Mannlegi þátturinn

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn Bjarni Snæbjörnsson. Hann hefur leikið og sungið víða á sviði frá útskrift úr leiklistarnámi, en svo vakti hann sérstaka athygli þegar hann samdi söngleikinn Góðan daginn faggi, sem sýndur var í Þjóðleikhúskjallaranum. Í sýningingunni rifjaði Bjarni upp æskuna og glímu sína við að koma út úr skápnum og horfast í augu við það hver hann var, baráttu við fordóma, ekki síst sína eigin. Sýningin varð gríðarlega vinsæl, var sýnd næstum 150 sinnum, ekki bara í Þjóðleikhúsinu heldur víða um landið. Og nú er nýkomin út bókin Mennska eftir Bjarna og hann hefur hleypt af stokkunum samnefndu hlaðvarpi. Við fórum auðvitað aftur í tímann með honum, eins og við gerum alltaf með föstudagsgestinum, enda er æska hans nátengd því sem hann hefur verið að fjalla um í sínum verkum. Bjarni sagði okkur meðal annars frá dvöl sinni í Ástralíu, námsárunum í leiklistarskólanum og því hvernig hann sættist að lokum við sjálfan sig.

Svo kom Sigurlaug Margrét í matarspjallið. Við skoðuðum með henni sænska matreiðslubók sem heitir Salt og sumar og svo tökum við aðeins upp þráðinn frá síðasta matarspjalli, eftir viðbrögð frá hlustendum við því sem þar kom fram. Fiskisúpa, saffran og birkirúnstykki komu við sögu.

Tónlist í þættinum í dag:

Heim í Búðardal / Lónlí blú bojs (Gunnar Þórðarson, texti Þorsteinn Eggertsson)

To Be Free / Emilíana Torrini (E.G. White og Emilíana Torrini)

Hello / Adele (Adele Adkins & Greg Kurstin)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON

Í dag brugðum við okkur úr húsi og sendum út Mannlega þáttinn frá Skógarhlíð 14 þar sem Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins er til húsa. Slökkvilið er byggðasamlag frá árinu 2000 stofnað af Reykjavíkurborg, Garðabæ, Hafnarfjarðarbæ, Kópavogsbæ, Mosfellsbæ, Seltjarnarnesbæ og Sveitarfélaginu Álftanesi. Verkefnin eru fjölbreytt eins og við komumst að í þættinum, útkallsþjónusta og forvarnir.

Viðmælendur okkar voru Jón Viðar Matthíasson Slökkviliðsstjóri, Róbert Ægir Hrafnsson, bráðatæknir, en bráðatæknar eru þeir sem hafa mesta menntun í sjúkraflutningunum, og Aldís Rún Lárusdóttir, sviðsstjóri forvarnarsviðs.

Tónlist í þættinum í dag:

Ég er á leiðinni / Brunaliðið (Magnús Eiríksson)

Eldur / Heimilistónar (Heimilistónar)

Never Ever Let You Go / Rollo and King (Sören Poppe, Stefan Nielsen, Thomas Brekling)

Where do you go to my lovely / Petar Sarstedt (Peter Sarstedt)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON

Við heyrðum sögu Antons Gunnars Ólafssonar í dag. Hann var ættleiddur sjö mánaða gamall, frá Indlandi, af hjónum frá Akureyri. Hann hefur hugsað um uppruna sinn frá barnsaldri, óhjákvæmilega áttaði hann sig á því að hann var ólíkur öðrum börnum í kringum sig. Hann fór þó ekki að hugsa af alvöru um það að leita að uppruna sínum fyrr en eftir að faðir hans lést árið 2016. Hann fékk í sínar hendur skjölin sem fylgdu honum í ættleiðingunni, og eftir að hafa leitað ráða, meðal annars hjá vinkonu sinni sem hafið staðið í sömu sporum, fór hann loks til Indlands í fyrsta sinn. Hann er nýkominn heim úr þeirri ferð og við fengum að heyra í þættinum hjá honum hvernig sú reynsla var.

Svo kom Jónatan Garðarsson aftur til okkar, eins og hann hefur gert undanfarnar vikur, til að fræða okkur um okkar frábæra tónlistarfólk. Í dag sagði Jónatan okkur sögu Hauks Morthens, en á föstudaginn hefði Haukur orðið 100 ára. Hann var auðvitað einn farsælasti og vinsælasti dægurlagasöngvari Íslands. Við komum ekki að tómum kofanum hjá Jónatani í dag frekar en fyrri daginn.

Tónlist í þættinum í dag:

Ennþá man ég hvar / GÓSS (Mogens Dam og Kaj Andersen texti Bjarni Guðmundsson)

Ó, borg mín borg / Haukur Morthens (Haukur Morthens, texti Vilhjálmur frá Skáholti)

Við freistingum gæt þín / Haukur Morthens (Jóhann Helgason, texti Matthías Jochumson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst í þættinum um stærsta nýsköpunar- og frumkvöðlaviburð sem haldinn er hér á landi, einmitt þessa dagana; Iceland Innovation Week. Hátíðin er markaðsgluggi íslenskrar nýsköpunar og þar gefst frumkvöðlum og fyrirtækjum kostur á að standa fyrir viðburðum og kynna starfsemi sína. Melkorka Sigríður Magnúsdóttir stofnaði Iceland Innovation Week ásamt Eddu Konráðsdóttur. Melkorka er listrænn stjórnandi hátíðarinnar, kom í þáttinn og sagði okkur meira frá þessari viku og viðburðinum sem hefur vaxið gríðarlega á þeim fjórum árum síðan hann var haldinn fyrst.

Forsetakjör fer fram laugardaginn 1. júní næstkomandi. Kjörstaðir í Reykjavík eru opnir frá kl. 9:00 til 22:00. Ef þú ert ekki viss um hvort þú sért á kjörskrá þá má fletta því upp og hvernig gerir maður grein fyrir sér á kjörstað? Jú, með skilríkjum en hvers konar skilríki eru tekin gild?. Nýir kjörstaðir hafa bæst við síðan síðast og búið er að opna fyrir atkvæðagreiðslu utankjörfundar. Við fórum yfir nokkur praktísk atriði með Helgu Björk Laxdal skrifstofustjóra skrifstofu borgarstjórnar í þættinum.

Svo kom Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur til okkar í veðurspjallið í dag. Við ræddum við hann um sólstorminn sem skall á um helgina og við misstum af vegna þess að það var of skýjað. Einar fræddi okkur um litróf norðurljósanna og truflanir sem geta orðið á fjarskiptum og raforkulutningi. Þetta var mesti sólstormur frá því í oktobér 2003 og tengist 11 ára sólsveiflunni svokölluðu. Svo ræddum við aðeins um klaka í jörðu sem óðum er að hverfa og hvernig jarðvegshitamælingar geta sagt til um leysingu klakans og aurbleytu. Svo að lokum skoðuðum við hvaða ytri þættir kunna að móta sumarveðráttuna hjá okkur og Einar fjallaði aðeins um þá og vísbendingar í veðurlagsspám, til dæmis fyrir hvítasunnuhelgina.

Tónlist í þættinum í dag:

Talað við gluggann / Bubbi (Bubbi Morthens)

Við arineld / Vala Guðnadóttir (Magnús Eiríksson, texti Kristján frá Djúpalæk)

Kúbanska / Tómas R. Einarsson (Tómas R. Einarsson)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Landsfundur Landssambands eldri borgara verður haldinn á morgun kl.10 á Hótel Natura. Búist er við fjölda fólks á fundinn frá 55 félögum eldra fólks af öllu landinu, en um 37 þúsund manns eru innan sambandsins. Á fundinum var sérstök áhersla lögð á undirbúning næstu kosninga til Alþingis og möguleikum á að beina kröftum fólks til þeirra stjórnmálaflokka sem styðja kjarabaráttu eldra fólks. Landssamtök eldri borgara hafa reynt að vekja athygli stjórnvalda á að um 15.000 eldri borgarar búa við slæm kjör og brýnt sé að grípa til sértækra aðgerða til að rétta hlut þeirra. Helgi Pétursson formaður LEB kom í þáttinn í dag.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni í þetta sinn fjallaði hann um möguleikann á að hlutlaust karlkyn eigi undir högg að sækja í íslensku og vitnað er í nýlega grein sem fjallar um málið, auk þess sem vafasöm rannsókn pistlahöfundar um sama mál er lítillega rædd. Þá er fjallað um sanddæluskipið Trölla sem nú er staðsettur austur á Hornafirði, en hann og þjónustupramminn Nökkvi eiga fimmtíu ára afmæli á þessu ári. Þeir eiga mjög merkilega forsögu í 577 metra hæð, órafjarri sjó.

Svo var það lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Kamilla Kjerúlf lögfræðingur, barnabókarithöfundur og saksóknarfulltrúi hjá Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu. Við fengum að vita hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Kamilla talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Undir yfirborðinu e. Freida McFadden

Þú sérð mig ekki e. Evu Björg Ægisdóttur

DJ Bambi e. Auði Övu Ólafsdóttur

Sjö systur e. Lucinda Riley

Harry Potter bækurnar e. JK Rowling

Ungfrú Ísland e. Auði Övu Ólafsdóttur

The Hunger Games serían e. Suzanne Collins

Tónlist í þættinum í dag:

Lukta-Gvendur / Björk Guðmundsdóttir og Tríó Guðmundar Ingólfs (Nat Simone, texti Eiríkur Karl Eiríksson)

Manic Monday / The Bangles (Prince)

Massachusetts / Bee Gees (Maurice, Robin og Barry)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

HARA systur frá Hveragerði komu sáu og næstum því sigrðu X Factor keppnina árið 2007. Þær lentu í öðru sæti eftir spennandi einvígi við Jogvan Hansen, sem þær höfðu reyndar nokkrum mánuðum áður skráð til leiks ásamt sér. Systurnar urðu á skömmum tíma gríðarlega vinsælar og í kjölfarið gáfu þær út plötu og voru bókaðar út um allt land. En það hefur ekki mikið heyrst til þeirra undanfarin ár. Hvar eru þær í dag og hvað hefur á daga þeirra drifið? Við tókum vel á móti Hara systrum, Rakel og Hildi Magnúsdætrum í dag og fórum með þeim yfir þessa miklu reynslu sem keppnin var, æskuárin í Hveragerði, aðdraganda þess að þær skráðu sig í keppnina sem breytti lífi þeirra, skuggahliðar þess að slá í gegn svona snögglega og svo hvað þær hafa verið að gera undanfarið.

Matarspjallið var svo á sínum stað og í dag var ítalskt þema þar sem leikkonan Sophia Lauren var í aðalhlutverki, en Sigurlaug Margrét keypti matreiðslubók fyrir 15 árum þar sem Sophia deilir uppskriftum sínum og sögum á bak við þær og okkur skilst að Sigurlaug hafi prófað að matreiða hverja einustu þeirra.

Tónlist í þættinum í dag:

Við saman / Hljómar (Gunnar Þórðarson og Þorsteinn Eggertsson)

Hvernig veit ég? / Hara systur (Hildur Magnúsdóttir og texti Rakel Magnúsdóttir)

Framtíðin / Hara systur (Pernille Rosendahl, Jonas Struck, Emil Jörgensen og texti Rakel Magnúsdóttir og Hildur Magnúsdóttir)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Mæðradagurinn er á sunnudaginn og í gær var hleypt af stokkunum söfnunarátaki Menntunarsjóðs mæðrastyrksnefndar, þar sem tilgangurinn er að styrkja efnalitlar konur til náms og þannig veita þeim tækifæri til að bæta lífskjör sín og sinna. Sjóðurinn hefur undanfarin ár styrkt um 500 konur til náms og Unnur Ösp Stefánsdóttir, leikari og leikstjóri kom í þáttinn í dag, en það var tilkynnt í gær að hún, ásamt Elísabetu Jökulsdóttur, eru verndarar menntunarsjóðsins. Með Unni kom Lilja Kristjánsdóttir, sem hefur þegið styrk til náms úr sjóðnum. Þær sögðu okkur frá menntsjóðinum og Lilja sagði okkur sína sögu.

Jónatan Garðarsson kom svo aftur í þáttinn í dag og hélt áfram að fræða okkur um íslenskt tónlistarfólk. Í síðustu viku sagði Jónatan okkur frá Soffíu Karlsdóttur söng- og leikkonu og í dag fræddi Jónatan okkur um Alfreð Clausen, einn af frumkvöðlum í íslenskum dægurlagasöngi.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni í dag og í korti dagsins segir frá víðavangshlaupinu Puffin Run sem fram fór um liðna helgi á Heimaey. Þar hlupu næstum ellefu hundruð manns í blíðskaparveðri. Magnús veltir fyrir sér af hverju hlaupið er kallað Puffin Run en ekki „bieg maskonurów“ uppá pólsku því töluvert fleiri pólverjar en bandaríkjamenn tóku þátt í hlaupinu. Hann segir líka frá heimsókn sinni til Víkur í Mýrdal þar sem fleiri tala ensku en íslensku, en hann endar á Ítalíu þar sem bæir og borgir eru að taka til á heiðursborgaralistum sínum.

Tónlist í þættinum í dag:

Þú og ég / Hljómar (Gunnar Þórðarson og Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Æskuminning / Alfreð Clausen (Ágúst Pétursson og Jenni Jóns)

I Can’t Give You Anything But Love / Alfreð Clausen (Dorothy Fields og Jimmy McHugh)

On the Road Again / Canned Heat (Alan Wilson & Floyd Jones)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við töluðum aðeins um mannlega þáttinn í Mannlega þættinum í dag, sem sagt mannlega þáttinn á vinnustöðum. Við höfum fjallað talsvert í þættinum um streitu og vanlíðan í vinnunni. Ef stemningin er ekki góð á vinnustaðnum, þar sem starfsfólk jafnvel upplifir sig vanmetið, lítilsvirt og óöruggt, þá eru talsvert meiri líkur á að lenda í kulnun eða að upplifa kulnunareinkenni. Við fengum þær séra Díönu Óskarsdóttur, doktor í handleiðslufræðum og Sigrúnu Harðardóttur doktor í félagsráðgjöf og dósend við Félagsráðgjafardeild HÍ, til að segja okkur frá því hvernig fagleg handleiðsla getur nýst, t.d. sem forvörn og til að styðja að bæta vinnustaðamenninguna og getur jafnvel minnkað starfsmannaveltu og fjarveru vegna veikinda. Þær Díana og Sigrún útskýrðu þetta frekar fyrir okkur í þættinum.

Með hækkandi sól og hækkandi hitatölum spretta kylfingar úr hverju horni tilbúnir að arka út á golfvelli landsins til að elta litlu hvítu boltana í sem fæstum höggum ofan í holurnar. Í fyrravor komu golfvellirnir ekki vel undan vetri eftir frosthörkur, en spurningin er hvernig staðan er á þeim núna? Brynjar Eldon Geirsson, framkvæmdastjóri Golfsambands Íslands kom í þáttinn og fór með okkur yfir stöðuna og hvað er framundan í golfinu í sumar.

Heilbrigð þarmaflóra er grunnurinn að góðri heilsu bæði líkamlega og andlega. Þetta hafa rannsóknir sýnt fram á með afgerandi hætti undanfarin ár og gjörunnin matvæli, sykruð, söltuð og reykt vinna gegn góðri flóru. Birna G. Ásbjörnsdóttir doktor í heilbrigðisvísindum og sérfræðingur í þarmaflóru segir lykilatriði að borða eins ólíkar tegundir af grænmeti og ávöxum í viku til að hafa sem öflugasta flóru meltingarkerfinu. Hún nefnir að hátt í 30 tegundir væru langbesta markmiðið, auk þess að borða mikið af hnetum, fræjum og baunum. Sykurlausir gosdrykkir og orkudrykkir séu alslæmir fyrir bakteríubúskap í þörmunum og þá eigi að drekka í algjöru lágmarki. Helga Arnardóttir ræddi við Birnu á Heilsuvaktinni í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

Pólstjarnan / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Ágúst Pétursson, texti Kristján frá Djúpalæk)

Oh happy day / The Edwin Hawkins singers (Edwin Hawkins)

Im a believer / The Monkees (Neil Diamond)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Fjölmenningarþing var haldið á vegum Reykjavíkurborgar nú um helgina en þingið er mikilvægur vettvangur virkrar umræðu sem snertir á málefnum innflytjenda og fólks af erlendum uppruna. Reykjavíkurborg er fjölmenningarborg og eru um fjórðungur íbúa hennar af erlendum uppruna. Á þinginu var til dæmis varpað fram spurningunum: Fjölmenningarfærni - sitjum við öll við sama borð? Ert þú fjölmenningarfær? Getur góð þýðing á bókmenntum falið í sér inngildingu? Hvernig þróum við samfélagstúlkun í breyttu samfélagi? Íslenska töluð með hreim - hefur það áhrif á samskipti í daglegu lífi? Guðný Bára Jónsdóttir, verkefnastjóri hjá mannréttinda- og lýðræðisskrifstofu Reykjavíkurborgar, kom í þáttinn og sagði okkur frá því sem kom fram á þinginu.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni í dag og vinkill dagsins var lagður við komandi forsetakosningar, frá nokkrum hliðum. Til dæmis hvernig sameiginlegur kynningarþáttur getur haft áhrif á skoðanir þeirra sem hafa kosningarétt, en líka hvaða forsendur við gefum okkur áður en uppáhaldsframbjóðandi er valinn og hvort við séum tilbúin til að breyta um skoðun ef okkar manneskja stendur sig síður en aðrir í kynningu, eða hvort við höldum tryggð við fyrsta val.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var svo Sveinn Sampsted íþróttafræðingur. Við fengum að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Sveinn sagði frá eftirfarandi bókum og höfundum:

Uppruni (Origin á ensku) e. Dan Brown

Iron Widow e. Xiran Jay Zhao

Eldarnir e. Sigríði Hagalín Björnsdóttur

Barn að Eilífu e. Sigmund Erni Rúnarsson

Andrés Önd Syrpurbækurnar frá Disney

Tónlist í þættinum í dag:

Ef ég hefði vængi / Halli Reynis og Elínrós Ben (Haraldur Reynisson)

Velkomin / Bubbi (Bubbi Morthens)

Vorið er komið / Gísli Rúnar Jónsson (Hallbjörg Bjarnadóttir, texti Jón Thoroddsen)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Gísli Örn Garðarsson, leikari og leikstjóri. Hann útskrifaðist úr leiklistardeild LHÍ árið 2001. Hann hefur sett upp fjölda leiksýninga á Íslandi og erlendis, sem höfundur og leikstjóri og hefur leikið á sviði, í kvikmyndum og sjónvarpi. Hann hefur starfað við fjölda virtra leikhúsa á Íslandi, í Noregi, Bretlandi, Bandaríkjunum, Þýskalandi og víðar. Hann leikstýrir Frosti í Þjóðleikhúsinu í vetur og í haust verður sýningin vinsæla Ellý tekin aftur til sýninga í Borgarleikhúsinu. Meðal leikstjórnarverkefna hans eru einminn Ellý, Jólaboðið, Fólk, staðir og hlutir, Ofviðrið, Óþelló, Í hjarta Hróa hattar, Hamskiptin, Faust, Woyzeck og Rómeó og Júlía. Hann er einn af stofnendum Vesturports. Hann hefur tvívegis hlotið Edduverðlaunin sem leikari og hefur unnið til alþjóðlegra leiklistarverðlauna fyrir leikstjórn. Hann er einn af leikstjórum sjónvarpsþáttaraðarinnar Verbúðarinnar, auk þess sem hann er einn af leikurum, handritshöfundum og framleiðendum þáttanna og nú standa yfir tökur á sjónvarpsþáttum um Vigdísi Finnbogadóttur sem verða sýndir á næsta ári í sjónvarpinu. Við fórum með Gísla á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag með viðkomu í Noregi, Hlíðunum, fimleikum og miklu víðar.

Og í matarspjalli dagsins var saffran, kryddið dýra, í aðalhlutverki og við fengum dýrindisuppskrift af risarækjum í saffrankryddi og tagliatelle. Og sú uppskrift kom ekki frá Sigurlaugu heldur úr smiðju Gunnars Hanssonar.

Tónlist í þættinum í dag:

Vorið er komið / Gísli Rúnar Jónsson (Hallbjörg Bjarnadóttir, texti Jón Thoroddsen)

Allt mitt líf / Katrín Halldóra Sigurðardóttir (Umberto Bindi, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Summer / Greg Hildreth (Kristen Anderson, Lopez & Robert Lopez)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR