Lestin

Á föstudag var Shakespeare-leikritið Macbeth frumsýnt á stóra sviði Borgarleikhússins. Leikstjórn annast Ur?ul? Barto, ungur og upprennandi leikstjóri frá Litháen sem leiðir yngsta listræna teymi sem hefur komið að slíkri sýningu á stóra sviði Borgarleikhússins. Macbeth þarf vart að kynna úr höfundaverki Williams Shakespeare, hin blóði drifna saga um skoska konunginn Macbeth. Ur?ul? Barto er gestur Lestarinnar í dag.

Dune eftir bandaríska rithöfundinn Frank Herbert kom út í nýrri íslenskri þýðingu í lok síðasta árs og ber heitið Dúna. Dúna er einhver vinsælasta og áhrifamesta vísindaskáldsaga allra tíma og frá útgáfu hennar árið 1965 hefur þessi stórbrotni doðrantur sett svip sinn á vísindaskáldskap. Frásögnin er uppfull af afar sértækum orðaforða sem ramma inn þennan framtíðarheim. Með því skapaði Herbert einstaka veröld sem vísar til ýmissa trúarrita, og er einnig full af pælingum um vist- og mannfræði og stjórnmálaheimspeki. Í viðauka bókarinnar er langur hugtakalisti úr Keisaradæminu, þar sem farið er ítarlega ofan í hvert orð og hugtak sem nauðsynlegt er að þekkja við lesturinn. Þýðingu Dúnu unnu þau Kári Emil Helgason og Dýrleif Bjarnadóttir. Lestin ræðir við Kára um bókina og áhrif hennar.

Þann 10. Janúar kom út ævisaga Harry bretaprins, sem ber titilinn Spare, sem mætti þýða sem Varaskeifa. Um miðjan desember komu út heimildarþættirnir Harry & Meghan á Netflix, sem hafa fengið mikið áhorf. Og nú er eins og önnur hver fyrirsögn fjalli um þessi hjón. Sylvía Hall, laganemi og fyrrum blaðamaður á Vísi, kom í Lestina til að ræða þessi umdeildu hjón.

Brynja Hjálmsdóttir, skáld, sem rifjar upp plágu sem hún komst í kynni við árið 2020, svokallaðan mannkláðamaur sem er algenga plága um alla veröld.

Við endurflytjum fyrsta þátt örseríunnar Þegar Ísland hélt stórmót, sem var flutt í janúar árið 2020 í Lestinni. Í henni rifjuðu Anna Marsibil Clausen og Kristján Guðjónsson upp sögu HM á Íslandi árið 1995.

Golden Globes - sjónvarps og kvikmyndaverðlaun samtaka erlendra blaðamanna í Hollywood, Hollywood Foreign Press - fóru fram í áttugasta skipti í gær. Í Beverly Hills á Beverly Hilton hótelinu. Nokkrar þakkarræður vöktu mikla athygli og við rýnum í þær.

Eyrún Lóa Eiríksdóttir rýnir í sjónvarpsþættina Kaleidoscope sem sýndir eru á Netflix.

Við hugum líka að hinu karnívalíska. Það fór eflaust ekki framhjá neinum að þrettándahátíð í Vestmannaeyjum síðastliðinn föstudag rataði í

sviðsljósið fyrir umdeild tröllalíkneski sem þar gengu um. Hátíðarhöld tengd þrettándanum eiga sér langa og ríka hefð í Eyjum og lengi hefur það þekkst að skapa ófrýnilegar verur sem tákna þjóðþekktar persónur sem tengjast tíðarandanum, fólk sem gert er stólpagrín að. Við fengum til okkar þjóðfræðing sem segir okkur hvernig þessi hátíð tengist öðrum svokölluðum búninga- og heimsóknarhátíðum og hvernig karnívalið getur hjálpað okkur að setja atburðina í Vestmannaeyjum í skýrara samhengi.

Það styttist í frumsýningu sjónvarpsþáttanna The Last of us sem framleiddir eru af HBO. Þeir byggja á vinsælum hrollvekjutölvuleik frá 2013 og mikil spenna ríkir meðal aðdáenda, sérstaklega yfir því hvort þáttunum muni takast að aflétta vissri bölvun sem hvílir á mörgum aðlögunum tölvuleikja að kvikmynda- og sjónvarpsforminu. Við ræðum við Ingólf Guðmundsson hjá RVX, en fyrirtækið kemur að gerð þáttana.

René Redzepi, yfirkokkur á Noma, tilkynnti á dögunum að margverðlaunaða, þriggja Michelin-stjörnu staðnum, besta veitingastað í heimi, verði lokað árið 2024. Eða að minnsta kosti í þeirri mynd sem hann er í núna. Ekki verður hægt að panta borð en þar verður tilraunastarfsemi og þróun, og hinir einstaka pop-up viðburðir. Noma, var opnaður árið 2003 í Kaupmannahöfn og þar er aðaláherslan á nýsköpun og hráefni úr nærumhverfinu. Það mætti kalla staðinn vöggu matargerðar sem kallast New Nordic cuisine. Veitingamaðurinn Ólafur Örn Ólafsson, mætti í Lestina til að ræða þessa lokunartilkynningu, Noma og yfirkokkinn heimsfræga, René Redzepi.

Fréttir af gervigreindartækni virðast vera næstum daglegt brauð um þessar mundir. Í síðustu viku tilkynnti tæknirisinn Apple nýja þjónustu, hljóðbækur sem lesnar eru með gervigreind Í frétt breska blaðsins The Guardian er talað um endalok mennskra sögumannaradda - sem er kannski full vel í lagt og óvíst hvort eftirspurn hlustenda eftir svona gervilestri sé svona mikil. Við heyrum í Jóni Guðnasyni dósent við verkfræðideild Háskólans í Reykjavík og einn forstöðumanna mál og raddtækni seturs skólans og einnig Sólu Þorsteinsdóttur framleiðslustjóra hjá Storytel.

Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir flytur sinn fjórða og síðasta pistil um samspil tækni og fötlunar og veltir fyrir sér raddstýringu og rafrænum skilríkjum, fyrirbærum sem einfalda sumum lífið en eru ekki aðgengileg öllum hópum.

Elsa María Jakobsdóttir, leikstjóri, frumsýndi þann 6. janúar myndina Villibráð, sína fyrstu kvikmynd í fullri lengd. Myndin sem er endurgerð ítalskrar kvikmyndar, eftir Paulo Genovese, sem á heimsmet í fjölda endurgerða. Handritið að myndinni skrifaði hún ásamt Tyrfingi Tyrfingssyni leikskáldi, og þau staðfærðu og gerðu söguna að sinni. Lestin heimsækir tökustað í Mosfellsbæ, þar sem Elsa María er að vinna að gerð nýrra íslenskra þátta. Við ræðum við hana um Villibráð og þættina Aftureldingu, sem eru í bígerð um þessar mundir. Við náum einnig stuttu tali af Hafsteini Gunnari Sigurðssyni, höfundi og leikstjóra þáttanna.

Leikritið Eyja var frumsýnt í Þóðleikhúsinu í nóvember sem sett er upp af sviðslistahópnum O.N. Hópurinn setur upp tvítyngdar sýningar, á íslensku og íslensku táknmáli. Þetta er fyrsta verk hópsins og jafnframt fyrsta sýning af þessu tagi sem sett er upp í þjóðleikhúsinu, sýning sem flutt er á íslenskri tungu til jafns við táknmál. Þetta er verk um tengsl og tengslaleysi, sorgarferli, samskipti og löngunina eftir því að öðlast hlutverk í lífi sinna nánustu. Tveir af aðstandendum sýningarinnar, Adda Rut Jónsdóttir og Hjördís Anna Haraldsdóttir eru gestir Lestarinnar.

Davíð Roach Gunnarsson rýnir í nýjustu plötu tónlistarkonunnar Gugusar sem kom út í nóvember síðastliðinn, 12:48. Davíð segir hana eina allra bestu íslensku plötu síðasta árs og með henni hafi Gugusar farið úr því að vera stórkostlega hæfileikaríkt og efnilegt ungstirni yfir í að vera fullskapaður listamaður með sína eigin sýn, á alþjóðlegan mælikvarða.

Á dögunum bárust fréttir af fráfalli fatahönnuðarins Vivienne Westwood, sem var undir lok ævi sinnar orðin jafn mikill aktívisti og hún var fatahönnuður, þó að færa megi rök fyrir því að hún hafi kannski alltaf verið það. Westwood, sem stundum var kölluð guðmóðir pönksins, hóf feril sinn sem fatahönnuður á því að hanna föt á pönkhljómsveitina Sex Pistols. Við ræðum við Signýju Þórhallsdóttur, sem starfaði sem hönnuður hjá Vivienne Westwood í nokkur ár.

Langstærsti hluti landsmanna settist niður fyrir framan sjónvarpið á gamlárskvöld í von um að skemmta sér og fara hlæjandi inn í nýtt ár. Fyrir og eftir eru sýndar auglýsingar í dýru plássi og ef það var eitthvað sem einkenndi þær í ár þá var það nostalgía. Mikið var um auglýsingar sem rifjuðu upp afrek fortíðar eða sviðsettu liðna tíð til að vekja minningar. Fróðar manneskjur segja jafnvel að nostalgía sé hugmynd okkar samtíma, Þorvaldur Sigurbjörn Helgason og Lóa Hjálmtýsdóttir velta fyrir sér nostalgíu í Lestinni í dag.

Það er möllet-æði í Ástralíu. Allir og amma þeirra eru með sítt að aftan og ekkert lát á þessari tískubylgju. Þessi klipping, stutt að framan sítt að aftan er mjög einkennandi og í dag stendur hún út því gullöld þessarar greiðslu var fyrir 30-40 árum. En nýlega rakst ég á umfjöllun breska ríkisútvarpsins sem birt var milli jóla og nýárs. Það var stutt umfjöllun um þessi athyglisverðu hártísku í Ástralíu. Tísku sem hefur hreiðrað um sig þar, aftur, en eins og Ailsa Weaver tískusérfræðingur segir í umfjöllun BBC: 'Tísku möllet er klipping, ástralskt möllet er lífsstíll.'

Hlaðvarpið BíóTvíó hóf göngu sína á Alvarpinu og er nú gefið út af Stundinni. Hlaðvarpinu er stjórnað af Andreu Björk Andrésdóttur og Steindóri Grétar Jónssyni, í þáttunum fara þau yfir eina íslenska kvikmynd í senn. Árið 2016 settu þau sér það metnaðarfulla markmið að horfa á allar íslenskar kvikmyndir í fullri lengd. Nú hafa þau horft á alls 220 myndir.

Ásdís Sól Ágústsdóttir fjallar um nýjárstöfra og tímaflakk og rifjar í leiðinni upp bókina Sláturhús fimm eftir Kurt Vonnegut.

Við endurflytjum þátt frá því í nóvember um samfélagsmiðilinn Goodreads.

Jólabókaflóðið er farið í gang og rithöfundar og útgefendur keppast við að sannfæra íslendinga um að þeirra bók sé einmitt sú sem þeir eigi að kaupa lesa og gefa í jólagjöf. Þeir setja andlit rithöfunda á strætóskýli, setja auglýsingar í blöðin, vonast til þess að gagnrýnendur Kiljunnar dásami verkið, það hljóti tilnefningu til verðlauna, eða að almennir lesendur hrósi henni á netinu, á samfélagsmiðlum eða sérstökum bókasíðum eins og Goodreads. Þátturinn er helgaður vefsíðunni Goodreads, þar sem notendur geta haldið utan um bókalestur sinn, skrifað ummæli og gefið bókum stjörnur, líkt og bókagagnrýnendur. Við heyrum í notendum Goodreads, bæði lesendum og höfundum, en milli þessara tveggja hópa getur skapast óþægileg spenna þegar dómar eru neikvæðir.

Í sameiginlegum þætti Lestarinnar og Víðsjá í árslok förum við yfir menningarneysluna á árinu með góðum gestum. Þetta er árið sem samkomutakmörkunum var aflétt, styttum var stolið, drottningin dó og mathallir opnuðu. Þau Vigdís Jakobsdóttir, listrænn stjórnandi Listahátíðar í Reykjavík, Unnsteinn Manuel Stefánsson, listamaður, Greipur Gíslason, ráðgjafi og Arndís Þórarinsdóttir, rithöfundur ræða hápunkta ársins og menningarumræðuna, velta fyrir sér spurningum um hvað einkenndi árið sem er að líða.