Mannlegi þátturinn

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn er tónlistarmaðurinn og leikarinn Björn Jörundur Friðbjörnsson. Hann þarf vart að kynna fyrir hlustendum en hefur auðvitað verið í hljómsveitinni Nýdönsk í vel á fjórða áratug, gefið út tónlist í eigin nafni auk fjölda annarra verkefna í tónlistinni. Hann hefur leikið í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta, frá því að hann lék sitt fyrsta hlutverk í Sódómu Reykjavík. Nú síðast lék hann annað aðalhlutverkið í kvikmyndinni Ljósvíkingar, sem var frumsýnd í síðustu viku.

Svo er það matarspjallið með frú Sigurlaugu Margréti. Í dag fikruðum mig okkur inn í haustið, varlega, og skoðuðum mat sem gott er að ylja sér við í fækkandi hitastigum...ekki hitaeiningum.

Tónlist í þættinum:

Don’t try to fool me / Jóhann G. Jóhannsson (Jóhann G. Jóhannsson)

Þá kemur þú / Nýdönsk (Björn Jörundur Friðbjörnsson)

Á sama tíma að ári / Nýdönsk og Svanhildur Jakobsdóttir (Björn Jörundur Friðbjörnsson)

Við fræddumst um átak hjá Ljósinu endurhæfingar- og stuðningsmiðstöð fyrir fólk sem hefur fengið krabbamein og aðstandendur þess. Átakið snýst um að safna nýjum Ljósavinum og að virkja hóp aðstandenda sem standa að einstaklingi með krabbamein gerist Ljósavinur. Þegar einhver úr hópnum greinist með krabbamein er Ljósið til staðar til að grípa og veita stuðning sem hópurinn hefur mögulega ekki ráð eða burði til. Ólöf Erla Einarsdóttir greindist með krabbamein á Covid tíma fyrir nokkrum árum og við heyrðum hennar sögu og hvernig hún upplifði stuðning vinkvenna og Ljóssins. Átakið í ár kallast „Hópar landsins láta ljósið skína“.

Við ræddum svo um freka kallinn, seka kallinn, lúxuskallinn, staka kallinn og spaka kallinn, en Bjarni Karlsson prestur og siðfræðingur er að fara í gang með röð erinda sem fjalla um eðli og forsendur friðar undir heitinu Kallaspjall með Bjarna Karls - Fimm fyndnar hugmyndir sem valda ófriði.

Vaka - Þjóðlistahátíð fer fram í Reykjavík um helgina og meðal viðburða eru tónleikar, matarveisla, dans, þjóðlagasamspil. Einnig verða vinnustofur í íslenskum rímnasöng, langspilsleik og evrópskum þjóðdönsum. Við heyrðum í Bjarna Karlssyni þrítugum Akureyringi sem heldur utan um dagskrána.

Tónlist í þættinum:

Heimþrá / Erla Þorsteinsdóttir (Freymóður Jóhannsson (Tólfti september, dulnefni)

Litli tónlistarmaðurinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson og Ellý Vilhjálms (Freymóður Jóhannsson (Tólfti september, dulnefni))

Vikivaki / Valgeir Guðjónsson og Joel Christopher Durksen á píanó (Valgeir Guðjónsson-Jóhannes úr Kötlum)

Brúðkaupsvísur / Hinn íslenski Þursaflokkur (Egill Ólafsson, texti Vigfús frá Leirulæk)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Hinar stóru og öflugu björgunarþyrlur Landhelgisgæslu Íslands eru flestum auðþekktar þegar þær birtast og hverfa úr augsýn yfir höfuðborgarsvæðinu, þær eru í stöðugum verkefnum í þágu veikra,slasaðra og nauðstaddra. Allt bendir til þess að Lárus Eggertsson hafi verið fyrsti Íslendingurinn sem flaug þyrlu. Lárus sem var fæddur á Akureyri árið 1921 stundaði um tíma þyrluflugnám meðfram þjálfun í björgunarstörfum og köfun hjá bandarísku strandgæslunni á árunum 1944-1946 .Út er komin ný bók um þyrlusögu Íslands-fyrstu 40 árin. Höfundar bókarinnar, Júlíus Ó Einarsson, þjóðfræðingur og fyrrum lögreglumaður, Benóný Ásgrímsson og Páll Halldórsson, tveir af okkar reyndustu þyrluflugmönnum, komu í þáttinn í dag.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni. Í korti dagsins sagði Magnús fyrst frá ferð í útrýminga- og fangabúðirnar í Auschwitz, sem eru skammt frá Kraká í Póllandi. Auschwitz var langstærst allra útrýmingabúða nasista og hefur verið breytt í minningarreit og safn. Í síðari hluta póstkortsins fjallaði Magnús um sveimhygli sem og muninum á upplifun og reynslu gagnvart forgengilegum hlutum og eignum.

Tónlist í þættinum:

Það þarf fólk eins og þig / Rúnar Júlíusson (Buck Owens, texti Rúnar Júlíusson)

Girl from before /Blood Harmony(Örn Eldjárn Kristjánsson)

Undir stórasteini / Sigurður Guðmundsson og Memfismafían (Jón Múli Árnason, texti Jónas Árnason)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Sævar Helgi Bragason kom í þáttinn í dag og sagði okkur frá nýrri bók sinni sem heitir Kúkur, piss og prump. Eins og segir aftan á bókinni, „Allt í náttúrunni er hluti af hringrás. Þú líka! Þar leikur meltingin algjört lykilhlutverk. Heimurinn verður svo fallegur og forvitnilegur þegar við uppgötvum hvernig allt er tengt. Meira að segja kúkur, piss og prump verður bara... spennandi!“ Sævar Helgi fræddi okkur um þessa bók og þessa mikilvægu starfsemi líkama okkar í dag.

Í gær hófst alþjóðleg listahátíð og vinnustofa á Eyrarbakka í þriðja sinn, Oceanus/ Hafsjór. Listsýningar, gjörningar og tónlistarflutningur munu fara fram í Kartöflugeymslunni, verksmiðjuhúsnæði ásamt fleiri óhefðbundnum sýningarrýmum víðs vegar um Eyrarbakka. Hafrót er yfirskrift hátíðarinnar að þessu sinni og listamenn erlendir og innlendir taka þátt í sköpuninni næstu vikur. Gestum og gangandi gefst kostur á að skoða ferlið á vinnustofunum meðan á hátíðinni stendur. Við skruppum á Eyrarbakka og tókum tali listakonuna Ástu Guðmundsdóttur sem stendur á bak við þetta.

Við fræddumst svo að lokum um nýjan Leikhússkóla Þjóðleikhússins. Þar munu nemendur læra um allar hliðar á starfsemi leikhússins í þverfaglegu námi, til dæmis hönnun leikmynda, búninga, lýsingar og hljóðs, sýningarstjórn, leikritun og leiklist. Vala Fannell, skólastjóri skólans, kom í þáttinn og sagði frá.

Tónlist í þættinum:

Flottur jakki / Ragnar Bjarnason (J.K.Thomas, texti Kristján Hreinsson)

Waterloo sunset / The Kinks (Ray Davies)

For once in my life / Frank Sinatra (Ron Miller og Orlando Murden)

Ameríka / Valdimar Guðmundsson og Þorsteinn Einarsson (Bragi Valdimar Skúlason, texti Magnús Eiríksson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við héldum áfram yfirferð okkar um hvað verður á fjölunum í leik- og sviðslistahúsum landsins. Í dag var komið að Borgarleikhúsinu og til okkar kom Brynhildur Guðjónsdóttir leikhússtjóri. Hún sagði okkur allt um það sem þar mun fara fram þennan leikveturinn.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni í dag. Í þetta sinn fjallaði vinkillinn um gildi þess að hugsa frekar fallega en ekki til samferðafólksins og hvernig það getur mögulega haft áhrif til hins betra á samskipti manna í millum, jafnvel heilu samfélögin. Þá var fjallað um áhrif kurteisi í samskiptum og gildi þess að segja það sem maður meinar og að meina það sem maður segir.

Svo var í lokin lesandi vikunnar. Í þetta sinn var það Sunneva Thomsen, en hún starfar við kvikmyndagerð auk þess að vera í listnámi. Hún ætlar að segja okkur frá því hvað hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Sunneva talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Dune e. Frank Herbert

In the Dream House e. Carmen Maria Machado

Boulder e. Eva Baltasar

Ein til frásagnar e. Immaculee Ilibagiza

Jane Eyre e. Charlotte Bronte

Tónlist í þættinum:

Vonarströnd / Íkorni (Stefán Örn Gunnlaugsson)

Óskaland / Moses Hightower (Steingrímur Karl Teague, Andri Ólafsson og magnús Tryggvason Eliassen)

Vængir / Hörður Torfason (Hörður Torfason)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgesturinn okkar að þessu sinni er kennari og rithöfundur. Hún hefur skrifað nokkrar matreiðslubækur þar sem hollustan og fjölskyldan er í fyrirrúmi og einnig gert vinsæla matreiðsluþætti fyrir sjónvarp. Hún hefur tekið þátt í dansþáttum í sjónvarpi, þar sem hún sagðist hafa farið verulega út fyrir þægindarammann, og hún hefur einnig spreytt sig sem leikkona. Ebba Guðný Guðmundsdóttir var föstudagsgesturinn okkar í dag.

Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti hófst á ný í dag og við fórum yfir hvað umsjónarfólki fannst markverðast í matargerð á ferðalögum þeirra í sumar. Hvað stóð upp úr? Japan, Portúgal og Frakkland komu við sögu í matarspjalli dagsins.

Tónlist í þættinum:

Við saman / Hljómar (Gunnar Þórðarsson, texti Þorsteinn Eggertsson og Gunnar Þórðarsson)

Yfir skýin / Lúpína (Grímur Einarsson og Nína Solveig Andersen)

Guðirnir / Þríradda, Benedikt (Benedikt Gylfason)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við lok starfsferils er mikilvægt að undirbúa sig fyrir þær breytingar sem verða eftir að störfum lýkur. Með aukinni þekkingu er fengin betri yfirsýn og auðveldara verður að aðlaga sig að breyttu lífsmynstri. Við fengum Lilju Lind Pálsdóttur, viðskipta- og hagfræðing, til þess að fara aðeins yfir þetta með okkur í dag, en hún þekkir vel til lífeyrismála og hefur verið með ráðgjöf og fræðslu til fjölda ára. Hún heldur námskeið á vegum Endurmenntunar Háskóla Íslands, Á tímamótum - fjármál við starfslok og Lilja fór betur yfir þessi mikilvægu mál með okkur í dag.

Mannlegi þátturinn er tíu ára um þessar mundir og við höfum verið að rifja upp efni frá fyrstu dögum þáttarins. Til dæmis viðtal við Ara Ólafsson eðlisfræðing sem komst í hann krappan, ásamt fjórum vinum sínum, allt saman ungir drengir, þegar þeir fóru í ævintýralegan róður á Kópavoginum. Þeir voru aldrinum 12-14 ára og höfðu nokkrum sinnum farið í lystisiglingar á voginum, en í þetta skiptið reið alda yfir og bátnum hvolfdi. Við rifjuðum upp atburðinn með einum þessara drengja, Ara Ólafssyni eðlisfræðingi.

Uppskeruhátíðin Haustgildi, menning er matarkista, verður haldin í fjórða sinn á Stokkseyri um næstu helgi. Á sama tíma verður haldið upp tíu ára afmæli Bókabæjanna austanfjalls. Haustgildi er uppskeruhátíð í víðri merkingu sem fagnar hausti og uppskeru með það að markmiði að tvinna saman menningarviðburði og markað í fjölskylduvæna upplifun við ströndina. Við ræddum í dag við Pétur Má Guðmundsson, einn af aðstandendum hátíðarinnar.

Tónlist í þættinum:

Afi / Björk Guðmundsdóttir og Björgvin Gíslason (Björgvin Gíslason, texti Bjartmar Guðlaugsson)

Hún hring minn ber / Vilhjálmur Vilhjálmsson og hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar (erlent lag, texti Baldur Pálmason)

Capri Catarina / Haukur Morthens og hljómsveit Jörn Grauengard (Jón Jónsson, texti Davíð Stefánsson)

Ég er á leiðinni / Brunaliðið (Magnús Eiríksson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Bataskólinn er fyrir fólk sem glímt hefur við geðrænar áskoranir og aðstandendur þeirra. Þar er boðið upp á fjölbreytt námskeið sem fjalla öll um bata á einhvern hátt nemendum að kostnaðarlausu. Í síðustu viku var haldinn opinn kynningarfundur um Bataskólann og starfsemi hans og þær Guðný Guðmundsdóttir, verkefnastjóri og Sigrún Sigurðardóttir, jafningjafræðari, komu í þáttinn í dag og sögðu okkur betur frá skólanum, starfseminni og því sem þar er boðið upp á.

Eins og við sögðum frá á mánudaginn, þá er Mannlegi þátturinn 10 ára og við rifjuðum í dag upp viðtal frá fyrstu viku þáttarins. Þá fórum við í ferð til Vestfjarða og komum við í Tjöruhúsinu, veitingastaðnum í Neðstakaupstað á Ísafirði. Hjónin sem reka staðinn voru ekki við, en dóttir þeirra Salóme Magnúsdóttur, þá 19 ára, tók á móti okkur. Við heyrðum þetta 10 ára gamla viðtal og í framhaldinu heyrðum við aftur í Salóme, en hún er auðvitað 10 árum eldri í dag. Hún var sem sagt að heyra viðtalið við sig í fyrsta skipti síðan þá og í rauninni mundi hún ekkert eftir því. Það var gaman að heyra hvað hafði á daga hennar drifið síðan þá.

Tónlist í þættinum:

Sólin er komin / Mugison (Örn Elías Guðmundsson)

Kaffi Tröð / Bjartmar Guðlaugsson (Bjartmar Guðlaugsson)

Kvöld / Egill Ólafsson og Villi Valli (Villi Valli)

Quietly / Salóme Katrín Magnúsdóttir (Salóme Katrín Magnúsdóttir)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Málbjörg er fyrir fólk sem stamar og aðstandendur þeirra. Markmið félagsins er að stuðla að umræðu um stam og vera vettvangur fyrir sjálfshjálp og einnig gefa þeim sem stama möguleika á að hjálpa hvert öðru með því að ræða saman í góðu umhverfi og skiptast á skoðunum og reynslu. Nú hefur félagið sett á fót hlaðvarp, Stamvarpið, og sú sem heldur utan um það heitir Guðbjörg Ása Jóns Huldudóttir og við ræddum við hana í þættinum og heyrðu brot úr Stamvarpinu, en í hljóðbútnum heyrðist í Sveini Snæ Kristjánssyni.

Páll Ásgeir Ásgeirsson, útivista- og leiðsögumaður, sem kom í Sumarmál á þriðjudögum í sumar, kom í eitt síðasta skipti til okkar í dag. Hann sagði okkur frá áhugaverðum stöðum á Vesturlandi og tengdi meira að segja Vesturland við álfa, huldufólk, skrímsli og geimverur.

Veðurspjallið með Einar Sveinbjörnssyni er komið aftur á dagskrá og í dag gerðum við upp með Einari veðursumarið, hita og úrkomu og fáaeina góða daga. Við sppjölluðum einnig um veðrið á Svalbarða sem hefur verið ótrúlega hlýtt sem og í N-Evrópu. Að lokum fjallaði Einar um horfurnar, hvort einhverjar breytingar séu í vændum og hvað gefa lengri tíma spár til kynna.

Tónlist í þættinum:

Ef að ég má / Friðrik Ómar (erlent lag, texti Óttar Felix Hauksson)

Wonderful / Toggi (Hallgrímur Jón Helgason, Helgi Egilsson, Don Pedro,Sveinbjörn Bjarki Jónsson,Toggi, texti Toggi)

Fyrirheitna landið / Geirfuglarnir og Jóhann Sigurðarson (Þorkell Heiðarsson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Mannlegi þátturinn fór í dag aftur í loftið og við höfum undanfarin haust farið yfir það sem leik- og sviðslistahúsin eru með á döfinni í vetur. Við byrjuðum norður á Akureyri, þar er nýtekinn við starfi leikhússtjóra Bergur Þór Ingólfsson. Hann var í beinni útsendingu frá hljóðveri RÚV fyrir norðan og sagði okkur frá því sem verður á fjölunum á Akureyri í vetur.

Svo fengum við fyrsta vinkil haustsins frá Guðjóni Helga Ólafssyni. Vinkill dagsins fjallar um búsetu manna og hvað það er sem ræður því að við setjumst að á sumum stöðum en ekki öðrum, til dæmis hvers vegna enn er blómleg byggð í Vestmannaeyjum en ekki á eyjunni St. Kildu úti fyrir Suðureyjum Skotlands, sem þó fóstraði mannabyggðir í tvöþúsund ár.

Svo var það lesandi vikunnar, við héldum sem sagt áfram að fá áhugaverða einstaklinga í Mannlega þáttinn á mánudögum til þess að deila með okkur bókum og höfundum sem þau hafa verið að lesa og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á í gegnum tíðina. Lesandi vikunnar í dag var Birgitta Björg Guðmarsdóttir, rithöfundur og tónlistarkona, en hún hefur lokið við sína aðra bók sem kemur út síðar í haust. Birgitta sagði okkur frá nýju bókinni og því sem hún hefur verið að lesa. Hún talaði um eftirfarandi bækur:

Prophet Song e. Paul Lynch

Heaven e. Mieko Kawakami

Orlandó e. Virginíu Woolf

The Argonauts eftir Maggie Nelson

God bless you Mr. Rosewater e. Kurt Vonnegut

Milkman e. Anna Burns

Tónlist í þættinum:

Lífið er lotterí / Þrjú á palli (erlent þjóðlag, texti Jónas Árnason)

Snögglega Baldur / Kristinn Óli Haraldsson og Birta Sólveig Söring Þórisdóttir (Alan Menken, Howard Ashman, texti Magnús Þór Jónsson)

Blúndustelpa / Ólafur Kram (Birgitta Björg Guðmarsdóttir og Ólafur Kram)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON