Lestin

Úrslitakvöld Skrekks fór fram í gær, en þar keppa grunnskólar Reykjavíkur í gamalgróinni hæfileikakeppni. Fjöldi unglinga tekur þátt í atriðunum sem innihalda frumsaminn hópdans og söng, oftar en ekki með heilnæmum boðskap. Að þessu sinni var það Langholtsskóli sem sigraði í keppninni með atriðið Borðorðin 10.

Við heimsækjum skólann og spyrjum hvaða boðorð það eru sem íslenskir unglingar þurfa að fylgja í dag - og lærum örlítið um ný hugtök í unglingaorðaforðanum.

Una Björk Kjerúlf er eins og svo margir búnir að rifja upp menntaskólajarðfræðinai. Hún hefur rifjað upp jarðhræringar fyrri tíma og veltir fyrir sér sviðsmyndum þess sem gæti átt sér stað síðar, hún skoðar bjartsýnustu sviðsmyndir veðurstofunnar en pælir þó aðallega í þeim svartsýnustu.

Og við heyrum um segulbandaframleiðslu á Ólafsfirði á tíunda áratugnum.

Í gær hófst heimildaþáttaröðin Ísland: Bíóland eftir Ásgrím Sverrisson, 10 þátta röð þar sem saga íslenskrar kvikmyndagerðar er rakin í máli og myndum. Á eftir þættinum á sunnudagskvöldum sýnir sjónvarpið svo eina sígilda bíómynd sem tengist efni þáttarins á undan. Við í Lestinni ætlum að taka þátt í þessari kvikmyndasöguveislu og á mánudögum næstu vikur ætlum við að kíkja í kaffi til Ásgríms og fáum hann til að segja okkur aðeins nánar frá klassík vikunnar. Að þessu sinni er það hin sænsk-íslenska Salka Valka frá 1954.

Faðir segulbandsins, uppfinningamaðurinn Lou Ottens lést í síðustu viku 94 ára að aldri. Kassettann átti sinn blómatíma á áttunda og níunda áratugnum, en allar yfirlýsingar um andlát segulbandsins eru hins vegar ótímabærar. Þrátt fyrir að muna fífil sinn fegurri lifir kasettann enn ágætu lífi á jaðri tónlistarlífsins.

Gígja Björnsson ætlar á næstu vikum að taka púlsinn á íslensku leikhúsi fyrir okkur í Lestinni. Í fyrsta innslagi sínu heimsækir hún Tjarnarbíó og ræðir þar við Friðrik Friðriksson framkvæmdastjóra um lífróður leikhúsanna í heimsfaraldri og hvernig sviðslistin skoðanir þennan undarlega samtíma.

Við heyrum líka um Grammy-verðlaunahátíðina og tilnefningar til óskarsverðlauna sem voru opinberaðar í dag.

Mikil leynd hefur ríkt yfir framlagi Íslands í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, Eurovision, en tónlistarmaðurinn Daði Freyr, sigurvegari undankeppinnar í fyrra, var fenginn til að semja lag fyrir keppnina í ár. Seint í gærkvöldi bárust þær fréttir að hinu leyndardómsfulla lagi hafi verið lekið á netið en sérfræðingarnir í Fáses segja að raunar hafi nær öllum lögum ársins hingað til verið lekið á rússnenskan samfélagsmiðil.

Við heimsækjum tilraunarýmið Space Oddyssey sem opnaði nú um helgina. Það eru tónlistarmaðurinn Pan Thorarensen og fatahönnuðurinn Guðrún Lárusdóttir sem halda rýminu úti við laugarveg, þar sem þau verða með allt í senn plötubúð, fataskipti og tónleikarými fyrir sveimandi tilraunatónlist.

Leikarinn Jonah Hill hefur mátt þola mikið aðkast frá fjölmiðlum vegna líkama síns síðasta rúma áratuginn en segist nú í fyrsta sinn sáttur í eigin skinni. Við kynnum okkur málið og fjöllum um fitusmánun í Hollywood.

Og við heyrum um þýska kvikmyndadaga sem hefjast í Bíó Paradís um helgina.

Gunnar Theodór Eggertsson rýnir í tvær kvikmyndir sem eru í bíó þessa dagana, Disneymyndina Raya og síðasti drekinn og heimildarmyndina A Song Called Hate þar sem skyggnst er bakvið tjöldin í umdeildri Eurovision-þátttöku Hatara í Ísrael fyrir rétt um tveimur árum síðan, mynd sem tekst á við mótsagnirnar í list hatara og flækjurnar í pólitískri listsköpun

Við ræðum líka við hjónin Ársæl Rafn og Lovísu Láru um afkvæmi þeirra, hryllingsmyndahátíðina Frostbiter, sem fer fram í fimmta skipti á Akranesi um helgina. Auk nýrra og sígildra mynda í fullri lengd verða hátt í fjörtíu stuttmyndir verða sýndar á hátíðinni í ár, bæði erlendar og íslenskar - en hrollvekjur hafa að mati þeirra hjón ekki verið nógu áberandi í íslensku kvikmyndalandslagi.

Það hefur lítið verið um íslenska framleiðslu á raunveruleikaþáttum undanfarin ár, en það gæti breyst með vinsældum sjónvarpsþáttanna Æði en þar er fylgt eftir vinunum og samfélagsmiðladívunum Patreki Jamie, Binna Glee og Bassa. Önnur þáttaröð Æði var sýnd á stöð 2 á dögunum, Júlía Margrét Einarsdóttur hefur skemmt sér yfir hámhorfi á þættina, en mælir hins vegar frekar með að fólk taki þá í smærri skömmtum

Halldór Armand hefur verið að horfa á nýjustu þáttaröð breska heimildarmyndagerðarmannsins Adam Curtis, sem nefnist Can?t Get you out of my head. Þessi 8 klukktutíma vídjóesseyja Curtis gerir tilraun til að greina tilurð samtímans í gegnum tilfinningar og persónulegar sögur fólks. Halldór Armand tengir hana við klassísk þemu um sjálfið og farsæld

Við pælum í borgaralegri óhlýðni og réttinum til að mótmæla. Hópur aðgerðasinna vill nú vekja athygli á því sem þau vilja meina að sé misnotkun íslenskra yfirvalda á 19. Grein lögregluyfirvalda, það er greinin sem segir að hlýða beri fyrirmælum lögreglu. Þau vilja meina að með víðri túlkun á greininni, handtökum, ákærum og dómum á grundvelli hennar, sé í raun búið að glæpavæða friðsöm mótmæli.

Kvikmyndargerðarmaðurinn Kristín Andrea Þórðardóttir tekur sér far með Lestinni í dag. Hún segir okkur frá heimildarmyndinni Er ást, sem hlaut áhorfendaverðlaunin Einarinn á Skjaldborgarhátíðinni í fyrra en verður loks tekin til almenna sýninga í Bíó Paradís á fimmtudag. Er ást segir söguna af sambandi tveggja listamanna, þeirra Þorvaldar Þorsteinssonar og Helenu Jónsdóttur, og staðsetur sig í sorginni sem fylgdi fráfalli Þorvaldar.

Kvikmyndabálkurinn Small Axe, eða lítil þúfa, eftir Steve McQueen hefur verið sýndur undafarin sunnudagskvöld hér á Rúv. Fimm kvikmyndir sem fjalla um líf, samfélag og reynslu Breta af karabískum uppruna. Síðasta myndin í bálkinum var sýnd í sjónvarpi í gærkvöldi og í tilefni af því ræðir Chanel Björk við plötusnúðinn Cörlu Rose, sem er búsett á Íslandi en hún er afkomandi fólks af windrush-kynslóðinni, fyrstu kynslóð innflytjenda frá vestur-indíum.

Smjörávöxtur, Avokadó, lárpera, . Allt er þetta nafn yfir sama græna gómsæta ávöxtinn sem hefur skipað sér menningarlegan sess sem uppáhaldsfæða aldamótakynslóðarinnar. Ávöxturinn er einna helst fluttur hingað til lands frá suður-ameríku, mexíkó, kaliforníu en nú hyggja tveir meðlimir hennar, Hafsteinn Helgi Halldórsson og Guðrún Agla Egilsdóttir á innflutning á þeirra eigin avókadó uppskeru á Kanaríeyjum.

Og við heyrum um Einstök stafræn skírteini, non-fungible tokens eða NFT, en það er spánýtt fyrirbæri byggt á bálkakeðjutækninni sem á að gera fólki kleift að eiga í viðskiptum með stafræn listaverk jafnt sem gamlar twitterfærslur og internetmím eins og þetta

Við skilum inn 14 ára gömlum heimabrenndum geisladisk í hljóð- og myndsafn Landsbókasafns Ísland. Við hittum þar Bryndísi Vilbergsdóttur sem starfar við það að leita uppi alla tónlist sem kemur út á landinu, bæði á efnislegu og stafrænu formi, og skrásetja í hljóðsafnið.

Og talandi um nýja íslenska tónlist. Davíð Roach Gunnarsson rýnir í sjöundu plötu Konsúlat, en hann segir þessa síkadelísku rafsveit vera eitt best geymda leyndarmál íslenskrar raftónlistar.

Julius Pollux flytur okkur pistil í Lestinni á fimmtudegi um hljóðmenningu heimsins og að þessu sinni veltir hann fyrir sér hvernig fólk tengist í gegnum hljóð, hvort sem það eru ASMR-hljóðupptökur, fagnaðarlæti eða klósettferðir nágranna í hljóðbærum fjölbýlishúsum.

Og við heyrum af nýjustu vandræðinum í galdraheimi Harry Potter þar sem skoðanir höfundar á transfólki þvælast nú fyrir tölvuleikjaframleiðendum.

Sýningin Skýjaborgir opnar í Gerðasafni nú um helgina og inniheldurá verkum fjögurra samtímalistamanna sem spretta úr sameiginlegum grunni: Kópavogi. Listamennirnir eru þau Eirún Sigurðardóttir, Berglind Jóna Hlynsdóttir, Bjarki Bragason og Unnar Örn Auðarson.

En áður en við höldum upp í skýjaborgirnar sökkvum við okkur ofan í jarðskorpuna, við byrjum á nötrandi jörð í goðsögum, bókmenntum, bíó og myndlist.

Erlingur Óttar Thoroddsen, kvikmyndagerðarmaður og handritshöfundur hefur lengi gengið með mynd í maganum sem byggir að hluta til á sögunni af rottufangaranum í Hamel og nú er hún að verða að veruleika, frá því greinir Hollywood Reporter. Heimsfaraldur settu samninga úr skorðum í fyrstu en þegar upp var staðið gat hann valið úr samstarfsaðilum.

Við ræðum við svo Jón B.K. Ransú myndlistarmann um bók hans Hreinn hryllingur, bók sem kom út fyrir þar síðustu jól en hvarf algjörlega í bókaflóðinu þá. Við gröfum upp þessa athyglisverðu bók og ræðum við Ransú um hrylling í kvikmyndum og myndlist, spyrjum hann meðal annars hvað það er sem laðar okkur að hinu hræðilega.

Una Björk Kjerúlf er hins vegar fyrst á mælendaskrá, og hún er með hugan við nýliðinn öskudag, menningarnám og próf á lesskilningi íslenskra ungmenna.

Hún er kölluð Roller Derby á frummálinu, íþróttin sem á íslensku hefur verið þýdd sem hjólaskauta-at. Hjólaskautabanarnir Forynjur hafa verið á vergangi síðastliðin tíu ár, en eru nú loks komnar með eigið húsnæði. Við kíkjum í heimsókn og fræðumst um atið og atarana.

Við heimsækjum Gúlagið, æfingahúsnæði sem er heimili akureysku plötuútgáfunnar MBS Skífur. Við ræðum við tvo liðsmenn útgáfuhópsins um grasrótartónlistarsenuna fyrir norðan.

Tómas Ævar Ólafsson lýkur rannsókn sinni á leiðinlegasta húsverkinu, uppvaskinu. Hann veltir því fyrir sér hvort uppþvottavélin leysi vandamálið.

Og við ætlum að fara yfir helstu sigurvegara Golden Globe verðlaunanna sem voru afhent í gær.