Lestin

Gamla eldavélin mín er loks komin á eftirlaun en hún hefur verið í stöðugri notkun frá árinu 1948, þar til nú um helgina. Í Lestinni í dag ætla ég að minnast Rafha-eldavélarinnar minnar og kynna mér sögu hennar, heyra um hafnfirska fyrritækið sem framleiddi vélina og fyrri eiganda sem bakaði margar sortir af smákökum fyrir hver jól í litla ofninum.

Við fylgjum eftir örseríu Lestarinnar frá því í síðustu viku með einu aukainnslagi. Í síðustu viku fjölluðum við um innflytjendastefnu Íslands í kringum seinni heimsstyrjöld, um það hvernig íslensk stjórnvöld neituðu fjölmörgum gyðingum um hæli hér á landi. Að þessu sinni veltum við fyrir okkur stöðunni í samtímanum.

Hvað segir BDSM kynlífsleikir okkur um vald í mannlegu samfélagi. Hlédís Maren Guðmundsdóttir flytur okkur pistil um franska heimspekinginn Michel Foucault og lærdómana sem hann dró af BDSM-kynlífi.

Og við heyrum tvær jólasögur frá ritlistarnemum í HÍ.

Við höldum áfram örseríu okkar hér í Lestinni um innflytjendastefnu Íslands í aðdraganda seinna stríðs. Við höfum heyrt um flóttafólkið sem vildi koma, um fjölskyldu sem fékk að koma, um fólkið sem vildi hjálpa en í dag heyrum við fyrst og fremst um einn mann, manninn sem sagði nei.

Gunnar Ragnarsson fjallar um tvær kvikmyndir. Skryngisöngleikinn Annette og kvikmyndina Spencer sem fjallar um þrjá daga í lífi Díönu Prinsessu. Gunnar er? ekkert sérstaklega hrifinn

Jólin nálgast óðfluga með öllum sínum fjölskylduhefðum og jólasiðum. Gústav Adolf Bergmann sigurbjörnsson heimspekingur flytur okkur pistil um tímann og jólin, um endurtekningu og galdra.

Og við heyrum tvær jólasögur frá meistaranemum í ritlist við háskóla íslands. Þetta eru örsögur, hver þeirra 91 orð og allar eru þær unnar út frá sama þemanu: Grautur.

Við höldum áfram örseríu okkar hér í Lestinni um innflytjendastefnu Íslands í aðdraganda seinna stríðs. Við höfum heyrt um flóttafólkið sem vildi koma en fékk ekki og um fólkið sem vildi hjálpa en fékk ekki en í dag heyrum við sögu fjölskyldu sem bjargaðist.

Íslendingar eru mikil hjarðdýr þegar kemur að jólagjöfum: Fótanuddtæki og sú-ví suðupottar eru meðal þeirra tækja sem hafa ratað í ótal íslenska jólapakka en sjaldnar verið notuð eftir jól. Gárungar segja Air Fryer-loftsteikingarpotta vera hjarðgjöfina í ár. En einhversstaðar hljóta þessir hlutir að enda. Birna Stefánsdóttir fer í Góða hirðinn og forvitnast.

Við heyrum líka hvaða plötur hljóta Kraumsverðlaunin í ár, en verðlaunin verða afhent nú eftir örskamma stund í Mengi við Óðinsgötu.

Við heyrum svo tvær jólasögur frá meistaranemum í ritlist við háskóla íslands.

Í gær hófum við nýja örseríu í Lestinni um innflytjendastefnu Íslands í aðdraganda seinna stríðs. Þá fjölluðum við um umsóknirnar að utan, um fólkið sem vildi koma, gyðingana sem íslensk stjórnvöld neituðu um landvistarleyfi. Í dag fjöllum við um fólkið sem vildi hjálpa, Íslendinga sem reyndu að bjarga flóttafólki frá ofsóknum og dauða, fólk eins og Katrínu Thoroddsen.

Lokaþáttur þriðju seríu Succession var frumsýndur á sunnudagskvöld í Bandaríkjunum og í gær á Stöð 2. Þættirnir njóta stöðugt meiri vinsælda og einhverjir vilja meina að þeir séu með þeim bestu sem gerðir hafa verið undanfarin ár. Í aðdraganda lokaþáttarins hófst upp mikil umræða um leikarann Jeremy Strong sem fer með eitt aðalhlutverkið og aðferðafræði hans í leiknum. Við ræðum við Ingvar E Sigurðsson sem lék á móti Strong í annarri seríu Succession.

Lóa Björk Björnsdóttir heldur áfram að velta fyrir sér karlmennsku og jólunum. Að þessu sinni ræðir hún við afa sinn, Val Ben.

Og við heyrum tvær jólasögur frá meistaranemum í ritlist við háskóla íslands. Þetta eru örsögur, hver þeirra 91 orð og allar eru þær unnar út frá sama þemanu: Grautur.

Í þessari viku ætlum við að fjalla um innflytjendastefnu Íslands, fyrir og í seinna stríði, þegar fjölda gyðinga var neitað um landvistarleyfi eða vísað frá landi. Við kynnumst fólkinu sem ekki fékk að koma, fólkinu sem fékk að vera, fólkinu sem reyndi að hjálpa og fólkinu sem sagði nei, meðfram því sem við veltum fyrir okkur: hver bar ábyrgðina þá og hver ber ábyrgðina nú?

Við minnumst eins áhrifaríkasta bassaleikara poppsögunnar sem lést á dögunum: Robbie Shakespeare úr sveitinni Sly and Robbie.

En við byrjum á annars konar hljóði. Í nýjasta hefti Hugar, tímarits um heimspeki birtist athyglisverð grein eftir Njörð Sigurjónsson prófessor í menningarstjórnun við háskólanna á bifröst og áhugamann um hljóðheimspeki. Í greininni sem nefnist framtíðartónlist er spurt hvort hægt sé að nota tónlist til þess að skynja hvernig framtíðin hljómar. Við í nútímanum erum meira en lítið upptekin að þessu fyrirbæri framtíðinni,, spáum fyrir um hana, undirbúum okkur fyrir hana, semjum sögur um hana.

Æ fleiri setja sér markmið í upphafi árs um hversu margar bækur þeir ætli að lesa það árið og skrá svo lesturinn jafn óðum inn á bókavefinn Goodreads. Nú styttist í áramót og þar með komið að stund sannleikans eða skuldadögum hjá Hólmfríði Maríu Bjarnardóttur og öðrum lestrarhestum.

Við fáum heimsókn frá forföllnum tónlistarunannda og grúskara. Hörður Gabríel hefur sankað að sér fágætum upptökum af óútgefinni íslenskri tónlist, ekki síst pönki og rokki frá níunda áratugnum.

Anna Marsý veltir fyrir sér fyrirbærinu pabbabrandarar.

Og við heyrum jólasögur frá meistaranemum í ritlist við Háskóla Íslands. Þetta eru örsögur, hver þeirra 91 orð og allar eru þær unnar út frá sama þemanu: Grautur.

Júlía Margrét Einarsdóttir rýnir í sjónvarpsþættina Deig þar sem snemmmiðalda og framalaus sænsk kona Malú finnur tösku með 47 milljón sænskum krónum. Hún leigir sér bakarí til að þvo hina nýfundnu peningana og ræður til sín unga konu.

Sú spurning er stundum sett fram í gríni hvort skák geti talist íþrótt. Við í Lestinni svörum því neitandi og segjum: skák er ekki íþrótt heldur list. Skáklistin er stunduð af krafti í Dubaí þessa dagana en þar fer heimsmeistaraeinvígið í skák fer fram. Norðmaðurinn Magnus Carlssen er hægt og örugglega að skrá nafn sitt í skáksögubækurnar. Björn Þorfinnson skákmaður og ritstjóri DV heimsækir Lestina og segir frá.

Og við kíkjum á safnkost leikminjasafns Íslands eina ferðina enn með Sigríði Jónsdóttur, sérfræðingi og gullgrafara við safnið. Í þetta sinn færir hún okkur valin brot úr leikhústónlistarsögu Íslands en þar kennir ýmissa grasa.

Við heimsækjum íslenska sprotafyrirtækið Treble Technologies. Hópur tónlistarmanna stendur að fyrirtækinu sem sérhæfir sig í hugbúnaði á sviði hljóðhermunar, nýtir meðal annars sýndarveruleika til að hjálpa arkitektum að hanna betri hljóðvist í byggingar sínar.

Þegar Barbados lýsti formlega yfir sjálfstæði, aðfararnótt mánudags við hátíðlega athöfn, nýttu ráðamenn einnig tækifærið og skráðu nýtt nafn á opinberan lista þjóðhetja landsins. Nafnið, er Robin Rihanna Fenti, en Rihanna hefur í gegnum tíðina tekið virkan þátt í að kynna eyríkið á alþjóðavettvangi, meðal annars með því að sækja innblástur til tónlistarsköpunar í menningararf sinn.

Lóa Björk Björnsdóttir stígur um borð í Lestina í fyrsta innslagi sínu af þremur sem rannsaka karlmennsku og jólahaldið. Í dag ræðir hún við athafnamanninn og fyrrum sjónvarpsstjörnuna Sigmar Vilhjálmsson og þá meðal annars um það hvernig hann nálgast hátíðarnar sem fráskilinn faðir.

En við byrjum á tveimur 91 orða jólasögum frá nemendum í ritlist við háskóla íslands.

Síðustu vikur hefur Alexander Laufdal Lund leitt okkur í gegnum þau meðferðarúrræði við fíknivanda sem í boði eru hér á landi, frá sjónarhorni hinsegin fólks. Í dag kynnir hann okkur fyrir eina meðferðarúrræðinu sem er gagngert sett upp fyrir þennan hóp, en það var búið til af hópnum sjálfum, hinsegin fólki með fíknivanda, fyrir aðeins tveimur árum síðan.

Við rýnum í árlegan lista myndlistartímaritsins Art Review yfir þá áhrifamestu í listheiminum um þessar mundir.

Jóhannes Helgason fjallar um breska hughrifa- og raftónlistarmanninn Burial.

Eins ætlum við að heyra tvær örsögur, jólasögurfrá meistaranemum í ritlist við Háskóla Íslands,

Ert þú hlustandi góður búinn að deila tölfræði Spotify um þá tónlist sem þú hlustaðir mest á á árinu? Telurðu þig nægilega vel á nótunum til að fá fullt hús stiga í heimsbyggðar-spotify prófi Lestarinnar? Og hvernig er hljóð-áran þín á litinn?

Í október kom út áttunda breiðskífa bandarísku tónlistarkonunnar Lönu Del Rey, Blue Banisters. Karitas Mörtudóttir Bjarkadóttir, ritstjóri Stúdentablaðsins, beið plötunnar með eftirvæntingu. Hún rýnir í Blátt stigahandrið Lönu og rekur sögu þessarar einstöku tónlistarkonu.

Undanfarnar vikur höfum við verið með hugan við internetið. Í nóvember ferðuðumst við um landið og reyndum að snerta internetið með misjöfnum árangri. Í síðustu viku rifjuðum við upp söguna af fyrstu skilaboðunum sem voru send yfir forvera internetsins, Arpanetið í kaliforníu. Og að þessu sinni spyrjum við Sæmund Þorsteinsson lektor í rafmagns- og tölvunarfræði um hver það er sem eigi internetið, spurning sem er ekki einfalt mál að svara: