Lestin

Breytist smekkur fólks í takt við sveiflur efnahagslífsins, sækir fólk í ákveðna tísku í efnahagskreppum. Birna Stefánsdóttir veltir þessum spurningum fyrir sér í innslagi í Lestinni í dag. Hún ræðir við þær Kristínu Höllu Helgadóttur, miðausturlandafræðing, og Maríu Elísabetu Bragadóttur, rithöfund, um krepputísku.

Sölvi Halldórsson flytur okkur pistil, um tilhneigingu okkar til að vilja stöðugt bæta okkur, og hann veltir fyrir sér nokkrum nýyrðum í íslensku sem kristalla þetta, til dæmis að besta og maxa.

Við kynnum okkur jaðarútgáfuna Spectral Assault Records sem að hefur vakið nokkra athygli undanfarið fyrir útgáfu á nokkrum ferskum og frumlegum plötum. Jón Múli og Guðmundur Arnalds mæta í Lestina og segja frá línudansinum sem þeir dansa milli pönks, ágengrar danstónlisar og popps.

Hvaða hugsjónir eru það sem láta mann hlekkja sig við vinnuvél á hálendinu, hvað pólitík dregur hannn upp á þak alþingishússins vopnaðan bónusfána, hvaða sannfæring togar manneskju yfir hálfan hnöttinn til að taka þátt í blóðugu frelsisstríði? Að svara slíkum spurningum er eitt af markmiðum nýrrar heimildarmyndar sem nú er í hópfjármögnunarferli á karolinafund, mynd um pólitíska aðgerðasinnann og andófsmanninn Hauk Hilmarsson. Við ræðum við Jón Grétar Jónasson leikstjóra.

Í starfi sínu gerist Helga Hilmisdóttir stundum fluga á vegg, hlustar á samtöl unglinga og skráir hvert einasta orð. Nýlega skráði hún rúmlega 20 þúsund slík sem flugu á milli tveggja 15 ára drengja, á meðan þeir spiluðu tölvuleikinn Grand Theft Auto - svo taldi hún hversu mörg þessara orða voru framandorð. Helga, sem er rannsóknardósent við árnastofnun, tekur sér far með Lestinni í dag og segir okkur frá því sem fyrir eyru bar.

Þórður Ingi Jónsson lætur hugan reika til þess tíma þegar hann var lítill og saklaus drengur sem hætti sér inn á svokallaðar sjokksíður - vefsíður sem áttu að vekja ógeðfelld viðbrögð hjá áhorfandanum.Verður hann og hans kynslóð nokkurn tímann söm eftir að hafa ferðast um skuggasund internetsins í æsku?

Sjónvarpsþáttaröðin Verbúðin hefur slegið í gegn undanfarnar vikur. Þættirnar fjalla um upphaf og áhrif kvótakerfisins á ónefnt sjávarþorp fyrir vestan. Eftir fyrsta þátt seríunnar steig þingmaður fram og sagði myndina sem dregin væri upp af sjávarþorpinu og verbúðarlífinu einkenndust af landsbyggðarrasisma. En hvað finnst íbúum á vestfjörðum um þættina. Við tókum púlsinn í Bónus á Ísafirði.

Þegar myndir á öðrum tungumálum en ensku þykja vel heppnaðar er gjarnan farið í það að endurgera myndina á ensku í Hollywood. Ítalska kvikmyndin Perfetti sconosciuti sem kom út árið 2016 hefur hins vegar farið allt aðra leið, á aðeins sex árum hefur hún verið endurgerð á tugum tungumála og er nú orðin mest endurgerða mynd kvikmyndasögunnar. Fyrir áramót fóru fram tökur á íslenskri endurgerð myndarinnar og nefnist hún Villibráð. Við tölum við leikstjórann Elsu Maríu Jakobsdóttur og Tyrfing Tyrfingsson sem skrifar handritið með Elsu.

Gunnar Ragnarsson rýnir í nýja kvikmyndaaðlögun Stevens Spielberg á söngleikjaklassíkinni West Side Story. Vesturbæjarsagan braut blað í söngleikjahefðinni á sínum tíma, en umdeilt er hvernig eldri kvikmyndun söngleiksins hefur enst. Gunnar er hrifinn af myndinni og ekki síst leikurunum.

Þáttur dagsins er svokallaður víxlþáttur (e. crossover episode) þar sem stjórnandi annars þáttar, af annarri útvarpsstöð hoppar um borð. Það er Karl Pálsson, stjórnandi Söngleikja samtímans á Rás 2 en fyrir einskæra Disney töfra umbreytist Lestin í þriðja þáttinn, Veröldina hans Walts þar sem rætt verður um 60 teiknimynd Disney kanónunnar: Encanto.

Sketsahópurinn Kanarí frumsýnir á föstudag nýja seríu af gríni og glensi, einmitt því sem þjóðin þarf inn í grámyglulegan smitrekjanlegan hversdagsleikann. Guðmundur Felixson, Steiney Skúladóttir og Eygló Hilmarsdóttir meðlimir Kanarí taka sér far með Lestinni í dag.

Leikkonan geðþekka Betty White lést á gamlársdag en hefði orðið hundrað ára í dag hefði hún lifað. Við lítum yfir feril White sem er að sögn heimsmetabókar guinnes sá lengsti í sögu bandarísks kvenskemmtikrafts í Hollywood.

Við fáum sendan pistil frá Akureyri. Anna Dóra Gunnarsdóttir er að velta fyrir sér náttúruvernd og nýtingu. Hún veltir fyrir sér hvernig afstaða til endurnýtingar hefur breyst í gegnum tíðina.

Og við höldum áfram pælingum frá síðustu viku um heimsendabíómyndir. Við veltum fyrir okkur af hverju myndir sem stimplaðar eru heimsendamyndir sýna þó sjaldnast algjör endalok mannkyns eða lífs á jörðinni.

Sagnorðið að gaslýsa hefur rutt sér til rúms í íslenskri umræðu síðastliðin misseri. Sá sem beitir gaslýsingu gegn öðrum grefur undan trúverðugleika og skynjun þess síðarnefnda á raunveruleikanum með því að afneita upplifunum og tilfinningum viðkomandi. Hugtakið er nátengt valdi, þekkist úr stjórnmálaumræðu en þessa dagana ber það helst á góma í tengslum við kynbundið ofbeldi. Þessa dagana, og í upphafi, því orðið rekur uppruna sinn til leikrits um andlegt ofbeldi frá 1938.

Sölvi Halldórsson pistlahöfundur er mættur aftur til leiks, ferskur á nýju ári. Í dag veltir hann fyrir sér smíðum fyrri tíðar, viðurkenningunni, því að búa um rúm og segir okkur sögu af kofa þar sem eitthvað hræðilegt átti sér stað.

Og Davíð Roach tónlistarrýnir Lestarinnar setur spánýja plötu á fóninn - ja eða tengir spotify við heyrnartólin og hlustar á nýjustu plötu The Weeknd. Sú er fimmta breiðskífa kanadíska söngvarans, heitir Dawn FM - eða FM dögun ef við beinþýðum - og inniheldur ýmsa ólíka gesti, þeirra á meðal rapparann Lil Wayne og leikarann Jim Carrey.

Edda Falak var einn af mest gúggluðu íslendingum síðasta árs samkvæmt auglýsingastofunni Sahara. Nafn hennar var slegið inn að meðaltali 2.380 sinnum á mánuði og skyldi engan undra; á þessum tíma í fyrra var hún svo til óþekkt í meginstraumnum en í mars tók hún þá afdrifaríku ákvörðun að stofna hlaðvarp.

Eigin konur varð fljótt eitt allra vinsælasta hlaðvarp landsins og er án efa það áhrifamesta, hefur leikið stórt hlutverk í feminískri umræðu síðasta árið og þá sérstaklega síðustu vikuna. Edda Falak tekur sér far með Lestinni í dag og ræðir fjölmiðlun, aktívisma og skilin þar á milli.

Leið Lestarinnar er ekki eins greið og vanalega. Líkt og samfélagið allt finnur hún vel fyrir áhrifum veirunnar skæðu og þessa vikuna gengur einhvern veginn allt á afturfótunum. Við þurfum þó ekki að dvelja við sjúkravagninn því það er alltaf nóg til af gullmolum í farangursvagninum góða.

Í dag seilumst við því aftur í tímann og finnum þátt frá því í nóvember 2021, sem fjallar alfarið um lag sem kom út 20 árum fyrr.

Tónlistarmaðurinn, myndlistarmaðurinn og fatahönnuðurinn Marcy Mane er áhrifamikill í neðanjarðarrappsenu Bandaríkjanna. Þórður Ingi Jónsson ræðir við Marcy um stafræna list í nútímanum en hann ber merkilegt nokk ættarnafnið Ölfus, sem er mögulega hægt að rekja til Ölfusár á Íslandi.

Eins og klám mótar væntingar fólks til kynlífs, rómantískar gamanmyndir móta væntingar til ástarsambanda, þá móta hamfarabíómyndir væntingar okkar til tímalengdar heimsendis - og skapa mögulega lífshættulega skekkju. Kristján sendir okkur pistil úr einangrun um heimsendabíómyndir og tímaskynjun.

Að fara yfir mörk einhvers. Einu sinni þýddi þetta orðasamband eitthvað meira en það þýðir í dag, þegar það er notað næstum því til að fyrra sig ábyrgð fremur en að gangast við henni. Annadís Gréta Rúdólfsdóttir, dósent við menntavísindasvið Háskóla Íslands tekur sér far með lestinni þar sem við veltum fyrir okkur hugtakanotkun metoo hreyfingarinnar og gengisfellingu orðasambanda í höndum meintra ofbeldismanna.