Opium

Annemieke Bosman praat met schrijver Alexander Nieuwenhuis over zijn debuutroman Winterthur. 

De verteller van Winterthur is naar Zwitserland gekomen om de geschiedenis van de Club van Rome te onderzoeken. Als hij tijdens een wandeling in het Eschenbergwald Antonin ontmoet, raakt de verteller door hem en zijn levenswijze geïntrigeerd. Antonin leidt een vrij zweversbestaan in een hut bij Winterthur. Hij jaagt en verzamelt in het bos en haalt af en toe iets uit de prullenbak bij de supermarkt.

Ooit, vertelt Antonin, reisde hij de beroemde Duitse wetenschapper Alexander von Humboldt achterna door Latijns-Amerika. Hij heeft er allerlei wonderlijke ontmoetingen gehad en de geschiedenis van het werelddeel beter leren kennen. Gaandeweg blijkt dat het onderzoek naar de Club van Rome, die in 1972 veel van de problemen van de huidige eeuw voorzag, en het verhaal van Antonin meer met elkaar gemeen hebben dan op het eerste gezicht het geval lijkt.

In Winterthur combineert Alexander Nieuwenhuis op vanzelfsprekende wijze de grote geschiedenis met het persoonlijke: het verdwijnen van gletsjers, de geschiedenis van inheems Latijns-Amerika, de onderzoekingen van Humboldt, de uitputting van onze grondstoffen – het zijn maar enkele onderwerpen die hij aanstipt in zijn ongedwongen verhaal over een Nederlandse onderzoeker en een Zwitsers natuurmens.

Alexander Nieuwenhuis (1984) is journalist, essayist en wildernisgids. Hij studeerde aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. In 2014 begon hij de Intuïtieve Encyclopedie en hij publiceerde in de Nederlandse Boekengids over Menno ter Braak en de Club van Rome. 

Annemieke Bosman spreekt met regisseur André van Hout. Hij maakte de documentaire 'Het langzame leven van Kees Torn'.

Tien jaar geleden stond hij nog in een uitverkocht LUXOR theater, nu leeft hij al jaren een teruggetrokken bestaan. Cabaretier, dichter, denker en drinker Kees Torn houdt het in 2012 voor gezien. Het duizend-koppig publiek heeft hij ingeruild voor twee, drie vrienden met wie hij correspondeert: “Nu weet ik tenminste tegen wie ik het heb”. In de documentaire 'Het langzame leven van Kees Torn' krijgt filmmaker André van der Hout toegang tot zijn leven.

André van der Hout (1958) studeerde maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn documentaire De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl (1999) werd bekroond met een Gouden Kalf. Daarnaast heeft hij korte films, speelfilms en televisiedrama gemaakt, waaronder 'Het zwijgen' en 'De arm van Jezus'.

Annemieke Bosman in gesprek met Charlotte Caspers over de televisieserie 'De kleuren van Caspers'.

Wat hebben geplette luizen met de kleur rood te maken en hoe veranderde blauw van de minst geliefde in de meest geliefde kleur? Charlotte Caspers maakt in De kleuren van Caspers een reis door de vele facetten van de kleuren rood, blauw, zwart, geel, wit en goud.

Een blauwe lucht, een rode tomaat, een gele zonnebloem; de wereld om ons heen is vol kleur. Zelf voegen we ook graag kleur toe, maar waar komen onze kleuren eigenlijk vandaan? Kunstenaar en kunsthistoricus Charlotte Caspers is gefascineerd door kleuren; de verhalen erachter en de grondstoffen.

De vroegste mens maakte tekeningen met zwart koolstof en in de ruimtevaart wordt nog steeds koolstofzwart gebruikt: Vantablack. Het zijn dezelfde atomen, maar anders geordend. Letterlijk een verschil van hemel en aarde.

En waarom is zwart de kleur van de metal-muziek, associëren we rood met socialisme en was geel vroeger de kleur van prostituees? Politiek, handel, religies, kunst en samenlevingen gaven en geven allemaal betekenis aan kleur. Charlotte Caspers observeert en vertelt, droomt en mijmert over de symboliek en de emoties, die bij verschillende kleuren horen. 

Annemieke Bosman praat met acteur Majd Mardo. Hij speelt deze zomer in "The Damned" van ITA, te zien in het Amsterdamse Bostheater. 

Les Damnés beleefde zijn wereldpremière in 2016 als openingsvoorstelling van het Festival d’Avignon in het decor van de Cour d’Honneur in het voormalige pausenkasteel. In deze theaterbewerking naar een filmscript van de Italiaanse cineast Luchino Visconti is te zien hoe een familie van rijke Duitse industriëlen fataal gecorrumpeerd raakt in haar samenwerking met de aan de macht gekomen nazipartij. Familiepatriarch baron Joachim verzet zich en wordt geliquideerd. De strijd om de opvolging leidt tot een escalatie van intriges en manipulaties, verraad en moord.

Les Damnés werd met superlatieven onthaald en was na Avignon te zien in Parijs, Londen, Antwerpen en New York. En nu dus in regie van Ivo van Hove tot en met 23 juli in het Amsterdamse Bostheater.

Presentator Hans Schiffers in gesprek met componist en arrangeur Bob Zimmerman.

Opium soot de stembussen vrijdag 17 juni voor de stemweek van de Filmmuziek top 50. 
Om Radio 4-luisteraars nog van tips te voorzien, op welke filmmuziek men op de valreep moet gaan stemmen, heeft Opium (film)componist en arrangeur Bob Zimmerman uitgenodigd.

Zimmerman componeerde de filmscores van 'De Avonden', 'Tirza' en 'Süskind' van regisseur Rudolf van den Berg en documentaires a's 'De nieuwe wildernis' en 'Holland: Natuur in de Delta'. Ook maakte hij arrangementen voor Holland Symfonia en Variété Symphonique met Loes Luca en Frédérique Spigt.

Annemieke Bosman praat met beeldhouwer Natasja Bennink.

Voor de stad Harderwijk maakte Natasja Bennink beelden voor een vaste beeldenroute door de 13e eeuwse Hanzestad. Elk beeld markeert een historisch moment of persoon uit de geschiedenis van Harderwijk. Dit jaar verscheen ook het boek Beelden met een overzicht van Natasja's werk tot nu toe. 

De mens staat centraal in de monumentale bronzen beelden van Natasja Bennink. Zorgvuldig bestudeert ze de anatomie en de verhoudingen van haar model en brengt deze over in klei. Zodra de basis klopt, neemt de expressie het over; typerend voor haar stijl zijn de vrije, rauwe toets en de opzettelijke reductie van vormen. Zo ontstaan beelden die de figuratie doelbewust overstijgen. Het menselijk lichaam functioneert als drager van een achterliggend concept, waarbij verbondenheid vaak de rode draad is. De mens verbonden met zijn tijd, de vrouw verbonden met haar lijf, geliefden in een kus verbonden met elkaar of bewoners verbonden met hun gemeenschap. Het zijn gelaagde beelden waarin het universele voelbaar wordt en het individuele zichtbaar blijft. 

Natasja is zich bewust van de voortrekkersrol die ze als kunstenaar heeft. Daarom kiest ze soms voor thema’s die een beetje schuren. Ze dwingt de beschouwer om met andere ogen te kijken. Een terugkerend gegeven in haar werk is de ‘female gaze’, de vrouw gezien door de ogen van een vrouw. Zo zijn haar Venusbeelden stoer, zelfbewust, trots, eerlijk, sensueel of kwetsbaar, maar nooit ‘alleen maar’ mooi. Dat kan door de één als herkenbaar en bemoedigend ervaren worden, door de ander als confronterend of provocerend. 

Natasja Bennink werkt zowel autonoom als in opdracht. Het zwaartepunt in haar oeuvre ligt bij beelden voor de openbare ruimte. De wisselwerking die een beeld aangaat met de locatie, de omgeving en de bewoners is daarbij cruciaal. Omdat ze verhalen en referenties in haar beelden verwerkt die uit de gemeenschap zelf komen, worden het daadwerkelijk monumenten, ijkpunten die betekenis en verdieping geven aan de plek. 

Annemieke Bosman in gesprek met Julie-Marthe Cohen, conservator cultuurgeschiedenis in het Joods Museum Amsterdam en initiatiefnemer van de uitvoering van het Requiem van Theresienstadt, dat zondag 19 juni voor het eerst in Nederland wordt opgevoerd in de Beurs van Berlage in Amsterdam en dat op donderdagavond 23 juni 2022 te zien is op televisie bij de NOS op NPO2.

In het concentratiekamp Theresienstadt vond in de Tweede Wereldoorlog in 1943 en 1944, zestien keer een bijzondere uitvoering plaats van het 'Messa da Requiem' van Giuseppe Verdi. Dit indrukwekkende muziekstuk werd met een koor van 150 Joodse gevangenen uitgevoerd onder leiding van de Tsjechische dirigent Raphael Schächter, eveneens een gevangene. Met de uitvoering van het Requiem boden Schächter en zijn koor met moed en waardigheid weerstand aan de gruwelijke situatie waarin zij verkeerden. Het zingen van het Requiem werd een daad van verzet tegen de nazi's: We zingen voor hen wat we hun niet kunnen zeggen. De Amerikaanse dirigent Murry Sidlin hoorde van Schächters Requiem en zocht overlevenden van Theresienstadt op. Diep onder de indruk schreef Sidlin een concertdrama, 'Defiant Requiem', dat voor het eerst in 2002 werd uitgevoerd en nu opnieuw wordt opgevoerd in de Beurs van Berlage.

In 'Defiant Requiem ' wordt de muziek afgewisseld met videofragmenten van interviews met overlevenden van Theresienstadt, theatrale monologen en filmbeelden van onder andere de historische propagandafilm 'Der Führer schenkt den Juden eine Stadt'.

Annemieke Bosman praat met schrijfster Sana Valiulina. Het verhaal van haar familie wordt verteld in de film Turn your body to the sun, die vanaf donderdag in de bioscoop te zien is. 

In de film Turn your body to the sun van regisseur Aliona van der Horst onderzoekt Sana Valiulina het verleden van haar stille, ondoorgrondelijke vader, die tien jaar in een stafkamp van Stalin heeft gezeten. Met intieme brieven, dagboeken en unieke kleurbeelden uit deo orlog wordt een zowel een persoonlijk als een universeel verhaal verteld, dat nog steeds diepe sporen achterlaat.

Sana Valiulina (Estland, 1964) groeide op in Tallinn in een gezin van niet-religieuze islamitische Tataren. Ze studeerde Noorse taal- en letterkunde in Moskou en verhuisde in 1989 naar Amsterdam. In 2000 verscheen haar debuutroman Het Kruis, over het leven in een studentenflat in Moskou. In 2002 volgde de novellebundel Vanuit nergens met liefde. Voor haar monumentale epos Didar en Faroek(2006), over WOII en de nasleep daarvan in de Sovjet-Unie werd ze genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Dit liefdesverhaal over twee mensen die door oorlog en terreur van elkaar gescheiden worden maar elkaar uiteindelijk toch weer weten te vinden, is deels gebaseerd op haar eigen familiegeschiedenis.Meer recent publiceerde ze Kinderen van Brezjnev (2014) gevolgd door Winterse Buien: of ben ik wel geïntegreerd genoeg? (2016) en Root and Branch (2021) waarin ze de sporen van haar vader volgde.

Andrea van Pol in gesprek met Milou van Rossum.

Milou van Rossum interviewde onder anderen Yvonne Kroonenberg, Anja Meulenbelt, Marja Pruis, Xandra Schutte, Anousha Nzume, Manon Uphoff en Dilara Bilgic.

Milou van Rossum begon haar journalistieke carrière bij HP/De Tijd, was meer dan tien jaar moderedacteur bij de Volkskrant en werkt sinds 2011 bij NRC. Ze is nu chef van NRC Magazine. Van haar hand verschijnt afgelopen week de bundel 'De buitenkant. Vrouwen over de rol van het uiterlijk'.

Van Rossum interviewde veertien vrouwen over hun uiterlijk, en de rol die dat uiterlijk heeft gespeeld en speelt in hun leven. Elk verhaal is anders, elk verhaal is herkenbaar.

De buitenkant gaat over dik zijn, over het zoeken naar kleding, over blikken en opmerkingen en complimenten, over de niet altijd negatieve gevolgen van langdurige acne, over ouder worden, over de hoofddoek, over het beschermen van dochters, over gevechten en acceptatie. Over de meetlat die je als vrouw altijd bij je draagt. De buitenkant.

Annemieke Bosman praat met Sasja Janssen over haar bejubelde dichtbundel Virgula. Janssen treedt 12 juni op tijdens het festival Poetry International in Rotterdam. 

Virgula, Latijn voor komma, houdt de stilstand tegen, laat de gedachten en de taal voortgaan. De dichteres roept haar in elk gedicht aan, als zou ze een godin zijn, een vriendin of geliefde, iemand die ruimte biedt als de leegte te zwaar wordt. Of ze jaagt haar Virgula’s juist weg als duivelinnen, wanneer angst en paniek haar denken niet laten stoppen. ‘Ik verlang naar een punt, maar mijn Virgula’s kijken er voor uit die te zetten/ik dicht ze me toe, alsof de dood me op de hielen zit’. Janssens gedichten, rijk aan gulzige taal en beelden, zijn gevuld met melancholische herinneringen en, tegelijk, met een groot verlangen naar levenslust.

Virgula ontving de Awater Poeziëprijs en was genomineerd voor de Herman de Konickprijs, de Ida Gerhardtpoëzieprijs en de Grote Poëzieprijs.