Het Ene Moment

In Onderweg is operazangeres Francis van Broekhuizen te gast. Deze markante dame zingt in talloze voorstellingen en is te zien in tv-programma’s als ‘Maestro’ en ‘All Together Now’. Ze is groot fan van Maria Callas en van Feijenoord. Francis vindt dat er in de operawereld veel gebakken lucht is, daar moet zij niets van hebben. Vanwege de coronacrisis speelt ze momenteel niet in voorstellingen maar zingt ze wel dagelijks haar publiek toe via posts op Facebook. Elsbeth Gruteke is een uur lang met haar in gesprek.

Francis groeit op in Wassenaar en is als misdienette zeer regelmatig in de Katholieke Kerk te vinden. De kerk is een plek waar ze haar zangtalent ontwikkelt, ze zingt met Kerst, Pasen, bruiloften en begrafenissen. Ook gaat Francis als vrijwilliger jarenlang naar Lourdes om zieken rond te rijden in het bedevaartsoord. Wanneer Francis uit de kast komt als lesbienne zegt een priester dat het vanwege haar geaardheid niet mogelijk voor haar is om te biechten. Ze voelt zich behoorlijk afgewezen en verontwaardigd. Toch zegt ze: ‘Ik moet niet uit de kerk gaan, ik moet het goede voorbeeld geven.’

Religieuze ervaringen heeft ze niet alleen in de kerk maar ook in De Kuip. Ze zingt namelijk in ‘Feijenoord de opera’. Daarover zegt ze: ‘De Kuip was net Lourdes.’ Ooit hoopt ze eens net als Lee Towers te zingen op de middenstip in Rotterdam.

THOMAS QUARTIER: ‘De liefde houdt echt niet op door deze crisis’

Hoe doe je dat in deze onzekere tijd; stilte toelaten, medemenselijkheid oefenen en rustig blijven? In een speciale uitzending van Onderweg gaat Elsebeth Gruteke in gesprek met de Benedictijnse monnik Thomas Quartier over de coronacrisis. Hij is docent religiewetenschappen én kloosterling. Hij woont in de Sint Willibrordsabdij in Doetinchem en heeft dus ervaring met ‘thuisblijven’. Hij is de enige persoon die meer dan één keer te gast is in ‘Onderweg’. Deze tijd vraagt om een uitzondering.

De pandemie heeft ook zijn weerslag op het kloosterleven. Gasten blijven weg en ook voor monniken geldt anderhalve meter afstand. ‘Ik voel me meer kloosterling dan ooit’, vertelt Quartier. Deze tijd roept complexe vragen op waar de monnik ook geen eenvoudige antwoorden heeft. Toch spreekt hij bemoedigende woorden.

Een aantal opvallende uitspraken:

‘Een bepaald gemis ervaren kan ook heilzaam zijn.’

‘Het virus heeft met mijn beeld van God niks te maken.’

‘Je moet soms heel katholiek zijn om katholiek te blijven.’

‘De liefde houdt echt niet op door de crisis, elke liefde is eeuwig.’

Thomas Quartier is een uur lang in gesprek met Elsbeth Gruteke.

GERDA HAVERTONG: Ik ga me niet aanpassen, ik moet erin passen.

In ‘Onderweg’ is Gerda Havertong te gast. Ze wordt bekend als inwoner van de leukste straat van Nederland; ‘Sesamstraat’. Als klein Surinaams meisje vraagt zij zich af wat er achter de horizon is. Toen had ze nooit durven dromen dat ze bekend zou worden als actrice en zangeres. Gerda’s ouders kunnen maar moeilijk uit de voeten met zo’n creatieve dochter, het zou beter zijn als ze ‘een vak’ zou leren.

Gerda groeit op in de ‘Evangelische Broedergemeente van Suriname’, daar heeft ze warme herinneringen aan. Ze geeft later les aan kinderen op de zondagsschool. Gerda gelooft nog steeds in God maar is blij dat zij zich tegenwoordig niet meer verplicht voelt elke zondag in een kerk te zitten. Ze vertelt dat ze in het dagelijkse leven onafgebroken in gesprek is met God.

In de jaren zestig komt Gerda wonen in Nederland om haar opleiding tot kleuterleidster af te ronden. Ze komt terecht in een totaal nieuwe omgeving maar wil zichzelf niet verloochenen. Ze zegt: ‘Ik ga me niet aanpassen, ik moet erin passen.’

Gerda debuteert halverwege de jaren tachtig met haar rol in 'Sesamstraat', daarnaast is ze te zien in ‘Het Klokhuis’. Ook is haar stem te horen in Disneyklassieker ‘De Leeuwenkoning’. Ze speelt in talloze films, series en toneelstukken en doet nog veel meer. Gerda is een uur lang in gesprek met Elsbeth Gruteke over haar werk, haar geloof en haar leven.

GOR KHATCHIKYAN: ‘Alles wat ik verkondig wil ik meegemaakt hebben’

In Onderweg is Gor Khatchikyan te gast, hij is arts, spreker en schrijver. Hij groeit op in Armenië maar als hij twaalf is vlucht het gezin naar Nederland. Zijn eerste nacht in Nederland brengt hij door onder een boom in Den Bosch. Een onzekere asielprocedure van acht jaar volgt. In de tussentijd gaat Gor op Texel naar de middelbare school en doet hij zijn uiterste best om zo hoog mogelijke cijfers te halen. Het gezin wordt opgenomen in de lokale Baptistengemeente. Gor heeft veel steun aan zijn geloof in deze moeilijke tijd.

Dankzij het generaal pardon mag het gezin Khatchikyan in Nederland blijven. Gor rondt zijn universitaire opleiding Geneeskunde af en wordt arts. Tegenwoordig werkt hij op de spoedeisende hulp in Utrecht. Gor wordt in de christelijke wereld veel gevraagd als spreker maar dat wil hij niet full-time doen. Hij vindt het belangrijk om als arts midden in de maatschappij te staan. Hij zegt: ‘Alles wat ik verkondig wil ik meegemaakt hebben’. Gor Khatchikyan is een uur lang in gesprek met Elsbeth Gruteke over zijn werk en zijn leven.

HENK REITSEMA: ‘Jullie hebben horloges, wij Zuid-Afrikanen hebben tijd’

In Onderweg is Henk Reitsema te gast. Hij werkt voor studiecentrum L’Abri in Eck en Wiel en voert dagelijks gesprekken met mensen over belangrijke levensvragen. Henk wordt geboren in Zuid-Afrika waar zijn vader zendeling en dominee is onder de Zoeloebevolking. In de kerk zitten zwarte en blanke mensen moeiteloos naast elkaar maar langzaam komt Henk erachter dat dit door de apartheid helemaal geen vanzelfsprekendheid is. Helemaal veilig is het niet voor het gezin Reitsema, op een zeker moment krijgen ze te horen dat er een aanslag wordt voorbereid op vader Arie. Gelukkig overkomt het gezin niets. 

Henk studeert aan de Potchefstroom University in roerige tijden. Wanneer een politiek event tussen de rivalen Joe Slovo en Eugene Terre’Blanche wordt afgelast start Henk een petitie. De stapel papieren wordt hem hardhandig afgenomen en Henk wordt door de geheime dienst aangemerkt als sympathisant van de communisten. 

Later studeert Henk in de VS aan de Covenant Theology Seminary in Saint Louis. Daar raken hij en zijn vrouw Riana steeds meer gecharmeerd van het werk van L’Abri. Uiteindelijk worden zij gevraagd om aan de slag te gaan in Eck en Wiel. Henk moet erg wennen aan Nederland. Onder anderen aan hoe Nederlanders omgaan met tijd. Hij zegt: ‘Jullie hebben horloges, wij Zuid-Afrikanen hebben tijd’. Elsbeth Gruteke is een uur lang met Henk in gesprek over zijn werk en zijn leven.

BAS VAN NIENES: ‘Iets moet nut hebben anders doe ik het gewoon niet’

In Onderweg is muzikant Bas van Nienes te gast. Hij schrijft pakkende en dansbare popliedjes maar laat zich ook inspireren door ‘het Liedboek der Kerken’. Hij is voltijd muzikant maar ook voltijd huisvader. Daarnaast is hij een fanatieke hardloper, dat geeft hem ruimte in zijn hoofd. Op dit moment werkt hij aan een nieuw album voor zijn band Mensenkinderen. Ook werkt hij aan ‘De Liedjesbijbel’ voor kinderen. Hij zingt en speelt gitaar, toetsen en saxofoon.  

Zijn eerste stappen in de muziek zet hij letterlijk bij de Prins Willem van Oranje Marchingband in Dordrecht. Hij herinnert zich nog dat hij op Koninginnedag in een veel te warme pak door de binnenstad loopt. 

Bas houdt niet van school en kan zich moeilijk motiveren voor dingen die hij niet leuk vindt. ‘Iets moet nut hebben anders doe ik het gewoon niet, dat is toch een beetje de rode draad in mijn leven’, zegt hij.

Later krijgt Bas veel succes met het electropopduo Anderson. Samen met zijn vriend Jeroen brengt hij twee albums uit en toeren ze de hele wereld over. Maar al het toeren eist zijn tol en in 2009 houden ze het voor gezien. Het is het begin van ‘Mensenkinderen’, een nostalgisch Nederlandstalig muziekproject. Binnenkort komt het derde album van ‘Het Liedboek de Mensenkinderen’ uit. Bas zet op deze albums de oude teksten van het Liedboek der Kerken op nieuwe muziek.   

Bas gaat met zijn gezin naar een evangelische kerk in Dordrecht. Toch zegt hij: ‘Ik neig naar de zwaardere wat serieuzere beleving van het geloof’. Ook kan hij een traditionele kerkdienst met orgelspel goed waarderen.

Elsbeth Gruteke is een uur lang met Bas van Nienes in gesprek over zijn werk en zijn leven.

NTJAM ROSIE: ‘Je moet je niet laten afleiden als je God zoekt’

In Onderweg is Ntjam Rosie te gast. Deze soul/jazz/popzangeres groeit op in Kameroen en verhuist op haar 9e naar Maastricht. Hoewel ze heimwee heeft naar Afrika past ze zich toch gemakkelijk aan. Als puber is ze eigenzinnig, ze danst, ze zingt en kleed zich op haar eigen manier. Wanneer ze auditie doet voor het conservatorium in Rotterdam wordt ze afgewezen. Later wordt ze toch aangenomen en studeert ze met vlag en wimpel af! Binnenkort komt haar zesde album uit dat ‘Family and Friends’ heet. 

Al tijdens haar studietijd voelt Ntjam Rosie sterk dat ze een roeping heeft. Ze ervaart dat God zegt: ‘Ok, lieve schat, jij moet muziek gaan maken’. Wanneer ze in 2009 terug is in Kameroen verdiept haar geloof. In Rotterdam sluit ze zich aan bij een charismatische Braziliaanse Kerk. Daar ontdekte ze de mystieke kant van geloof. ‘Je moet je niet laten afleiden als je God zoekt’, zegt ze.

Haar nieuwste album ‘Family and Friends’ gaat over haar relatie met haar dierbaren. Haar nieuwe songs staan vol met Bijbelse verwijzingen en de invloeden uit Kameroen zijn ook nog steeds te horen. Ntjam Rosie is getrouwd, heeft een dochter en drie stiefkinderen. Elsbeth Gruteke is een uur lang met haar in gesprek over haar werk en haar leven.

In Onderweg is studentenpastor Riekje van Osnabrugge te gast. In Amsterdam spreekt ze veel met jongvolwassenen over geloof, rouwverwerking en keuzestress. Dat doet ze al 27 jaar. ‘Het is zo leuk om met studenten te werken, ze houden me jong,’ vertelt ze aan Elsbeth Gruteke. Riekje is allergisch voor dogma’s en ze is verknocht aan fietsen door de bergen. 

Riekje groeit op in Leiderdorp en maakt de Gereformeerde zuil nog volop mee. ‘Niet benauwend, wel echt verzuild,’ zegt ze daarover. Ze studeert Theologie aan de VU in de roerige jaren zeventig. Ze maakt de nodige protesten mee en is met enige regelmaat in een kraakpand te vinden. Riekje heeft grote moeite met de dogmatische manier van denken die ze in de kerk tegenkomt. Zij kan niet uit de voeten met; ‘Dit spreken we af, en anders hoor je er niet meer bij.’ Ze zoekt haar eigen weg. ‘Ik realiseerde mij toen al dat het niet belangrijk is om antwoorden te hebben.’ Na haar studie wordt ze docent Godsdienst. Maar uiteindelijk is ze helemaal op haar plek wanneer ze als studentenpastor aan de slag gaat. 

Riekje werkt vooral met seculier studenten die zoekend zijn. Ze ziet dat de studenten van nu weer activistisch worden, dat voelt voor haar vertrouwd. Elsbeth Gruteke is een uur lang met Riekje van Osnabrugge in gesprek over haar werk en haar leven.

In Onderweg is Adil Izemrane te gast. Hij is een snelle vastgoedondernemer die jaarlijks naar Ibiza gaat om te feesten. Dat verandert in 2015 als hij tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis het eiland Lesbos bezoekt met zijn goede vriend Johnny de Mol. Adil wordt geraakt door het leed dat hij ziet en besluit 2,5 jaar op het eiland te blijven. Inmiddels is Adil ‘head of mission’ van de hulporganisatie Movement On The Ground, die op eigenzinnige wijze gestrande vluchtelingen op de Griekse eilanden helpt. ‘Ik zag de gelijkenis tussen een muziekfestival en een vluchtelingenkamp’, zegt Adil. En daarom haalt de organisatie via contacten en sponsoren festivalmateriaal naar het eiland. Die aanpak lijkt goed te werken. Adil spreekt ook liever niet van een kamp maar een campus.

Adil izemrane groeit op in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Zijn ouders zijn één van de eerste Marokkaanse gastarbeiders in Nederland. Hij wordt opgevoed met de Islam en omschrijft zijn ouderlijk huis als warm en liefdevol. Prestaties zijn erg belangrijk in huize Izemrane. ‘Alles boven de zeven kregen we in zakgeld uitbetaald.’ Adils vader wil eigenlijk dat zijn zoon arts wordt. Maar hijzelf heeft hele andere ideeën over de toekomst en dat botst. Tijdens zijn opleiding Informatica in Leiden zet hij zijn eerste stappen als ondernemer. Ook werkt hij een tijdje in het uitgaansleven van de Spaanse Costa Brava. Daarna komt hij in de wereld van vastgoed terecht.  

Nu, vijf jaar na de vluchtelingen crisis, is Adil onverminderd gemotiveerd om zich in te zetten voor Movement On The Ground. Toch zegt hij: ‘Ik heb niet de illusie dat ik de mensheid zal reinigen van kwaad.’ Elsbeth Gruteke is een uur lang met Adil in gesprek over zijn werk en zijn leven.

In Onderweg is Bas Derks te gast. Hij is een echte woordkunstenaar die zes jaar was toen hij voor het eerst een gedicht schreef. Hij is eindredacteur bij het EO jongerenplatform BEAM, huisdichter op Radio 1 en schreef in het verleden ook columns voor de Linda.

Hij houdt naar eigen zeggen enorm veel van dansen. En dan vooral dansen met teksten, filmpjes en het leven.

Bas wordt als kind door zijn ouders meegenomen naar de Katholieke Kerk. Hij zegt: ‘De geur van wierook brengt me terug naar mijn jeugd. Na een tijdje besluiten zijn ouders niet meer te gaan waardoor het geloof eigenlijk geen rol speelt in zijn jonge jaren.

Als kleine jongen verveelt Bas zich snel. ‘Ik moest geprikkeld blijven’, zegt Bas. Het resulteert in veel kattenkwaad. Zijn ouders moeten zich met enige regelmaat op school melden. De middelbare school ervaart hij als een gevecht, het is geen makkelijke tijd. Voor zijn gedichten is daar ook geen ruimte, ‘het werd gay genoemd’.

Pas tijdens zijn studie journalistiek in Ede maakt hij zelf een persoonlijke keuze voor het christelijke geloof. Op de CHE maakt hij kennis met studenten die geloven, er gaat een nieuwe wereld voor hem open. Hij zegt: ‘Ik leerde vanuit dankbaarheid te leven in plaats van angst.’

Omdat Bas niet opgroeit in de christelijke bubbel heeft hij soms opvattingen die weleens verschillen met de mensen uit zijn omgeving. Dat het soms schuurt vindt Bas geen probleem. Hij wil vooral proberen te lijken op Jezus. Hij zegt: ‘Het mooie aan Jezus is; hij is een soort antiheld’ Elsbeth Gruteke is een uur lang met Bas in gesprek over zijn werk en zijn leven.