in Nederland daar ook veel baat bij zullen hebben.

We kunnen als Nederland niet meer doorgaan met een extractivistische kijk op de handelsrelatie met Afrika.

We hebben een dubbele relatie met o.a. het continent Afrika, aan de ene kant ontwikkelingshulp (wij gaan ze helpen), en andere kant halen we daar veel grondstoffen, en goedkope arbeid die mede de armoede daar veroorzaakt. Aan de ene kant willen we helpen en aan de andere kant zijn we niet bereid om de oorzaken aan te pakken.

Als je heel cynisch bent kun je denken dat het klimaat voor Nederland een business model is. Aan de ene kant veroorzaken we problemen en anderen kant verdienen we geld met het opvangen van de effecten van die problemen.

Nederland is de grootste importeur in Europa van soja uit Zuid Amerika.

De landbouwsector is veel meer dan alleen voedselproductie, de handel die door onze havens gaan, soja voor diervoeding en palmolie dat voor veel producten wordt gebruikt.

Veel van de voedselproductie is ook nog eens bulk zoals vlees, aardappelen en tomaten gaat naar het buitenland.

Economie gaat over de verdeling van schaarste. Welke keuzes moet je maken op het moment dat je niet genoeg hebt voor alles dat je wilt doen. De mechaniek om schaarste te verdelen is geld.

We hebben genoeg, maar we verdelen het op zo’n manier dat we schaarste creëren

Ze is een tegendenker en reageert telkens weer vanuit de gedachte, wat vertellen ze me hier nu.

Wij zijn de één procent. Wij moeten dingen veranderen.

Wij zijn in Nederland zo gewend geraakt aan het idee dat we het als individu moeten oplossen, dat we het kwijt zijn om op zoek te gaan naar gelijkgestemden en om ons te organiseren.

250 topeconomen uit Nederland deden in het Financieel dagblad een oproep aan de overheid om te stoppen met fossiele subsidies.

Nederland heeft een grote ecologische voetafdruk en we zorgen voor een slechte verdeling van rijkdom.

Het lonkend perspectief is een Nederland met die invloed en al die kennis die we hebben de wereld mooier helpt maken. 

We hebben in het hier en nu ook voor onszelf echt nog wat te doen.

Both ENDS is een milieu en mensenrechten organisaties omdat je groen en sociaal niet los van elkaar kunt zien.

Both ENDS is gestart met geld van het ministerie van VROM met als opdracht versterk de milieubewegingen in het mondiale zuiden. Nu komt de helft van het budget van ministerie van Buitenlandse Zaken, verder een aantal stichtingen uit Nederland en ook uit het buitenland zoals Denemarken en de VS.

De rollen van Both ENDS zijn: een goede fondsenwerver voor het netwerk, verbinder binnen de milieubeweging, en lobbyist richting de Nederlandse overheid op het gebied van het brede buitenland beleid.

Uitgangspunt van Both ENDS is dat mensen lokaal weten wat ze nodig hebben en hoe ze dat willen doen. 

Lobbyen is een essentieel onderdeel van het democratisch proces waar we in zitten.

De corridors of power moet je wel bewandelen want daar word bepaalt of wat je doet de ruimte krijgt om te groeien. 

Je kunt niet ontkennen dat de politiek een onderdeel is van het transitieproces.

Ik moet actie ondernemen op iets waar ik mezelf niet helemaal comfortabel bij voel.

De dingen die we nodig hebben voor de toekomst, kunnen nooit dingen zijn die je altijd al hebt gedaan en doe het samen met gelijkgestemden.

Er zijn veel meer mensen die belangrijk vinden wat jij ook belangrijk vindt, ga ze maar opzoeken en kijk hoe ver je komt.

Meer over Daniëlle Hirsch:

https://www.linkedin.com/in/danielle-h-hirsch/

https://www.bothends.org/en/About-Both-ENDS/Employees/Dani%C3%ABlle-Hirsch/

https://www.youtube.com/watch?v=pj29olnA2lw Masterclass bij Groen Links door Daniëlle.

Andere bronnen:

Tegenlicht over de kracht van Afrika

Podcast De Ommezwaai over de grootste herrieschoppers - Sander Heijne 

Boek Er is leven na de groei

Gesprek met Paul Schenderling

A punch in the gut and a hopeful vision for the future – Paul Behrens

Olivier de Schutter (Wikipedia)

Video van het gesprek met Daniëlle Hirsch

https://youtu.be/OmjgQZZLU7c

Kijk hier https://youtu.be/OmjgQZZLU7c

De ondertitel van het boek van Paul Behrens is Futures from the frontiers of climate change. Ofwel, toekomsten van de grenzen van de klimaatverandering.

Paul Behrens is Associate Professor of Energy and Environmental Change aan de universiteit van Leiden. Hij is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, heeft lang gewerkt in Nieuw Zeeland en is sinds 2014 werkzaam in Leiden.

Dit is een populair wetenschappelijk boek vol veel wetenschappelijke feiten en onderzoeken, en toch goed leesbaar. De onderzoeken die hij noemt zijn ook allemaal goed te lezen, zoals hij zelf zegt.

Om de verandering in jezelf mogelijk te maken heb je volgens mij het pessimistische nieuws en het hoopvolle nieuws nodig. Het slechte nieuws om te laten zien dat we moeten veranderen. Het hoopvolle nieuws om te laten zien dat er handelingsperspectief is. Wanneer je vooral pessimistisch nieuws leest, bevries je en krijg je het gevoel dat er niets meer aan te doen is en ga je op de oude voet door. Wanneer je alleen het hoopvolle nieuws leest, denk je dat het allemaal goed komt en ga je op de oude voet door. De combinatie van de twee zet aan tot actie. Je ziet dat het nodig is en dat het kan.

Dat heeft Paul met dit boek goed gedaan, rond de belangrijkste onderwerpen van de klimaatverandering heeft hij telkens een pessimistisch verhaal en een verhaal van hoop geschreven. De pessimistische kant, als we niets veranderen wat gebeurt er dan. De hoop kant, de goede signalen die er zijn vertaald naar een betere toekomst.

De hoofdstukken in het boek zijn

Proloog: "Do you think we are going to be okay?"

Populatie en vooruitgang

Pessimism: Has the bomb exploded?

Hope: Better placed than ever

Energie

Pessimism: Slaves to the power

Hope: Power to the people

Voedsel

Pessimism: Eating the earth

Hope: Green shoots

Klimaat

Pessimism: Where all roads meet

Hope: Making up for lost time

Economie

Pessimism: Counting the cost

Hope: Valuing the future

Epilogue

Pessimism: Are we almost at the end?

Hope: The grass is greener

Laten we in het boek duiken.

Proloog "Do you think we are going to be okay?"

In dit deel legt Paul uit hoe het boek is opgebouwd. De pessimistische hoofdstukken op basis van onderzoeken en rapporten de gevolgen van de ontwikkeling, groei en ongelijkheid van de afgelopen twee eeuwen. Hij praat over a thriving wereld vol met natuur, schone lucht, water en bodem, verbetering van mensenrechten, hogere niveaus van menselijke vervulling en betekenis. Hij ziet te weinig actie van mensen en juiste informatie in de media. De grootste uitdagingen op dit moment liggen volgens Paul op het gebied van populatie en vooruitgang, energie, voeding, klimaatverandering en de economie. 

Wat Paul ook zegt is, dat voorspellen van de toekomst ingewikkeld is.

Populatie en vooruitgang

Has the bomb exploded?

Dit hoofdstuk gaat over de groei van de mensheid, en de ongelijkheid die zich heeft ontwikkeld in de afgelopen decennia. De concentratie van rijkdom komt steeds meer bij een kleiner deel van de bevolking waardoor een steeds groter deel in armoede leeft.

Better placed than ever

Tegelijkertijd lijkt er een einde aan de groei van het aantal mensen te komen. Met de educatie en autonomie van vrouwen neemt gezinsgrootte af. Er zijn nu meerdere grote landen in de wereld waar de gemiddelde gezinsgrootte onder de twee ligt. Dit betekent dat de populatie daalt.

De ontwikkeling en educatie van de vrouw lijkt het grootste verschil naar de toekomst te maken. Vrouwen nemen duurzamere besluiten.

Het bedrag dat door de VN wordt gehanteerd voor de minimum dagelijks inkomen van $ 1,90 is te laag. Wat het wel zou moeten zijn, zijn de meningen over verdeeld, maar dat het te laag is, zijn onderzoekers het over eens.

Door de verandering van het klimaat zullen steeds mensen migreren. Er is in de Westerse landen een grote angst voor deze migratie, terwijl onderzoeken laten zien dat toename van migranten een positief effect heeft op de economie. Het zou zelfs helpen voor meer duurzame stabiliteit.

Energie

Slaves to the power

We zijn verslaafd aan energie, en vooral aan fossiele brandstoffen. We kopen steeds meer, grotere en zwaardere spullen die meer energie kosten om te produceren en voort te bewegen. Kijk bijvoorbeeld naar de toename van het aantal SUV's. Dit was de twee na grootste veroorzaker van groei in de CO2 uitstoot. Veroorzaakt doordat we in een grotere auto dan de buurman willen rijden.

Het aantal mensen dat nog steeds op open vuur in hun hutten kookt en stookt is enorm, 3 miljard. Dit zorgt voor onveilige en ongezonde situaties.

Het gevoel van dat we als consument recht hebben op goedkope brandstof zien we bij de gele hesjes en het gemor hoe hard de benzineprijs steeg in 2022. Hetzelfde zien we gebeuren met gas in de winter van 2022/2023.

Power to the people

De groei van zonne- en windenergie is enorm. Door de hoge prijzen van fossiele brandstoffen wordt dit versneld. De prijs van hernieuwbare energiebronnen wordt steeds lager door verbetering van de technologie.

Ondanks alle goede berichten lijkt het moeilijk om de gestelde doelen om onder 1,5 graad stijging te blijven te halen. De discussie over stikstof CO2 zorgen voor vertraging terwijl we stikstof en andere gassen blijven uitstoten en het stapelt zich steeds verder op. Het lijkt er op dat we binnen nu en 4 jaar de 1,5 graad grens overschrijden. We zien een trend in de daling van stikstof uitstoot, maar het werkt cumulatief, jaar na jaar stapelt het zich op.

We zoeken de oplossing veel in technologie en te weinig in de verandering van ons gedrag. 

Voedsel

Eating the earth

Door de manier hoe we voedsel produceren, vooral door planten te verbouwen voor de voeding van dieren, neemt de biodiversiteit steeds verder af. Eenzijdige graslanden, zonder kruiden, betekent een verlies van veel insecten. Koeien en varkens die binnen staan zorgen voor een toename van o.a. amoniak. Soja telen voor het vee zorgt ervoor dat bos verdwijnt in de Amazone en omringende gebieden. Palm plantages zorgen ervoor dat oerwoud gekapt wordt en dieren en planten verdwijnen.

Het vernietigen van de bossen in deze gebieden zorgt voor erosie van de grond, uitdroging van de aarde, zodat bij een regebui de vruchtbare aarde wegspoelt.

Steeds meer gebiede komen zonder drinkwater. De verspelling is dat in de gebieden rondom de Middellandse zee rond 2030 in de zomermaanden er geen schoon drinkwater meer is.

De hoeveelheden vlees die we consumeren zorgen voor steeds grotere problemen. Daarnaast is de productie van zaden en meststoffen wereldwijd verzameld binnen een aantal grote bedrijven. Ze controleren de markt. Zaden zijn gemanipuleerd zodat de planten maar een jaar eetbare vruchten geeft en je ieder jaar nieuw zaad moet kopen als boer, en geen zaad kunt winnen van de planten van het afgelopen jaar.

Green shoots

De oplossing is eenvoudiger dan het lijkt. Nu worden veel planten en grond gebruikt voor de voeding van dieren, die wij dan weer eten. Een inefficient systeem. We kunnen die tweede stap overslaan en vooral plantaardig gaan eten. Er is daarnaast ook nog veel te winnen in veel voedsel dat we weggooien, 35% van ons voedsel gooien we ongebruikt weg. Er zijn veel agri initiatieven met goede vooruitzichten richting de toekomst. Meer regionaal en meer groenten in het seizoen eten.

Klimaat

Where all roads meet

In dit hoofdstuk geeft Paul een overzicht van het veranderende klimaat van de afgelopen decenia. Grote stormen en overstromingen, grote droogtes. De signalen zijn niet meer te missen, met overstromingen in Europa en extreem hete zomers. Steeds meer mensen die vroegtijdig sterven van de hitte. Het klimaat maakt zichtbaar en voelbaar waar geleerden al lang voor waarschuwen.

Making up for lost time

We moeten en kunnen snel schakelen. Overheden die nu echt actie ondernemen. Wat op grote schaal ondertussen gebeurt is bossen aanplanten, natuur weer terug laten komen. Er zijn veel voorbeelden waar de natuur sneller terug komt dan verwacht.

Economie

Counting the cost

We hebben hier al vaker over gesproken in andere boekencast afleveringen, de focus op GDP. Dit getal wordt verkeerd berekend en het wordt teveel als handvat gebruikt. Het zorgt niet voor welzijn, maar concentreerd op welvaart.

Groene groei is het volgende probleem. Door de focus op de GDP moeten we blijven groeien. De innovatie groeit, de omzet en corporates groeien, de aandeelhouders verdienen meer, maar de werkers die de belanstingen betalen zijn er economisch niet op vooruit gegaan, sterker nog, we zien steeds meer mentale problemen.

Valuing the future

De kansen naar de toekomst toe zijn enorm. De ontwikkeling van andere economische modellen zoals Donut economie. Er zal meer ruimte ontstaan om minder te werken. Meer ruimte voor tijd met vrienden en andere activiteiten die goed zijn voor de mentale ontwikkeling.

Epilogue

Are we almost at the end?

We passeren steeds meer tipping points. De kans dat we de grens van 1.5 graden halen is nihil. De oliebedrijven die nog zoveel mogelijk olie willen oppompen. De stijgende behoefte van mensen voor meer spullen. De groei van vleesconsumptie wereldwijd jaar op jaar.

The grass is greener

Er zijn veel kansen voor een betere toekomst, zoals de educatie van vrouwen die steeds meer in hoge posities uitkomen. De stijging van hernieuwbare energie. De verandering van de manier hoe we met voedsel omgaan in het Westen. De veranderende wetgeving zoals in Europa nu. Invoering van de CO2 belasting. Andere kijk met circulair denken op grondstoffen.

Opvallende lessen uit het boek voor mij:

Frusterende aan dit onderwerp is dat we de kennis en kunde hebben om dit probleem op te lossen, maar dat de wil ontbreekt.

Het grootste probleem is de gedragsverandering en het probleem onder ogen te zien.

We moeten het in het Westen niet over de groei van de

Vandaag het gesprek met Carolien Nijhuis.

Carolien is Managing Owner van de Nijhuis Group. In 14 jaar tijd is het bedrijf van een eenmanszaak uitgegroeid tot een volwaardig maakbedrijf in Winterswijk met een team van 30 vakmensen. Wij maken allerlei producten van natuurrubber en metalen veelal bestemd voor de voedingsmiddelenindustrie. Denk aan machinebouw en onderdelen van machines.

Laten we beginnen…

In gesprek met Carolien leerde ik:

Je kan maar beter heel groot worden in een niche. De producten van Nijhuis gaan de hele wereld over.

Ik zit rijke mensen rijker te maken, en aan de andere kant konden haar ouders wel wat hulp gebruiken.

Je moet het niet in je hoofd hebben, maar het moet in je bedrijf zitten. Iedereen moet vervangbaar zijn.

De stip op de horizon is vooral handig bij tegenslagen.

Niet druk maken over de dingen die je niet in de hand hebt.

Als ondernemer krijg je niet vaak complimenten.

Als je wil groeien moet je als ondernemer los kunnen laten. Geen control freak zijn, maar wel in control zijn.

Als je met Carolien werkt moet je je realiseren dat het altijd in beweging is.

Continu leren staat in de kernwaarden van de Nijhuis Groep, naast open, eerlijk en respectvol met elkaar communiceren op basis van vertrouwen zodat mensen de autonomie pakken.

"Stel je eens voor dat we hetzelfde belang hebben.", zegt Carolien tegen de medewerkers.

De MT vergaderingen gaan niet zozeer over cijfers, maar vooral over de mensen.

De lastigste uitdaging van Carolien, de wereld is zo mooi maar waarom ziet niet iedereen dat.

De angst voor elkaar wegnemen met PPA analyses - gebaseerd op DISC.

Het is belangrijk dat je tijd steekt in de ontwikkeling van je mensen als je wilt dat er een team staat dat wat voor elkaar over heeft.

Diverse teams functioneren beter.

Zelfreflectie is de belangrijkste kwaliteit die mensen kunnen ontwikkelen, net als eerlijk naar jezelf kunnen kijken zodat je dichter bij je gevoel kunt komen. Naar jezelf toe wat liever zijn en het leuk vinden om op ontdekkingstocht te gaan om aan jezelf te werken.

Net als een tekort aan vakmensen, hebben we ook een tekort aan ondernemers die een bedrijf willen overnemen van de generatie die klaarstaat om met pensioen te gaan.

Carolien besteed niet specifiek aandacht aan de SDGs, dat is gewoon wat we doen. Het is niet een doel op zich.

De excel-cultuur van winstmaximalisatie, werkt niet. Zoals bijvoorbeeld dat het niet past om een school te ondersteunen op dat moment, want anders worden de targets niet gehaald.

Als je meer kijkt als een familiebedrijf, meer op de lange termijn, dan is het niet erg dat je een jaar geen marge hebt gedraaid.

Als je meer naar waardemaximalisatie kijkt, dan gaan je heel anders om met dit soort vraagstukken. Dan kun je op de langere termijn gezonder groeien en gezondere basis creëren.

Dames, hou op met sorry zeggen. Doen mannen ook niet.

Hoe blijf je als vrouw staan in een mannenwereld, en hoe blijf je vrouw.

Het mag meer slagkracht krijgen door dingen te gaan doen. Begin niet te groot, maar begin.

Meer over Carolien Nijhuis:

https://www.linkedin.com/in/caroliennijhuis/

https://nijhuisgroup.com

Andere bronnen:

Harold Vulink van ACT het Achterhoeks Centrum voor Technologie

Project een leven lang leren bij MKB idee

het OOM (Opleiding Ontwikkeling Metaalbewerking) met subsidies

Rots en water training in de scholing van kinderen

Everybody Matters #boekencast afl 15

Ontwikkelingsmaatschappij Oost Nederland OostNL

Femme tech Achterhoek

Video van het gesprek met Carolien Nijhuis

https://youtu.be/EZpygxbhoD4

Kijk hier https://youtu.be/EZpygxbhoD4