បទសម្ភាស

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិនារាត្រីនេះគឺ លោកជិន ម៉ាលីន រដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌។ នៅថ្ងៃនេះ លោក ជិន ម៉ាលីន បានជួបពិភាក្សាតាមប្រព័ន្ធអនឡាញជាមួយនឹងអ្នករាយការណ៍ពិសេសសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំកម្ពុជា លោក វីទីត មុនថាប៊ន ដោយជជែកអំពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស លំហប្រជាធិបតេយ្យ និងការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា មួយរយៈចុងក្រោយ។ លោក ជិន ម៉ាលីន បានបញ្ជាក់ថា កិច្ចពិភាក្សាមានការស្វែងយល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមក។ បញ្ហាខ្វែងគំនិតគ្នាមួយចំនួនវិញ លោក ជិន ម៉ាលីន បានសើ្នអ្នករាយការណ៍ពិសេសសិទ្ធិមនុស្ស ថាមិនគួរមើលរូបភាពតែមួយជ្រុង រួចវិនិច្ឆ័យបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងលំហប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាឡើយ។

នៅថ្ងៃចន្ទទី២១មីនាស្អែកនេះ ជាទិវាព្រៃឈើពិភពលោក។ ទិវាព្រៃឈើពិភពលោក ដែលត្រូវបានប្រារព្ធក្នុងទម្រង់ខុសគ្នា រវាងរដ្ឋាភិបាល សង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ សម្រាប់ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ទិវាព្រៃឈើពិភពលោកឆ្នាំនេះ ធ្វើឡើងក្រោមប្រធានបទ «យើងមានសិទ្ធិចូលរួមការពារព្រៃឈើ ដើម្បីជីវិតនៅលើភពផែនដី»។ លោក ហេង គឹមហុង ប្រធានផ្នែកកម្មវិធីស្រាវជ្រាវ និងតស៊ូមតិនៃសមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា បានបញ្ជាក់ថា ប្រធានបទនេះធ្វើឡើង ដើម្បីនិយាយពីសារប្រយោជន៍នៃព្រៃឈើ និងការរឹតត្បិតសិទ្ធិសកម្មជនមិនឲ្យចូលរួមសកម្មភាពការពារព្រៃឈើ។ បើតាមលោក ហេង គឹមហុង ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏បានដាក់ញត្តិទៅក្រសួងបរិស្ថាន ដើម្បីសុំជួបពិភាក្សាដោយលើកយកពីលំហចូលរួមការពារធនធានធម្មជាតិពីសំណាក់អង្គការសង្គមស៊ីវិល។

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិនារាត្រីនេះគឺ លោក ថាច់ សេដ្ឋា អ្នកនាំពាក្យគណបក្សភ្លើងទៀន។ គណបក្សភ្លើងទៀននៅថ្ងៃសុក្រម្សិលមិញ បានជួបពិភាក្សាជាមួយក្រសួងមហាផ្ទៃ អំពីកង្វល់មួយចំនួនទាក់ទងនឹងបរិយាកាសនយោបាយ។ តែជាមួយគ្នានេះ ភាគីក្រសួងមហាផ្ទៃ តាមរយៈអ្នកនាំពាក្យបានបញ្ជាក់ថា សមត្ថកិច្ចកំពុងប្រមូលភស្តុតាងមួយចំនួន ដែលសង្ស័យថាគណបក្សភ្លើងទៀនបំពានច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ។ លោក ថាច់ សេដ្ឋា បានឆ្លើយតបថា សាររបស់អ្នកនាំពាក្យពេលនេះ ជាការគំរាមកំហែងដល់បេក្ខជនឈរឈ្មោះក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ របស់បក្សភ្លើងទៀន ខណៈដែលការបោះឆ្នោតខិតជិតមកដល់។

ភ្ញៀវ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​វិទ្យុ​បារាំង​អន្ដរជាតិ RFI នា​រាត្រីនេះ គឺលោក គីន ហ្សង់សៀន និងលោក យាន រស្មី ដែល​ជា​បណ្ណាធិការ និង​ជា​សហអ្នក​និពន្ធ នៃ​សៀវភៅ «វ៉ាន់ ណាត»។ ជា​សៀវភៅ​​កម្រង​ស្នាដៃ​គំនូរ​របស់​អតីត​អ្នក​ទោស​នៅ​គុក​ទួល​ស្លែង ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម គឺ​លោក វ៉ាន់ ណាត។ សម្រាប់​បណ្ណាធិការ លោក គីន ហ្សង់សៀន និង​សហអ្នក​និពន្ធ លោក យាន រស្មី សៀវភៅ «វ៉ាន់ ណាត» នេះ មាន​ជា​សក្ខីកម្ម​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ ព្រម​ទាំង​បាន​រួម​ចំណែក​បំពេញ​ចន្លោះ​ខ្វះ​ខាត​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សិល្បៈ នៅ​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។

កាលពីថ្ងៃពុធ​ម្សិលមិញ​ និងថ្ងៃនេះ ​ក្រសួងការងារ​បានកោះហៅ​តំណាង​បុគ្គលិក​ និង​និយោជក​នៃក្រុមហ៊ុន​ណាហ្គាវើលដ៏​ឲ្យចូលតុចរចា​បញ្ចប់វិវាទ​ ដែលអូស​បន្លាយ​ជាច្រើនខែ។​ ក៏ប៉ុន្តែភាគី​តំណាងសហជីព​ កម្មករ​នៃក្រុមហ៊ុន​ណាហ្គាវើលដ៏មិនបាន​ចូលរួមទេ ​ដោយសំអាងថាការ​ចរចាអាចប្រព្រឹត្ត​ទៅបាន​លុះត្រាតែពួក​គេទាំង១១នាក់​ត្រូវបានដោះលែង​ទាំងអស់។​ កញ្ញា ឈឹម ស៊ី​ថរ ប្រធាន​សហជីព​ទ្រទ្រង់​សិទ្ធិ​ការងារ​បុគ្គលិក​កម្មករ​ខ្មែរ​នៃ​ក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើល ឲ្យដឹងថាប្រតិភូតំណាងសហជីពទាំងអស់ត្រូវការពេលវេលាយ៉ាងហោច១សប្តាហ៍ក្រោយការដោះលែង ដើម្បីពិនិត្យមើលបច្ចុប្បន្នភាពការងារ និងអ្នកតវ៉ាជាមុនសិន។ ដោយបដិសេធពីការបង្ខិតបង្ខំ កញ្ញា ស៊ីថរ ដែលបានជាប់ឃុំជាង២ខែ បញ្ជាក់ថាពួកគេត្រូវការដំណោះស្រាយមួយដែលឈ្នះទាំងអស់គ្នា បន្ទាប់ពីធ្វើការសម្រេចចិត្តដ៏លំបាក ធ្វើលិខិតសុំអន្តរាគមន៍ឲ្យពួកគេបាននៅក្រៅឃុំ។

តម្លៃប្រេងឥន្ធនៈនៅកម្ពុជាបានហក់ឡើងបន្ថែមទៀត ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦មីនាដល់ថ្ងៃទី៣១មីនាខាងមុខ ដោយ​ក្នុង​មួយលីត្រសាំងធម្មតាឡើងថ្លៃ៥០០រៀល ពោលឡើងដល់៥៣០០រៀល ខណៈប្រេងម៉ាស៊ូតឡើងថ្លៃ៧០០រៀលបន្ថែម គឺស្មើនឹងតម្លៃសាំងធម្មតាដែរ។ បើតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម​ តម្លៃប្រេងអាចចុះមកវិញ នៅពេលដែល​សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន ត្រូវបានបញ្ចប់។ សម្រាប់កម្ពុជាលោក ប៉ែន សុវិជាតិ អះអាងថា នឹងមិនឲ្យ​ខ្វះប្រេងប្រើប្រាស់នោះឡើយ ហើយចំពោះអ្នកលក់​ប្រេងដែលលើសពីអ្វី​ដែល​ក្រសួងបានកំណត់ ពួកគេនឹងត្រូវប្រឈមមុខច្បាប់។

កាលពី៣០ឆ្នាំមុន​ កងកម្លាំង​មួកខៀវ​ចំរុះជាតិ​សាសន៍​ចំនួន៤៧​ប្រទេស​រួមមាន​ជាង ១៥ ០០០នាក់ ​បានមក​ដល់​កម្ពុជា​នៅក្នុង​បេសកកម្ម​ថែរក្សា​សន្តិភាព​ក្រោមឈ្មោះ​ថាអាជ្ញាធរ​បណ្តោះអាសន្ន​នៃអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ប្រចាំនៅ​កម្ពុជា​ ឬអ៊ុនតាក់។​ នៅថ្ងៃអង្គារ​នេះ ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​លើកទឹកចិត្ត​ និង​ជប់លៀងដល់​កងទ័ពជើងទឹក​ជប៉ុន​ជិត២០០នាក់ ​ដែលបាន​ធ្វើទស្សនកិច្ច​នៅខេត្ត​ព្រះសីហនុ​តាមរយៈនាវា​២គ្រឿង។​ ជាកម្មវិធី​រំលឹក​ដល់​ខួប៣០ឆ្នាំ ​នៃវត្តមាន​កងទ័ព​ជប៉ុន​នៅកម្ពុជា​ក្រោមឆ័ត្រអ៊ុនតាក់។​ លោក យ៉េង វីរៈ ​ប្រធានគណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន​ និង​ជាអតីត​អ្នកបកប្រែ​មួយរូប​សម័យ​អ៊ុនតាក់​បានមើលឃើញថា ​វត្តមាន​អ៊ុនតាក់កាលពី៣០ឆ្នាំមុន​ មានសារៈសំខាន់​ណាស់សម្រាប់​ប្រទេសកម្ពុជា​ បើទោះណាជានៅ​មាន​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​ខ្លះពីភាគីខ្មែរក៏ដោយ។​ លោកថា​ សន្តិភាព​នៅកម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ គឺមិនអាចកាត់ផ្តាច់​បាន​ពីវត្តមាន​របស់​អ៊ុនតាក់​បានឡើយ។​

កម្ពុជា ​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​កាលពីចុង​សប្តាហ៍​​កន្លង​ទៅ​នេះ​ បាន​បើក​កិច្ចប្រជុំ​គណៈកម្មាធិការ​ចម្រុះ​លើក​ទី​១១​ នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ​ដោយ​មាន​អ្នក​ចូលរួម​​ដោយ​ផ្ទាល់ ​និង​តាម​អនឡាញ​។ លោក ​លុយ ដាវីដ ​រដ្ឋលេខាធិការក្រសួង​ការបរទេស​ បាន​ថ្លែង​ឲ្យដឹង​ថា ​ភាគី​ទាំងពីរ​បាន​លើក​យក​ប្រធានបទ​បច្ចុប្បន្នភាព​នយោបាយ​សំខាន់​ៗ​ទាំង​នៅ​កម្ពុជា ​និង​នៅ​សភាពអឺរ៉ុប​មក​ជជែក​រួមនឹង​បញ្ហា​ភូមា ​បញ្ហា​អ៊ុយក្រែន ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ទ្វេរភាគី ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​ផងដែរ។ តាម​លោក លុយ ដាវីដ ​កម្ពុជា ​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប ​ក៏នៅមាន​បញ្ហា​មួយចំនួន​ដែល​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​ដែរ ​ដូចជា​បញ្ហា​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស ​និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ជាដើម​។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត​ បញ្ហា​ភាព​អនុគ្រោះ​ពន្ធ​ពី​សហភាព​អឺរ៉ុប ​EBA ​ក៏ត្រូវបាន​លើក​មក​ជជែក​ផងដែរ ​ដោយ​សហភាព​អឺរ៉ុប ​លើក​ទឹកចិត្ត​ដល់​កម្ពុជា​បន្ត​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដែលនៅ​សេសសល់ ​ដើម្បី​ទទួលបាន​ EBA ​១០០​%​ មក​​វិញ​​។ នេះបើ​តាម​លោក​ លុយ ដាវីដ​។

៩៤%​នៃ​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​ការ​តម្លើង​ពន្ធ​លើ​ថ្នាំ​ជក់។​នេះ​បើ​តាម​ការ​ស្ទង់​មតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លោក​វេជ្ជបណ្ឌិត មុំ គង់ លើក​មក​អះអាង។ តាម​រយៈ​លទ្ធផល​នៃ​ការ​ស្ទង់​មតិ​នេះ ​ក្រុម​អង្គការ​ដែល​ធ្វើការ​ខាង​សុខភាព បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​តម្លើង​ពន្ធ​លើ​ថ្នាំជក់​ឲ្យ​បាន​ខ្ពស់ ដើម្បី​ជួយ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ និង​កាត់​បន្ថយ​អ្នក​ជក់​បារី។ នាយក​អង្គការ​ចលនា​ដើម្បី​សុខភាព​កម្ពុជា បាន​លើក​ឡើង​ថា ការ​តម្លើង​ពន្ធ​ថ្នាំ​ជក់​ជា​ក្តី​បំណង​របស់​ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា ពីព្រោះ​វា​នឹង​ជួយ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ប្រមាណ​២​លាន​នាក់​ឈប់​ជក់​បារី និង​មនុស្ស​ប្រមាណ​១៥០០០​នាក់​រួច​ផុត​ពី​សេចក្តី​ស្លាប់​ដោយសារ​ការ​ជក់​បារី​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ៗ​។

នៅក្នុងជំនួបរវាងប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត(គ.ជ.ប) លោក ប្រាជ្ញ ចន្ទ និងលោក វិ​ទិ​ត មុន​តា​ប៊​ន អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជានាថ្ងៃសុក្រនេះ ភាគីទាំងពីរបានផ្តោតសំខាន់ទៅលើចំណុចចំនួន៥ ដែលក្នុងនោះមាន គោលការណ៍​តម្លាភាព ការប្រើប្រាស់​ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក ការចូលរួម​របស់​អ្នកសង្កេតការណ៍​ជាតិ ​និង​អន្តរជាតិ​ ការទទួលនិង​ដោះស្រាយ​បណ្ដឹង​ដោយ​តម្លាភាព និងការបង្កើត​ការិយាល័យបោះឆ្នោត​នៅក្រៅ​ប្រទេស។ លោក សោម សូរីដា អ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតបញ្ជាក់ថា គ.ជ.ប នៅតែគោរពទៅតាមច្បាប់ ដោយច្បាប់មិនអនុញ្ញាតឲ្យមានការបង្កើតការិយាល័យរៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្រៅប្រទេសឡើយ ខណៈដែលពលរដ្ឋខ្មែរចំណាកស្រុកនៅក្រៅប្រទេសមានរហូតដល់ជាង១លាននាក់។