បទសម្ភាស

ពីខេត្តសៀមរាប កិច្ចពិភាក្សាមួយ បានរៀបចំធ្វើឡើងអំពីសៀវភៅ និពន្ធដោយ លោក លាង ដឺលុច នាយកប្រតិបត្តិសារព័ត៌មានអនឡាញថ្មីៗ។ ជាសៀវភៅផ្ដោតលើជីវិតរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ានី តំណាងរាស្រ្ត និងជាកូនប្រុសពៅរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន មានចំណងជើងថា "ក្ដីសង្ឃឹម ហ៊ុន ម៉ានី"។ លោក លាង ដឺលុច ដែលជាអ្នកនិពន្ធ បានថ្លែងប្រាប់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិថា សៀវភៅរបស់លោកគ្មានរបៀបវារៈនយោបាយណាមួយទេ ហើយលោកក៏មិនទទួលបានលាភសក្ការៈណាមួយពីការសរសេរជាសៀវភៅនេះដែរ។ អ្វីដែលលោកចង់បានពីសៀវភៅ "ក្ដីសង្ឃឹម ហ៊ុន ម៉ានី" នេះ គឺដើម្បីឱ្យអ្នកអានយល់ពីក្ដីសង្ឃឹមនិងការលះបង់របស់យុវជនម្នាក់ សម្រាប់អនាគតដឺភ្លឺថ្លារបស់កម្ពុជា។

ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជាបានប្រារព្ធទិវារបស់ខ្លួននៅថ្ងៃនេះ នៅក្រោម​ប្រធាន​បទ«​តួ​នាទី​របស់​ស្ត្រី​ក្នុង​ការ​អភិរក្ស ​និងការផ្ទេរ​ចំណេះដឹង​ប្រពៃណី»។ ការប្រារព្ធទិវានេះ គឺស្របពេល​ដែល​សម្ព័ន្ធ​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​នៅកម្ពុជារកឃើញថា ស្ត្រីជនជាតិដើម​ដែលសកម្ម​ក្នុងកិច្ចការពារអត្តសញ្ញាណ ការពារដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ​ ត្រូវរងការគំរាកំហែង ការប្តឹង និងចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ។ អ្នកស្រី ហ្វុង ចំប៉ី អនុប្រធាន​សមាគម​ស្ត្រីជនជាតិដើមភាគតិចកម្ពុជា  សំណូមពរដល់អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ លុប​បំបាត់​គ្រប់​ទម្រង់ទាក់ទង​អំពើ​ហិង្សាលើស្រ្តីជនជាតិដើម ក៏ដូចជា ការគំរាមកំហែង និងករណីរំលោភបំពានផ្សេងៗទៀត។

អ្នក​ឧកញ៉ា ម៉ុង ឫទ្ធី ​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន ​ម៉ុង ឫទ្ធី ​គ្រុប ​បាន​រំលឹក​ពី​ទ្រឹស្តី​របស់លោក​កាលពី​៨ឆ្នាំ​មុន ​ដែលលោក​មាន​កិត្តិយស​ក្នុងការ​អញ្ជើញ​ផ្តល់​អនុសាសន៍​ទៅដល់​អ្នកជំនួញ​វ័យក្មេង​ថា ​«ជំនួញ​ណា​ដែល​ធ្វើឲ្យ​រាស្ត្រ​ឈឺចាប់ ​សូម​កុំ​រកស៊ី​អី​»។ តាម​អ្នកឧកញ៉ា ​ម៉ុង ឫទ្ធី ​អនុសាសន៍​របស់​លោក​កាលណោះ ​ពិតជា​បានឆ្លុះបញ្ចាំង​នូវ​ការពិត​ពេល​នេះ​។ ការលើកឡើង​របស់​អ្នក​ឧកញ៉ា ម៉ុង ឫទ្ធី ​ដូច្នេះ ​គឺ​ស្របពេល​ដែល​អ្នក​ឧកញ៉ា​នាំកូនឈើ​ជាច្រើន​ពាន់ដើម​ទៅដាំ​ឡើងវិញ​នៅលើ​ដី​ភ្នំ​តាម៉ៅ​ប្រមាណ​៥០០​ហិចតារ ​ដែល​បានឈូសឆាយ​ហើយ​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន ​ឡេងណាវ៉ាត់ត្រា ​និង​ក្រុមហ៊ុន​១​ចំនួន​ទៀត​។ ការ​វិនិយោគ​លើដី​សួនសត្វ​ភ្នំតាម៉ៅ​នេះ បានរង​ប្រតិកម្ម​រិះគន់​យ៉ាងខ្លាំង​ពី​មហាជន ​រហូតដល់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ​ហ៊ុន សែន​ សម្រេច​កាលពី​ពេលថ្មី​ៗ​នេះ ​លុបចោល​ទាំងអស់​នូវ​រាល់​ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យធ្វើការ​ដោះដូរ ​និង​អភិវឌ្ឍ​។

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិRFIនៅរាត្រីនេះ គឺលោក ផុស សុវណ្ណ អគ្គនាយកព័ត៌មាន និងសោតទស្សន៍។ លោកបានពន្យល់អំពីបញ្ហាខ្លះឆ្លើយតបនឹងអ្នកសារព័ត៌មានមួយចំនួន​ដែលលើកឡើងពីការ​រឹតបន្តឹង​ទៅលើអ្នកកាសែត​ក្នុងការទទួលបានសិទ្ធិយកព័ត៌មានផ្ទាល់នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំ​ថ្នាក់​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាន ខណៈកម្ពុជាខ្លួនឯងធ្វើជាម្ចាស់​ផ្ទះ។ បើតាមលោក ផុស សុវណ្ណ គឺមានអ្នកសារព័ត៌មានជាតិ និងអន្តរជាតិបានចុះឈ្មោះជាង៧០០នាក់ ហើយថា អ្នកដែលមិនត្រូវ​អនុញ្ញាតគឺដោយសារតែពួកគេមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ពីដំបូង។

ភ្ញៀវ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​វិទ្យុ​បារាំង​អន្ដរជាតិ RFI នា​រាត្រី​នេះ គឺ​លោក ពុយ គា អ្នក​កាសែត​ជើង​ចាស់​ជំនាញ​បញ្ហា​អាស៊ាន និង​ជាអ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មានឲ្យទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន Kyodo របស់ជប៉ុន​។ បើ​តាម លោក ពុយ គា សំណុំ​រឿង​វិបត្តិ​នយោបាយ​នៅ​ភូមា គឺ​ជា​ប្រធានបទ​​ដ៏ក្ដៅ​គគុក​មួយ ដែល​រដ្ឋមន្ដ្រី​ការបរទេស​អាស៊ានទាំង​អស់ ផ្ដោត​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ជា​ពិសេស ធ្វើ​យ៉ាង​ណាជួយ​ស្វែង​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​​សន្តិភាពសម្រាប់​​ភូមា​។ មាន​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​ខ្លះ​ប្រកាន់​ជំហរ​តឹងរ៉ឹង ដោយ​ព្រមាន​ផាត់​ភូមា​ចេញ​ពី​អាស៊ាន​តែ​ម្ដង ប្រសិន​បើ​ភូមា​មិនព្រម​​ដោះ​ស្រាយ​វិបត្តិ​នេះឲ្យ​​ដាច់​ស្រឡះ​រួច​រាល់​។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​លោក ពុយ គា លោក​យល់​ឃើញ​ថា អាស៊ាន​គ្មាន​ចេតនា​បណ្ដេញ​ភូមា​ចេញ​ទេ ព្រោះ​ការ​ធ្វើ​ដូច្នោះ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​មុខមាត់​របស់អាស៊ាន ​នៅលើ​ឆាក​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​ពិភពលោក​។

កិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ានលើកទី៥៥ បានចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅទីក្រុងភ្នំពេញ នាថ្ងៃពុធនេះ។ មានបញ្ហាជាច្រើន ទាំងវិបត្តិភូមា សង្រ្គាមរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន ជាដើម សុទ្ធសឹងជាប្រធានបទ សម្រាប់រដ្ឋមន្រ្តីអាស៊ានលើកមកពិភាក្សា។ តែអ្វីដែលលេចធ្លោសម្រាប់កិច្ចប្រជុំនៅទីក្រុងភ្នំពេញឆ្នាំនេះ គឺបញ្ហាតៃវ៉ាន់។ បញ្ហាតានតឹងនៅតៃវ៉ាន់ ដែលកើតមាន បន្ទាប់ពីដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ប្រធានសភាអាមេរិក ទៅដល់កាលពីថ្ងៃអង្គារ។ លោកបណ្ឌិត ឈាង វណ្ណារិទ្ធ ប្រធានវិទ្យាស្ថានចក្ខុវិស័យអាស៊ី យល់ថា បញ្ហាតៃវ៉ាន់នឹងក្លាយជាដុំភ្លើងថ្មី និងជាបញ្ហាគ្របដណ្តប់លើរាល់កិច្ចពិភាក្សារវាងអាស៊ាននិងដៃគូរបស់ខ្លួន។

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុ​បារាំងអន្តរជាតិRFI នៅ​រាត្រីនេះ គឺលោក ឃួង ស្រេង អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ។ ឆ្លើយតបនឹងការរិះគន់ពីការបង្កើនចំនួនអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញថា ធ្វើ​ឲ្យខ្ជះខ្ជាយថវិកាជាតិនោះ លោក ឃួង ស្រេង អះអាងថា ការ​បង្កើនចំនួននេះ គឺដើម្បីឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការ​ផ្តល់សេវាជូនពលរដ្ឋ។ អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ បានចាត់ទុកអ្នកដែលរិះគន់លើបញ្ហានេះថា ជាអ្នកដែលមិនធ្លាប់​កាន់​កិច្ចការបែបនេះ ទើបនាំគ្នាវិភាគទាំងស្រមើស្រមៃ។

ការប្រកួតកីឡាអាស៊ានប៉ារ៉ាហ្គេមលើកទី១១ នៅទីក្រុងសូឡូប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី បានឈានដល់ពាក់កណ្តាលទីហើយ ក្រោយការចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដាកន្លងទៅ។ រហូតមកដល់ម៉ោងនេះ កម្ពុជាបានទទួលមេដាយមាស ២ មេដាយប្រាក់ ១ និងមេដាយសំរិត១។ លោក វ៉ាត់​ ចំរើន អគ្គលេខាធិការគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំកីឡាអាស៊ានប៉ារ៉ាហ្គេមលើកទី១២ ឆ្នាំ២០២៣នៅកម្ពុជាថ្លែងប្រាប់វិទ្យុបារាំងRFI ពីទីក្រុងសូឡូប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីថា លោកសង្ឃឹមថាកម្ពុជានឹងទទួលបានមេដាយច្រើនជាងនេះ នៅចុងបញ្ចប់នៃព្រឹត្តិការណ៍កីឡាជនពិការនេះ ខណៈដែលកម្ពុជាបានបំបែកឯកត្តកម្មមេដាយមាសរួចទៅហើយ។

គណបក្សសំបុកឃ្មុំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាគណបក្សមួយក្នុងចំណោមគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀត ដែលបានចេញញត្តិប្រកាសគាំទ្រការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញលើកទី១០ ខណៈដែលគណបក្សនយោបាយ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល មួយចំនួនផ្សេងទៀត បាននិងកំពុងជំទាស់ការធ្វើវិសោធនកម្ម។ លោក ម៉ម សូណង់ដូ ប្រធានគណបក្សសំបុកឃ្មុំសង្គមដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ក្នុងនាមជាភ្ញៀវរបស់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ នារាត្រីនេះ បានលើកឡើងថា មូលហេតុដែលលោកគាំទ្រការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់កំពូលកម្ពុជា​ពេលនេះ ព្រោះកម្ពុជាមានសន្តិភាព។ សម្រាប់លោក ម៉ម សូណង់ដូ លោកគ្មានគំនិតទៅនឹងអ្វីដែលបម្រើឲ្យផលប្រយោជន៍ជាតិនោះទេ។ តទៅនេះសូមស្តាប់បទសម្ភាសរវាង ជួប​ នរក្សា និងលោក ម៉ម សូណង់ដូ៖

លោក សៀវ វិសុទ្ធ អគ្គហិរញ្ញិក នៃគណបក្ស​ខ្មែរ​ស្រឡាញ់ជាតិ​បានចេញមុខជំទាស់​ដាច់​ខាត​លើការ​ប្រកាស​រំលាយ​គណបក្សនេះ ពីសំណាក់​លោក ជីវ កត្តា ជាប្រធានគណបក្ស។ លោក សៀវ វិសុទ្ធ ចាត់​ទុកការ​ប្រកាសនេះ​ថា ធ្វើឡើង​ដោយ​មានហេតុ​ផលនៅពីក្រោយ ខណៈលោក ជីវ កត្តា បានដាក់ពាក្យ​សម្រាក​រយៈពេល​២ខែ​ដោយសារបញ្ហាសុខភាពខួរក្បាល។ បើតាមអគ្គហិរញ្ញិករូបនេះ គណបក្សខ្មែរ​ស្រឡាញ់ជាតិ​នៅតែមានលទ្ធភាពដំណើរការជាប្រក្រតី ទោះបីជាស្ថាបនិកមួយចំនួនបានលាឈប់។