Lestin

Dagur einhleypra var haldin hátíðlega í gær og það einna helst á vefverslunum. Dagurinn er talinn rekja uppruna sinn til háskóla í Nanjing þar sem hópur ungra karlmanna vildi fagna því að vera piparsveinar. Markaðsöflin gripu hugmyndina á lofti og á skömmum tíma er dagur einhleypra orðinn stærsti verslunardagur heims.

Í gegnum tíðina hafa konur verið fyrirferðarminni en karlar á tæknilegri sviðum tónlistarsköpunar - framleiðslu, taktsmíðum og raftónlist. Þessu vill Auður Viðarsdóttir, sem gefur út tónlist undir listamannsnafninu Rauður, breyta - hún hefur tekið þátt í skipulagninu Stelpur Rokka, Synth Babes og skrifað meistararitgerð um efnið. Nú á dögunum kom svo fyrsta sólóplata Rauðar út, Semilunar. Við ræðum við Auði um plötuna í þættinum .

Gunnar Theodór Eggertsson rýnir í heimildarmyndina Vasulka-áhrifin, mynd um ömmu og afa vídjólistarinnar, hina íslensku Steinu og eiginmann hennar Woody Vasulka.

Halldór Armand Ásgeirsson flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi. Að þessu sinni skoðar hann suður kóreisku kvikmyndina Parasite, gluggar í kafka og veltir fyrir sér eilífri synd öreigans á mannöld - sekt sem er hægt að reikna út á vefsíðunni Kolefnisreiknir.is

Iceland Airwaves fór fram í 21. skipti um helgina. Þó hátíðin hafi verið smærri í sniðunum en oft áður var þar mikið um dýrðir. Davíð Roach Gunnarsson tónlistargagnrýnandi Lestarinnar hlýddi á gamlar kempur, gerði nýjar uppgötvanir, sá rokk, rapp, dans og svo líka þetta.

Harðkjarnapönkið þróaðist fyrst í suðurhluta Kaliforníu undir lok áttunda áratugarins. Þar spiluðu menn enn hraðar og harðar en kollegar þeirra í New York og Bretlandi. Í Lestinni í dag ræðir útsendari Lestarinnar í Los Angeles, Þórður Ingi Jónsson, við einn þátttakanda í þessari merkilegu tónlistarsenu, Jason Honea, söngvara hljómsveitarinnar Social Unrest.

Að venju á mánudegi fáum við til okkar fólk til að segja frá bók sem að þeirra mati varpar áhugaverðu ljósi á heiminn sem við búum í. Elínborg Harpa Önunardóttir, aðgerðasinni, segir frá bókinni King Kong-kenningin eftir franska feministann, rithöfundinn og kvikmyndagerðarkonuna Virginie Despentes. Viðfangsefnin eru kvenleikinn, nauðgunarmenningu og klám en nálgun hennar er nokkuð óvenjuleg í íslensku samhengi.

Þegar rætt er um leiðandi raddir innan tónlistarheimsins síðastliðinn áratug er poppsöngkonan Kesha ekki endilega ofarlega á lista. En ætti hún að vera það? Frá því Kesha rumskaði fyrst í baðkarinu árið 2009 hefur ferill hennar farið ótal kollhnísa, og það yfirleitt augnablikum áður en dægurtónlistin hélt í sömu átt. Er það kannski Kesha sem slær taktinn? Við veltum fyrir okkur sögu Keshu, stöðu poppsins og framtíð í Lestinni í dag.

Íslenskt tónlistarlíf verður í fyrirrúmi í Lestinni í dag. Iceland Airwaves sigldi inn í sitt tuttugasta aldursár í gærkvöldi og útsendari Lestarinnar var að sjálfsögðu á staðnum. Davíð Roach lítur við og fer yfir fyrsta kvöld hátíðarinnar og það sem koma skal.

Nú í haust fengu níu litlir tón­leik­astaðir og menn­ing­ar­hús sem sinna lif­andi tón­listar­flutn­ingi styrk úr nýj­um úr­bóta­sjóði tón­leik­astaða í Reykja­vík. Sjóður­inn er runn­inn und­an rifj­um Tón­list­ar­borg­ar­inn­ar í Reykja­vík og hlut­verk hans að styðja við til­vist minni og miðlungs­stórra tón­leik­astaða í borginni. Við ræðum um mikilvægi þess að styðja við innviðina til að skapa hagstæð skilyrði fyrir gróskumikið tónlistarlíf við Maríu Rut Reynisdóttur verkefnastjóra Tónlistarborgarinnar Reykjavík.

Fyrr á tímum var orðið móðursýki læknisfræðilegt hugtak. Orðið var síður en svo hjálplegt, enda kynjapólitískt í eðli sínu og notað gegn jafnréttisbaráttu kvenna, þær gætu eftir allt ekki stjórnað tilfinningum sínum fyrir móðursýki, hysteríu. Fyrr á tíðum voru „hysterískar“ konur oft lagðar inn á geðspítala gegn sínum vilja og leg þeirra jafnvel fjarlægt. Þó orðið sé í dag síður notað í læknisfræðinni lifir það enn í félagslegu samhengi, oft sem einskonar skammaryrði. Rapparinn Countess Malaise hefur upplifað slíka skömm á eigin skinni og er hún viðfang hennar fyrstu plötu, Hysteríu, sem út kom á dögunum. Greifynjan, sem heitir réttu nafni Dýrfinna Benita, tekur sér far með Lestinni í dag.

Í þessari viku eru 20 ár frá því að íslensk þýðing á fyrstu Harry Potter bókinni var gefin út á Íslandi. Við ræðum við þýðanda bókarinnar, Helgu Auðardóttur.

Og það verður meiri fjölkynngi í þætti dagsins. Tómas Ævar Ólafsson pistlahöfundur Lestarinnar er handviss um að langvinn flensa sem hann lagðist í á dögunum sé til komin vegna bölvunar sem lögð var á hann. Í pistli dagsins prófar Tómas sig áfram með galdra - hann er kominn í kuklið.

Við höldum áfram að skoða fyrirbærið innblástur hér í Lestinni á miðvikudögum. Að þessu sinni ræðir Anna Gyða við Hjalta Jón Sverrisson, prest í laugarneskirkju, sem fær innblástur frá skjólstæðingum sínum, til að mynda verðandi brúðhjónum.

En við byrjum á tónlist. Hún inniheldur ekkert blót eða klámyrði en þess meira af guði og gospel. Hún er níunda plata Kanye West til að komast í fyrsta sæti Billboard listans strax við útgáfu en hún er gríðarlega umdeild, ekki síst meðal annarra trúrækinna svartra Bandaríkjamanna. Hún átti að heita Yhandi en heitir þess í stað Jesus is King.

Við heimsækjum sýningu myndlistarkonunnar Berglindar Ágústsdóttur, La Luna es mi Amiga - Tunglið er vinkona mín - sem hún vinnur út frá ævintýralegu ferðalagi um Perú í Suður Ameríka. Kaþólsk gleði, töfralyf og brosandi fjöll koma meðal annars við sögu

Halldór Armand Ásgeirsson flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi, og fjallar að þessu sinni um ókeypis drasl.

Miklar deilur hafa sprottið upp vegna beinskeyttrar ræðu danska rithöfundarins Jonas Eika þegar hann hlaut bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs í síðustu viku. Þar gagnrýndi hann stefnu danmerkur og annarra norðurlanda í flóttamannamálum. Við kynnum okkur Eika og flóttamannamálin í Lestinni í dag

Í bókinni Leitin að tilgangi lífsins segir austurríski sálfræðinginn og geðlækninn Viktor Frankl frá upplifnum sínum sem fangi í útrýmingarbúðum nasista og þeim lærdómum sem hann dró af reynslunni um mannssálina og tilgang tilverunnar. Gunnlaugur Jónsson, framkvæmdatjóri Fjártækniklasans, segir frá bókinni, sem hann álítur að varpi áhugaverðu ljósi á heiminn.

Klónanir hafa verið í umræðunni undanfarnar vikur vegna frétta um klónun fyrrverandi forsetahunds þjóðarinnar, Sáms. Klónanir eru einmitt viðfangsefni nýrra gamanþátta frá Netflix, Living with yourself, Paul Rudd leikur meðaljón sem ákveður að verða að betri manni - með því að láta klóna sig. Áslaug Torfadóttir rýnir í tvöfaldan Paul Rudd í þætti dagsins.

Lestin rennir líka við á gömlu almenningssalerni og ræðir við myndasöguhöfunduna Ægi Má og Björn Heimi Önundarson, um nýútgefna bók Áskell Jónsson tekst á við tæpa frændann, og stöðuna í íslensku myndasögusenunni

Tónlistarkonan Jelena Ciric flytur sitt fjórða og síðasta innslag um tónlistarfólk sem er staðsett á milli tveggja menningarheima, blandað tónlistarfólk. Að þessu sinni spjallar hún við Loga Pedro Stefánsson, en þau eiga að ýmislegt sameiginlegt.

Það er hrekkjavökustemning í Lestinni í dag. Gunnar Theodór Eggertsson rýnir í tvær nýjar kvikmyndir í þætti dagsins, annars vegar nýja tölvuteiknimynd um Addams-fjölskylduna ,og hins vegar gay-splatter-vampírumyndina Þorsta eftir Steinda Jr., Gauk Úlfarsson og leikhópinn X.

Tónlistarhátíðin Iceland Airwaves hefst í næstu viku. Tugir erlendra listamanna koma fram á hátíðinni auk fjölmargra heimamanna. Það er ærið verkefni að kynna sér alla þá tónlistarmenn sem koma fram og finna það besta og áhugaverðasta. Davíð Roach Gunnarsson, tónlistargagnrýnandi, sparar hlustendum vinnuna og segir frá nokkrum af mest spennandi listamönnunum sem koma fram á Iceland Airwaves í ár.

Á morgun kemur út fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar Une Misére, Sermon, plata sem þungarokksaðdáendur hafa beðið eftir með öndina í hálsinum. Jón Már Ásbjörnsson, söngvari, og Gunnar Ingi Jones, gítarleikari, stíga um borð í Lestina í dag og ræða um fegurðina í eymdinni.

Og Lestin heldur áfram að rifja upp ris og fall McDonald's í örseríunni Mc' blessi Ísland. Tilefnið er sá áratugur sem liðinn er frá því að skyndibitarisinn yfirgaf landið. Í dag höldum við í ferðalag í leit að 10 ára gömlum hamborgara.

633 börn, þar af 66 ein síns liðs sóttu um alþjóðlega vernd á Íslandi á árunum 2016 til 2018. Að undanförnu hafa Unicef og vöruhönnuðrinn Búi Bjarmar Aðalsteinsson, skoðað hvernig staðið er að móttöku flóttabarna hér á landi út frá sjónarhóli barnanna sjálfra. Búi Bjarmar verður í Lestinni í dag.

Galdrar og álög eru allt í kringum okkar. Tómas Ævar Ólafsson pistlahöfundur Lestarinnar er til að mynda handviss um að langvinn flensa sem hann lagðist í á dögunum sé til komin vegna bölvunar sem var lögð á hann.

Við höldum áfram að skoða fyrirbærið innblástur hér í Lestinni á miðvikudögum. Að þessu sinni ræðir Anna Gyða Sigurgísladóttir við Sunnu Ástþórsdóttur, verkefnastjóra hjá Nýlistasafninu um hvað fyllir hana innblæstri og hvernig þetta merkilega fyrirbæri lýsir sér.

Þá er þriðji hluti örseríunnar Mc'blessi Ísland að sjálfsögðu á sínum stað í tilefni af 10 ára ártíð McDonald's. Í dag er sjálft hamborgarahrunið tekið fyrir, þar sem skyndibitarisinn riðaði til falls og íslenskur hálfbróðir, Metro, kom í hans stað.

Þann 29. október 1969, fyrir nákvæmlega 50 árum síðan, voru fyrstu skilaboðin send milli tveggja tölva á vesturströnd Bandaríkjanna yfir hið svokallaða ARPAnet. Þetta tölvunet á vegum Bandaríkjahers var forveri og fyrsti vísirinn að því interneti sem við þekkjum í dag. Í Lestinni í dag kynnum við okkur söguna af upphafi internetsins. Sæmundur Þorsteinsson, lektor við rafmagns- og tölvuverkfræðideild Háskóla Íslands, hjálpar okkur að skilja þessa áhugaverðu sögu.

Lestin heldur áfram að rifja upp ris og fall McDonald's í örseríunni Mc' blessi Ísland. Tilefnið er sá áratugur sem liðinn er frá því að skyndibitarisinn yfirgaf landið en að þessu sinni verður litið til tímabilsins inn á milli upphafs og endis, þar sem reksturinn gekk sinn vanagang. Við beinum kastljósinu að starfsfólkinu.

Ný plata Kanye West, Jesus is King, er komin út eftir langa bið. Platan tók óvænta stefnu, átti upprunalega að heita Yhandi en þegar trúarhiti tók að færast í rapparann breyttist hún í óð til almættisins.

Og Halldór Armand Ásgeirsson flytur að venju pistil á þriðjudegi, og að þessu sinni fjallar hann um 400 ára gamalt skáldverk, grátklökkann forsætisráðherra og tekur til varna fyrir depurðina.

Á föstudag eru 10 ár liðin frá því að McDonald?s lagði upp laupana á Íslandi. Ástæðan var sögð bág staða krónunnar í kjölfar hruns og almenningur tók brotthvarf skyndibitarisans nærri sér - upplifði það sem enn annað höggið í þá þegar laskað þjóðarstoltið. Við gátum ekki rekið banka, og nú gátum við ekki einu sinni rekið McDonald?s! Margir vonuðu eflaust að aðeins væri um tímabundin aðskilnað að ræða en nú, tíu árum síðar hafa Big Mac og félagar enn ekki snúið aftur. Á næstu dögum lítur Lestin yfir söguna, upprunan, áhrifin og endalokin í fjögurra hluta örseríunni Mc?blessi Ísland.

Rokkhljómsveitin Grísalappalísa kom eins og stormsveipur inn í íslenskt tónlistarlíf árið 2012 með hreissilegum súrkálsrokkbræðingi og bókmenntalegum textum um óheflaðar tilfinningar og villt líferni. Síðar í vikunni kemur út þriðja hljóðversplata septetins, Týnda Rásin, en hún verður sú síðasta áður en Grísalappalísa leggur upp laupana. Lestin brunar inn á týndu rásina með Grísalappalísu, Gunnar Ragnarsson, söngvari, og Tumi Árnason, saxófónleikari, verða leiðsögumenn okkar.

Marta Sigríður Pétursdóttir rýnir í pólsk-íslensku heimildamyndina In Touch, sem gefur okkur merkilega innsýn í líf fólks í litlum bæ í norðaustur Póllandi, en um þriðjungur íbúanna, 400 manns, hefur flust búferlum til Íslands á undanförnum árum og áratugum. Það er ekki síst tengslin og tengslaleysið við hina brottfluttu sem fjallað er um í þessari athyglisverðu heimildarmynd.

Jelena Ciric heldur áfram að fjalla um tónlistarmenn af blönduðum uppruna en þennan mánudaginn tekur hún fyrir Lorely Rodriguez. Rodriguez er alin upp í Bandaríkjunum en móðir hennar er frá Hondúras. Þessir ólíku menningarheimar mætast í raftónlist hennar sem hún semur undir listamannsnafninu Empress of