Lestin

Við ræðum við Hrönn Marínósdóttir, stjórnanda og stofnanda RIFF. Guðrún Elsa Bragadóttir rýnir í kvikmyndina Vera, opnunarmynd hátíðarinnar. Aldís Amah Hamilton, leikkona og Sigurjón Sighvatsson, kvikmyndaframleiðandi og leikstjóri spjalla við okkur um hátíðina og kvikmyndabransann.

Siðasta föstudag kom út lagið Tárin falla hægt með Bubba Morthens og Auðuni Lútherssyni, sem kemur fram undir listamannsnafninu Auður. Þetta er fyrsta lagið sem Auður sendir frá sér eftir að hann dró sig í hlé um mitt síðasta ár í kjölfar ásakana um kynferðisofbeldi. Fjölda tónleika var aflýst, hann dró sig úr hlutverkum í leikhúsi og sjónvarpsþáttum auk þess sem tónlist, sem hann hafði gefið út, var tekin út af streymisveitum. Talað var um að honum hefði verið slaufað.

Davíð Roach Gunnarsson tónlistargagnrýnandi fjallar um nýja plötu Ara Árelíusar, Hiatus Terræ.

Salvör Gullbrá Þórarinsdóttir rýnir í þættina Piparjónkan.

Við ræðum mótmælin í Íran, slæður og siðgæðislögregluna við íranska konu búsetta á Íslandi. Hún velur að koma fram nafnlaust, enda geti það haft afleiðingar í för með sér fyrir hana og fjölskyldu sína ef hún gagnrýnir írönsk stjórnvöld í fjölmiðlum.

Leikkonan Julia Fox komst í fréttir fyrr á árinu þegar hún var um stutt skeið kærasta bandaríska rapparans Kanye West. Nú er hún samfélagsmiðla-fræg og orðin að hálfgerðu fyrirbæri. Margt sem hún segir og gerir á netinu vekur upp sterk viðbrögð netverja. Assa Borg Þórðardóttir kafaði ofan í umdeild ummæli hennar um barnavinnu en Fox vill endilega að börn taki þátt í því að halda hjólum atvinnulífsins gangandi.

Nú í sumar kviknaði rökræða milli talsfólks stéttarfélagsins Eflingar og Viðskiptaráðs Íslands. Í Kjarabréfi Eflingar í lok júní voru skoðuð opinber útgjöld til ýmissa málaflokka bæði hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum - og niðurstaðan var sláandi að 'Ísland nái ekki máli sem norrænt velferðarríki.' Viðskiptaráð svaraði með sinni eigin grein þar sem tölurnar voru skoðaðar aftur og niðurstaðan var allt önnur: velferð á Íslandi stenst vel samanburð við Norðurlönd. Þessi ólíku samtök notuðu því hugtakið velferð og velferðarríki sem eftirsóknarverða mælikvarða á íslenskt samfélag, þó þær væru ósammála um hvort núverandi velferðarkerfi stæði undir nafni. Guðmundur Jónsson, prófessor í sagnfræði, hefur rannsakað þetta hugtak og sögu þess í íslenskri umræðu og flutti um það fyrirlestur í Háskóla Íslands fyrr í dag. Ég fór og hitti Guðmund og fékk hann til að segja mér hvenær þetta hugtak kemur inn í íslensku.

Þrívíddarprentuð skotvopn hafa verið nokkuð í umræðunni hér landi eftir að lögregla handtók menn sem höfðu smíðað slíkar byssur og eru sagðir hafa ætlað sér að fremja með þeim hryðjuverk. Við kynnum okkur sögu 3D-skotvopna og hugmyndafræðina sem drífur þróunina áfram en tæpur áratugur er frá því að fyrsta þrívíddarprentaða skotvopnið kom fram á sjónarsviðið.

Heiða Vigdís Sigfúsdóttir ritlistarnema sendir sinn fjórða og síðasta pistil frá Argentínu. Að þessu sinni reimar hún á sig dansskóna og fjallar um dansa Rómönsku Ameríku.

Bókin Mennirnir með bleika þríhyrninginn kom fyrst út árið 1972, skrifuð undir dulnefninu Heinz Heger, höfundanafni Hans Neumann. Bókin segir sögu Josef Kohout, sem var fangi í fangabúðum nasista í 6 ár. Hvorugur þeirra vildi koma fram undir nafni, en ástir samkynhneigðra voru taldar glæpsamlegar þangað til árið áður en bókin kom út. Þessi frásögn varpaði ekki bara ljósi á þjáningar samkynhneigðra fanga í búðunum heldur einnig á skortinn á viðurkenningu og skaðabótum fyrir þennan hóp við lok stríðsins. Bókin í íslenskri þýðingu Guðjóns Ragnars Jónassonar kom fyrst út árið 2013 en er nú gefin út aftur af Sögufélaginu, með ítarlegum eftirmála Hafdísar Erlu Hafsteinsdóttur, enda telja þau að bókin eigi enn ríkt erindi. Guðjón og Hafdís setjast um borð í Lestina og segja frá.

Í kjölfar leikhúsgagnrýni Nínu Hjálmarsdóttur um söngleikinn Sem á himni sem birtist í Víðsjá á þriðjudaginn hafa skapast líflegar, á köflum heitar, umræður um innihald hans, en þó aðallega einn ákveðinn punkt sem snýr að fatlaðri persónu í sýningunni. Nína álítur birtingarmynd persónunnar 'ýti undir neikvæðar staðalímyndir um fatlað fólk' - afstaða sem sumir aðrir eru þó ósammála. En það sem hefur vakið meiri athygli er að hún veltir upp réttmæti þess að þessi fatlaða persóna sé leikin af ófötluðum leikara. Í opna umræðuhópnum Menningarátökin á Facebook hafa fjölmargt fólk úr sviðslistageiranum tekið til máls og tekist á um þessa spurningu: ?þarf nauðsynlega fatlaðan leikara til að túlka fatlaða persónu?? Og í kjölfarið hafa kviknað umræður um birtingarmyndir fatlaðra á leiksviðinu, aðgengi fatlaðs listafólks að leiksviðinu og virðingu fyrir starfi leikara hverra fag er að setja sig spor ólíkra persóna.

Til þess að ræða stöðu og birtingarmyndir fatlaða í leikhúsum á Íslandi komu þær Sólveig Arnarsdóttir, leikkona og Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir, listfræðingur og fötlunaraktivisti í Lestina.

Gunnar Jónsson, tónlistarmaður, flytur sinn fyrsta pistil í Lestinni, en hann mun fjalla um ólíka anga tónlistar og menningarneyslu í haust. Að þessu sinni veltir hann fyrir sér hljóðheimi neyslumenningarinnar og einhverju sem hann kýs að kalla ?hinn póst móderníska draum?.

Guðrún Elsa Bragadóttir kvikmyndagagnrýnandni fjallar um þrjár íslenskar myndir sem eru í kvikmyndahúsum þessa dagana: barnamyndina Abbababb, heimildarmyndina Velkominn Árni og hrollvekjuna It Hatched.

Við heyrum um nýjustu vendingar í morðmálinu sem var viðfangsefni þekktastu hlaðvarpsseríu heims Serial árið 2014. Á mánudag bárust þær fréttir að hinn 41 árs gamli Adnan Sayed hefði verið leystur úr haldi en hann hefur setið í fangelsi í Baltimore í Bandaríkjunum í meira en 20 ár fyrir morð á þáverandi kærustu sinni, Hae Min Lee. Við förum yfir málið og vinsældir Serial.

Patrekur Björgvinsson flytur okkur nokkra pistla í haust þar sem hann sökkvir sér ofan í ýmsar hefðir og fyrirbæri í alþýðumenningu. Í sínum fyrsta pistli hér í Lestinni veltir hann fyrir sér þeirri hefð meðal húsbílaeigenda að gefa bílum sínum nöfn.

Við höldum líka áfram umræðum frá því í gær um íslenskuna. Við hringjum til Ísafjarðar og spyrjum hvernig íslenskuvænt samfélag lítur út. Ólafur Guðsteinn Kristjánsson svarar.

Í Lest dagsins ætlum við að fjalla um mál málanna, tungumálið sjálft, íslenskuna. Miklar umræður hafa verið um stöðu og framtíð íslenskunnar undanfarnar vikur. Það eru ekki bara slanguryrði unglinga, matseðlar lagaðir að túristum og haframjólkurauglýsingar á ensku sem hafa verið til umræðu, heldur ekki síður aðstaða fólks til að læra málið. Innflytjendur eru tvöfalt hærra hlutfall af íbúum landsins en fyrir áratug, en í byrjun síðasta árs voru þeir rúmlega 57 þúsund, eða 15,5 prósent - og mun þetta hlutfalla að öllum líkindum halda áfram að aukast.

Þátturinn í dag verður tekinn undir umræður um íslensku á tímum fjölmenningar. Þrír gestir setjast í hljóðver númer 9 í Efstaleiti: Jelena Ciric, tónlistarkona og blaðamaður Iceland Review, Jón Símon Markússon, aðjúnkt við íslensku og menningardeild háskóla íslands, og Aleksandra Kozimala, starfsmaður skóla og frístundasviðs Reykjavíkurborgar þar sem hún vinnur að málefnum fjölmenningar og tungumála.

Undanfarna tíu daga hafa fjölmiðlar verið mettaðir af umfjöllun um dauðsfall elísabetar bretlandsdrottningu, jarðaförina, Bresku konungsfjölskylduna, Karl, nýja konunginn. Fólkið sem fær vald sitt frá guði. Inn á milli er að finna fréttir sem varpa gagnrýnu ljósi á þetta allt saman, þessa stofnun, fjölskylduna, breska heimsveldið, illa fengnu demantana. Og svo framvegis. Í morgun fylgdist að því er virðist hálf jörðin með útförinni, frá Westminister Abbey, þar sem ungir kórdrengir sungu og fjölskylda og þjóðarleiðtogar syrgðu saman. Syrgðu konu, ömmu, tákmynd, mýþólógíu. Í athöfn sem er eins og vel æft leikrit. Vel æft, stíft, kalt en líka fallegt. Við hin fáum að vera með, í beinni útsendingu, fyllumst lotningu, syrgjum með, almúginn stendur fyrir utan. Lóa fór á fund Ragnheiðar Kristjánsdóttur, prófessors í sagnfræði við Háskóla Íslands - því að það er allt í einu eins og allir séu orðnir royalistar við fráfall þessarar krúttlegu gömlu konu.

Dórófónn er elektró-akústískt selló hannað af Halldóri Úlfarssyni, upphaflega sem hálfgerður leikmunur í myndlistarverki. En 15 árum síðar hefur hljóðfærið verið notað í óskarsverðlaunatónlist og verður nú sýnt í hinni fornfrægu hljóðfæraborg Cremona á Ítalíu. Við hringjum í Halldór til Aþenu og fræðumst það hvernig maður kemur nýju og óhefðbundnu hljóðfæri í notkun hjá tónlistarfólki.

Heiða Vigdís Sigfúsdóttir flytur sinn þriðja pistil í Lestinni um sögu og menningu Argentínu. Að þessu sinni beinir hún sjónum sínum að bókum, Jorge Luis Borges og fleiri hetja argentískrar bókmenntasögu.

Íslendingar elska suður- og miðameríska matargerð. Mexíkóostur, mexíkósk kjúklíngasúpa með dorítos út í, Serranos, tex-mex-takós og hveititortíllur frá sænsk-finnska matvælafyrirtækinu Santa Maria. Æ fleiri eru reyndar að átta sig á því að þetta er allt annað en þú myndir borða í Mexíkó eða annars staðar í Mið- eða Suður-Ameríku. En hvert fer maður þá til að finna mat sem er sannarlega rómansk-amerískur. Jú, í matvörubúðina Blóm í eggi.

Núna á sunnudag verður í Bíó Paradís sérstök sýning á nokkrum skólaverkefnum íslenskra kvikmyndagerðarmanna frá kvikmyndaskólanum FAMU í Prag í Tékklandi.

FAMU er einn elsti kvikmyndaskóli heims, stofnaður 1946, og einn sá virtasti. Þar lærðu meðal annars Milos Forman, Emir Kusturica, Agnieska Holland og rithöfundurinn Milan Kundera svo einhverjir séu nefndir. Það er athyglisvert að nokkur fjöldi íslenskra kvikmyndagerðarmanna hefur stundað nám við skólann.

Sjö stuttmyndir eftir íslenska kvikmyndagerðarmenn frá FAMU verða sýndar um helgina og viðburðurinn er hluti af Arctic Festival í Reykjavík. Við ræðum við Grím Hákonarson og Eydísi Eiri Brynju Björnsdóttir, sem gengu bæði í FAMU og eiga myndir á Arctic Festival.

Salvör Bergmann rýnir í sjónvarpsþættina The Sandman á Netflix, sem byggja á samnefndum myndasögum eftir Neil Gaiman. Salvör naut þess að horfa en hefði viljað sjá meiri áhættu tekna í frásögninni, henni fannst stíllinn sem var valinn helst til krúttlegur og fjölskylduvænn, en það veldur því að útkoman fellur snyrtilega í formúlukenndan meginstrauminn.

Fyrir tveimur vikum fengum við tvo plötusnúða, þá Johnny Blaze og Hakka Brakes til að kryfja til mergjar lag sem var í uppáhaldi hjá þeim. Og núna endurtökum við leikinn með plötusnúðinum Þóru Sayaka. Hún kemur með lagið Clear með Cybotron.

Og við heyrum um minni framlög ríkisins til Kvikmyndasjóðs Íslands á sama tíma og endurgreiðslur til stórra erlendra kvikmyndaverkefna eru aukin. Íslenskir kvikmyndagerðarmenn eru ósáttir. ?Ráðist að grunnstoðum og Kvikmyndasjóði slátrað,? segir Ragnar Bragason, leikstjóri á Facebook og ?Menningarlegt stórslys,? segir Reynir Lyngdal starfsbróðir hans á sama vettvangi. Við ræðum við þau Hilmar Sigurðsson framkvæmdastjóra Saga Film og Kristínu Andreu Þórðardóttur kvikmyndagerðarkonu og framleiðanda um málið.