ព្រឹត្តិការណ៍​កម្ពុជា​ប្រចាំថ្ងៃ

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ចេញបញ្ជាដាច់ណាត់ឱ្យក្រសួងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធចុះបង្ក្រាបទប់ស្កាត់បទល្មើសព្រៃឈើ និងកាប់ទន្ទ្រានដីព្រៃរដ្ឋខុសច្បាប់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ មុនការបោះឆ្នោតខិតចូលមកដល់។ បើតាមលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្នុងអាណត្តិនេះ លោកមិនត្រូវនៅស្ងៀមចំពោះមន្ត្រី ជនខិលខូច ឬអ្នកមានអំណាចដែលតែងបន្តកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ដើម្បីការពារសន្លឹកឆ្នោតនោះទេ ពោលគឺត្រូវការពារធនធានធម្មជាតិ និងការពារសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមជាចាំបាច់។ ជុំវិញការលើកឡើងនេះ អ្នកការពារបរិស្ថាន និងអង្គការសង្គមរំពឹងថា អាចកាត់បន្ថយមួយរយៈតែមិនទាំងស្រុងឡើយ ត្បិតពួកគេបញ្ជាក់ថា នេះមិនមែនជាលើកទី១ឡើយដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចេញមុខបង្ក្រាបបទល្មើសព្រៃឈើខុសច្បាប់។ តែយ៉ាងណា ពួកគេអះអាងថា ការដាក់ចេញចំណាត់ការបង្ក្រាបបទល្មើសព្រៃឈើ និងព្រមានចាប់ខ្លួនអ្នកកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើអាចជារឿងល្អប្រសើរជាជាងមិនមានសកម្មភាពអ្វីសោះ។

ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាEBA ដែលជាប្រព័ន្ធអនុគ្រោះរបស់សហភាពអឺរ៉ុប ចំពោះបណ្តាទំនិញនាំចេញពីកម្ពុជា  ជាពិសេសវិស័យវាយនភណ្ឌកាត់ដេរ ថាមិនបានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា បើទោះបីជាការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុបត្រូវបង់ពន្ធ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានបាត់បង់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះមួយនេះ ២០%។ រយៈពេលបីឆ្នាំមកនេះ លោក ហ៊ុន សែន បានអះអាងថា ការបាត់បង់ផ្នែកខ្លះនៃប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA ជាការពង្រឹងភាពធន់របស់កម្ពុជាចាប់ពីពេលនេះតទៅ ខណៈដែលកម្ពុជាក៏កំពុងតៀមចាកចេញពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច ដែលអាចនឹងបាត់បង់EBAទាំងស្រុងផងដែរ។​

អង្គការ​សម្ព័ន្ធ​យុវជន​ដើម្បី​ឯកភាព​ និង​អភិវឌ្ឍន៍ ​បាន​រៀបចំ​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​ពី​សំណាក់​បណ្តា​យុវជន​គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ អំពី​គោល​នយោបាយ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។​ ក្រុម​យុវជន​ទាំង​ពី​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​ និង​បក្ស​ប្រឆាំង​ បាន​យល់​ស្រប​គ្នា ​ដោយ​ចង់​ឃើញ​រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​គោល​នយោបាយ​សាធារណៈ​ចំនួន​១២​ចំណុច។​ តើ​គោល​នយោបាយ​អ្វីខ្លះ​ដែល​យុវជន​ពី​បក្ស​នយោបាយ​ចង់​ឃើញ​រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់?​

លោក សម រង្ស៊ី ប្រធានស្តីទីអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងសហការី បានធ្វើដំណើរទៅដល់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃអង្គារ នៅក្នុងគោលបំណងមួយដែលជាការប៉ុនប៉ងចូលទៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសាជាថ្មី ដោយកាន់លិខិតឆ្លងដែនបារាំង។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាលោក ហ៊ុន សែន បានថ្លែងនៅថ្ងៃពុធថា ក្រុមលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានអាជ្ញាធរម៉ាឡេស៊ីផ្អាកការជួបជុំ និងបានចាកចេញពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ជុំវិញវត្តមានរបស់លោក សម រង្ស៊ី នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីពេលនេះ តើវាអាចប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងម៉ាឡេស៊ីដែរឬយ៉ាងណា ដោយសារកន្លងមកលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីរបស់ម៉ាឡេស៊ី បានសន្យាជាមួយលោក ហ៊ុន សែន ថាមិនអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមលោកសម រង្ស៊ី ចូលដឹកដីម៉ាឡេស៊ីទេ។

អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូកាលពីថ្ងៃទី ០១ ខែមិថុនាម្សិលមិញស្របពេលទិវាកុមារអន្តរជាតិខួបទី៧៤ បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយ ដោយបានរកឃើញថាចំនួន​អនីតិជន​ ​ដែល​កំពុង​ជាប់ឃុំ​នៅ​ក្នុង​ពន្ធ​នាគា​រទាំង​១​៩​កន្លែង​ ​ដែល​អង្គការ​​លី​កា​ដូបាន​ឃ្លាំមើល​ ​មានការ​កើន​ឡើងជា​ង​ ​៣​០​% ​ដែល​ជា​ចំនួន​មួយលើស​ពី​​ឆ្នាំមុន​។​ ​នេះ​បើ​យោងទៅតាម​ព័ត៌មាន ​ដែល​អង្គការលីកាដូទទួល​បាន​ពី​មន្ត្រី​រដ្ឋបាល​ពន្ធ​នាគា​រ​ជាច្រើន​។ ជាមួយគ្នានេះ អង្គការលីកាដូរក៏បាន​ទាមទារ​ឱ្យ​បញ្ឈប់​ការ​ឃុំ​ខ្លួន​ ​សម្រាប់​ករណី​មួយ​ចំនួន​ដែល​មិន​ចាំបាច់​មក​លើ​កុមារ​ ​ដែល​នេះ​ជា​រំលោភ​សិទ្ធិ​អនីតិជន​ ​និង​អត្ថប្រយោជន៍​របស់​កុមារ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ដោយអង្គការទទូចឲ្យអាជ្ញាធរ​អនុវត្ត​វិធានការ​ដាក់​ឱ្យ​ក្រៅ​ឃុំ​បណ្តោះអាសន្ន​លើ​គ្រប់​អនីតិជន​ ​ស្ត្រី​ ​ក្មេង​ស្រីមានផ្ទៃពោះ​ ​និង​ ​ម្តាយ​ដែល​មានកូន​តូច​ ​និង​អនុវត្ត​ជម្រើស​ទោស​ដទៃទៀត​ជំនួស​ឱ្យ​ការ​ឃុំឃាំង​​ ក្នុងនោះក៏រាប់បញ្ចូលផងដែរ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​បទល្មើស​គ្រឿងញៀន​តូចតាច​។​

បក្សភ្លើងទៀនគ្រោងប្រមូលផ្តុំសមាជិក-សមាជិកា និងអ្នកគាំទ្រប្រមាណ១ម៉ឺននាក់នៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យនាពេលខាងមុខ នៅពេលដែលសាលាក្រុងភ្នំពេញអនុញ្ញាតឱ្យប្រមូលផ្តុំសម្តែងមតិដោយសន្តិវិធី។  កម្មវត្ថុនៃការសម្តែងមតិរបស់បក្សភ្លើងទៀន គឺដើម្បីទាមទារចូលរួមការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនីតិកាលទី៧ ឆ្នាំ២០២៣ ក្រោយគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត និងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញសម្រេចបដិសេធការចុះឈ្មោះបក្សភ្លើងទៀនឱ្យចូលរួមបោះឆ្នោត។ ជុំវិញគម្រោងប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្តែងមតិនេះ អ្នកវិភាគយល់ថា ជាការខកចិត្តទៅនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់គជប និងជាការបង្ហាញការប្រឆាំងទៅនឹងអ្វីដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចោទប្រកាន់មកលើបក្សភ្លើងទៀនថា មានគំនិតទុច្ចរិត។ តែយ៉ាងណា អ្នកវិភាគព្រួយបារម្ភថា បក្សភ្លើងទៀនអាចប្រឈមការចោទប្រកាន់ជុំវិញការបង្កចលាចលបន្ថែមមុនបោះឆ្នោត ប្រសិនបើការសម្តែងមតិធ្វើខុសពីទម្រង់ច្បាប់។

ជាទូទៅថវិកាជាតិសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រូវគេមើលឃើញថានៅតិចតួចនៅឡើយ គឺប្រមាណជា១៣%។ តាមរយៈថវិកាជាតិជាង១០%នេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនយល់ឃើញថាមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការបច្ចុប្បន្នបានទេ។ តាមអង្គការសង្គមស៊ីវិល យ៉ាងហោចណាស់ថវិកាប្រមាណពី២០ ទៅ៣០% នៃថវិកាជាតិប្រចាំឆ្នាំទើប អាចជួយទ្រទ្រង់ដល់តម្រូវការចាំបាច់របស់ថ្នាក់មូលដ្ឋាន។

ការ​តស៊ូ​ទាមទារ​ឲ្យ​ចុះ​បញ្ជីរ​បស់​គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​ បាន​ដើរ​មក​ដល់​ផ្លូវ​អស់​ជម្រើស​នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​បាន​សម្រេច​តម្កល់​ការ​បដិសេធ​របស់​គណៈ​កម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត។​ ការណ៍​នេះ ​អ្នក​តាមដាន​បញ្ហា​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា​ យល់​ថា​ ស្ថានភាព​របស់​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ដើរ​មក​ដល់​ចំណុច​ទាល់​ច្រក​ អស់​ផ្លូវ​នឹង​បន្ត។​ ក៏​ប៉ុន្តែ​អ្នក​តាម​ដាន​ខ្លះ ​យល់​ថា ​នេះ​មិន​មែន​ជា​បរាជ័យ​ឡើយ។​ តើ​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិត​ជា​អស់​ផ្លូវ​ ក្រោយ​គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​មិន​អាច​ចូល​រួម​ការ​បោះឆ្នោត?​

គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​ ដែល​ជា​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅ​កម្ពុជា​ មិន​បាន​ចូលរួម​ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​តំណាង​រាស្រ្ត ​នីតិកាល​ទី៧​ ឆ្នាំ​២០២៣​នេះ​ឡើយ​ ដោយសារ​តែ​គណៈ​កម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ (គ.ជ.ប)​ បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​​ការ​ចុះ​បញ្ជី ​ខណៈ​ក្រុម​ប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​វិញ​ បាន​រក្សា​ការ​សម្រេច​របស់​ គ.ជ.ប​ ទុក​ជា​បានការ​ដោយ​បិទ​ផ្លូវ​តវ៉ា។​ ការ​សម្រេច​បែប​នេះ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ចេញ​មក​ប្រតិកម្ម​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ហ៊ុន សែន​ ថា​បញ្ហា​នេះ​ ជា​ល្បិចកល​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ណា​ម្នាក់​របស់​គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​ ដែល​មិន​ចង់​ឲ្យ​គណបក្ស​នេះ​ចូលរួម​ការ​បោះឆ្នោត​ ក្នុង​ចេតនា​ដើម្បី​ឲ្យ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ដាក់​សម្ពាធ​មក​លើ​កម្ពុជា។​

ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភាម្សិលមិញ បានសម្រេចមិនអនុញ្ញាតឲ្យគណបក្សភ្លើងទៀន ដែលជាគណបក្សប្រឆាំងដ៏ស្រួចស្រាល់នឹងគណបក្សកាន់អំណាចបានចូលរួមនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនីតិកាលទី៧ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣នេះ។ ការសម្រេចដោយបិទផ្លូវតវ៉ានេះ ធ្វើឲ្យគណបក្សភ្លើងទៀនខកខានការចូលរួមបោះឆ្នោតដ៏សំខាន់។ ជាការខកខានដែលត្រូវបានចោទសួរថា តើវាជាសេណារីយ៉ូដែលបានគ្រោងទុកឬយ៉ាងណា?