កាល​ពី​ថ្ងៃ​ចន្ទ​ លោក​សម រង្ស៊ី ប្រធាន​ស្តី​ទី​អតីត​គណបក្ស​សង្រ្គោះជាតិ​បាន​អំពាវនាវ​ដល់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យ​ជួយ​ជំរុញ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​អនុវត្ត​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទី​ក្រុង​ប៉ារីស​ឱ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ និង​ពេញលេញ​។ អ្នក​នាំ​ពាក្យ​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​ថា​ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​អនុវត្ត​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ចំពោះ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ​ទើប​នាំ​ឱ្យ​កម្ពុជា​មាន​សន្តិភាព​ និង​ស្ថេរភាព​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ ចំណែក​ អ្នក​វិភាគ​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា​វិញ​បាន​មើល​ឃើញ​ខុស​គ្នា​ចំពោះ​ការ​អនុវត្ត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ពួកគេ​ក៏​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​ដែរ​ចំពោះ​លទ្ធភាព​នៃ​ជំរុញ​ឱ្យ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ ជាពិសេស​ប្រទេស​ហត្ថលេខី​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ត្រួតពិនិត្យ​លើ​ការ​អនុវត្ត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​។

ម្សិលមិញ​ តាមរយៈ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​លោក​ស្រី​រ៉ូណា ស្មីត ​អ្នក​រាយការណ៍​ពិសេស​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ស្តីពី​ស្ថានភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​បាន​លើក​ឡើង​យក​បញ្ហា​ការ​បាត់ខ្លួន​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ថៃ​លោក វ៉ាន់ឆាឡឺម សាតស័ក្តិ​សិទ្ធិ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មក​និយាយ​សារ​ជា​ថ្មី​ដោយ​បញ្ជាក់​ថា​ ការ​ស៊ើប​អង្កេត​របស់​អាជ្ញាធរ​កម្ពុជា​នៅ​មាន​ភាព​ខ្វះខាត​។ ប៉ុន្តែ អាជ្ញាធរ​កម្ពុជា​បាន​អះអាង​ថា​ ខ្លួន​បាន​ស៊ើប​អង្កេត​ និង​កំពុង​បន្ត​តាមដាន​លើ​ករណី​នេះ​។ ចំណែក​ អ្នក​ឃ្លាំមើល​បញ្ហា​សង្គម ​និង ​អ្នក​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​វិញ​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​ អាជ្ញាធរ​កម្ពុជា​ត្រូវ​តែ​ស៊ើប​អង្កេត​រឿង​នេះ​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​ ដើម្បី​លាង​ជម្រះ​ការ​សង្ស័យ​ផ្សេងៗ​ និង​ ការពារ​កិត្តិយស​កម្ពុជា​។

បញ្ហា​ហូរ​ចូល​គ្រឿង​ញៀន​ដល់​ទី​ជន​បទ​ភូមិ​ឃុំ ​នៅតែ​ជា​ក្ដីព្រួយ​បារម្ភ​របស់​សង្គម​ទាំង​មូល​ និង​និយាយ​ដោយ​ឡែក​សម្រាប់​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​មួយ​ចំនួន​។  មួយ​ផ្នែក​នៃ​ការ​ហូរ​ចូល​គ្រឿងញៀន​ដល់​ទី​ជនបទ​នេះ​ហើយ​ ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​យល់​ថា​ ចំនួន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន​នៅ​កម្ពុជា​ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០​នេះ​ មិន​ថម​ថយ​សោះ​ ទោះជា​រដ្ឋាភិបាល​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ទប់​ស្កាត់​ការ​ជួញ​ដូរ​និង​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​។ ជាក់ស្ដែង​ចំនួន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​និង​ញៀន​គ្រឿងញៀន​នៅ​ឆមាស​ទី​១​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០​ មាន​ចំនួន​១០,៨៧៧​នាក់​ ដែល​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា​នឹង​ចំនួន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ឆមាស​ទី​១​នៃ​ឆ្នាំ​២០១៩​ដែរ​ពោល​គឺ​១២៥០០​នាក់​។  គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ មាន​កត្តា​ជា​ច្រើន​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​កម្ពុជា​មិន​អាច​គ្រប់គ្រង​បញ្ហា​គ្រឿងញៀន​បាន​។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ ការ​បង្កើន​ចំនួន​មណ្ឌល​បន្សាប​គ្រឿងញៀន​ជា​គន្លឹះ​ឈាន​ទៅ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ញៀន​នៅ​កម្ពុជា​។ នេះ​បើ​តាម​សង្គម​ស៊ីវិល​និង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​សង្គម​។

ចាប់​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​កក្កដា នៅ​ពេល​ដែល លោក រ៉ុង ឈុន ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន គឺ​មាន​សកម្មជន​ចំនួន​២៤​រូប​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា ក្នុង​នោះ មាន​មនុស្ស​ចំនួន​១២​នាក់ ​ត្រូវ​បាន​តុលាការ​ឃុំ​ខ្លួន​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន​។ គួរ​កត់​សម្គាល់ អ្នក​ដែល​រង​ចំណាត់ការ​របស់​អាជ្ញាធរ​ទាំង​អស់ សុទ្ធ​តែ​បាន​បញ្ចេញ​មតិ​ក្នុង​បញ្ហា​រសើប ដូច​ជា​រឿង​ព្រំដែន បរិស្ថាន និង​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​ដើម​។ OHCHR ហៅ​ចំណាត់ការ​របស់​អាជ្ញាធរ​ដូច្នេះ​ថា​ជា​ការ​​មិន​អត់​ឱន​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចំពោះ​អ្នក​មាន​គំនិត​ផ្ទុយ​ពី​ខ្លួន​ និង​ជាការគាបសង្កត់ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​បញ្ចេញ​មតិ និង​ការ​ជួបជុំ​ដោយ​សន្តិវិធី ដែល​កម្ពុជា​បាន​ព្រមព្រៀង​ជាមួយ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​កន្លង​ទៅ។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា អ្វី​ដែល​សកម្មជន​ទាំង​នោះ​តវ៉ា​គឺ​ជា​សកម្មភាព​ខុស​ច្បាប់​របស់​កម្ពុជា។ តើ​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​បែប​ណា​ទើប​ស្រប​ច្បាប់?

នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ការបរទេស​អាស៊ាន​លើកទី​៥៣​កាល​ពី​ថ្ងៃទី០៩ ខែ​កញ្ញា លោក​ឧបនាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋ​មន្រ្តី​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​សមភាគី​របស់​លោក​ថា នៅ​ក្នុង​ភាពតាន​តឹង​ប្រឈម​ដាក់​គ្នា​រវាង​មហា​អំណាច និង​ការដើរ​ថយ​ក្រោយ​ពហុភាគី​និយម គឺ​អាស៊ាន​មិន​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​ការកាន់​ជើង​ភាគី​ណា​មួយ​ទេ ពោល គឺ​អាស៊ាន​ត្រូវ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​យ៉ាង​រឹងមាំ​នូវ​ស្មារតី​នៃ​ការ​ឯកភាព និង​មជ្ឈភាព​អាស៊ាន ដើម្បី​អនុវត្ត​នូវ​គោល​ការណ៍«មាគ៌ាអាស៊ាន»។ ប៉ុ​ន្តែ បើ​ក្រឡេក​មើល​ជាក់​ស្តែង​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា កម្ពុជា​ហាក់​ដូច​ជា​មាន​ទំនោរ និង​គាំទ្រ​ខ្លាំង​ទៅខាង​ប្រទេសចិន​ជាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​តែងតែ​មាន​បញ្ហា​រកាំរកូស​ជា​មួយ​គ្នា​ជា​រើយៗ​។ តើនេះ​ អាច​បញ្ជាក់​ថា កម្ពុជា​កំពុង​ដើរ​ផ្ទុយ​ពី​មាគ៌ាអាស៊ាន​រវាង​មហា​អំណាច​អាមេរិក និង​ចិនឬ​?

ការចរចាប្រាក់​ឈ្នួល​អប្បរមា​សម្រាប់​កម្មករ-កម្មការិនី​ នៅ​ក្នុង​វិស័យ​វាយនភណ្ឌ​កាត់ដេរ​សម្លៀក​បំពាក់​ និង​ផលិតផល​ស្បែកជើង​សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០២១​ បាន​បិទ​បញ្ចប់​ហើយ​ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ១០​ តុលា​ បន្ទាប់​ពី​បាន​ចរចា​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ខែ​។ ជា​លទ្ធផល​ ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ លោក​ ហ៊ុន សែន បាន​សម្រេច​ផ្តល់​ប្រាក់​២​ដុល្លារ​ សម្រាប់​ការ​តម្លើង​ប្រាក់ខែ​គោល​របស់​កម្មករ​ពី​១៩០​ដុល្លារ​ ដល់​១៩២​ដុល្លារ​ បន្ទាប់​ពី​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ជាតិ​ប្រាក់​ឈ្នួល​អប្បរមា​បាន​រក្សា​តួលេខ​ចាស់​១៩០​ដុល្លារ​ដដែល​។ យ៉ាង​ណា​ក្តី​ សម្រាប់​ភាគី​ថៅកែ​រោងចក្រ​បាន​ស្វាគមន៍​ចំពោះ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​នេះ​។ ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយ​ពី​នេះ​ ភាគី​សហជីព​វិញ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ ការ​តម្លើង​ប្រាក់ឈ្នួល​ត្រឹម​២​ដុល្លារ​នេះ​ គឺ​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ការ​រំពឹង​ទុក​របស់​ខ្លួន​។ តើ​ហេតុអ្វី​?

ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​កម្ពុជា​បាន​សម្រេច​បញ្ចប់​មុខ​តំណែង​លោក​អ៊ុក កុសល​ពី​ស្នងការ​ខេត្ត​កំពង់ធំ​ បន្ទាប់​ពី​រូប​លោក​ត្រូវ​បាន​នគរបាល​នារីៗ​មួយ​ចំនួន​ក្រោម​ឱវាទ​ប្តឹង​មក​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ថា​បាន​បៀតបៀន​កេរ្តិ៍​ខ្មាស​លើ​ពួក​គេ​។ បន្ថែម​ពី​លើ​​ការ​បញ្ចប់​មុខ​តំណែង​នេះ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ក៏​បាន​ស្នើ​ទម្លាក់​ឋានន្តរស័ក្តិ​ពី​ផ្កាយ​២​ មក​នៅ​ត្រឹម​ស័ក្តិ​៥​ចំពោះ​លោក​អ៊ុក កុសល​ផង​ដែរ​។ ប៉ុន្តែ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​មិនមាន​បំណង​នឹង​បញ្ជូន​មន្រ្តី​នគរបាល​រូបនេះ​ទៅ​កាត់​ទោស​បន្ត​នៅ​តុលាការ​ចំពោះ​បទល្មើស​របស់​ខ្លួន​នោះ​ឡើយ​។ អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​នៅ​កម្ពុជា​មិន​អស់​ចិត្ត​នឹង​ការ​សម្រេច​បែប​នេះ​ទេ​ ដោយថា​ វា​មិន​យុត្តិធម៌​សោះ​សម្រាប់​នគរបាល​នារី​ដែល​ជា​ជន​រងគ្រោះ​។ ពួកគេ​ថា​ ករណី​នេះ​មិនត្រូវ​បិទ​បញ្ចប់​ត្រឹមនេះ​នោះ​ឡើយ​។

បន្ទាប់​ពី​ចាប់​ឃុំ​ខ្លួន​ក្រុម​យុវជន​មួយ​ចំនួន​រួច​មក​ នៅពេលនេះ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​បាន​ប្រកាស​ថា​ ក្រុម​យុវជន​ខ្មែរ​ថាវរៈ​ និង​ក្រុម​យុវជន​ចលនា​មាតា​ធម្មជាតិ​បាន​ នឹង​កំពុង​ធ្វើ​សកម្មភាព​ដែល​មាន​ចរិត​បំផុស​ ញុះញង់​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះពាល់​ស្ថិរភាព ​សន្តិសុខ​ សណ្តាប់ធ្នាប់​សាធារណៈ ​និង​បង្កភាព​ចលាចល​វឹកវរ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​បាន​អំពាវ​នាវ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​កុំ​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព​ខុសច្បាប់​របស់​ក្រុម​ទាំង​ពីរ​នេះ​។​ មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ បាន​ស្នើ​ឱ្យ​អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ពាក់ព័ន្ធ​ត្រូវ​ចាត់​វិធានការ​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់​ថែម​ទៀត​។ អ្នក​ជំនាញ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​បាន​អះអាង​ថា​ វិធានការ​របស់​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​នេះ​មិន​ចំណេញ​ទាល់​តែ​សោះ​សម្រាប់​កម្ពុជា​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ ជា​ពិសេស​ក្នុង​ផ្នែក​សិទ្ធិ​មនុស្ស​។

កាល​ថ្ងៃ​ទី​០៧​ ខែ​កញ្ញា ​ខាង​ភាគី​សហជីព​ បាន​យក​តួលេខ​១២,៣៥​ដុល្លារ​ ដើម្បី​ដាក់​ចរចា​ជាមួយ​ភាគី ​និយោជក​និង​ រដ្ឋាភិបាល​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៩​ និង​ថ្ងៃ​ទី​១០​ ខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​២០២០​ខាង​មុខ​នេះ​។ ជា​ការ​ចរចា​កំណត់​ប្រាក់​ឈ្នួល​អប្បរមា​សម្រាប់​កម្មករ​ និយោជិត​ នា​ឆ្នាំ​២០២១​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ ក្នុង​ពេល​កំពុង​មាន​វិបត្តិ​កូវីដ​១៩​នេះ​ ភាគី​ថៅកែ​វិញ​បាន​អះអាង​ថា​មាន​ការ​ពិបាក​ក្នុង​ការ​ពិចារណា​កម្រិត​ប្រាក់​ឈ្នួល​ថ្មី​ ដោយសារ​តែ​ភាគី​ថៅកែ​ក៏​រងគ្រោះ​ពី​កូវីដ​១៩​ដែរ​។

អាជ្ញាធរ​កម្ពុជា​បាន​ចាប់​ខ្លួន​មនុស្ស​ជា​បន្តបន្ទាប់​ ចំពោះ​ជន​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​បញ្ហា​សង្គម​។ នេះ​ជា​ការ​កត់​សម្គាល់​របស់​មន្ត្រី​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​។  ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាងនេះ​អាជ្ញាធរ​រឹត​តែ​រំលោភ​សិទ្ធិ​ឯកជន​បុគ្គល​ទៀត​ផង​ ដែល​ចុះ​ទៅ​ឡោមព័ទ្ធ​ដល់​ទី​ស្នាក់​ការ​យុវជន​ខ្មែរ​ថាវរៈ​ដែល​មាន​គម្រោង​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី​នៅ​លើ​ទីលាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ថ្ងៃនេះ​។  ផ្អែក​តាម​តួលេខ​បឋម​គិត​ត្រឹម​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ទី​៦​កញ្ញា​ មាន​យុវជន​១១​នាក់​រួម​ទាំង​ព្រះសង្ឃ​ ត្រូវ​បាន​ឃាត់​ខ្លួន​និង​ចោទ​ប្រកាន់​ក្នុង​បទ​ញុះញង់​។ ហើយ​ក្នុង​ចំណោម​ពួកគេ​ទាំង​១១​នាក់​ យុវជន​មាតា​ធម្មជាតិ​៣​នាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ឃុំខ្លួន​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៦​កញ្ញា​។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាងណាក៏ដោយ​ពី​ខាង​អាជ្ញាធរ​នៅ​តែ​បន្ត​អះអាង​ថា​ រាល់​ចំណាត់​ការ​លើ​សេរីភាព​របស់​ខ្លួន​អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​របស់​ប្រទេស​។ ដូច្នេះ​តើ​សេរីភាព​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​នៅ​កម្ពុជា​មាន​តែ​លើ​ក្រដាស​ឬ​យ៉ាង​ណា​?