Lestin

Textar í kennslubókum fyrir tungumálanema eru misskemmtilegir. Þessu kynntist Karítas Hrundar Pálsdóttir þegar hún lærði japönsku þar í landi fyri rnokkrum árum. Nú hefur hún sent frá sér örsagnasafnið Árstíðir, en bókin er sérstaklega hugsuð fyrir lesendur sem eru að læra íslensku sem annað mál.

Halldór Armand Ásgeirsson flytur okkur þriðjudagspistil. að þessu sinni fjallar hann um fortíðina, minningar og skilaboðin um að „halda áfram“. Skilaboð sem hann er ekki viss um að hafi verið gagnleg fyrir þebversku drottninguna Níóbe eftir að börn hennar voru myrt af guðunum.

Um þessar mundir má heyra kór táninga flytja söngvasafn í Tjarnarbíói undir heitinu The Teenage Songbook of Love and Sex eða söngbók táningsins um ást og kynlíf. Söngvarnir eru samdir af unglingunum sjálfum um þeirra eigin reynslu af rómantískum samböndum og kynlífi, fjalla um ástina, forvitni, misnotkun, að koma út úr skápnum, fyrstu kynlífsupplifunina og ástarsorgina. Lestin lítur við á frumsýningu hjá hópnum og skyggnist inn í heim unglingsins.

MeToo-bylgjan sem hefur skekið heiminn undanfarin ár hefur loksins náð inn í franskan bókmenntaheim með nýrri bók "Le Consentement" eða Samþykkið. Þar lýsir Vanessu Springora misnotkun sem hún varð fyrir af hendi hins virta rithöfundar Gabriels Matzneff þegar hún var aðeins 14 ára gömul. Matzneff hefur ekki farið í felur með kynferðislegan áhuga sinn á ungmennum í gegnum tíðina en sjaldan verið gagnrýndur.

Í dag eru 30 ár liðin frá útgáfu lags MC Hammer, „Can't Touch This“. Ósnertanlegar danshreyfingar hamarsins í tónlistarmyndbandi lagsins hafa verið uppspretta gleði allar götur síðan og eins er dægurmenningin þrungin af vísunum í texta þess. Samt er það eini smellur MC Hammer á heimsvísu. Við lítum á lagið og feril hamarsins í Lestinni í dag.

Þá rennir Lestin yfir tilnefningar til Óskarsverðlauna sem afhjúpaðar voru í dag og Tómas Ævar Ólafsson flytur fyrsta pistilinn í þriggja pistla seríu um veggjakrot.

Á tímum hamfarahlýnunnar og loftslagskvíða fallast mörgum hendur gagnvart ástandinu í Ástralíu þar sem skógareldar geysa af miklum ofsa. Sumir kjósa að breiða sængina yfir höfuðið, signa sig og vona það besta en aðrir grípa sér prjóna í hönd. Lestin leit við á Kex Hostel í gær þar sem hátt í hundrað manns sóttu viðburðinn „Prjónað fyrir Ástralíu.“

Sænski tónlistarmaðurinn Mikael Lind hefur verið búsettur á Íslandi í meira en áratug og hefur verið virkur þátttakandi í íslensku tónlistarlífi. Um helgina fagnar hann útgáfu nýrrar plötu, Spaces in Between, með tónleikum í Mengi við Óðinsgötu. Plötuna vinnur Mikael með japanska fiðluleikaranum Hoshiko Yamane úr hinni goðsagnakenndu rafsveit Tangerine Dream.

Nú er rykið farið að setjast á hinum ýmsu ársuppgjörum fjölmiðla og listum yfir bestu listaverk ársins 2019. Við skoðum þá tónlist sem þykir hafa staðið upp úr á árinu , og rifjum upp pistil Davíðs Roach Gunnarssonar um þá plötu sem þykir hvað best. En hún er með Lönu Del Rey.

Eitt af yfirlýstum markmiðum Útvarp 101 er að vera stökkpallur fyrir næstu kynslóð tónlistarmanna. Eldri kynslóðir fá þó að þvælast með og í einu tilfelli löngu dauðar kynslóðir. Sú tónlist er í höndum Nönnu Kristjánsdóttur, umsjónarmanns, hlaðvarpsþáttarins Classic sem fjallar um hina ýmsu meistara klassískrar tónlistar á kumpánlegum nótum.

Við rýnum í nýjustu Stjörnustríðskvikmyndina, Star Wars: The Rise of Skywalker, en það er níunda og síðasta myndin í heildarsögunni um Geimgengla-fjölskylduna. Gunnar Theodór Eggertsson er ekki hrifinn af myndinni.

Í grein í nýjasta hefti Ritsins skrifa Guðrún Steinþórsdóttir, doktorsnemi í bókmenntum, og Bergljót Soffía Kristjánsdóttir um ferðamannavörur, minjagripi og þá sjálfsmynd sem Íslendingar draga upp af sjálfum sér og landinu slíkum varningi. Við ræðum við Guðrúnu í lundabúð við Laugarveg.

Og við minnumst bandaríska rithöfundarins Elizabeth Wurtzel sem lést í gær 52 ára gömul. Wurtzel var ein mest áberandi rödd X-kynslóðarinnar svokölluðu og vakti athygli fyrir opinská sjálfsævisöguleg skrif sín um þunglyndi og eiturlyfjafíkn.

Sú var tíðin að áhorfendur þurftu að bíða eftir því að fylgjast með uppáhalds sjónvarpsþáttunum sínum viku eftir viku. Streymisveitur og hámhorf hafa útrýmt þessari bið að miklu leyti en örfáir þættir frá fyrri tíð hafa blómstrað í línulegu áhorfi. Þeirra á meðal eru þættir um piparsveina og piparmeyjar og í dag skyggnumst við í 2000 manna Facebook grúppu sem meltir örlög þeirra í viku hverri.

Í síðustu viku varpaði mannlaus dróni frá bandaríkjaher sprengju sem grandaði íranska hershöfðingjanum Qasem Souleimani. Síðan þá hefur gríðarleg spenna verið í samskiptum Bandaríkjanna og Íran, og stríð jafnvel yfirvofandi. Í pistli sínum í dag fjallar Halldór Armand Ásgeirsson og setur í samhegi við forláta gólfmottu sem honum áskotnaðist fyrir nokkrum árum.

Og við höldum áfram að velta fyrir okkur tímaskynjun nútímamannsins. Í dag skoðum við muninn á hringrásartíma og línulegum tíma, og tengsl þess síðarnefnda við hugmyndi um heimsendi. Einmitt þar byrjum við þennan þriðjudaginn

Í nótt braut Hildur Guðnadóttir blað í sögu Golden Globe verðlaunanna þegar hún hlaut verðlaunin fyrir tónlistina í kvikmyndinni Joker. Við fjöllum um verðlaunin og þýðingu þeirra, fyrir Hildi og aðra, og rennum yfir atburði næturinnar.

Nú í upphafi árs fjárfesta margir í almanaki fyrir árið 2020. Í árþúsundi hafa menn notað ýmis konar dagatöl og tímamælingatæki til að ná utan um tímann. Elsta íslenska almanakið sem enn er gefið út er almanak háskóla íslands - það hefur komið út í meira en eina og hálfa öld. Við ræðum við Þorsteinn Sæmundsson hefur unnið við útgáfu almanaksins um áratugaskeið í Lestinni í dag.

Áslaug Torfadóttir rýnir í Watchmen, nýja sjónvarpsþætti sem byggja á frægri myndasögu Alans Moore frá árinu 1987. Þættirnir gerast þremur áratugum síðar í sama sagnaheimi og myndasagan sem tókst á við kjarnorkuótta kaldastríðsáranna og afbyggði hina hefðbundnu ofurhetjumynd.

Fyrsta sólóplata tónlistarkonunnar Sunna Margrétar, sem áður söng með hljómsveitinni Bloodgroup, kom út á dögunum. Stuttskífan Art of History inniheldur tilraunakennt rafpopp sem hefur strax vakið nokkra athygli, hlaut meðal annars Kraumsverðlaunin í desember áður en hún var komin út opinberlega.

Auðmagn og hugmyndafræði, Capital et idéologie, nefnist ný bók franska hagfræðingsins Thomas Picketty, en hann varð alþjóðlega stjarna í heimi fræðanna árið 2013 eftir að hann gaf út stórvirkið Auðmagnið á 21. öldinni. Við heyrum um nýjstu bók Picketty í Lestinni í dag.

Áður en árið var úti bárust mikilvægar fréttir úr heimi fræga fólksins: Brad Pitt og Jennifer Aniston elska hvort annað aftur. Hvað það þýðir nákvæmlega skiptir kannski ekki öllu máli. Aðdáendur þeirra grafa gömlu Brennifer bolina upp úr skápum og skúffum á meðan stuðningsmenn Brangelinu gráta söltum tárum. Í dag ferðast Lestin aftur í tímann, rifjar upp skilnaðinn sem skók Hollywood og skoðar ást okkar á frægum pörum.

Í síðustu Lest ársins líta lestarstjórarnir um öxl á menningarárið sem er að líða. Pistlahöfundar síðustu mánaða leggja orð í belg, velja sín uppáhalds listaverk og skoða það sem einkennt hefur menningarumræðuna.

Gestir þáttarins eru Anna Gyða Sigurgísladóttir, Ásgeir H. Ingólfsson, Áslaug Torfadóttir, Davíð Roach Gunnarsson, Gunnar Theodór Eggertsson, Jelena Ciric, Laufey Haraldsdóttir, Marta Sigríður Pétursdóttir, Tómas Ævar Ólafsson og Þórður Ingi Jónsson.

Myndlist getur verið sníkjudýr á vef-vettvangi á borð við Facebook, E-bay og Amazon. Það er að minnsta kosti kenningin sem drífur áfram sýningarhald í netgalleríinu Cosmos Carl. Galleríið fær listamenn til að nýta sér fjölbreyttan vefvang í sköpun og sýningu listaverka sinna. Við ræðum við annan eigenda þessa sérstaka sýningarýmis, Sæmund Þór Helgason, í Lestinni í dag.

Davíð Roach Gunnarsson flytur okkur pistil um eina bestu jólaplata allra tíma. Sú var sett saman af manni sem nú situr í fangelsi fyrir morð. Upptökustjórinn, lagahöfundurinn og annálaði ofbeldismaðurinn Phil Spector gaf heiminum jólagjöf árið 1963, plötuna A Christmas Gift For You. Hún vakti hins vegar minni athygli en hún átti skilið því hún kom út sama dag og annað alræmt morð var framið.

Og við flytjum ykkur jólakveðju í þessum síðasta þætti fyrir jól - eða kannski sendið þið okkur kveðjurnar. Jólakveðjum almennings hefur verið útvarpað hér á Rás 1 frá 1932 og eru þær órjúfanlegur hluti af jólahaldi margra Íslendinga.

En við byrjum á kvikmynd um ketti.

Katrín Sif Einarsdóttir er líklega einhver víðförlasti Íslendingur sögunnar, að minnsta kosti ef talið er í heimsóttum löndum, en hún hefur komið til meira en 200 lönd. Katrín heimsækir Lestina í dag og segir frá ferðalífstílnum.

Listamaðurinn Loji Höskulds situr fyrir svörum hjá Önnu Gyðu Sigurgísladóttur sem hefur leitað innblásturs meðal viðmælenda sinna síðastliðna mánuði.

Tómas Ævar Ólafsson flytur okkur sinn þriðja og síðasta pistil um myrkari hliðar jólahátíðarinnar. Hann hefur fjallað um neyslumókið, barna- og dýraslátrun en í dag fjallar hann um endurtekninguna.

En við byrjum á andlátsfregn sem barst í vikunni. Tónlistarmaðurinn, Ásgeir Magnús Sæmundsson, betur þekktur sem Geiri Sæm, lést á heim­ili sínu í Reykja­vík 15. des­em­ber síðastliðinn, 55 ára að aldri.