ព្រឹត្តិការណ៍​កម្ពុជា​ប្រចាំថ្ងៃ

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងចិនទើបតែរៀបចំកម្មវិធី «ឆ្នាំនៃការផ្លាស់ប្តូរប្រជាជននិងប្រជាជនកម្ពុជា-ចិន ២០២៤» នៅខេត្តសៀមរាបកាលពីថ្ងៃទី១៣មករា។ សម្រាប់ភាគីទាំងពីរ «ឆ្នាំនៃការផ្លាស់ប្តូរប្រជាជន និងប្រជាជន កម្ពុជា-ចិន ២០២៤» ជាឆ្នាំដ៏សំខាន់សម្រាប់ការតភ្ជាប់ទេសចរណ៍ វប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ។ កម្មវិធីមួយនេះត្រូវបានប្រតិបត្តិករផ្នែកទេសចរណ៍ និងអ្នកសេដ្ឋកិច្ចយល់ថា កម្ពុជានឹងអាចទាញបានផលចំណេញនៃភ្ញៀវទេសចរចិន ចូលមកកម្សាន្តនៅកម្ពុជា។

នៅថ្ងៃទី១៨ មករា ពលរដ្ឋខ្មែររស់ក្នុងប្រទេសបារាំងបានប្រមូលផ្តុំគ្នាធ្វើបាតុកម្មទាមទារឱ្យប្រធានាធិបតីបារាំងលោកម៉ាក្រុងជំរុញនាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជាលោកហ៊ុន ម៉ាណែតគោរព និងអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវនូវកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសស្តីពីកម្ពុជាកាលពីឆ្នាំ១៩៩១។ បាតុកម្មនេះរៀបចំឡើងចំពេលដែលលោកម៉ាក្រុងទទួលជួបលោកហ៊ុន ម៉ាណែតនៅវិមានអេលីហ្សេ។ ពីជ្រុងក្រុមអ្នកវិភាគ និងអ្នកតាមដានមិនរំពឹងថា ការទាមទាររបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅឯនាយសមុទ្ធអាចមានប្រសិទ្ធិភាពទេ។ ចំណែកអ្នកនាំពាក្យបក្សកាន់អំណាចចាត់ទុកការធ្វើបាតុកម្មទាមទាររបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសជាទង្វើមិនយល់ហេតុ និងខ្វះការត្រិះរិះពិចារណា។

ថ្មីៗនេះ CBRE បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយដោយបញ្ជាក់ថា ក្តីសង្ឃឹមនៃការវិលត្រឡប់មកវិញរបស់អ្នកវិនិយោគចិនមកកម្ពុជាជារឿងមិនអាចទៅរួចសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៤។ អ្វីដែលរបាយការណ៍ចង់សំដៅគឺលំហូរអ្នកវិនិយោគចិនមកកម្ពុជានឹងមានចំនួនតិច។ ចំណែកអ្នកធ្វើការលើវិស័យអចលនទ្រព្យក៏យល់ឃើញដូចគ្នាដោយពន្យល់ហេតុផលថា ចិនសព្វថ្ងៃកំពុងជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំង ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគខ្លួនមិនចង់ចេញទៅបណ្តាក់ទុននៅក្រៅប្រទេស ពិសេសមកកម្ពុជា។ តែអ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ច រួមនឹងសភាពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជាសម្លឹងឃើញសញ្ញាវិជ្ជមាននៃលំហូរវិនិយោគិនចិនចូលមកកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ២០២៤នេះ។

កាលពីពេលថ្មីៗនេះ រដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចបង្កើតក្រុងថ្មីមួយទៀតឈ្មោះ "រុនតាឯកតេជោសែន"ស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាប។ តាមអនុក្រឹត្យចុះហត្ថលេខាដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែតកាលពីថ្ងៃទី១០ មករា ក្រុងថ្មីនេះមាន២សង្កាត់គឺ សង្កាត់រុនតាឯក និងសង្កាត់បល្ល័ង្ក ដែលបានកាត់ចេញពីឃុំរុនតាឯកនៃស្រុកបន្ទាយស្រី និងឃុំបល្ល័ង្កពីស្រុកប្រាសាទបាគង។ តែអ្នកវិភាគ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលអះអាងថា តំបន់រុនតាឯកមិនទាន់ស័ក្តិសមក្នុងការប្រែក្លាយជាក្រុងថ្មីទេ ព្រោះតំបន់នោះនៅមិនទាន់មានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវ័ន្តគ្រប់គ្រាន់។  មួយវិញទៀត អ្នកវិភាគចាត់ទុកការបង្កើតក្រុងថ្មីជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយដើម្បីទាញចិត្តពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងតំបន់អង្គរដែលមិនទាន់ផ្លាស់មករស់នៅក្នុងតំបន់រុនតាឯក។ ចំណែក ខាងរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាវិញ ក៏យល់ស្របដូចទៅនឹងអ្វីដែលក្រុមអ្នកវិភាគខាងលើលើកឡើងដែរ។

លោក សម រង្ស៊ី មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងនិរទេសខ្លួន និងសហការីរបស់លោកមួយចំនួនដែលកំពុងស្ថិតនៅប្រទេសបារាំងស្រាប់មិនប្រកាសរៀបចំបាតុកម្មប្រឆាំងវត្តមានលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែតនៅទឹកដីអឺរ៉ុបទេ។ ការដែលអ្នកនយោបាយប្រឆាំងមិនប្រកាសធ្វើបាតុកម្មពេលនេះអាចជារឿងចម្លែក ព្រោះកន្លងមក ក្រុមប្រឆាំងតែងតែធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងវត្តមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាតាំងពីជំនាន់លោក ហ៊ុន សែនបន្តមកដល់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។  ជាក់ស្តែងថ្មីៗនេះ ពេលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅអាមេរិក កាលពីខែកញ្ញា និងទៅជប៉ុនកាលពីខែធ្នូ ចុងឆ្នាំ២០២៣ ។ ការដែលលោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកគាំទ្រលោកមិនចេញធ្វើបាតុកម្មតាមដងផ្លូវប្រឆាំងនឹងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅពេលនេះត្រូវបានអ្នកវិភាគមួយចំនួនលើកឡើងពីសេណារីយូផ្សេងៗគ្នា។

នៅថ្ងៃទី១០ ខែមករា ក្រសួងរ៉ែ និងថាមពលតាមរយៈសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានបានបញ្ជាក់ពីយុទ្ធនាការទប់ស្កាត់អាជីវកម្មរ៉ែមាសអនាធិបតេយ្យនៅក្នុងស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែមាស ជាលក្ខណៈគ្រួសារមួយ នេះកំពុងមានដំណើរការយ៉ាងអនាធិបតេយ្យតាមរយៈការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ រំសេវជាតិផ្ទុះ និងសារធាតុគីមី។ សកម្មភាពទាំងនេះត្រូវ បានក្រសួងចាត់ទុកថាបានបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាព សុខភាព និងបរិស្ថាន។ អ្នកវិភាគសង្គមសាទរចំពោះ យុទ្ធនាការរបស់ ក្រសួង តែក៏ព្រួយបារម្ភថា រដ្ឋាភិបាលនឹងគ្មានឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការបំបែកអាជីវកម្មរ៉ែមាសខុសច្បាប់ដែលមានបុគ្គលអ្នកមានអំណាចឈរកាងពីក្រោយ។

អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) បានអះអាងថា រដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់កម្ពុជាពុំបានធ្វើឲ្យមានភាពល្អប្រសើរឡើងវិញនូវស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សក្នុងប្រទេសឡើយ។ តាម Human Rights Watch ឆ្នាំ២០២៣ ជាឆ្នាំដែលស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សកាន់តែអាក្រក់ ក្រោយពេលបក្សកាន់អំណាចបានគាបសង្កត់លើប្រព័ន្ធតុលាការ ការរំលាយស្ថាប័នព័ត៌មានឯករាជ្យ និងការចាប់ខ្លួនអ្នកមាននិន្នាការប្រឆាំង។ ចំណែកអង្គការសង្គមស៊ីវិលក្នុងស្រុកក៏យល់ស្រដៀងគ្នា និងបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជានឹងល្អប្រសើរឡើង បើរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈដោះស្រាយ។ ក៏ប៉ុន្តែពីភាគីរដ្ឋាបាល អះអាងថា ការលើកឡើងទាំងនោះ ធ្វើឡើងដោយយកចំណុចតូចៗមកនិយាយប៉ុណ្ណោះ រួចវាយតម្លៃស្ថានការណ៍ជារួមទៅវិញ។

អ្នកវិភាគសង្គមសង្កេតឃើញថា អភិក្រម៥ចំណុចដែលដាក់ចេញដោយរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិចាស់ កំពុងត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិថ្មីយកមកអនុវត្តយ៉ាងសកម្ម។ អភិក្រមទាំង៥ចំណុចនោះរួមមាន ឆ្លុះកញ្ចក់ ងូតទឹក ដុសក្អែល ព្យាបាល និងវះកាត់។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីកំពុងជ្រើសយកដំណាក់កាលវះកាត់មកអនុវត្តនៅដើមអាណត្តិរបស់ខ្លួន។ ជិត៤ខែនៃការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលអាណត្តិថ្មី គេកត់សម្គាល់ឃើញ អភិក្រមចំណុចចុងក្រោយនេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ក្រៅពីមន្ត្រីមុខងារសាធារណៈ មានមន្ត្រីនគរបាលមួយចំនួនត្រូវបានផ្ទេរតួនាទី ឬបញ្ចប់មុខតំណែង ក្រោយរកឃើញមានកំហុស និងជាប់ពាក់ព័ន្ធអំពើពុករលួយ។ អ្នកវិភាគសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលអាណត្តិថ្មីនឹងបន្តវះកាត់មន្ត្រីខិលខូចដូចភ្លៀងរលឹម។

មតិរបស់ភ្ញៀវអន្តរជាតិស្តីពីបញ្ហាមិនប្រក្រតីដែលកើតឡើងនៅឯព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិថ្មីក្នុងសៀមរាបត្រូវបានចែកចាយជាហូរហែនៅតាមបណ្តាញសង្គម។ បញ្ហាមិនប្រក្រតីដែលភ្ញៀវអន្តរជាតិបានលើកឡើង រួមមានបញ្ហាពុករលួយតាមរយៈការទារលុយកាក់នៅកន្លែងសុំទិដ្ឋាការ។ ក្រុមអ្នកជំនាញនៅក្នុងវិស័យទេសចរណ៍បានបង្ហាញក្តីបារម្ភចំពោះបញ្ហានេះ ព្រោះវានឹងអាចធ្វើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបកាន់តែធ្លាក់ចុះ។ តាមក្រុមអ្នកជំនាញ រដ្ឋាភិបាលត្រូវស៊ើបអង្កេតបញ្ហានេះឲ្យច្បាស់លាស់ដើម្បីកុំឲ្យមានការរិះគន់បន្តទៀត។