Mannlegi þátturinn

Henný Björk Birgisdóttir hjúkrunarfræðingur kom til okkar í dag og fræddi okkur um stafræna heilbrigðistækni en hún hefur nýtt sinn hjúkrunarfræðigrunn og er að vinna með fyrirtækinu Helix með stafræna lausn í smáforritinu Iðunni sem Helix er að þróa og getur sparað hjúkrunarfræðingum töluverðan tíma svo þeir hafi meiri tíma að til að sinna sjúklingum. Semsagt vísir að ákveðinni byltingu í störfum hjúkrunarfræðinga sem í dag eyða stórum hluta vinnunnar í tímafreka skriffinnsku. Henný Björk sagði okkur meira frá þessu í dag.

Alla miðvikudaga í maí verður boðið upp á menningar- og fræðslugöngur í Skálholti. Um er að ræða fræðsluerindi og göngur sem tengjast Skálholti á einhvern hátt. Á á laugardaginn mun Tómas Grétar Gunnarsson, fuglafræðingur á Laugarvatni og forstöðumaður rannsóknaseturs HÍ á Suðurlandi, leiða gesti um Skálholtslandið og fræða þá um þá fugla sem þar finnast. Tómas sagði okkur frá fuglum á þessu svæði og göngunni í dag.

Jónatan Garðarsson kom aftur til okkar í dag og hélt áfram að fræða okkur um íslenskt tónlistarfólk. Í dag sagði hann okkur frá leik- og söngkonunni Soffíu Karlsdóttur. Hún varð þekkt í tengslum við revíu- og kabarettsýningar, svo ekki sé minnst á nokkur lög sem urðu gríðarlega vinsæl um miðja síðustu öld, til dæmis Bílavísur og Það er draumur að vera með dáta. Soffía leit sjálf ekki á sig sem söngkonu, en eins og Jónatan sagði okkur frá í dag þá eru hún engu að síður meðal allra fyrstu dægurlagasöngkvenna Íslands.

Tónlist í þættinum í dag:

Dagar / Eyjólfur Kristjánsson (Eyjólfur Kristjánsson og Aðalsteinn Ásberg)

Segðu mér satt / Stuðmenn (Valgeir Guðjónsson)

Það er draumur að vera með dáta / Soffía Karlsdóttir (Edward Brink, texti Bjarni Guðmundsson)

Bílavísur / Soffía Karlsdóttir (Holmes, texti Jón Sigurðsson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Kynheilbrigði og fjölbreyttur taugaþroski er yfirskriftin á árlegri vorráðstefnu Ráðgjafar- og greiningarstöðvar sem haldin verður á fimmtudag og föstudag á Hótel Nordica. Umfjöllunarefnið er kynheilbrigði frá bensku til fullorðinsára og hvernig hægt er að mæta betur fjölbreyttum taugaþroska barna og skoðuð verður staðan og þjónustan í þessum málaflokki og fleira. María Jónsdóttir, félagsráðgjafi á Ráðgjafar- og greiningarstöð, kom í þáttinn í dag og fræddi okkur um það sem þarna fer fram.

Hin árlegi Alþjóða hláturdagur verður haldinn 5. maí næstkomandi við þvottalaugarnar í Laugardal með það að markmiði að vekja athygli á hlátri, gæðum hláturs og finna hina barnslegu leikgleði sem svo mörg okkar eiga til að gleyma í alvarleika lífsins. Við ræddum við Finnboga Þorkel Jónsson, hláturjógaleiðbeinanda og eiganda Gleðismiðjunnar, í þættinum. Finnbogi fræddi okkur um sögu hláturjóga og ávinningin og kenndi okkur í beinni útsendingu hlátursláttuvélina, sem er æfing til að koma af stað hlátri.

Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur kom svo til okkar í veðurspjallið. Hlýnun jarðar veldur því að tilvikum ókyrrðar fer fjölgandi. Umfjöllun var um málið í BBC um helgina og Einar fræddi okkur um ókyrðina sem hefur aukist með hlýnun loftslagsins.Svo voru það sólskinsmælingar í Reykjavík og fjöldi sólarstunda. Apríl er að ljúka og mars var sérlega sólríkur suðvestanlands. Er aprílsólarmetið í Reykjavík að falla? Svo fór Einar að lokum aðeins yfir veðurspána framundan.

Tónlist í þættinum í dag:

S.O.S. Ást í neyð / Hljómsveit Magnúsar Ingimarsson (Moroder & Holm, texti Ómar Ragnarsson)

Hagi / Þorgrímur Jónsson (Þorgrímur Jónsson)

Build Me Up Buttercup / The Foundations (Mike D'Abo & Tony Macaulay)

Fjórir kátir þrestir / Sigrún Jónsdóttir (erlent lag, texti Jón Sigurðsson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Þuríður B. Ægisdóttir var endurkjörin sem formaður Ökukennarafélags Íslands á ársþingi um síðustu helgi. Hún var fyrsta konan til að hljóta kosningu sem formaður í félaginu fyrir tveimur árum síðan.Ökukennarafélag Íslands var stofnað 22. nóvember 1946 og er fagfélag ökukennara. Margt hefur breyst í ökukennslu sl. áratugi og við ræddum það betur við Þuríði í þættinum í dag.

Við fengum svo vinkil í dag frá Guðjóni Helga Ólafssyni. Vinkill dagsins inniheldur hugleiðingar varðandi fyrirliggjandi forsetakosningar og í pistlinum verður greint frá nýrri aðferð til að velja forseta, svokallaðri „Elvars aðferð“, eftir höfundi hennar. Þá velti pistlahöfundur fyrir sér ýmsum forsjárvísindum, það er að segja aðferðum til að sjá fyrir það sem mun mögulega gerast, til dæmis er nefnd til sögunnar aðferð sem sögð er óbrigðul til að sigra forsetakosningar. Við fengum að lokum textabrot úr bók eftir Hallgrím Helgason.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Gísli Einarsson sjónvarpsmaður með meiru. Við þekkjum hann auðvitað úr Landanum og fjölda annarra sjónvarspþátta, en í dag stökk hann inn með skömmum fyrirvara til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gísli talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Tálknfirðingur BA – e. Ólaf Svein Jóhannesson

Einmanna – e. Aðalbjörgu Stefaníu Helgadóttur

Þjóðsögur Jóns Árnasonar - ritröðin öll

Kóngulóin e. Lars Kepler

Hundrað kvæði e. Þórarinn Eldjárn

Snorri Sturluson og Jón Trausti

Tónlist í þættinum í dag:

Leikur að vonum / Mánar (Ólafur Þórarinsson, texti Jónas Friðrik)

Eat your car / Bogomil Font (erlent lag, texti Sigtryggur Baldursson)

Mirror Mirror / Pinkerton’s Assorted Colours (Tony Newman)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn Hallgrímur Ólafsson, eða Halli melló eins og hann er oft kallaður. Hann er fæddur og uppalinn á Akranesi, hann starfaði meðal annars á Akraborginni og fór á sjóinn með pabba sínum. Hann byrjaði ungur að spila tónlist og syngja, fluttist um tvítugt til Reykjavíkur, fór í Leiklistarskólann, þar sem hann tengdi misvel við það sem þar var kennt og hefur svo meira og minna verið að leika í leikhúsunum frá því hann útskrifaðist. Við fórum með Hallgrími á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag.

Og svo sat Hallgrímur óvænt áfram með okkur og Sigurlaugu Margréti í matarspjallinu. Þar talaði hann um sinn uppáhaldsmat, purusteik, kjötfars, saltfisk og fleira.

Það lá gosmóða og gasmengun yfir höfuðborginni í gær. Gosmóða eða blámóða hefur einkennandi blágráan lit sem myndast er sólarljósið brotnar á ögnum/úða og getur orsakað slen, höfuðverk, ertingu í augum og hálsi auk flensueinkenna. Þeir sem eru viðkvæmir fyrir í öndunarfærum, og börn eiga að forðast útivist í lengri tíma og takmarka áreynslu. Þeir sem eru síður viðkvæmir geta einnig fundið fyrir einkennum. Ekki er mælt með því að láta ung börn sofa úti í vagni við þessar aðstæður. Við fengum Helga Guðjónsson, verkefnastjóra í einingu vöktunar hjá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur til að fræða okkur frekar um gasmengun og gosmóðu í dag.

Við hringdum svo í Björgu Jónsdóttur, verkefnisstjóra Barnamennigarhátíðarinnar sem stendur nú yfir í Reykjavík. Það er fjölbreytt dagskrá og ókeypis er inn á alla viðburði á dagskránni, en hana er hægt að nálgast á barnamenningarhatid.is

Svo er fræddumst við um Vor í Árborg og barnabókahetjur heimsins. En í grunn- og leikskólum Árborgar eru töluð yfir 30 tungumál og á morgun, sumardaginn fyrsta, verður opnuð sýning á Bókasafni Árborgar þar sem verða kynntar barnabækur á öllum þessum tungumálum og sérstaklega söguhetjur úr bókunum sem munu lifna við í skrúðgöngu Skátafélagsins Fossbúa á morgun. Margrét Blöndal, deildarstjóri menningar- og upplýsingadeildar Árborgar kom í þáttinn og sagði frá.

Svo fengum við póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni og í korti dagsins voru Vestmannaeyjar til umfjöllunar. Vorið hefur verið blítt hingað til í Eyjum. Magnús segir frá skömmum sem hann fékk þegar hann sagði Helgafellið fegurra en Heimaklett, en Heimaklettur er nánast heilagur í huga eyjamanna. Hann segir líka frá ferðamönnunum sem eru farnir að streyma til Eyja á nýjan leik eftir og allir vilja þeir sjá lundann sem er eins og eyjamenn segja ljúfastur allra fugla.

Tónlist í þættinum

Ítalskur Calypso / Erla Þorsteinsdóttir (erlent lag, texti Loftur Guðmundsson)

Turistens klagan / Cornelis Vreesjwik (Cornelis V.)

Allt í gúddí / Ólöf Arnalds (Ólöf Arnalds)

Heitt Toddý / Ellen Kristjánsdóttir (erlent lag, texti Friðrik Erlingsson)

Things We Said Today / The Beatles (Lennon & McCartney)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Bergur Vilhjálmsson starfar sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamaður og björgunarkafari hjá Slökkviliði höfuðborgasvæðisins. Hann er að fara í gang með styrktarverkefni fyrir Pieta samtökin. Hann ætlar að ganga frá Akranesi, í gegnum Hvalfjörðinn og í Grafarholtið og draga á eftir sér þyngdan sleða eða ýta honum á undan sér. Sleðin er rúm 100 kíló og 100 kíló af lóðum verða á sleðanum og eftir hverja 10 km. mun hann létta af sleðanum 10 kílóum. Þau kíló tákna að hann sé á réttri leið að vinna úr erfiðleikum. Sleðinn táknar erfiðleika sem við erum flest að burðast með í gegnum lífið en það eru til hlutir/verkfæri sem geta gert þessa byrði léttari. Bergur sagði okkur frá aðdraganda göngunnar og svo göngunni sjálfri sem hann hefur á fimmtudaginn kl.14.

Sumardagurinn fyrsti er núna á fimmtudaginn og þá verður að venju opið hús í Garðyrkjuskólanum á Reykjum. Gróðurinn blómstrar í garðskálanum og gróðurhúsunum og fyrsta uppskeran af fersku grænmeti er tilbúin. Hægt verður að skoða skoða verkefni nemenda, forseti Íslands veitir garðyrkjuverðlaun ársins, boðið verður upp á kaffi ræktað á Íslandi og fleira. Björgvin Örn Eggertsson, námsbrautarstjóri skógræktar í Garðyrkjuskólanum, kom í þáttinn og sagði okkur betur frá þessu í dag.

Hvernig getum við komið meira af grænmeti og ávöxtum inn í fæðið okkar? Nýjustu næringarráðleggingar frá Norðurlöndunum mæla með að við borðum um 500-800 grömm af því daglega til að halda góðri heilsu. Draga ætti úr kjötáti og unnum kjötvörum og auka neyslu á fiski, baunum ásamt öðru jurtafæði. Anna Sigríður Ólafsdóttir prófessor í næringarfræði við Háskóla Íslands gefur okkur góð ráð um hvernig við breytum gömlum venjum og innleiðum nýjar. Helga Arnardóttir ræddi við Önnu Sigríði í Heilsuvaktinni í dag.

Tónlist í þættinum

Yakketi yak smacketty smack / Change (Jóhann Helgason)

Útþrá / Kristjana Arngrímsdóttir (Kristjana Arngrímsdóttir og Elísabet Geirmundsdóttir)

Sumarvísa / Þorgerður Ása og Vigdís Hafliðadóttir (Mats Poulson og Iðunn Steinsdóttir)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Líknarmeðferð er hugtak sem margir tengja við yfirvofandi lífslok einstaklinga með illkynja sjúkdóma, þegar „ekkert er lengur hægt að gera“. Staðreyndin er að líknarmeðferð er mun meira en meðferð við lok lífs og margt hægt að gera til að bæta líðan og efla lífsgæði. Líknardeildin í Kópavogi sinnir einstaklingum 18 ára og eldri og fjölskyldum þeirra og þar starfar þverfaglegur hópur starfsfólks, meðal annars læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar, sjúkraþjálfi, sálfræðingur, prestur og sérhæft starfsfólk. Líknardeild Landspítala í Kópavogi átti 25 ára afmæli í síðustu viku og þær komu í þáttinn Ólöf Ásdís Ólafsdóttir hjúkrunardeildarstjóri á líknardeildinni og Arna Dögg Einarsdóttir yfirlæknir og sögðu okkur frá deildinni.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni og í dag fjallaði vinkillinn um vorkomuna og örnefnið Fagridalur fékk svolitla umfjöllun, ekki síst sá á Reykjanesskaga. Höfundur kvæðisins um Tuma sem fór á fætur við fyrsta hanagal og fleiri góðra, Freysteinn Gunnarsson, var fæddur og alinn upp í Flóanum; við heyrðum örlítið af uppvexti hans en héldum næst austur yfir Þjórsá og heimsóttum Bergstein Kristjánsson, samtíðarmann hans og þjóðháttasafnara, fengum eina þjóðsögu frá Jóni Þorkelssyni og enduðum á bjartsýni í lok vinkilsins.

Og svo var það lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Heiðar Ingi Svansson, formaður Félags bókaútgefenda. Á morgun er alþjóðlegur dagur bókarinnar, og af því tilefni sagði hann okkur frá félaginu og bókaútgáfu á Íslandi. En svo sagði hann okkur auðvitað frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Heiðar Ingi talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einmana – tengsl og tilgangur í heimi vaxandi einsemdar e. Aðalbjörgu Stefaníu Helgadóttur.

Gegnumtrekkur e. Einar Lövdahl.

Sápufuglinn e. María Elísabetu Bragadóttur.

Haugalygi e. Sigtrygg Baldursson

Náttúrulögmálin e. Eirík Örn Norðdahl.

og svo um höfundana Indriða Úlfsson, Diddu, Hallgrím Helgason, Tryggva Emilsson og Pedro Gunnlaug Garcia.

Tónlist í þættinum

Á sjó / Þorvaldur Halldórsson og hljómsveit Ingimars Eydal (erl.lag, texti Ólafur Ragnarsson)

Cabayo / Les Baxter

Perfect Day / Lou Reed (Lou Reed)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir matvælaráðherra var föstudagsgesturinn Mannlega þáttarins að þessu sinni. Hún hefur verið alþingismaður Norðausturkjördæmis síðan 2013 fyrir Vinstrihreyfinguna grænt framboð. Hún var bæjarfulltrúi í Ólafsfirði, kennari og náms- og starfsráðgjafi við Grunnskóla Ólafsfjarðar og síðar við Menntaskólann á Tröllaskaga. Við fræddumst um rætur Bjarkeyjar, æskuslóðirnar og ferðalagið í gegnum lífið til dagsins í dag.

Svo kom Sigurlaug Margrét til okkar í matarspjall og í dag flettum við í bókinni Unga fólkið og eldhússtörfin og könnuðum hvað má enn læra af bókinni og svo hvað er kannski orðið úrelt.

Tónlist í þættinum

Nei eða já / Stjórnin (Grétar Örvarsson, Friðrik Karlsson og Stefán Hilmarsson)

Eltu mig uppi / Sálin hans Jóns míns (Guðmundur Jónsson og Stefán Hilmarsson)

Sóley / Björgvin Halldórsson og Katla María (Gunnar Þórðarson og Sigrún Toby Herman)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Jónatan Garðarsson kom til okkar í dag og hélt áfram að fræða okkur um íslenskt tónlistarfólk. Í dag sagði hann okkur frá Skapta Ólafssyni söngvara. Hann var með fyrstu rokksöngvurum Íslands og hann söng meðal fyrstur að syngja rokk á plötu hérlendis, sjónarmun á undan Erlu Þorsteins. Jónatan fór með okkur yfir feril Skapta, sem söng mörg lög sem urðu gríðarlega vinsæl og skipa sér í dag meðal klassískra dægurlaga, m.a. Allt á floti, sem við heyrðum einmitt á undan viðtalinu.

Í næstu viku er alþjóðlegur dagur leiðsöguhundsins. Á þeim degi mun Blindrafélagið fara af stað með verkefni sem heitir Vinir leiðsöguhunda, þar sem fyrirtæki og stofnanir geta fengið merki í gegnum samfélagsmiðla Blindrafélagsins og flaggað þeim á sínum miðlum og með límmiðum í raunheimum til að sýna að vel sé tekið á móti leiðsöguhundum og notendum þeirra. Þorkell Steindal, formaður leiðsöguhundadeildar og Kristinn Halldór Einarsson framkvæmdastjóri Blindrafélagsins komu til okkar í dag og sögðu okkur betur frá leiðsöguhundum og þessu nýja verkefni.

Við forvitnðumst um karlakóra í þættinum í dag, en á laugardaginn fara fram þrennir vortónleikar hjá þremur karlakórum í þremur kirkjum. Þetta eru karlakórarnir Söngbræður, Karlakór Kjalnesinga og Karlakórinn Esja, en samanlagt eru um 150 meðlimir í þessum kórum og sumir félagar aka 260 kílómetra á kóræfingar. Við fengum einn fulltrúa úr hverjum af þessum kórum, Gunnar Örn Guðmundsson frá Söngbræðrum, Bjarka Guðmundsson úr Karlakóri Kjalnesinga og Guðfinn Einarsson úr Karlakórnum Esju í viðtal í dag til að segja okkur frá starfseminni og stemningunni að vera í karlakór.

Tónlist í þættinum

Allt á floti / Skapti Ólafsson (Lionel Bart, Tommy Steele & M. Pratt, texti Björn Bragi Magnússon og Jón Sigurðsson)

Sófasjómaðurinn / Sniglabandið og Skapti Ólafsson (Pálmi J. Sigurhjartarson og Kári Waage)

You’ve Lost That Lovin’ feeling / Righteous Brothers (Barry Mann, Cynthia Weil & Phil Spector)

Undir dalanna sól / Karlakórinn Heimir (Björgvin Þ. Valdimarsson og Hallgrímur Jónsson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við töluðum í síðustu viku við Sigríði Dóru Magnúsdóttur, forstjóra Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, meðal annars um álag og langa bið hjá heilsugæslunni. Hún talaði um að oft sé ekki nauðsyn að koma á heilsugæsluna, heldur geti fólk leitað fyrst á heilsuvera.is, bæði í netspjallið og þær upplýsingar sem þar eru, nú eða jafnvel að hringja í 1700 ef erindið er brýnt. En það er ekki víst að allir viti hvernig það gengur fyrir sig og hvernig er best að snúa sér í sambandi við það. Ingibjörg Rós Kjartansdóttir, hjúkrunarfræðingur og verkefnastjóri hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er einmitt rétta manneskjan til að svara þeim spurningum og hún kom til okkar í dag.

Á morgun fer fram opin málstofa í viðskiptadeild Háskólans á Akureyri. Þar mun Grétar Þór Eyþórsson deildarforseti Viðskiptadeildar tala um viðbrögð við Covid 19 faraldrinum á Íslandi: Tilviksrannsókn frá sveitastjórnarstiginu. Í erindinu greinir Grétar frá fyrstu niðurstöðum sínum úr norrænni rannsókn um stjórnunarlega og skipulagslega þætti sem tengjast viðbrögðum við COVID-19 faraldrinum. Við töluðum við Grétar í dag.

Við heyrðum svo í Sigríði Láru Gunnlaugsdóttur, sjúkraþjálfara á Ísafirði. Hún lauk meistaranámi frá Háskólanum á Akureyri í fyrra og í meistaraverkefni hennar rannsakaði hún reynslu heilbrigðisstarfsfólks sem sinnti einstaklingum sem lentu í snjóflóðunum í Súðavík 1995 fyrstu dagana eftir flóðin. Tilgangur rannsóknarinnar var að fá innsýn í upplifun heilbrigðisstarfsfólksins og kanna hvort þessi lífsreynsla hafi haft áhrif á þeirra líf og störf. Sigríður sagði okkur betur frá rannsókninni og niðurstöðunum í þættinum.

Tónlist í þættinum

Ertu viss / Eyjólfur Kristjánsson (Eyjólfur Kristjánsson, texti Aðalsteinn Ásberg)

Landið fýkur burt / Ríó Tríó (Gunnar Þórðarson, texti Jónas Friðrik Guðnason)

Everybody’s talkin’ / Harry Nilson (Fred Neil)

Heim / Magni Ásgeirsson (Magni Ásgeirsson og Ásgrímur Ingi Arngrímsson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR