Lestin

Þann 23. mars 1983 voru lög um bann við ofbeldismyndum samþykkt. Tveimur árum síðar var birtur svonefndur bannlisti, með 67 kvikmyndum, sem ólöglegt var með öllu að dreifa eða sýna á Íslandi. Aðgerðirnar, ástæður þeirra og umgjörð voru róttækt inngrip í menningarneyslu þjóðarinnar að sögn Björns Þórs Vilhjálmssonar lektors sem fjallar um bannlistann og Kvikmyndaeftirlit ríkisins í nýjustu útgáfu Ritsins, tímarits Hugvísindastofnunnar.

Laufey Haraldsdóttir, leikkona og uppistandari, heldur áfram að skoða menningarfyrirbærið meme í þriðja pistli af fjórum um grínmenningu internetsins veltir hún fyrir sér: af hverju eru meme fyndin?

Já, takk! nefnist nýjasta plata rafpoppsveitarinnar Sykur. Davíð Roach Gunnarsson rýnir í tónlist sveitarinnar í Lestinni í dag.

En við byrjum á hvolfþaki dómkirkju heilags Páls í London.

Já, í símaskránni má finna þrjá einstaklinga sem gefa upp starfsheitið „kolefnisfargari.“ Þetta er starfsfólk hjá CarbFix verkefni Orkuveitu Reykjavíkur, tilraunaverkefni sem vinnur að því að festa í bergi koldíoxíð sem annars færi út í andrúmsloftið. Við heimsækjum Hellisheiðarvirkjun og forvitnumst um Carbfix aðferðina hjá Söndru Ósk Snæbjörnsdóttur, kolefnisfargara.

Miklir eldar geysa í Ástralíu. Skógar brenna, hús og jafnvel votlendi. Fuglar forða sér á flugi, kengúrur skoppa í burt á ógnarhraða en eina vörn hægfara kóalabjarna er að klifra hærra upp í gúmmítrén, sem síðan brenna. Fyrirsagnir um að eldurinn sé að útrýma kóalabjörnum eru þó ýktar. Það er eftir allt svo margt annað sem er að útrýma kóalabjörnum, svo sem lægra næringargildi í fæðu þeirra og klamydía. Við tökum fyrir hinar mörgu krísur kóalabjarna í Lestinni í dag.

Og Anna Gyða Sigurgísladóttir heldur áfram leit sinni að andagiftinni. Viðmælandi hennar í dag er Elísabet Elma Líndal, nemandi í kvikmyndaskóla í Prague. Hún grípur sig stundum við að stara á fólk.

Gunnar Theodór Eggertsson rýnir í tölvuteiknimyndina Frozen 2 og nýjustu kvikmyndin Martins Scorcese The Irishman.

Við sökkvum okkur svo ofan í heim bandaríska hryllingssagna-höfundarins H.P. Lovecraft með Úlfhildi Dagsdóttur en hún skrifar grein í nýjasta hefti Tímarits Máls og menningar um áhrif Lovecrafts á afþreyingarmenningu samtímans, allt frá íslenskum myndasögum til bandarískra sjónvarpsþáttaraða.

Við fjöllum um flækjupúðann, Notknot eftir hönnuðinn Ragnheiði Ösp Sigurðardóttur, sem hefur notið mikilla vinsælda síðustu misseri, og yfirvofandi breytingar á framleiðslu hans.

Áratugurinn milli fyrri heimsstyrjaldar og valdatöku nasista var mikill óvissutími í Þýskalandi, en á sama tími mikill gerjunartími í hugsun og heimspeki. Í bókinni Tími töframanna er rakin saga fjögurra frumlegustu hugsuða þessara ára í þýskalandi og hvernig þeir tókust á við ólguna og tilvistarlegt uppnámið sem fylgdi í kjölfar heimsstyrjaldarinnar. Arthúr Björgvin Bollason þýðandi segir frá bókinni - og svo heyrum við líka í þessum töframanni.

Í dag er alþjóðlegur baráttudagur Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi. Stella Samúelsdóttir framkvæmdastýra landsnefndar UN Women á Íslandi leit við í Efstaleitið og ræddi um ljósagönguna sem nú er að hefjast á Arnarhóli.

Og við lítum yfir lista sigurvegara á AMA tónlistarverðlaununum sem veitt voru í nótt en þar féll meðal annars gamalt met Michael Jackson.

Þá skoðum við fyrirbærið „molka“ - faraldur í Suður Kóreu þar sem kynferðisleg myndbönd eru tekin af konum án þeirrar vitneskju. Um helgina fannst K-Pop söngkonan Goo Hara látin á heimili sínu en ýmislegt bendir til að „molka“ hafi átt þátt í að draga hana til dauða.

Bergmál nefnist ný kvikmynd Rúnars Rúnarssonar sem var frumsýnd í vikunni. Í gegnum fimmtíu og átta sjálfstæðar senur, dregur myndin fram húmor, sorg og fegurð í nútíma samfélagi í aðdraganda jóla. Marta Sigríður Pétursdóttir rýnir í Bergmál í Lestinni í dag.

Margir hafa beðið spenntir eftir nýjust breiðskífu tónlistarkonunnar FKA Twigs, plötu sem er nefnd eftir biblíupersónunni Maríu Magdalenu. Þessi breska tónlistarkona, dansari og fjöllistakona hefur á undanförnum árum sannað sig sem einn framsæknasti popptónlistarmann samtímans. Davíð Roach Gunnarsson rýnir í plötuna Magdalene með FKA Twigs.

Laufey Haraldsdóttir, leikkona og uppistandari, heldur áfram að skoða menningarfyrirbærið meme í öðrum pistli af fjórum um grínmenningu internetsins.

Tilnefningar til Grammy verðlauna ársins voru kynntar í gær og þar fékk nýliðinn Lizzo átta - flestar allra. Velgengnin byggist þó ekki á nýju lagi, svona tæknilega séð, heldur öllu fremur nýju appi. Við kynnum okkur ferðalag Lizzo á toppinn.

Klónaðir hundar hafa nokkuð verið í umræðunni hér á landi eftir að fyrrverandi forsetahjón létu klóna sjálfan forsetahundinn Sám. Við ætluðum að kafa í sögu fyrsta klónaða hvuttans í einkaeigu en þess í stað festumst við í sögu eiganda hans. Sú er nokkuð æsileg og inniheldur meðal annars fegurðadrottningu og mannrán.

Við höldum áfram að skoða fyrirbærið innblástur hér í Lestinni. Að þessu sinni ræðir Anna Gyða Sigurgísladóttir við Ólaf Arnalds, tónlistarmann. Þögnin er meðal þess sem fyllir hann innblæstri, en henni er fagnað á árlegum degi þagnarinnar þar sem hann er búsettur hluta ársins í Indónesíu.

Og við ræðum við bræðurnar Egil og Bjarka Viðarssyni úr hljómsveitinni Andy Svarthol, en þeir halda útgáfutónleika til að fagna fyrstu breiðskífu sinni Mörur, á Hressingarskálanum á föstudag.

68% bandaríkjamanna eru með snjallsjónvarp eða snjalltæki tengt við sjónvarpið sitt til að ná efnisveitum á borð við Netflix. Snjalltæki eru að verða stöðugt fyrirferðameiri í hversdagslífi okkar. En nánast öll slík tækni safna fjölþættum upplýsingum um notendur. Við þetta bjóðum við ýmsum öryggishættum heim, en einnig kvikna siðferðilegar spurningar um hver á rétt á að safna og hagnast á upplifunum okkar. Við ræðum um snjallsjónvörp í þættinum í dag við Theodór Gíslason, hjá tölvuöryggisfyrirtækinu Syndis.

Við köfum ofan í launhelgar og leynifélög með Mark Booth sem skrifaði vinsæla bók um efnið, The Secret history of the world - Hin leynlega saga heimsins. Þórður Ingi Jónsson ræðir við rithöfundinn.

Halldór Armand Ásgeirsson flytur pistil að venju í Lestinni á þriðjudegi og að þessu sinni er það Doritos, frelsið og Samherji sem honum er sértaklega hugleikið.

Hvernig verður maður að stjórnmálamanni? Það er löng og ströng leið upp í efstu metorðastiga stjórnmálanna. Þessi leið er rakin í í bandarísku gamanþáttaröðinni The Politician, Stjórnmálamaðurinn, sem eru framleiddir af Netflix. Í fyrstu þáttaröðinni tekur aðalpersónan þátt í hörðum kosningaslag í stúdentapólitíkinni. Áslaug Torfadóttir rýnir í þættina í Lestinni í dag.

Eldhús, Baðherbergi, Stofa, Borðstofa, svefnherbergi, bílskúr. Einkaheimili kjarnafjölskyldunannar, íbúðin, er það búsetuform sem þykir eðlilegt í samtímanum. En þannig hefur það ekki alltaf verið og þarf ekki að vera í framtíðinni. Um þetta fjallar þýski arkitektafræðingurinn Niklas Maak í bókinni Living Complex. Anna María Bogadóttir, arkitekt, segir frá bókinni sem henni finnst varpa sérstaklega áhugaverðu ljósi á heiminn sem við lifum í.

Sambandið milli orsaka og afleiðinga, þess lífræna og ólífræna, milli lifandi og dauðra, er hverfandi í nýju dansverki Rósu Ómarsdóttur, Spills, sem verður frumsýnt á Reykjavík Dance Festival í vikunni. Sviðið umbreytist í einskonar vistkerfi þar sem ósýnileg öfl eru hreyfiaflið: raki, bylgjur, rafsegulsvið og þyngdarafl. Við spjöllum við Rósu um orsakasamband og ósýnilega krafta.

Við heyrum um það sem er ábyggilega átakanlegasta aukavinna margra íslenskra popptónlistarmanna, að syngja í jarðarförum. Ingó Veðurguð segir frá sinni reynslu í endurfluttu innslagi úr útvarpsþættinum Grár Köttur.

Hvernig kemur maður upp um margra milljarða króna spillingarmál sem teygir anga sína til annarrar heimsálfu? Lestin skyggnist á bakvið tjöldin og kynnir sér hlaðvarp fréttaskýringarþáttarins Kveiks.

Mím (meme) hafa alltaf verið til þó maðurinn hafi ekki vitað það. Svo segir Laufey Haraldsdóttir sem í dag hefur pistlaröð sína um þetta menningarfyrirbæri. Hún byrjar á að skoða sögu mímsins það hvernig fyrirbærið hefur stökkbreyst með tilkomu veraldarvefsins.

Við kynnum okkur hugtökin eftirlenda, síðnýlendufræði og ný-nýlendustefna. Kristín Loftsdóttir, mannfræðingur, hjálpar okkur að skilja þessi margslungnu hugtök.

Og við rýnum í kvikmyndina Doctor Sleep sem er byggð á samnefndri bók Stephens King. Þetta er framhald af bókinni The Shining sem Stanley Kubrick lagaði að hvíta tjaldinu með eftirminnilegum hætti fyrir rétt tæplega 40 árum.

Í fyrradag greindi fotbolti.net frá því að íþróttafréttamönnum sem fylgja landsliðinu eftir í Tyrklandi hefði verið bannað að að spyrja Kolbein Sigþórsson ákveðinna spurninga. Það er oft talað um fréttamenn sem fjórða valdið, en er þessi þörf á aðhaldi líka til staðar þegar kemur að íþróttafréttum? Í Lestinni í dag veltum við fyrir okkur fjölmiðlafrelsi á vettvangi íþróttanna.

Harkhagkerfið hefur það verið kallað hið nýja samband atvinnurekanda og starfsmanns þar sem verkafólkið ræður sig ekki beint í vinnu heldur gerist það sjálfstæðir undirverktakar á vegum fyrirtækja á borð við Uber, Deliveroo eða Amazon og fær verkefni, gigg, í gegnum stafrænan vettvang. Þessi nýja tegund vinnu er viðfangsefni kvikmyndarinnar Sorry we missed you, nýjustu kvikmyndar eins helsta meistara breska sósíalrealismans, Ken Loach. Við rýnum í kvikmyndina og orðaforða harkhagkerfisins.

Við höldum áfram að skoða fyrirbærið innblástur hér í Lestinni á miðvikudögum. Að þessu sinni ræðir Anna Gyða Sigurgísladóttir við Xinyu Zhang, bókmenntafræðinema um Gunnlaðar sögu eftir Svövu Jakobsdóttur.