Opium

Annemieke Bosman in gesprek met Marja Pruis.

Pruis' nieuwste roman 'Huiswerk' is een confronterende roman over intiem geluk en huiselijk verraad. Over de baas zijn en dat niet willen zijn. In deze roman legt Marja Pruis de verwarring bloot waarin de westerse mens met zijn goede bedoelingen gevangen zit.

Hoofdpersoon Clara Feij is in het mooiste huis van Amsterdam komen wonen, vindt ze zelf. Schoonmaken laat ze over aan een stoet van werksters, gevlucht uit eigen land. Als Rose bij haar thuis komt, verandert alles. Hoe kun je iemand helpen, als je niets van haar weet? En hoe blijf je iemand vertrouwen, als alles tegen haar pleit?

Marja Pruis is schrijver, columnist en redacteur van De Groene Amsterdammer. Haar romans ontvingen nominaties voor De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuurprijs en de Anna Bijns Prijs. Voor haar essays en columns, gebundeld in 'Kus me, straf me', 'Genoeg over mij' en 'Oplossingen' ontving ze de Jan Hanlo Essay Prijs, de J. Greshoffprijs en de J. L. Heldringprijs.

Annemieke Bosman in gesprek met beeldend kunstenaar Henk Visch. 

Visch kreeg op zaterdag 30 september de 13e Wilhelminaring, de Nederlandse oeuvreprijs voor beeldhouwers die ouder zijn dan vijftig jaar. De prijs wordt sinds 1998 eens in de twee jaar toegekend aan een in Nederland wonende beeldend kunstenaar. Stichting Wilhelminaring wil met deze prijs aandacht genereren voor de beeldhouwkunst in Nederland, het grote publiek laten kennismaken met kunst in de publieke ruimte en een bijdrage leveren aan het verstevigen van de positie van de beeldend kunstenaar ouder dan vijftig jaar. Eerder winnaars zijn onder anderen Lily van der Stokker (2021), Tirzo Martha (2019), Auke de Vries (2015), John Körmeling (2009), Maria Roosen (2006),en Joep van Lieshout (2000).

Henk Visch (Eindhoven, 1950) woont en werkt in Eindhoven en Berlijn. Visch studeerde in 1972 af aan de Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch en werkte vervolgens als graficus en tekenaar. Hij was docent aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam en aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht. In Duitsland gaf hij les aan de Staatliche Akademie der Bildende Kunsten in Stuttgart en de Kunstakademie Münster. In 1981 had hij zijn eerste expositie met sculpturen, waarna veel solo- en groepstentoonstellingen volgden in binnen- en buitenland. Hij vertegenwoordigde Nederland op de Biënnale van Venetië (1988) en hij nam deel aan Documenta IX in Kassel (1992). In 2016 richtte hij de stichting HuisHenkVisch op, waar zijn eigen werk en zijn kunstverzameling zijn opgenomen en worden gepresenteerd in de tentoonstellingsruimte Auto Vitesse. Het werk van Henk Visch is opgenomen in belangrijke museale, bedrijfs- en privécollecties. Zijn beelden zijn op veel plekken in de publieke ruimte te bewonderen, ook in Apeldoorn: tegenover Paleis het Loo in Apeldoorn staat van zijn hand het Nationaal Canadees Bevrijdingsmonument (2000). Visch is winnaar van de Kunstpreis Darmstadt (Duitsland, 1991), de Prins Bernhard Cultuurfonds Cultuurprijs Noord-Brabant (2000) en de Jeanne Oosting Prijs (2018).

Brecht van Hulten praat met regisseur Marc Schmidt over zijn documentaire Als de nacht maar niet valt. 

Hoeveel uur heb je vannacht geslapen? Tel je wel eens zonder reden? Voelt het of je gedachten soms door iemand van buitenaf worden gestuurd? Preventie speelt een steeds grotere rol in de geestelijke gezondheidszorg. In plaats van te genezen, proberen we mentale problemen in toenemende mate te voorkomen, onder meer door enorme hoeveelheden data te verzamelen. In Als de nacht maar niet valt wordt deze ontwikkeling tegen het licht gehouden. In drie verhalen, in Nederland, Noorwegen en de USA, observeren we verschillende stadia van preventie: van vroege interventies bij basisschoolkinderen om angst op latere leeftijd te voorkomen, tot een jonge man die probeert een nieuwe psychose te voorkomen. In Florida vindt preventie haar hoogtepunt, als er een wijk wordt gebouwd waarin alle frictie wordt weggenomen met het ultieme doel om iedereen gelukkig te maken. Overal in de film duiken vragen op. De hoofdpersonen worden voortdurend gemeten en ondervraagd. De film zelf bevraagt deze vragen op zijn beurt weer: wat meten we met het verzamelen van gegevens over onze mentale toestand? Worden we inderdaad gelukkiger wanneer we helemaal geen tegenslag, geen onzekerheid en imperfectie ervaren? Wat gaat er verloren in deze zoektocht naar ons optimale zelf?

Annemieke Bosman praat Nadine Akkerman over haar boek De hartenkoningin, het leven van Elizabeth Stuart. 

Om het leven Elizabeth Stuart hangen veel mythes: ze zou spilziek zijn geweest en meer van haar aapjes hebben gehouden dan van haar kinderen. En dan werd ze ook nog eeuwenlang spottend ‘Winterkoningin’ genoemd, omdat ze maar één jaar koningin van Bohemen was.

De Hartenkoningin laat een heel andere vrouw zien. De Schotse koningsdochter was slim, geestig en excentriek, en ze beschikte over een ijzersterk geheugen. Ze trouwde met de toekomstige keurvorst van de Palts, Frederik, en volgde hem naar Duitsland. Een jaar nadat ze in 1619 in Praag tot koning en koningin van Bohemen waren gekroond, werden ze alweer verbannen, waarna ze zich in Den Haag vestigden, op een steenworp afstand van het Binnenhof.

Toen Frederik in 1632 stierf, dompelde Elizabeth zich in diepe rouw. Ze was erop gebrand de Duitse erflanden voor haar kinderen terug te krijgen, waarvoor ze haar grote internationale netwerk aanboorde. Ze hanteerde haar ganzenveer met dezelfde behendige precisie waarmee ze ooit te paard, hoogzwanger, wilde zwijnen had gespietst. Ze had bovendien veel meer invloed op de gang van zaken in oorlogvoerend Europa dan tot nu toe is aangenomen.

Nadine Akkerman (1978) is hoogleraar vroegmoderne literatuur en cultuur aan de Universiteit Leiden. Gedurende het academiejaar 2022-2023 was ze Visiting Senior Research Fellow aan Jesus College in Oxford. Ze ontcijferde en publiceerde de briefwisselingen van Elizabeth Stuart. Eerder schreef ze onder meer Invisible Agents, over de rol van vrouwen in vroegmoderne spionagenetwerken. Haar interdisciplinaire en vernieuwende onderzoeksmethoden zijn bekroond met de Ammodo Science Award en de Dr. Hendrik Muller Prijs.

Annemieke Bosman praat met schrijver Sholeh Rezazadeh over haar roman Ik ken een berg die op me wacht. 

Ik ken een berg die op me wacht vertelt over de veertigjarige Alma die woont in een woonboot op de Amstel, een rimpelloze rivier. Ze heeft een drukke baan. Op een dag neemt ze een radicaal besluit: ze reist in haar eentje naar Iran. Daar sluit ze zich aan bij een nomadenvolk. Saray hoedt schapen en melkt geiten. Ze is verliefd op een jongen van een andere nomadenfamilie en ontmoet hem in het geheim aan de oever van de Aras, de bruisende rivier die door het ruige berglandschap dendert.

Lukt het Alma om haar jachtige bestaan achter zich te laten? De nomaden leven bij de dag en eten wat de seizoenen te bieden hebben. In plaats van constant op hun iPhone te turen zijn ze verbonden met elkaar. Maar ze worden in hun voortbestaan bedreigd. Door de klimaatverandering wordt het steeds droger, Aras buldert minder en steeds meer jonge nomaden willen in de stad leven.

Sholeh Rezazadeh (1989) kwam in 2015 vanuit Iran naar Nederland. Haar romandebuut De hemel is altijd paars (2021) werd bekroond met de Debutantenprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde 2022 en met de Bronzen Uil Publieksprijs 2021. Het stond bovendien op de longlist van de Libris Literatuur Prijs 2022 en de Hebban Debuutprijs 2022. Van De hemel is altijd paars werden meer dan 25.000 exemplaren verkocht.

Annemieke Bosman in gesprek met Sandra Smets, kunsthistoricus en gastconservator van het project 'Kunst tussen de ruïnes'.

Hierin staan kunstenaars in Rotterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog centraal. Hoe verliep hun leven in nasleep van het bombardement van 14 mei 1940? Voor welke onmogelijke keuzes kwamen zij te staan?

De presentatie in Depot Boijmans Van Beuningen toont een rijke selectie schilder- en tekenwerk (plus enkele sculpturen) uit de MBVB-collectie. Het is werk van grotendeels Rotterdamse makers, zoals Agnes Canta, Wally Elenbaas en Dolf Henkes. Ze vertellen het verhaal van hun tijd: een wereld op drift, verwarring, bombardementen, ruïnes en onverwachte momenten van schoonheid. Veel werk is lang niet te zien geweest!

Sandra schreef ook het boek 'De vuurvogelgeneratie', waarin Smets het leven beschrijft van een tiental kunstenaars tijdens de oorlog in Rotterdam. Het schetst een beeld van een stad in puin en hoe kunstenaars de brokstukken weer mede aan elkaar lijmden. 

Annemieke Bosman praat met schrijver en dichter Maud Vanhauwaert over haar romanTosca . 

In een brief aan haar uitgever legt vertaalster May uit hoe een treffend potloodportret het begin vormde van een verstikkende uitwisseling van woorden met Aline, een jonge vrouw die zich al lijkt te verzoenen met haar nakende dood. Hoe harder May deze Aline probeert te leren kennen, te begrijpen, te redden, hoe meer May met lege handen lijkt te staan. En lege pagina’s.

Tosca is een poëtische roman vol onderhuidse spanning over twee vrouwen die verstrengeld raken in een toxische relatie, waarbij de grens tussen feit en fictie flou wordt en waarin steeds twijfelachtiger wordt wie wie parasiteert. Een even zinderend als poëtisch kat-en-muisspel. 

Maud Vanhauwaert is schrijver en performer. Ze publiceerde de gelauwerde bundels Ik ben mogelijk (2011) en Wij zijn evenwijdig_ (2014) en schrijft cursiefjes voor De Morgen. Uit haar Antwerps stadsdichterschap vloeide Het stad in mij (2020), dat werd bekroond met de Jan Campertprijs en door De Morgen ‘een feest’ werd genoemd. Tosca is haar romandebuut.

Brecht van Hulten praat met schrijver Julien Ignacio over zijn roman Goudjakhals. 

Goudjakhals is een ketting van migrantenstemmen. Het speelt zich af op de fonkelnieuwe grachten van Amsterdam in de Gouden Eeuw, op de zonnige, dansende eilanden Aruba en Curaçao, in de kapotgeschoten straten van Beirut en Aleppo, of in een vluchtelingenkamp op Lesbos onder erbarmelijke omstandigheden. Behalve over liefde en fami­lie gaat het, onder veel meer, over de eenzaamheid van een Palestijn met een gebroken hart en over een Iraanse Koerd die in een onmogelijke situatie bevriend raakt met een AI­chatbot.

Julien Ignacio (1969) studeerde af als literatuurwetenschapper. Hij publiceerde theaterteksten, blogs en korte verhalen. In 2008 ontving hij de El Hizjra-literatuurprijs voor zijn toneelstuk Hotel Atlantis. Hij is redacteur van literair tijdschrift Tirade en bestuurslid van de Werkgroep Caraïbische Letteren. Bij Van Oorschot verscheen in 2018 zijn debuutroman Kus (nominatie Bronzen Uil). Met collegaschrijver Raoul de Jong stelde hij Dat wij zongen samen, een bloemlezing Caraïbische literatuur die in 2022 uitkwam bij uitgeverij Das Mag.

Annemieke Bosman in gesprek met verzamelaars-echtpaar Carla en Pieter Schulting.

Kunsthal KAdE toont vanaf aankomend weekend de collectie Afrikaanse kunst van Carla en Pieter Schulting. In de afgelopen vijf jaar hebben zij een omvangrijke verzameling aangelegd van 170 kunstwerken van 154 kunstenaars uit 33 Afrikaanse landen en de Afrikaanse diaspora.

In de tentoonstelling 'Africa Supernova' wordt een dwarsdoorsnede uit de collectie getoond, die laat zien hoe divers, complex, en veelbelovend de artistieke ontwikkeling van de hedendaagse Afrikaanse kunst is.

Kernen worden gevormd door kunstenaars uit Zuid-Afrika, Ghana, Nigeria, Ivoorkust, Kameroen, Oost-Afrika en Noord-Afrika. Met een focus op jonge kunstenaars - het grootste deel is rond de dertig jaar oud - is de tentoonstelling een bloemlezing uit een kunstscene in opkomst.

Annemieke Bosman in gesprek met documentairemaakster Laura Stek.

Laura Stek maakte de korte documentaire 'Vluchtval', die op maandag 25 september bij de VPRO op televisie te zien is.
'Vluchtval'vervlecht de levensverhalen van twintiger freerunner Abdallah Marega (1992) en de negentigjarige dichteres Jana Beranová (1932). 

Amsterdam juni 2023 Wat gebeurt er als je alles abrupt moet achterlaten? Als je belandt in een vrije val waarin je volledig op jezelf bent aangewezen? Beranová en Marega weten hoe dat voelt en proberen er grip te krijgen: de een via het woord, de ander via beweging. Vluchtval is een documentaire over ontworteling en wat er gebeurt met hoofd en lijf op het moment dat de grond onder je voeten wegvalt. 

De oorlog in Oekraïne bracht Jana Beranová weer terug naar 1948, het jaar dat ze samen met haar ouders het communistische Tsjecho-Slowakije ontvluchtte. Terwijl Jana in Rotterdam een nieuw thuis bouwde met woorden, kon haar moeder niet aarden in Nederland. Gedreven door een alles verzengende heimwee sprong ze op een dag van zes hoog naar beneden. “Dat is de grootste tragiek in mijn leven. Veel van mijn gedichten gaan over haar.” Jana is haar hele leven op zoek geweest naar woorden die het gevoel van ontheemding kunnen beschrijven. Soms vond ze de juiste. 
Freerunner Abdallah groeide op in Parijs in een Malinees gezin. Toen hij vijf jaar oud was, besloten zijn ouders hem tegen zijn zin naar familie in Mali te sturen. Op zijn elfde kwam hij terug naar Frankrijk maar hij kon daar niet meer aarden. Parkour gaf hem weer controle op zijn omgeving. “Parkour is een vluchttechniek uit de Eerste Wereldoorlog: jezelf uit een benarde situatie redden, met alleen je lichaam als instrument.”