បទសម្ភាស by RFI ខេមរភាសា / Khmer

December 31, 2022 លោក គង់ រតនៈ៖ការដកពិន្ទុលើបណ្ណបើកបរ ជួយទាញអ្នកបើកបរឲ្យគោរពច្បាប់

ចាប់ពីថ្ងៃទី១មករា២០២៣ តទៅ កម្មវិធីដកពិន្ទុបណ្ណបើកបរ និងការបង់ប្រាក់ពិន័យអន្តរការណ៍ ចំពោះអំពើល្មើសច្បាប់ស្ដីពីចរាចរណ៍ផ្លូវគោក នឹងត្រូវអនុវត្ត។ នេះជាយន្តការថ្មីមួយ ដើម្បីដាក់ទោសទណ្ឌ និងពិន័យទៅលើអ្នកបើកបរល្មើសច្បាប់បន្ថែមពីលើការអនុវត្តកន្លងមក។ អ្នកជំនាញខាងចរាចរណ៍គាំទ្រការអនុវត្តនេះ តែចង់ឃើញការអនុវត្តរបស់សមត្ថកិច្ចមានតម្លាភាព។ ជាមួយគ្នានោះ ច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកថ្មីដែលកំពុងពិភាក្សាពីពាគីពាក់ព័ន្ធក៏មានតម្រូវឲ្យអ្នកបើកបរត្រូវធ្វើតេស្តរកសារធាតុញៀន(អ្នកប្រើគ្រឿងញៀន)ផងដែរ។ តើយន្តការទាំងនេះចាំបាច់កម្រិតណាក្នុងការអនុវត្ត?

12 min

December 30, 2022 លោក ព្រំ ផល្លា៖ «ការសរសេរសៀវភៅ នួន ជា នេះឡើងដោយសារខ្ញុំបានដឹងរឿង នួន ជា ច្រើននៅសាលាក្តីខ្មែរក្រហម»

ចំណាយពេលអស់១២ឆ្នាំ បំរើការងារនៅក្នុងក្រុមមេធាវីការពារក្តីឲ្យអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម នួន ជា លោក ព្រំ ផល្លា បានចាប់អារម្មណ៍ និងចងក្រងសៀវភៅមួយក្បាលកំរាស់ជាង២០០ទំព័រ។ សៀវភៅដែលកំពុងចូលរោងពុម្ពពេលនេះ ត្រូវបានរៀបរាប់ពីសំដីពិតរបស់មេដឹកនាំខ្មែរក្រហម នួន ជា ដែលបានថ្លែងប្រាប់លោក ព្រំ ផល្លា ដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរូប អំឡុងពេលនៃដំណើរការសាលាក្តីខ្មែរក្រហម។ តាមលោក ព្រំ ផល្លា ការបង្កើតសៀវភៅនេះឡើង ក៏ដោយសារមានការជម្រុញពីមនុស្សសំខាន់ៗមួយចំនួន ដោយសារលោកបានធ្វើការជាប់ជាមួយ នួន ជា។ លោកមានជំនឿថា សៀវភៅដែលលោកសរសេរជាលើកដំបូងនេះ នឹងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រមទាំងរំពឹងថានឹងមានការគាំទ្រពីរបស់មហាជនខ្មែរផងដែរ។

15 min

December 29, 2022 លោក កន សាវាង្ស៖ រដ្ឋសភាអាណត្តិទី៦ មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំង ជជែកដេញដោលទៅលើសេចក្តីស្នើផ្សេងៗ

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុយើងនារាត្រីនេះ គឺលោក កន សាវាង្ស អ្នកសម្របសម្រួលកម្មវិធីអង្កេត និងតស៊ូមតិ នៃអង្គការខុមហ្វ្រែល។ នៅថ្ងៃនេះ ខុមហ្វ្រែមបានចេញនូវរបាយការណ៍ស្តីពីការអង្កេតរដ្ឋសភា និងតំណាងរាស្ត្រ ក្នុងអាណត្តិទី៦ ដោយបានបង្ហាញថា សកម្មភាពរបស់រដ្ឋសភា និងតំណាងរាស្ត្រ មិនមានភាពសកម្មក្នុងពាំនាំ និងលើកយកបញ្ហាប្រឈមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមកជជែកដេញដោល ខុសពីអាណត្តិទី៥កន្លងទៅ។ លោក កន សាវាង្ស មើលឃើញថា នេះមកពីរដ្ឋសភាអាណត្តិទី៦ ជារដ្ឋសភាឯកបក្ស ដែលមានតែគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ជាអ្នកកាន់អាសនៈទាំងស្រុងក្នុងរដ្ឋសភា។

14 min

December 28, 2022 មេធាវី សំ ចំរើន៖ការឃុំខ្លួន ឈឹម ស៊ីថរ ឡើងវិញ ជាភាពមិនប្រក្រតីនៃនីតិវិធីរបស់តុលាការ

សាលាឧទ្ធរណ៍នៅថ្ងៃពុធនេះ បានបដិសេធមិនឲ្យ កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ នៅក្រៅឃុំឡើយ ខណៈសមត្ថកិច្ចចាប់ឃុំខ្លួនជាលើកទី២។ បើតាមមេធាវីការពារក្តី ការចាប់ឃុំខ្លួនឡើងវិញ លើមេដឹកនាំសហជីពរូបនេះ គឺជាភាពមិនប្រក្រតីនៃនីតិវិធីរបស់តុលាការ។លោក សំ ចំរើន ជាសហមេធាវីការពារក្តី បានអះអាងថា ទាំងលោក ទាំងកូនក្តី គឺមិនបានទទួលសំណុំរឿងពេញលេញពីតុលាការទេ ទោះបីជាលោកសុំថតចម្លងក៏ដោយ។ នេះជាមូលហេតុដែលកញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ ចេញទៅក្រៅប្រទេស បំពានបំរាមតុលាការ។

11 min

December 27, 2022 លោក ហូ វណ្ឌី៖ ទេសចរអន្តរជាតិចូលមកកម្ពុជាឆ្នាំ២០២២ កើនឡើងយ៉ាងគំហុកតែនៅចាញ់វៀតណាមនិងថៃ

ពេញ១ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានភ្ញៀវទេសចរបរទេសចំនួនជាង ២,២លាននាក់ ក្នុងនោះភ្ញៀវទេសចរថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ ដែលមានជិត១៣ម៉ឺននាក់ តាមពីក្រោយដោយវៀតណាមជិត៦ម៉ឺននាក់ និងអាមេរិកជាង ១៥ ០០០នាក់។ លោក ហូ វណ្ឌី ទីប្រឹក្សាសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជាបានថ្លែងថាភ្ញៀវទេសចរបរទេសចូលមកទស្សនាប្រទេសកម្ពុជាបានកើនឡើងយ៉ាងគំហុក ក្រោយបើកប្រទេសឡើងវិញកាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២២។ ក៏ប៉ុន្តែកំណើននេះ នៅទាបជាងប្រទេសជិតខាងកម្ពុជាដូចជាវៀតណាម និងថៃជាដើម ដោយសារមានបញ្ហាមួយចំនួនដែលកម្ពុជានៅមានកំរិត និងត្រូវកែលម្អរ ដូចជាការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាស និងការផ្សព្វផ្សាយនៅក្រៅប្រទេសជាដើម។ នេះបើតាមលោក ហូ វណ្ឌី។

12 min

December 26, 2022 លោក សេង ទៀក៖ ត្រូវបង្កើនការអនុវត្តន៍ច្បាប់ឲ្យតឹងរឹងបំផុតដើម្បីកាត់បន្ថយការស្លាប់របស់ផ្សោត

សត្វផ្សោតទឹកសាបនៅទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តក្រចេះកំពុងមុខខ្លាំងនៃការផុតពូជ នៅគ្រាដែលផ្សោត៣ក្បាលបានស្លាប់ជាបន្តគ្នាតែក្នុងរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ ដែលធ្វើឲ្យចំនួនផ្សោតស្លាប់កើនដល់២៩ក្បាលស្លាប់ក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំចុងក្រោយ។ ការស្លាប់សត្វកម្រនេះត្រូវបានអ្នកជំនាញរកឃើញថា មកពីការនេសាទខុសច្បាប់ ក្នុងគោលដៅចាប់ត្រី។ លោក សេង ទៀក នាយកអង្គការWWF លើកឡើងថា មានតែការបង្កើនការអនុវត្តន៍ច្បាប់ និងល្បាត២៤ម៉ោងទេ ទើបអាចកាត់បន្ថយការស្លាប់របស់សត្វផ្សោតបន្តទៀត។

12 min

December 25, 2022 លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា៖ ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-អាមេរិក នៅឆ្នាំ២០២៣ អាចល្អប្រសើរឡើងវិញក្នុងរង្វង់៥០%

ភ្ញៀវប្រចាំថ្ងៃរបស់វិទ្យុយើងនារាត្រីនេះ គឺលោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា សាស្ត្រាចារ្យវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ។ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានទៅទស្សនកិច្ចនៅឯស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលជាទស្សនកិច្ចលើកដំបូង និងដោយកម្រ នាគ្រាដែលទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ កំពុងតែង៉ក់ង៉រដាក់គ្នា។ លោកសាស្ត្រចារ្យ ឯម សុវណ្ណារ៉ា កត់សម្គាល់ថា នេះគឺជាស្វែងយល់ និងបង្កើនទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងប្រទេសទាំងពីរ ក្នុងពេលដែលកម្ពុជា-អាមេរិក បានភាពរកាំរកូសគ្នាខ្លះកន្លងមក។ តែយ៉ាងណាសម្រាប់ក្តីរំពឹងរបស់អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយរូបនេះ គឺ ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-អាមេរិក នៅឆ្នាំខាងមុខ អាចមានភាពល្អប្រសើរខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះបញ្ហានយោបាយ ប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស នៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយ។

12 min

December 24, 2022 លោក ច្រឹក សុខនីម៖ រដ្ឋត្រូវកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងក្រុងដែលបង្កើតថ្មីដើម្បីនាំប្រជាជនចូល

អ្នកវាយតម្លៃអចលនទ្រព្យ យល់ថា ការបង្កើតទីក្រុងបន្ថែមទៀត គឺរដ្ឋត្រូវចំណាយលើការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឲ្យបានច្រើនទើបអាចទាក់ទាញប្រជាជនទៅរស់នៅដើម្បីកាត់បន្ថយការកកស្ទះនៅភ្នំពេញ។ការលើកឡើងយ៉ាងដូច្នេះ គឺដោយសារ រដ្ឋាភិបាលសម្រេចបង្កើតក្រុងថ្មីចំនួនបីបន្ថែមទៀត និងពង្រីកស្រុកថ្មីបន្ថែមមួយដែរនៅក្បែរទីក្រុងភ្នំពេញ។ លោក ច្រឹក សុខនីម ប្រធានសមាគមអ្នកវាយតម្លៃ និងទីភ្នាក់ងារអចលនវត្ថុ គូសបញ្ជាក់ថា ការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងតែងមានផលវិជ្ជមាន និងផលអវិជ្ជមាន។ផលអវិជ្ជមានគឺសម្រាប់អ្នកដែលបានលក់អចលនទ្រព្យមុន ពេលឡើងថ្លៃ តែផលវិជ្ជមានគឺ ជាមុខមាត់ថ្មីរបស់ប្រទេស។

10 min

December 23, 2022 លោក វណ្ណ ប៊ុនណា៖ កិច្ចប្រជុំពិគ្រោះយោបល់ក្រៅផ្លូវការស្តីពីវិបត្តិភូមានៅថៃមិនអាចសម្រេចអ្វីបានទេ

រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូម្សិលមិញ បានបើកកិច្ចប្រជុំពិគ្រោះយោបល់ក្រៅផ្លូវការមួយស្តីពីស្ថានការណ៍នៅភូមានៅទីក្រុងបាងកក ដោយមានការចូលរួមពីរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឡាវ អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសវៀតណាម និងមានការចូលរួមពីរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសភូមាផងដែរ។ កិច្ចប្រជុំនេះ មិនបានបង្ហាញនូវលទ្ធផលយ៉ាងណានោះទេ ក៏ប៉ុន្តែលោក វណ្ណ ប៊ុនណា អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៃវិទ្យាស្ថានខ្មែរសំរាប់សហប្រតិបត្តិការនិងសន្តិភាព(CICP) មើលឃើញថាកិច្ចប្រជុំនេះគឺដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយសម្រាប់ប្រទេសថៃ ខណៈដែលប្រទេសថៃកំពុងប្រឈមខ្លាំងនឹងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនហូរចូលពីភូមា និងការចង់ដឹងបន្ថែមទៀតពីជំហររបស់ភូមាក្នុងការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង៥ចំណុចរបស់អាស៊ាន។ តាមលោក វណ្ណ ប៊ុនណា កិច្ចប្រជុំនេះមិនអាចសម្រេចអ្វីបានទេដោយសារមិនមានការចូលរួមពីប្រទេសស្ថាបនិកអាស៊ាន១ចំនួនទៀត ដូចជាឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ជាដើម។

11 min

December 22, 2022 លោក គី តិច៖ ភាពរឹងមាំនៃភស្តុតាងដែលយើងដាក់ ខ្ញុំគិតថា ភាគីជនជាប់ចោទរើខ្លួនមិនរួចទេ ដោះបន្ទុកមិនបានទេ!

នៅក្នុងសវនាការធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានក្នុងសំណុំរឿងលោក កឹម សុខា នៅថ្ងៃពុធទី២១ធ្នូ ភាគីមេធាវីរដ្ឋាភិបាលបានដាក់សេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់ខ្លួន រហូតដល់៨៦ទំព័រ ដើម្បីបកស្រាយនៅមុខតុលាការ។ រីឯភាគីមេធាវីលោក កឹម សុខា ធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានតែ៥៣ទំព័រប៉ុណ្ណោះ។ ចំនួននេះហាក់មានភាពខុសគ្នាឆ្ងាយ រវាងសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវីដើមចោទ និងចុងចោទ។ លោក គី តិច មេធាវីតំណាងរដ្ឋាភិបាល បញ្ជាក់ថា ការណ៍ដែលសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់ក្រុមតំណាងរដ្ឋាភិបាលមានច្រើនទំព័រ ព្រោះក្រុមមេធាវីមានភស្តុតាង និងការដាក់បន្ទុកយ៉ាងរឹងមាំលើលោក កឹម សុខា ឲ្យជាប់ទោស។ បើតាមលោក គី តិច លោកគិតថា សាលក្រមដែលប្រកាសពេលខាងមុខ គឺលោក កឹម សុខា មិនអាចរើខ្លួន ឬដោះបន្ទុកបានឡើយ។

11 min