Lestin

Honum var lýst sem endalokum Harmageddon - síðasta útvarpsþætti þeirra Frosta Logasonar og Þorkells Mána Péturssonar á X-inu 977 þann 24. September 2021 og það þóttu mikill tímamót. Harmageddon hafði eftir allt saman verið í loftinu í 14 ár og á þeim tíma unnið sér sess sem einn vinsælasti útvarpsþáttur landsins en jafnframt einn sá umdeildasti. Margir syrgðu brotthvarf þeirra Frosta og Mána, aðrir fögnuðu. En PC-fólkið var ekki lengi í paradís, í vikunni tilkynntu þeir félagar að Harmageddon hyggðist snúa aftur - nú sem hlaðvarpsþáttur í áskriftarformi. Frosti og Máni mæta í Lestina og spjalla um hlaðvarpsformið, pólitískan rétttrúnað, hlutverk fjölmiðla og hjónabandsráðgjöf.

Á undanförnum árum og sérstaklega síðustu mánuðum hefur orðið gríðarlegt stökk í færni gervigreindar til að búa til myndir af nánast hverju sem er. Tæknin verður æ öflugri og aðgengilegri almenningi. Nú fyrir jólin gafst íslendingum til að mynda tækifæri á að setja merkimiða á jólapakkana með fallegum jólamyndum teiknuðum af gervigreind. Merkimiðarnir fögru eru samstarfsverkefni svokallaðs útbreiðslulíkans og tölvunafræðingsins Hafsteins Einarssonar.

Árið 1996 setti fjölskyldufyrirtækið Purdue Pharma á markað glænýtt undralyf sem nefnist Oxycontin og átti að vera nokkurnveginn hættulaust og allra meina bót. Fljótt kom í ljós að lyfið væri afar ávanabindandi og stórhættulegt. Streymisveitan Hulu sendi í október frá sér glænýja þætti sem fjalla um þetta lyf og þær afleiðingar sem það hafði á bandarískt samfélag. Þættirnir eru aðgengilegir á Disney plus og Júlía Margrét Einarsdóttir horfði.

Hún féll eins og einfættur maður á skautum, en það þurfti þó sex tilraunir til. Sprengjusveit landhelgisgæslunnar barðist við vindmylluna á suðurlandsundirlendinu og hafði betur að lokum, ólíkt hinum margrómaða Don Kíkóta sem taldi sig eftir allt ekki vera að berjast við vindmyllur heldur risa. En myllurnar unnu þó athygli lesenda vísis þennan daginn, þrátt fyrir að miðillinn birti aðra og nokkuð sláandi frétt. Getur verið að birtingar baráttufólks á vindmyllum veraldarvefsins spili þar inn í?

Aðstandendur Íslensku tónlistarverðlaunanna hafa tekið þá ákvörðun að fella út þá kyngreindu flokka sem eftir standa frá og með verðlaunahátíðinni 2022. Það verða því ekki sérverðlaun fyrir söngvara og/eða söngkonur. Flokkarnir verða sameinaðir og verðlaun veitt fyrir söng ársins, hvers kyns sem viðkomandi er. Hvers kyns ákvörðun er þetta? Við ræðum við Kristján Frey framkvæmdastjóra hátíðarinnar.

Við kynnum til leiks nýjan pistlahöfund í Lestinni Anna Dóra Gunnarsdóttir sendir okkur pistil frá höfuðstað norðurlands, Akureyri, en hún verður með okkur í nokkur skipti nú í janúar og febrúar. Anna Dóra er með hugann við áramót og þær miskræsilegu hefðir sem við höldum í á slíkum tímamótum.

Og við förum í heimsókn til Þorsteins Úlfars Björnssonar áhugamanns um svepparíkið en hann hefur gefið út bók um þessa mögnuðu lífveru og sambúð manns og sveppa.

Hvernig segir maður margradda sögu í gegnum tónlist. Þessu veltir tónlistar og myndlistarmaðurinn Bergur Anderson fyrir sér á hinni sérkennilegu hljómplötu Night Time Transmissions, plötu sem er meðal annars innblásin af húsnæðisvandræðum listafólks í Amsterdam.

Glæpum í Bandaríkjunum hefur fjölgað til muna í faraldrinum, ekki síst í Kaliforníu þar sem glæpagengi sammælast um ráðast inn í búðir og láta greipar sópa. Umræðan um glæpatíðnina í Bandaríkjunum er þó svo samansúrruð af mismunandi hagsmunum að erfitt getur reynst að fá skýr svör um tölfræðina. Þórður Ingi talar frá Los Angeles.

Eitt sinn hefðu karlmennskuverðlaun mögulega verið veitt fyrir loðnustu bringuna, flestum sviðakjömmum sporðrennt eða kílóum lyft - en fyrir áramót voru þau veitt nokkrum mönnum sem þóttu hafa skarað fram úr í svokallaðri jákvæðri karlmennsku, mönnum sem nýttu forréttindi sín með uppbyggilegum hætti í þágu jafnréttis.

Systurþættirnir Lestin og Víðsjá gera upp árið.

Í fyrri hluta þáttarins var fjallað um bestu og athyglisverðustu listaverk ársins, en í síðari hlutanum velt upp spurningum um miðlun og samfélagsumræðu á árinu sem leið.

Þessa vikuna höfum við gert upp árið með því að rifja upp tónlistina sem stóð upp úr á árinu og svo stærstu menningarfréttir ársins eða kannski fremur menningarlega vinkilinn á stærstu fréttum ársins. Dagurinn í dag er hinsvegar tileinkaður markverðasta samfélagsmiðli ársins.

í upphafi ársins 2021 var TikTok-forritið sá samfélagsmiðill sem óx hvað örast á heimsvísu, í lok ársins er það sú vefsíða heimsins sem fékk flestar heimsóknir. Jafnvel leitarvélin Google var ekki jafn tíður áfangastaður netverja.

Með því að forgangsraða efni eftir áhuga, fremur en eftir vinatengslum eins og Instagram og Facebook, gerir TikTok algrímið framleiðendum kleift að koma fyrir mun fleiri augu en ella. Þannig hefur það á skömmum tíma skapað fjöldan allan af ungum stjörnum sem eru raunverulega heimsfrægar, en samt bara á TikTok. Forritið hefur einnig skapað nokkrar slíkar stjörnur á Íslandi og við upphaf árs tókum við fjórar þeirra tali. Í dag rifjum við upp hvað þær höfðu að segja um forritið góða og framtíðin

Í þættinum í dag ætlum við að skoða það sem einkenndi árið, ætlum að skoða nokkrar af stærstu menningarfréttunum eða menningarlega vinkilinn á stærstu fréttum ársins. Þetta eru ekki endilega bestu innslög ársins úr Lestinni, en þetta eru innslög sem tókust á við þessar fréttir eða fyrirbæri sem okkur finnst hvað mest einkennandi fyrir árið.

Nú þegar líður að áramótum lítur Lestin yfir farinn veg og sér að hann var góður, í það minnsta hvað tónlistina varðar. Tónlistarárið 2021 var gjöfult hvað sem heimsfaraldri líður og í þætti dagsins rifjum við upp bestu tónlistarinnslög ársins.

Fyrir aldarfjórðungi birtist jóladagatalið Hvar er Völundur í fyrsta á skjám landsmanna.

Hvar er Völundur er einnig til sýninga í ár í ólínulegri dagskrá á spilara ríkisútvarpsins, en þar má sjá hina bráðungu Gunnar Helgason og Felix Bergsson leita að téðum Völundi, og jólagleðinni, í stærðarinnar Völundarhúsi.

Júlía Margrét Einarsdóttir, sjónvarpsgagnrýnandi Lestarinnar lítur um öxl á það sem staðið hefur upp úr í sjónvarpi og á streymisveitum síðastliðið ár. Júlía horfði auðvitað ekki á bókstaflega allt sem út kom á síðasta ári, en ef einhver ætti að vera komin með ferköntuð augu, þá er það hún.

En við lítum einnig fram á við. Birna Stefánsdóttir kynnir sér sögu völvunnar. Völvuspá er árviss hluti af íslenskri fjölmiðlun um árámót en sló fyrst í gegn þegar Völva vikunnar spáði fyrir um komu Richard Nixon Bandaríkjaforseta til landsins árið 1976.

Á annan í jólum verða frumsýndir á RÚV nýjir íslenskir sjónvarpsþættir, Verbúðin sem er framleidd af Vesturport. Verbúðin fjallar um lítið sjávarþorp vestur á fjörðum og hóp fólks sem fer í útgerðarbransann um það leyti sem verið að koma kvótakerfinu á, á níunda áratugnum eða í áttunni eins og margir eru farnir að kalla áratuginn. María Reyndal, ein þriggja leikstjóra Verbuðarinnar og Björn Hlynur Haraldsson, einn leikstjóra, handritshöfunda og leikara þáttaraðarinnar segja frá.

Lóa Björk Björnsdóttir flytur okkur sitt þriðja og síðasta innslag um karlmennsku og jólin. Hún veltir fyrir sér hlutverki karla í jólaundirbúningnum. Að þessu sinni ræðir hún við Halldór Halldórsson, Dóra DNA, sem finnst spurningar hennar um karla vera heldur ósanngjarnar.

Við kíkjum á baráttuna um toppsætið á breska vinsældalistanum sem er sérstaklega hörð um þessar mundir, enda þykir sérstakur heiður að sitja á toppnum um jólin.

En við byrjum á tveimur jólasögum eftir ritlistarnema við Háskóla Íslands.