Opium

Brecht van Hulten in gesprek met Renske Cohen Tervaert.
Zij stelde de tentoonstelling Het Europa van Isaac Israëls samen in het Kröller Müller Museum in Otterlo. In de tentoonstelling reis je aan de hand van schilderijen en tekeningen met de Nederlandse kunstenaar Isaac Israels mee, dwars door Europa.

Kunst, literatuur en reizen bepalen het leven van Isaac Israels (1865-1934). In 1877 maakt hij als dertienjarige samen met zijn ouders en zijn zus zijn eerste rondreis met de trein door Europa. Het wakkert de reislust van de van nature onrustige Israels aan. Door zijn liefde voor en verbluffende kennis van Europese literatuur leert hij verschillende talen. Op de meeste plekken blijft hij kort, zoals Duitsland, Italië, Oostenrijk, Spanje, Denemarken en Zweden. In Parijs en Londen blijft hij langer werken.

Met 23 schilderijen en bijna 300 tekeningen is zijn werk rijk vertegenwoordigd in de collectie van het Kröller-Müller Museum. In de tentoonstelling brengt het museum een selectie van deze werken samen met belangrijke bruiklenen uit andere musea en particuliere verzamelingen.

Shula Tas praat met schrijver Lieke Kézér over haar nieuwe roman Karel Károly.

Boedapest, 1920. De elfjarige Károly wordt na de oorlog door zijn ouders op de trein gezet voor een kindertransport naar Nederland, om tijdelijk in een pleeggezin aan te sterken. Maar het loopt anders dan hij verwacht: zijn familie ziet hij pas na twintig jaar terug.

Karel bouwt een leven op in Nederland: hij trouwt, wordt boer en sticht een groot gezin. Als hij tijdens de Tweede Wereldoorlog Joodse onderduikers een plek biedt in zijn boerderij, komt zijn bestaan onder druk te staan. Waarom weigert hij te praten over zijn verleden? Wat maakt dat Karel nooit naar Hongarije terugkeerde?

Lieke Kézér (1976) studeerde filmen televisiewetenschappen. Tijdens haar werk als journalist bouwde ze in haar hoofd en op papier jarenlang aan De afwezigen, waar ze de ANV Debutantenprijs en de Bronzen Uil 2017 mee won. In 2019 verschijnt haar tweede roman, De verloren berg.

Annemieke Bosman in gesprek met Tom Ooms, programmeur bij cinema LAB111 in Amsterdam.

Ooms komt praten over de re-release van de legendarische film Amadeus.

Miloš Formans Amadeus wordt beschouwd als één van de meest geprezen muzikale biopics ooit gemaakt en blijft een tijdloze meditatie over talent, afgunst en de pijnlijke kloof tussen middelmatigheid en meesterwerk.
Het leven van Wolfgang Amadeus Mozart (Tom Hulce) ontvouwt zich via het vergiftigde perspectief van zijn tijdgenoot en hofcomponist Antonio Salieri (F. Murray Abrahams in dé rol van zijn carrière). In zijn verbitterde terugblik beschrijft Salieri hoe hij op het hoogtepunt van zijn roem door de jonge Mozart muzikaal wordt vernederd, wat uitmondt in een obsessieve poging diens genie te ondermijnen. Daarnaast is Amadeus een uitbundig zintuiglijk spektakel, waarin Mozarts muziek, de theatrale enscenering, de rijke kostuums en de visuele pracht van het achttiende-eeuwse Wenen samensmelten tot pure cinema.
De film won acht Oscars, waaronder Beste Film, Beste Regisseur en Beste Mannelijke Bijrol, en keert nu in een 4K-restauratie door de Academy of Motion Picture Arts and Sciences voor het eerst sinds de oorspronkelijke release terug naar de bioscoop in zijn originele theatrical cut. Te zien vanaf donderdag 7 mei!

Annemieke Bosman praat met fotograaf, filmmaker en beeldend kunstenaar Tina Farifteh over haar documentaireserie Tina in Sexbierum.

De Iraans-Nederlandse Tina Farifteh woont sinds vier jaar in het Friese Sexbierum. Het is vervreemdend, grappig, ze ontmoet er andersoortige mensen, die meer op haar lijken dan ze vooraf dacht. Toch voelt ze zich meer ontworteld dan ooit en verlangt ze naar een plek waar ze hoort en mag zijn. Maar is dat wel mogelijk? In de driedelige documentaireserie Tina in Sexbierum onderzoekt Tina op ontroerende en soms schurende wijze hoe het kan dat we in de samenleving zo ver van elkaar af zijn komen te staan, terwijl we uiteindelijk allemaal hetzelfde verlangen naar een thuis hebben.

Tina Farifteh verhuisde naar Friesland omdat ze in Amsterdam geen betaalbare woning meer kon vinden. Haar vrienden vertrokken naar waar ze vandaan kwamen, maar zij kon niet terug naar Teheran. Ze wordt geconfronteerd met vreemde blikken en vooroordelen van haar dorpsgenoten over ‘import’, maar ook met haar eigen aannames over het platteland en met hoe gesloten haar Amsterdamse bubbel is.

In Tina in Sexbierum leiden de twee werelden die bij elkaar komen tot eerlijke en soms confronterende ontmoetingen. Tina gaat in gesprek met haar dorpsgenoten, van de burgemeester tot de postbode, fietsenmaker en huisarts. Drum- en showfanfare Door Samenwerking Groot leert haar dat samenwerken een vaardigheid is die je moet leren. En er ontstaat een hechte vriendschap met haar 83-jarige dorpsgenoot, oud-boer Auke, met wie ze wekelijks koffie drinkt. Tina leert de kleine gemeenschap steeds beter kennen en ontdekt wat samenleven en voor elkaar zorgen betekent. Juist door met humor en lichtheid naar elkaar te kijken, beginnen Tina én de dorpsgenoten van elkaar te leren, ondanks de verschillen.

Tina in Sexbierum is een persoonlijke en ontwapenende documentaireserie over ontheemding, onthechting, het verlangen naar een thuis en tegelijkertijd het onvermogen om je thuis te voelen in een maatschappij die je continu existentieel afwijst. De driedelige serie is onderdeel van het gelijknamige transmediale project.

Tina Farifteh: 'Het meest radicale wat je kunt doen, als je denkt dat je tegenover elkaar staat, is met de ander praten. In plaats van meegaan in ‘wij’ en ‘zij’ doe ik een poging om er ‘ons’ van te maken.'

Tina Farifteh (1982, Teheran, Iran) is fotograaf, filmmaker en beeldend kunstenaar. Ze onderzoekt in haar werk de impact van machtsstructuren op het leven van gewone mensen. Op haar dertiende kwam ze vanuit Teheran naar Nederland, in 2021 studeerde ze af aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Haar documentaire Kitten of Vluchteling? (VPRO, 2023) werd bekroond met de Eerste Prijs voor Storytelling van de Zilveren Camera. Voor Document Nederland 2025, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum, fotografeerde en filmde Tina Farifteh het Nederlandse asielsysteem. In het kader van BredaPhoto maakte ze samen met lichtkunstenaar Boris Acket de installatie Toen ik de zon en de maan tegelijk zag (2024). Het werk is aangekocht door het Fries Museum en sinds mei 2025 te zien in de gelijknamige solotentoonstelling in Leeuwarden. De installatie is het eerste onderdeel van transmediaal project Tina in Sexbierum.

Tina in Sexbierum is een productie van Prospektor in coproductie met VPRO en in samenwerking met Omrop Fryslân. Deze serie is tot stand gekomen met steun van het NPO-fonds. 

Tina in Sexbierum, vanaf donderdag 7 mei, 21.20 uur, VPRO, NPO 3 en volledig te streamen op NPO Start.

Annemieke Bosman in gesprek met Liesbeth Helmus, conservator Centraal Museum Utrecht.

Het Centraal Museum presenteert de eerste grote overzichtstentoonstelling van Gerard van Honthorst (1592–1656), een van de succesvolste Noord-Nederlandse schilders van de zeventiende eeuw. De tentoonstelling Gerard van Honthorst – In alles anders dan Rembrandt brengt ruim zestig schilderijen en een dertigtal tekeningen uit internationale topcollecties samen, waaronder die uit Musée du Louvre, de Britse Royal Collection en Galleria Borghese.

Gerard van Honthorst werd geboren in Utrecht, waar hij het schildersvak leerde bij Abraham Bloemaert. Daarna vertrok hij naar Rome, waar hij werd beïnvloed door het vernieuwende chiaroscuro (licht-donker contrasten) en het naturalisme van Caravaggio.

Shula Tas in gesprek met filmmaker Paul Cohen.

In zijn nieuwste film De man met de glimlach stelt regisseur en cameraman Paul Cohen  zijn eigen familiegeschiedenis centraal. Bij toeval vindt hij vijftig jaar na zijn vaders dood een reisboek over dien treinreis naar Kopenhagen in het voorjaar van 1947. De jonge Joodse student Bram Cohen had het Jappenkamp in Nederlands-Indië overleefd en reisde een aantal jaar na de oorlog door het verwoeste Duitsland, waar zijn halve familie was vermoord.
In de film maken we deze reis opnieuw en ontmoeten we hedendaagse reizigers met elk een eigen verhaal, afgewisseld met niet eerder vertoond archiefmateriaal, dat voelbaar maakt hoe zijn reis toen moet zijn geweest en hoe het leven in het naoorlogse Duitsland en Denemarken eruit zag.
Het reisverslag van toen, afgewisseld met dagboekaantekeningen uit het kamp in Nederlands-Indië, vormen het vertrekpunt van een poëtische documentaire over schuld, schaamte, vergeving en compassie, met universele betekenis.
Paul Cohen schreef ook een boek over de lotgevallen van zijn grootvader Aäron en zijn vader Bram tijdens en de periode vlak na de oorlog.

Regisseur en cameraman Paul Cohen (1957) maakt sinds de jaren ’80 documentaires voor televisie en de bioscoop. Het menselijke verhaal staat voorop, of het nu een sociaal, muzikaal of filosofisch onderwerp betreft. Zijn experimentele film Part Time God (1992), met als thema ‘toeval en wil’, was baanbrekend en ging na IDFA de wereld over. Cohens lange film over topvioliste Janine Jansen (Janine, 2010) was eveneens zeer succesvol, op televisie en in de bioscoop. Zijn films zijn gepresenteerd op vele grote festivals wereldwijd. Naast twee Gouden Kalveren voor de korte documentaires Hollandse Helden (2001) en Photo Souvenir (2006) won hij vele internationale filmprijzen en werd hij meerdere keren genomineerd.

Beitske de Jong in gesprek met Kees van der Geer, gastconservator van de tentoonstelling Gestel en De Smet - kleurrijke vriendschap.

Dit voorjaar is in het Stedelijk Museum Alkmaar werk te zien van de grootmeester van het Vlaams expressionisme Gustave De Smet en Leo Gestel, een van de belangrijkste vernieuwers van de Nederlandse kunst. De tentoonstelling laat zien hoe hun levens innig met elkaar verweven raken en hoe zij elkaar zowel kunstzinnig als persoonlijk beïnvloeden. Een verhaal over vriendschap in zowel lichte, als donkere levensperiodes.   

In 1914 vlucht de Vlaamse kunstenaar Gustave De Smet (1877–1943) vanwege het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar Nederland. Hij sluit daar al snel vriendschap met Leo Gestel (1881–1941), die hem introduceert in de Amsterdamse kunstwereld. Dit markeert het begin van een intensieve artistieke uitwisseling. 

Beitske de Jong in gesprek met regisseur en theatermaker Céline Talens Nagasaka. 

In het kader van Theater na de Dam maakt Céline Talens Nagasaka de voorstelling Uit liefde, geïnspireerd op haar eigen familiegeschiedenis, een voorstelling over Japans-Indische kinderen geboren na de Japanse bezetting van Indonesië en over het 'leven in de schaduw'.

Uit liefde is een zoektocht die langs begrippen als slachtoffer- en daderschap, liefde en vijandschap voert. Je volgt twee vrienden op een reis door Japan, de hippe reisbestemming en tegelijkertijd voedingsbodem voor een reis die voorbij gaat aan de toeristische trekpleisters. Geïnspireerd door de tekst Lof der Schaduw (1933) van Junichiro Tanizaki, Céline’s eigen Japans-Indische roots en gebruikmakend van licht en schaduw, van video en tekst, vormen fictie en documentair materiaal een nieuw herdenkingsritueel. 

Annemieke Bosman praat met illustrator Floor Rieder over haar werk naar aanleiding van de tentoonstellling Kras, kras, kras in de Kunsthal Rotterdam. Hier is een overzicht van haar illustraties te zien.

Met zwarte verf op glas en een scherpe etspen krast illustrator Floor Rieder haar werelden laag voor laag tevoorschijn. Waar zij krast, verschijnt licht. Vanaf zaterdag 21 maart is haar werk te zien in de tentoonstelling Krassen, krassen, krassen in HAL 7 van Kunsthal Rotterdam. Haar illustraties voor nieuwe uitgaven van de klassiekers Alice in Wonderland en Peter Pan zijn te zien, en bezoekers van alle leeftijden kunnen zelf aan de slag.

Rieders werk is direct herkenbaar, krachtig en grafisch, en tegelijk sprookjesachtig en vol verrassende details. Ze schildert glazen platen volledig zwart en werkt haar voorstellingen eerst zorgvuldig uit. Dan begint het krassen: lijn voor lijn verwijdert ze de verf en brengt zo licht in het beeld. Het sterke zwart-witcontrast vormt de basis van haar beeldtaal, waarna ze digitaal kleur toevoegt voor extra sfeer en diepte. Rieder geeft klassieke verhalen een eigentijdse uitstraling, zoals Peter Pan die opduikt in een hoodie.

Zelf krassen
In de tentoonstelling volgen bezoekers dit proces van dichtbij. Originele glasplaten tonen hoe een afbeelding groeit, schetsen onthullen hoe ideeën ontstaan en storyboards laten zien hoe de illustraties uiteindelijk samen een boek vormen. Daarnaast kunnen bezoekers van alle leeftijden zelf aan de slag: de krastechniek uitproberen, een eigen illustratie maken en ontdekken hoe licht een beeld tot leven brengt. Ze ontwerpen een kaart van hun eigen Nooitland, projecteren figuren uit Peter Pan en Alice in Wonderland en gaan met een speurkaart op zoek naar kleine, verrassende details in de ruimte.

Floor Rieder
Floor Rieder (1985, Zwolle) studeerde Illustratie aan ArtEZ in Zwolle. In 2013 brak zij door met haar illustraties voor Het raadsel van alles wat leeft van Jan Paul Schutten, waarvoor zij onder meer een Gouden Penseel ontving. Sindsdien illustreerde zij klassiekers als Alice in Wonderland en Peter Pan en bouwde zij een breed oeuvre op: van geïllustreerde recensies voor onder andere de Volkskrant tot wandschilderingen en decors voor theater en televisie.

Annemieke Bosman praat met filmmaker en muzikant Dan Geesin over zijn film Een mislukt eerbetoon aan moederliefde.

Wat als een kind krijgen niet vanzelf gaat? Pianostemmer Samuel Dirk wil dolgraag een gezin. Probleem: zijn vrouw is net ontploft door de stress. Is er nog iemand anders te vinden die het beste van zichzelf wil geven voor een kinderwens? Een mislukt eerbetoon aan moederliefde is een sprookje voor volwassenen: regisseur Dan Geesin (Sputum) schept een eigenzinnige wereld waar je ledematen moet opofferen om een baby te kunnen maken en explosieve stress bloederige gevolgen heeft. Samuels moeder heeft zo haar eigen ideeën over zijn toekomst en vraagt een oude vriend om hulp. Ondertussen is het voor hemzelf een kwestie van doorzetten of zelf ontploffen: in zijn zoektocht naar zijn eigen verlangens moet hij leren dat geluk niet altijd maakbaar is.